Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 4:21

Εάν, βέβαια, κάποιος από τον οίκο του Δαβίδ, δηλαδή από τους λαμπρότερους και εντιμότερους μεταξύ τους, αποδεχθεί την πίστη και, κατανοώντας πολύ καλά το μυστήριο του Χριστού, γίνει προσκυνητής Του, αυτός θα είναι σαν οίκος Θεού και σαν άγγελος Κυρίου ενώπιόν τους. Κάτι παρόμοιο βλέπουμε να λέει και ο ίδιος ο Σωτήρας, διότι είπε: «Γι' αυτό κάθε γραμματέας που έχει μαθητεύσει στη βασιλεία των ουρανών μοιάζει με άνθρωπο οικοδεσπότη, ο οποίος βγάζει από τον θησαυρό του καινούργια και παλιά». Διότι αυτός που έχει ήδη θησαυρισμένη μέσα του τη γνώση του Νόμου, εάν προσλάβει και την ευαγγελική, θα γίνει πλούσιος σε σύνεση, παραθέτοντας στους φιλομαθείς νέα και παλαιά θεωρήματα, σαν να τα βγάζει από αποθήκες. Τέτοιος ήταν και ο θεσπέσιος Παύλος, ο οποίος άλλοτε επιχειρούσε να εδραιώσει τη διδασκαλία για τον Χριστό με αποδείξεις από τον Νόμο, και άλλοτε, με τις ανώτερες του Νόμου μυσταγωγίες, ωθούσε κατά κάποιον τρόπο τους ακροατές του στο να επιλέξουν ότι πρέπει να καυχώνται για την πίστη σε Αυτόν. Διότι άλλοτε έλεγε: «Πείτε μου, εσείς που θέλετε να είστε υπό τον Νόμο, δεν ακούτε τον Νόμο; Επειδή είναι γραμμένο ότι ο Αβραάμ απέκτησε δύο υιούς, έναν από τη δούλη και έναν από την ελεύθερη».

Ο Παύλος, όντας νομομαθής, θα μας διασαφηνίσει πάρα πολύ το θείο μυστήριο. Διότι γράφει τα εξής, επιτιμώντας τους Γαλάτες οι οποίοι, μετά την εν Χριστώ τελείωση, σαν να οπισθοχωρούσαν: «Πέστε μου εσείς που θέλετε να είστε υπό τον νόμο, δεν ακούτε τον νόμο; Διότι είναι γραμμένο ότι ο Αβραάμ απέκτησε δύο γιους, έναν από τη δούλη και έναν από την ελεύθερη. Αλλά ο μεν γιος από τη δούλη γεννήθηκε κατά σάρκα, ενώ ο γιος από την ελεύθερη μέσω της επαγγελίας».

Τότε φωτιστήκαμε, και κατανοήσαμε τον νόμο που ήταν από παλιά κρυμμένος, και ο οποίος μάλλον δεν ήταν γνωστός σε κανέναν από τους αρχαιότερους. Τότε συγκεντρωθήκαμε και από τα πέρατα της γης, στον τόπο που εξέλεξε, δηλαδή την Εκκλησία, και εκεί, αφού βρεθήκαμε, οι εκλεκτοί και ιεροί μυσταγωγοί και διδάσκαλοι μας ερμηνεύουν τον νόμο που εκφράζεται με σκιές και τύπους. Και πράγματι, ο θεσπέσιος Παύλος, μεταβάλλοντας άριστα τους τύπους σε πνευματική θεωρία, γράφει και λέει: «Διότι, εάν το αίμα των ταύρων και των τράγων, και η στάχτη της δαμαλίδας, όταν ραντίζει τους μολυσμένους, τους αγιάζει προσφέροντας την καθαρότητα της σάρκας, πόσο μάλλον το αίμα του Χριστού;» Και ενώ οι Ισραηλίτες έσφαζαν τον αμνό και παρέμεναν προσκολλημένοι στις σκιές, εκείνος, ανάγοντας τον τύπο του μυστηρίου στον Χριστό, είπε πάλι ότι: «Το πάσχα μας θυσιάστηκε, δηλαδή ο Χριστός.» Γράφει δε και σε άλλους: «Πείτε μου, εσείς που θέλετε να είστε υπό τον νόμο, δεν ακούτε τον νόμο;»

Διότι, όταν ο Αβραάμ προσέφερε τον Ισαάκ, τότε, βλέποντας ένα πρόβατο να κρέμεται από τα κέρατα, το οδήγησε έμπρακτα στη θυσία, προαναγγέλλοντάς μας έτσι ως τύπο το σωτήριο πάθος. εʹ. Αυτό λοιπόν που έλεγα, θέλεις να σου δείξω αυτές τις δύο διαθήκες μέσω των έργων; Όπως ακριβώς είδες το πρόβατο στον λόγο, μάθε το και στην πράξη. «Πείτε μου, εσείς που θέλετε να είστε υπό τον νόμο». Πολύ σωστά είπε το «Εσείς που θέλετε να είστε»· διότι δεν ήταν. Αν πράγματι ήταν υπό τον νόμο, δεν θα βρίσκονταν (πλέον) υπό τον νόμο. Ίσως αυτό που λέγεται να φαντάζει αίνιγμα. Διότι ο νόμος παρέπεμπε στον Χριστό όσους του έδιναν προσοχή· εκείνος που ατιμάζει τον δάσκαλο, αγνοεί και τον παιδαγωγό.

Γι’ αυτό, λέγει: «Πείτε μου, εσείς που θέλετε να είστε υπό τον νόμο, δεν ακούτε τον νόμο; Ότι ο Αβραάμ απέκτησε δύο υιούς, έναν από τη δούλη και έναν από την ελεύθερη· τα οποία έχουν αλληγορική σημασία». Είδες προφητεία μέσα από τα ίδια τα γεγονότα; Διότι το να έχει γυναίκες δεν είναι απλός λόγος, αλλά πραγματικό γεγονός· και ότι έχει δούλη και ελεύθερη σου το απέδειξα μέσω των λόγων, ότι δηλαδή των δύο διαθηκών ένας είναι ο νομοθέτης· μάθε αυτό ακριβώς το ίδιο και μέσω των τύπων. Ο Αβραάμ είχε δύο γυναίκες· αυτές λοιπόν είναι δύο διαθήκες, και ένας ο νομοθέτης· όπως ακριβώς εκεί υπάρχει πρόβατο και πρόβατο, το μεν στον λόγο, το δε στην πράξη, και είναι μεγάλη η συμφωνία και των έργων και των λόγων, έτσι και εδώ υπάρχουν δύο διαθήκες, και αυτές αφενός τις προείπε ο Ιερεμίας δια του λόγου, αφετέρου ο Αβραάμ τις προτύπωσε δια των έργων με το να έχει δύο γυναίκες. Διότι, όπως ακριβώς υπάρχει ένας άνδρας και δύο γυναίκες, έτσι υπάρχει ένας νομοθέτης και δύο διαθήκες. Αλλά ας επανέλθω σε αυτό που έλεγα, και εξαιτίας του οποίου ανακινήθηκαν όλα αυτά —διότι δεν πρέπει να απομακρυνθούμε από το θέμα μας—: «Εκείνος που βλέπει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του».

Ορθά είπε, «Όσοι θέλουν»· διότι το ζήτημα δεν προέκυπτε από την ακολουθία των πραγμάτων, αλλά από τη δική τους άκαιρη φιλονικία. Και Νόμο εδώ αποκαλεί το βιβλίο της κτίσεως, πράγμα το οποίο κάνει συχνά, ονομάζοντας έτσι ολόκληρη την Παλαιά Διαθήκη.

Για ποιον λόγο, λοιπόν, δεν είπε: «Γνωρίζουμε ότι όσα λέει ο προφήτης», αλλά: «Όσα λέει ο νόμος»; Επειδή ο Παύλος συνηθίζει να ονομάζει νόμο ολόκληρη την Παλαιά Διαθήκη. Διότι και αλλού αναφέρει: «Δεν ακούτε τον νόμο, ότι ο Αβραάμ απέκτησε δύο υιούς;»· και εδώ ονόμασε τους ψαλμούς νόμο, λέγοντας: «Γνωρίζουμε ότι όσα λέει ο νόμος, τα απευθύνει σε εκείνους που βρίσκονται υπό τον νόμο». Έπειτα, αποδεικνύει ότι αυτά δεν λέγονται απλώς χάριν κατηγορίας, αλλά για να ανοίξει και πάλι ο νόμος τον δρόμο προς την πίστη.

ε΄. Πώς, λοιπόν, θα αποδείξουμε ότι η Καινή και η Παλαιά Διαθήκη έχουν έναν νομοθέτη; Από αυτά τα αποστολικά ρητά που έχουν διασωθεί ανάμεσά τους, τα οποία φαίνεται μεν ότι εμπεριέχουν κατηγορία κατά του νόμου, στην πραγματικότητα όμως τον στηρίζουν απόλυτα, και αποδεικνύουν ότι είναι θείος χρησμός και προέρχεται άνωθεν. Και αυτό αποτελεί έργο της σοφίας του Πνεύματος, ώστε οι κατήγοροι του νόμου, δελεασμένοι από την επιφανειακή σημασία της φράσης, να αποδεχθούν, ακούσια και εν αγνοία τους, τη γραπτή απολογία υπέρ αυτού· προκειμένου, εάν μεν θελήσουν να αντικρύσουν την αλήθεια, να έχουν τη ρήση που θα τους καθοδηγήσει· εάν όμως επιμείνουν στην απιστία τους, να μην τύχουν πλέον καμίας συγγνώμης, καθώς απιστούν σε αυτά τα ίδια που νομίζουν ότι πιστεύουν, εις βάρος της δικής τους σωτηρίας. Πού, λοιπόν, αναφέρει η Καινή Διαθήκη ότι η ίδια και η Παλαιά έχουν έναν νομοθέτη; Σε πολλά σημεία βεβαίως και αλλού· εμείς όμως προς το παρόν επιδιώκουμε να φέρουμε στο προσκήνιο εκείνη την περικοπή η οποία διασώζεται ακόμη και σήμερα στους Μανιχαίους. Ποια είναι λοιπόν αυτή; «Πείτε μου, εσείς που θέλετε να είστε υπό τον νόμο», λέει, «δεν ακούτε τον νόμο, ο οποίος αναφέρει ότι ο Αβραάμ απέκτησε δύο υιούς, έναν από τη δούλη και έναν από την ελεύθερη;». Άκουσαν οι αιρετικοί το «έναν από τη δούλη» και αμέσως όρμησαν· διότι νόμισαν ότι τα λεγόμενα αποτελούν κατηγορία κατά του νόμου· και, αποκόπτοντας τη φράση από τη λογική συνέχεια του υπόλοιπου κειμένου, την κρατούν, θεωρώντας ότι συνηγορεί υπέρ τους. Ελάτε λοιπόν, από αυτήν ακριβώς να αποδείξουμε ότι ένας είναι ο νομοθέτης.

Διότι δεν έχω, λέει, τι να πω· πώς εσείς, που ανεβήκατε στην ίδια την κορυφή του ουρανού μέσα από τους κινδύνους που υπομείνατε υπέρ της πίστεως και μέσα από τα σημεία που επιδείξατε μέσω της πίστεως, τώρα ξαφνικά κατακρημνιστήκατε σε τόση ευτέλεια, ώστε να παρασύρεστε σε περιτομές και Σάββατα. «Πείτε μου, εσείς που θέλετε να είστε υπό τον νόμο, δεν ακούτε τον νόμο; Διότι είναι γεγραμμένο ότι ο Αβραάμ απέκτησε δύο υιούς, έναν από τη δούλη και έναν από την ελεύθερη. Αλλά εκείνος μεν από τη δούλη έχει γεννηθεί κατά σάρκα, ενώ εκείνος από την ελεύθερη, μέσω της επαγγελίας». Επειδή έλεγε ότι η πίστη σας συνδέει με τον Αβραάμ, και φαινόταν στους ακροατές απίθανο το ότι αποκαλεί υιούς εκείνου αυτούς που δεν γεννήθηκαν από αυτόν, αποδεικνύει ότι αυτό το παράδοξο έχει συμβεί από παλιά. Διότι ο Ισαάκ, παρότι δεν γεννήθηκε κατά τη φυσική ακολουθία, ούτε κατά τον νόμο του γάμου, ούτε κατά τη δύναμη της σάρκας, ήταν και υιός, και μάλιστα γνήσιος, λαμβάνοντας το πρόσταγμα να γεννηθεί από νεκρωμένα σώματα. Ας μην σας θορυβεί, λοιπόν, λέει, το ότι δεν έχετε γεννηθεί κατά σάρκα.