Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 4:28

Αυτά έχουν αλληγορική σημασία. Διότι αυτές είναι οι δύο διαθήκες· η μία από το όρος Σινά, η οποία γεννά παιδιά για δουλεία, που είναι η Άγαρ. Διότι το Σινά είναι όρος στην Αραβία· και αντιστοιχεί στη σημερινή Ιερουσαλήμ, η οποία είναι δούλη μαζί με τα τέκνα της. Η άνω Ιερουσαλήμ όμως είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα όλων μας. Διότι είναι γραμμένο: «Ευφράνσου στείρα, εσύ που δεν γεννάς, ξέσπασε σε φωνές και βόησε εσύ που δεν νιώθεις ωδίνες τοκετού, διότι τα τέκνα της έρημης είναι πολύ περισσότερα από εκείνης που έχει τον άνδρα». Εμείς όμως, αδελφοί, όπως ο Ισαάκ, είμαστε τέκνα της επαγγελίας. Αλλά όπως τότε εκείνος που γεννήθηκε κατά σάρκα δίωκε αυτόν που γεννήθηκε κατά πνεύμα, έτσι συμβαίνει και τώρα.

Για την πρώτη βέβαια και ελεύθερη, εννοώ τη Σάρρα, η οποία και ερμηνεύεται γι' αυτό τον λόγο ως «άρχουσα», λέει ότι φέρει τους τύπους της υψηλής και άνω Ιερουσαλήμ, και διαβεβαιώνει σαφώς ότι έχει γίνει μητέρα εκείνων που έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης και έχουν κληθεί από την υπόσχεση του Θεού, ώστε να είναι τέκνα του Αβραάμ. «Διότι εμείς», λέει, «όπως ο Ισαάκ, είμαστε τέκνα της επαγγελίας.» Επειδή έχουμε ελευθερωθεί εν Χριστώ, δια του οποίου και εν τω οποίω πλουτίζοντας με το θείο και άνωθεν Πνεύμα, έχουμε συγκαταλεχθεί στα τέκνα του Θεού, και κράζουμε «Αββά, ο Πατήρ», και γίναμε κληρονόμοι των αγαθών που έχουν υποσχεθεί στους αγίους, σαν να είχε ορκιστεί ο Θεός σχεδόν στον ίδιο Του τον εαυτό. Διότι ο Υιός, δηλαδή το μυστήριο σχετικά με Αυτόν, χρησιμοποιήθηκε ως όρκος του Πατέρα. Είναι συνήθεια δηλαδή για τον Πατέρα να ορκίζεται στη δική Του δύναμη, που είναι ο Υιός, και αυτό σημαίνει το να ορκίζεται στον εαυτό Του. Επειδή ο Υιός δεν είναι διαφορετικός από Αυτόν, όσον αφορά τουλάχιστον, εννοώ, τον λόγο της ουσίας και την ταυτότητα της θεότητας. Και πράγματι, ο θεσπέσιος Μωυσής, όταν μας έδειξε τον Θεό να ορκίζεται, τον παρουσίασε να λέει πολύ καθαρά ότι: «Θα υψώσω στον ουρανό το χέρι μου και θα ορκιστώ στη δεξιά μου». Διότι η δεξιά του Θεού και Πατέρα είναι ο Υιός, μέσω της οποίας κυβερνά τα σύμπαντα και, τρόπον τινά, εξουσιάζει τα πάντα, και ενεργεί θεοπρεπώς, καλώντας τα μη όντα σε ύπαρξη και χορηγώντας σε όσα έχουν ήδη δημιουργηθεί το ευ είναι.

Και για τον λόγο αυτόν, είναι ανάγκη σε εκείνον μεν που εκπαιδεύεται να μοχθεί, σε εκείνον δε που εκπαιδεύει να χρησιμοποιεί και το χτύπημα και την αυστηρότητα. Και στον μεν Μωσαϊκό νόμο οι σαράντα νόμιμες μαστιγώσεις παραμένουν μέχρι σήμερα, όχι όμως στον ευαγγελικό βίο· επειδή ο λόγος αποτελεί τα πάντα: και έλεος, και ράβδο, και παρηγοριά, και χτύπημα. Διότι δεν σε χτυπάμε ως δούλο, αλλά σε διαπαιδαγωγούμε ως ελεύθερο· επειδή η καταγωγή σου προέρχεται από την ελεύθερη Σάρρα, όχι από τη δούλη Άγαρ. Σε σεβόμαστε ως υιό της ελεύθερης, δεν σε ατιμάζουμε ως γέννημα της δούλης. Γι' αυτόν τον λόγο, όταν σφάλλεις, σε λυπούμε με επιπλήξεις που αρμόζουν σε ελεύθερους, χωρίς να καταξεσκίζουμε το σώμα, αλλά προκαλώντας πόνο στην ψυχή. Εάν όμως φειδωθούμε και αυτού, πώς θα σε διαπαιδαγωγήσουμε; Είναι δυσχερής στον χειρισμό του ο διδασκαλικός λόγος, καθώς και η αγωγή της αρετής, και απαιτεί ποικίλη τη μέθοδο της καθοδήγησης, προσαρμόζοντας τον εαυτό της στους χαρακτήρες των καθοδηγουμένων. Είναι κάποιος υπάκουος και με φρόνημα δεκτικό στην αγωγή; Σε αυτόν αρμόζει ο πράος και ήπιος λόγος. Είναι άλλος σκληρός και απείθαρχος; Αυτός έχει ανάγκη από μαστιγώσεις. Τι θα πράξουμε λοιπόν, εφόσον δεν μεταχειριζόμαστε ράβδους; Θα τον εγκαταλείψουμε χωρίς πρόνοια; Ασφαλώς όχι.

Διότι, ποιος, λέει, θα αναγγείλει στον Αβραάμ ότι η Σάρρα θηλάζει γιο; Προσέξτε με με ακρίβεια εδώ, για να δείτε το θαύμα. Δεν είπε ότι γέννησε παιδί, αλλά ότι θηλάζει παιδί. Διότι, για να μην νομίσει κανείς ότι το παιδί είναι υποβολιμαίο, οι πηγές του γάλακτος αποτέλεσαν την εγγύηση του τοκετού, ώστε, ανακαλώντας στη μνήμη του το όνομα, να έχει και ο ίδιος επαρκή απόδειξη της παράδοξης γέννησης. Γι' αυτό λέει: «Ο Θεός μου προκάλεσε γέλιο», διότι μπορούσε κανείς να δει μια γερασμένη γυναίκα με κάτασπρα μαλλιά να ενεργεί ως τροφός, έχοντας στο στήθος της ένα παιδί. Αλλά το γέλιο ήταν υπενθύμιση της χάριτος του Θεού, και η γαλακτοτροφία επιβεβαίωνε το θαύμα· διότι δεν ήταν έργο της φύσεως, αλλά το παν αποτελούσε κατόρθωμα της χάριτος. Γι' αυτό λέει και ο Παύλος: «Εμείς, κατά τον Ισαάκ, είμαστε τέκνα της επαγγελίας». Διότι, όπως ακριβώς εκεί ενήργησε η χάρις, έτσι και εδώ εκείνος προήλθε από μια νεκρωμένη μήτρα.

Ανέβηκες εσύ από ύδατα ψυχρά· ό,τι λοιπόν ήταν για εκείνον η μήτρα, αυτό έγινε για εσένα η κολυμβήθρα των υδάτων. Είδες τη συγγένεια της γέννησης; Είδες τη συμφωνία της χάριτος; Είδες παντού τη φύση να αδρανεί και τη δύναμη του Θεού να κατεργάζεται το παν; Γι' αυτόν τον λόγο, κατά τον Ισαάκ, είμαστε τέκνα της επαγγελίας. Αλλά υπολείπεται ακόμη ένα ζητούμενο· για εμάς είπε, ότι «όχι από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός». Πώς;

Αλλ' όμως δεν αρκείται στους τύπους, αλλά προσθέτει και τον Ησαΐα ως μάρτυρα για όσα ειπώθηκαν. Διότι, αφού είπε «Η άνω Ιερουσαλήμ είναι η μητέρα μας» και ονόμασε έτσι την Εκκλησία, παρουσιάζει τον προφήτη να συμφωνεί απόλυτα μαζί του: «Ευφράνσου», λέει, «στείρα εσύ που δεν γεννάς, ξέσπασε και βόησε εσύ που δεν δοκιμάζεις ωδίνες τοκετού, διότι τα τέκνα της έρημης είναι περισσότερα από τα τέκνα εκείνης που έχει τον άνδρα». Ποια είναι λοιπόν η στείρα και ποια η έρημη πριν από αυτό; Δεν είναι ολοφάνερο ότι πρόκειται για την εξ εθνών Εκκλησία, η οποία ήταν στερημένη από τη γνώση του Θεού; Και ποια είναι αυτή που έχει τον άνδρα; Δεν είναι ολοφάνερο ότι πρόκειται για τη Συναγωγή; Αλλ' όμως, η στείρα τη νίκησε στην πολυτεκνία. Διότι εκείνη μεν κατέχει ένα μόνο έθνος, ενώ τα τέκνα της Εκκλησίας γέμισαν την Ελλάδα, τα βαρβαρικά έθνη, τη γη, τη θάλασσα και ολόκληρη την οικουμένη. Είδες πώς η μεν Σάρρα μέσα από τα γεγονότα, ο δε προφήτης μέσα από τα λόγια μάς σκιαγράφησαν τα μελλοντικά; Πρόσεξε όμως: Ο Ησαΐας την ονόμασε στείρα και απέδειξε ότι αυτή έγινε πολύτεκνη. Αυτό συνέβη τυπικώς και στην περίπτωση της Σάρρας· διότι και αυτή, ενώ ήταν στείρα, έγινε μητέρα πλήθους απογόνων. Στον Παύλο όμως ούτε αυτά δεν αρκούν, αλλά εξετάζει επιμελώς και το πώς ακριβώς έγινε μητέρα η στείρα, ώστε και από αυτό το σημείο να προσαγάγει τον τύπο προς την αλήθεια. Γι' αυτό και συνεχίζει λέγοντας: «Εμείς όμως, αδελφοί, κατά το πρότυπο του Ισαάκ, είμαστε τέκνα της επαγγελίας».

Αυτό δε που λέει, έχει ως εξής: Τον Ισαάκ τον ανέστησε από νεκρωμένα σώματα· έτσι ανέστησε και τον Υιό, αφού πρώτα έγινε νεκρός. Θέλεις να μάθεις ότι η στειρότητα αποτελούσε σύμβολο και ενός άλλου πράγματος; Η Εκκλησία επρόκειτο να γεννήσει το πλήθος των πιστών· για να μην δυσπιστήσεις, λοιπόν, πώς η άγονη, η άκαρπη, η στείρα γέννησε, προηγήθηκε εκείνη που ήταν στείρα εκ φύσεως, προετοιμάζοντας τον δρόμο για εκείνη που ήταν στείρα κατά προαίρεση, και η Σάρρα έγινε τύπος της Εκκλησίας. Διότι, όπως ακριβώς εκείνη που ήταν στείρα γέννησε στα γηρατειά της, έτσι και αυτή, αν και ήταν στείρα, γέννησε κατά τους έσχατους καιρούς. Και για το ότι αυτό είναι αλήθεια, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Εμείς, όμως, είμαστε τέκνα της ελεύθερης». Επειδή, δηλαδή, η Σάρρα, η ελεύθερη, είναι τύπος της Εκκλησίας, για τον λόγο αυτόν πρόσθεσε ότι: «Είμαστε τέκνα της ελεύθερης». Και πάλι: «Άρα, αδελφοί, όπως ο Ισαάκ, είμαστε τέκνα της επαγγελίας». Τι σημαίνει «της επαγγελίας»; Όπως ακριβώς εκείνον δεν τον γέννησε η φύση, έτσι ούτε και εμάς μας γέννησε η φύση, αλλά η χάρις του Θεού. Και πάλι: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας»· αυτή δε είναι η Εκκλησία. Διότι «έχετε προσέλθει», λέει, «στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και στην Εκκλησία των πρωτοτόκων».

Αυτή δε που έχει τον άνδρα είναι η συναγωγή, διότι σε αυτήν δόθηκε ο νόμος. Εντούτοις, τα τέκνα της στείρας έγιναν πολλαπλάσια· καθόσον εκείνη που έχει τον άνδρα γέννησε ένα μόνο έθνος, ενώ η στείρα δημιούργησε όλα τα έθνη. «Εμείς δε, αδελφοί, κατά το πρότυπο του Ισαάκ, είμαστε τέκνα της επαγγελίας.» Διότι όχι μόνο η Εκκλησία υπήρξε στείρα, όπως η Σάρρα, αλλά, όπως ακριβώς σε εκείνη την τεκνογονία δεν την πραγματοποίησε η φύση, αλλά η επαγγελία του Θεού, έτσι και κατά τη δική μας αναγέννηση, καμία απολύτως φύση δεν ενεργεί, αλλά τα ρήματα του Θεού, τα οποία γνωρίζουν οι πιστοί, μέσα στην κολυμβήθρα των υδάτων διαπλάθουν, σαν σε κάποια μήτρα, και αναγεννούν τον βαπτιζόμενο.