Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 4:29

Αυτά έχουν αλληγορική σημασία. Διότι αυτές είναι οι δύο διαθήκες· η μία από το όρος Σινά, η οποία γεννά παιδιά για δουλεία, που είναι η Άγαρ. Διότι το Σινά είναι όρος στην Αραβία· και αντιστοιχεί στη σημερινή Ιερουσαλήμ, η οποία είναι δούλη μαζί με τα τέκνα της. Η άνω Ιερουσαλήμ όμως είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα όλων μας. Διότι είναι γραμμένο: «Ευφράνσου στείρα, εσύ που δεν γεννάς, ξέσπασε σε φωνές και βόησε εσύ που δεν νιώθεις ωδίνες τοκετού, διότι τα τέκνα της έρημης είναι πολύ περισσότερα από εκείνης που έχει τον άνδρα». Εμείς όμως, αδελφοί, όπως ο Ισαάκ, είμαστε τέκνα της επαγγελίας. Αλλά όπως τότε εκείνος που γεννήθηκε κατά σάρκα δίωκε αυτόν που γεννήθηκε κατά πνεύμα, έτσι συμβαίνει και τώρα.

Αλλά το ότι θα καταδιώκει κατά καιρούς αυτός που προέρχεται από τη δούλη, δηλαδή ο Ισμαήλ, εκείνον που προέρχεται από την ελεύθερη, δηλαδή τον λαό της πίστεως και του Χριστού, το αποσαφήνισε ο μακάριος Παύλος, λέγοντας για τον Ισμαήλ και τον Ισαάκ τα εξής: «Αλλά όπως τότε εκείνος που γεννήθηκε κατά σάρκα καταδίωκε τον γεννημένο κατά πνεύμα, έτσι συμβαίνει και τώρα.» Επειδή λοιπόν ο Ισμαήλ πολέμησε αυτούς που προέρχονται από την ελεύθερη, εκδιώκεται πλέον η Συναγωγή των Ιουδαίων, έχοντας ως θλιβερό και πενιχρό εφόδιο, άρτο και ύδωρ.

Και για τον λόγο αυτόν, είναι ανάγκη σε εκείνον μεν που εκπαιδεύεται να μοχθεί, σε εκείνον δε που εκπαιδεύει να χρησιμοποιεί και το χτύπημα και την αυστηρότητα. Και στον μεν Μωσαϊκό νόμο οι σαράντα νόμιμες μαστιγώσεις παραμένουν μέχρι σήμερα, όχι όμως στον ευαγγελικό βίο· επειδή ο λόγος αποτελεί τα πάντα: και έλεος, και ράβδο, και παρηγοριά, και χτύπημα. Διότι δεν σε χτυπάμε ως δούλο, αλλά σε διαπαιδαγωγούμε ως ελεύθερο· επειδή η καταγωγή σου προέρχεται από την ελεύθερη Σάρρα, όχι από τη δούλη Άγαρ. Σε σεβόμαστε ως υιό της ελεύθερης, δεν σε ατιμάζουμε ως γέννημα της δούλης. Γι' αυτόν τον λόγο, όταν σφάλλεις, σε λυπούμε με επιπλήξεις που αρμόζουν σε ελεύθερους, χωρίς να καταξεσκίζουμε το σώμα, αλλά προκαλώντας πόνο στην ψυχή. Εάν όμως φειδωθούμε και αυτού, πώς θα σε διαπαιδαγωγήσουμε; Είναι δυσχερής στον χειρισμό του ο διδασκαλικός λόγος, καθώς και η αγωγή της αρετής, και απαιτεί ποικίλη τη μέθοδο της καθοδήγησης, προσαρμόζοντας τον εαυτό της στους χαρακτήρες των καθοδηγουμένων. Είναι κάποιος υπάκουος και με φρόνημα δεκτικό στην αγωγή; Σε αυτόν αρμόζει ο πράος και ήπιος λόγος. Είναι άλλος σκληρός και απείθαρχος; Αυτός έχει ανάγκη από μαστιγώσεις. Τι θα πράξουμε λοιπόν, εφόσον δεν μεταχειριζόμαστε ράβδους; Θα τον εγκαταλείψουμε χωρίς πρόνοια; Ασφαλώς όχι.

Διότι όχι μόνο ήταν στείρα η Εκκλησία, όπως η Σάρρα, ούτε έγινε μόνο πολύτεκνη, όπως εκείνη, αλλά και γέννησε με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, όπως η Σάρρα. Διότι όπως εκείνη δεν την έκανε μητέρα η φύση, αλλά η υπόσχεση του Θεού (επειδή εκείνος που είπε: «Κατά τον καιρό αυτό θα έλθω, και η Σάρρα θα αποκτήσει υιό», αυτός, αφού εισήλθε στη μήτρα, διέπλασε το βρέφος)· έτσι λοιπόν και στην περίπτωση της δικής μας αναγεννήσεως, δεν ενεργεί απολύτως καμία φύση, αλλά τα λόγια του Θεού που λέγονται μέσω του ιερέα, τα οποία γνωρίζουν οι πιστοί, αυτά μέσα στην κολυμβήθρα των υδάτων, σαν σε κάποια μήτρα, διαπλάθουν και αναγεννούν τον βαπτιζόμενο. Επομένως, αφού είμαστε παιδιά της στείρας, είμαστε και ελεύθεροι. «Και ποια είναι αυτή η ελευθερία», θα μπορούσε να πει κάποιος, «όταν οι μεν Ιουδαίοι καταδυναστεύουν και μαστιγώνουν όσους πίστεψαν, ενώ εκείνοι που θεωρούνται ελεύθεροι διώκονται;» Διότι αυτά συνέβαιναν τότε, όταν οι πιστοί υφίσταντο διωγμούς. Αλλά ούτε και αυτό να σας θορυβεί, λέγει· διότι και αυτό προηγήθηκε ως προτύπωση· επειδή ο Ισαάκ, αν και ελεύθερος, διωκόταν από τον δούλο Ισμαήλ. Γι' αυτό και προσθέτει λέγοντας: «Αλλά όπως τότε αυτός που γεννήθηκε κατά σάρκα δίωκε αυτόν που γεννήθηκε κατά πνεύμα, έτσι συμβαίνει και τώρα». Αλλά τι λέγει η Γραφή; «Διώξε τον υιό της δούλης· διότι δεν πρόκειται να κληρονομήσει ο υιός της δούλης μαζί με τον υιό της ελεύθερης». Τι σημαίνει λοιπόν; Όλη αυτή η παρηγοριά συνίσταται στο να αποδειχθεί ότι οι ελεύθεροι διώκονται από τους δούλους;

Επομένως, αφού είμαστε τέκνα της στείρας, είμαστε ελεύθεροι. «Αλλά όπως τότε εκείνος που γεννήθηκε κατά σάρκα καταδίωκε εκείνον που γεννήθηκε κατά πνεύμα, έτσι συμβαίνει και τώρα». Για να μην πουν: «Και ποια είναι αυτή η ελευθερία, όταν οι Ιουδαίοι εξουσιάζουν και μαστιγώνουν τους πιστούς;», αποδεικνύει ότι και αυτού του γεγονότος ο τύπος υπάρχει από την αρχαιότητα. Αλλά τι λέει η Γραφή; «Δίωξε τη δούλη και τον γιο της. Διότι δεν πρόκειται να κληρονομήσει ο γιος της δούλης μαζί με τον γιο της ελεύθερης. Εμείς όμως, αδελφοί, δεν είμαστε». Αφού υπέδειξε από τα παλαιά τον τύπο του διωγμού, δεν τους επιτρέπει να περιπέσουν σε ακηδία, διδάσκοντάς τους πάλι μέσα από την ιστορία ποιο θα είναι το τέλος των διωκτών, το ότι δηλαδή όχι μόνο θα εκδιωχθούν από τον οίκο, αλλά και θα υποστούν την έκπτωση από την κληρονομιά. Πολύ εύστοχα δε τον ονόμασε γιο της δούλης και όχι του Αβραάμ, προκειμένου να τους προσδιορίσει από το πιο ευτελές.