Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 4:3

Διότι η φύση του Θεού βρίσκεται πέρα από κάθε νου. Έπειτα πώς, αν είναι κτιστός και δημιουργημένος, θα γνώριζε μόνο αυτός τον Πατέρα, και πάλι μόνος αυτός θα γνωριζόταν μόνο από τον Πατέρα; Αν και το να γνωρίζει κανείς τη φύση του Θεού είναι προφανώς εντελώς ανέφικτο για κάθε κτιστό ον, το να γνωρίζει πλήρως τι είναι καθένα από τα όντα που έχουν έρθει στην ύπαρξη δεν θα ξεπερνούσε κάθε νου, έστω κι αν αυτός απέχει κάπως από τον δικό μας. Επομένως, αν μόνος αυτός γνωρίζει τον Πατέρα, και πάλι γνωρίζεται μόνο από τον Πατέρα, εύλογα διαφεύγει από την κατηγορία και την αντίληψη ότι είναι δημιούργημα. Διότι μόνο η ανώτατη και απόρρητη φύση γνωρίζει τον εαυτό της, και για όσους έχουν έλθει στην ύπαρξη αυτό είναι παντελώς απρόσιτο. Β. Πράγματι είναι απρόσιτο και απάτητο, επειδή ο Θεός είναι πέρα από κάθε νου. Α. Πώς όμως θα μπορούσε καθόλου να λέγεται από εμάς ότι ο Υιός είναι κτίσμα, όταν ο σοφότατος Παύλος διακηρύσσει έντονα τα εξής: «Λέγω δε, εφόσον χρόνο ο κληρονόμος είναι νήπιο, σε τίποτα δεν διαφέρει από δούλο, αν και είναι κύριος όλων, αλλά είναι υπό την εξουσία επιτρόπων και οικονόμων μέχρι την προθεσμία που όρισε ο πατέρας· έτσι και εμείς, όταν ήμασταν νήπιοι, ήμασταν υποδουλωμένοι στα στοιχεία του κόσμου· όταν όμως ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, απέστειλε ο Θεός τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα, ο οποίος υποτάχθηκε στον νόμο, για να εξαγοράσει αυτούς που ήταν υπό τον νόμο, ώστε να λάβουμε την υιοθεσία.»

Είδαμε προ ολίγου τον Εμμανουήλ να κείτεται ως βρέφος σε φάτνη, και αφενός να είναι ανθρώπινα σπαργανωμένος, αφετέρου δε να υμνείται θεϊκά από τη στρατιά των αγίων αγγέλων· οι οποίοι ευαγγελίζονταν τη γέννησή του στους ποιμένες. Διότι ο Θεός και Πατέρας παραχώρησε, ως εξαιρετικό προνόμιο, τις απαρχές των κηρυγμάτων για αυτόν στους επουράνιους. Τον είδαμε όμως και σήμερα να υπακούει στους νόμους του Μωυσή, ή μάλλον τον νομοθέτη Θεό, ως άνθρωπο, να υποτάσσεται στα δικά του θεσπίσματα. Και την αιτία για την οποία συνέβη αυτό, την διδάσκει ο σοφότατος Παύλος λέγοντας: «Όταν ήμασταν νήπιοι, ήμασταν υποδουλωμένοι στα στοιχεία του κόσμου.»

A f. 33 b, E f. 89, H f. 96) Προς το παρόν, λοιπόν, τον είδαμε, μέσα από όσα μόλις αναγνώστηκαν, να υποτάσσεται στους νόμους του Μωυσή· μάλλον δε τον ίδιο τον νομοθέτη και Θεό, να υπόκειται ως άνθρωπος στα δικά του θεσπίσματα. Και για ποια αιτία, θα μας το διδάξει ο σοφότατος Παύλος λέγοντας: «Όταν ήμασταν νήπια, ήμασταν υποδουλωμένοι στα στοιχεία του κόσμου· όταν όμως ήρθε το πλήρωμα του χρόνου, εξαπέστειλε ο Θεός τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα, υποτάχθηκε στον νόμο, για να εξαγοράσει αυτούς που ήταν υπό τον νόμο.» Επομένως, ο Χριστός εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου αυτούς που ήταν μεν υπό τον νόμο, αλλά δεν τον είχαν τηρήσει. Και πώς τους εξαγόρασε; Εκπληρώνοντάς τον. Αλλά και με έναν άλλον τρόπο: Για να άρει τις κατηγορίες της παράβασης του Αδάμ, παρουσίασε τον εαυτό του για χάρη μας στον Θεό και Πατέρα απόλυτα πειθήνιο και υπάκουο σε οτιδήποτε· διότι είναι γραμμένο, ότι «Όπως ακριβώς διά της παρακοής του ενός ανθρώπου οι πολλοί κατέστησαν αμαρτωλοί, έτσι και διά της υπακοής του ενός, οι πολλοί θα καταστούν δίκαιοι.» Υπέταξε, λοιπόν, τον αυχένα του στον νόμο μαζί με εμάς, πράττοντας και αυτό κατ' οικονομίαν· διότι έπρεπε να εκπληρώσει κάθε δικαιοσύνη. Όταν λοιπόν έφτασε η όγδοη ημέρα, κατά την οποία ήταν συνήθεια να τελείται η σαρκική περιτομή, σύμφωνα με τα οριζόμενα στον νόμο, περιτέμνεται και ο ίδιος, αυτός που έδωσε τον νόμο στον Μωυσή, και πριν από αυτόν στον Αβραάμ.

ΑΛΛΟ. «Λέγω δε, για όσο χρόνο ο κληρονόμος είναι νήπιος, σε τίποτα δεν διαφέρει από τον δούλο, αν και είναι κύριος όλων, αλλά βρίσκεται υπό την εξουσία επιτρόπων και οικονόμων, μέχρι την προθεσμία που όρισε ο πατέρας του. Έτσι και εμείς, όταν ήμασταν νήπιοι, ήμασταν υποδουλωμένοι στα στοιχεία του κόσμου· όταν όμως ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, εξαπέστειλε ο Θεός τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα και υποτάχθηκε στον νόμο, για να εξαγοράσει αυτούς που ήταν υπό τον νόμο, ώστε να λάβουμε την υιοθεσία.» Αν, ενώ ήμασταν δούλοι στα στοιχεία του κόσμου, τα οποία είναι δημιουργήματα, ήμασταν νήπιοι και παράφρονες, και αν ο Υιός του Θεού είναι, σύμφωνα με αυτούς, δημιούργημα και κτίσμα, τότε εξακολουθούμε να βαρυνόμαστε με τα παλαιά μας σφάλματα και δεν είμαστε λιγότερο νήπιοι και τώρα, εφόσον υποδουλωνόμαστε πάλι σε κτίσμα αντί για τον Κτίστη. Αν όμως, έχοντας αναγνωρίσει ως αληθινό Θεό και Δεσπότη εκείνον που για εμάς γεννήθηκε από γυναίκα και βρέθηκε υπό τον νόμο, πάψαμε να λατρεύουμε την κτίση αντί για τον Κτίστη, τότε ο Χριστός είναι αληθινός Θεός και Υιός, του οποίου και εμείς γινόμαστε μέτοχοι, λαμβάνοντας την υιοθεσία, και ονομαζόμαστε πλέον ελεύθεροι, καθώς έχουμε ενδυθεί τον ίδιο τον ελεύθερο Υιό, ώστε να αφανιστεί το σχήμα της δουλείας μας.

Επομένως, η παρατήρηση των ωρών και των ημερών, και θα προσέθετα και των καιρών, είναι εντελώς ασυμβίβαστη με εκείνους που δεν αγνοούν τον έναν και κατά φύσιν Θεό, ή μάλλον με εκείνους που έχουν γνωριστεί από Αυτόν μέσω της πίστεως και έχουν κληθεί σε οικειότητα μέσω της χάριτος. Διότι όποιος επιλέγει να το πράττει αυτό, οπισθοδρομεί, εγκαταλείποντας την καύχηση εν Χριστώ. Και δεν διατηρεί πλέον ελεύθερο τον νου του, αλλά μάλλον υποτάσσεται απερίσκεπτα στον ζυγό της αρχαίας πλάνης, αποδίδοντας στα στοιχεία του κόσμου την τιμή που ανήκει στον Θεό, και στεφανώνοντας με τις ύψιστες δόξες τα κτίσματα που ήλθαν στην ύπαρξη με τα προστάγματα του Δημιουργού. Ως «στοιχεία του κόσμου» ονομάζει τα οιονεί μέρη του σύμπαντος, τους καιρούς και τους μήνες, και τις μετρήσεις αυτών που πραγματοποιούνται μέσω των ωρών και των ημερών.

Με το να πει, λοιπόν, «τον μόνο αληθινό Θεό», μας οδήγησε στη μοναρχία, ώστε να μην είμαστε πλέον «υποδουλωμένοι στα στοιχεία του κόσμου», ώστε να μην υπάρχει πια σε εμάς πολυθεΐα και να μη διασκορπίζονται οι σκέψεις των ανθρώπων σε τέτοιου είδους πορνεία, αλλά στην ενότητα του μόνου αληθινού Θεού· διότι «η αρχή της πορνείας είναι η επινόηση των ειδώλων», λέει η Γραφή. Και λέει: «και αυτόν που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό». Ποιον Ιησού Χριστό, αν όχι τον Θεό; Αν λοιπόν ο Ιησούς Χριστός είναι Θεός, όπως λέει γι' αυτόν ο Ιωάννης «ο μονογενής Θεός, ο οποίος βρίσκεται στους κόλπους του Πατέρα, εκείνος τον φανέρωσε», τότε ένας Θεός είναι ο Πατέρας και μόνος αληθινός Θεός, και Θεός είναι ο Μονογενής. Επομένως, δεν είναι ξένος προς τον Θεό και τη μονάδα· αλλά επειδή είναι Υιός εκ του Πατρός, γι' αυτό είναι ο μόνος αληθινός Θεός. Και δεν είναι σαν τους ψεύτικους θεούς, τους οποίους ορισμένοι από τους Έλληνες εξέλαβαν ως θεούς χωρίς να είναι, αλλά είναι ο μόνος αληθινός Θεός, επειδή μόνος εκ μόνου προέρχεται ο Μονογενής, όπως και μόνο είναι το Άγιο Πνεύμα. Διότι υπάρχει Τριάδα εν μονάδι και ένας Θεός: Πατέρας, Υιός και Άγιο Πνεύμα.

Και κάποτε στα έρημα βουνά, θαύμα μέγιστο, κατέβηκε από τον ουρανό, μέσα στα βάθη αγνής νεφέλης, και συνδιαλεγόταν μόνος με τον αγνότατο θεράποντά του. Κρατώντας μακριά τον λαό με αστραπές, σάλπιγγες και σεισμούς, έδωσε τον νόμο. Τον χάραξε σε πλάκες και από τις δύο πλευρές, με νόημα κρυφό και φανερό, όσο μπορούσε να αντέξει ο σκληροτράχηλος λαός, ώστε να τον αποκόψει από τους νόμους των πλέον διεφθαρμένων εθνών. Και όπως ένας πατέρας που υποβαστάζει το παιδί του με ελαφρά χέρια, κατευθύνοντας το ασταθές πέλμα του απαλού του ποδιού, στην αρχή το σηκώνει ελαφρώς από το έδαφος, μιλώντας του τρυφερά και δίνοντάς του θάρρος με το βλέμμα, έπειτα το συγκρατεί και προσαρμόζοντας το δικό του βήμα δίπλα στο βήμα του παιδιού το οδηγεί μπροστά και προσέχει τον δρόμο και το βάδισμά του, έτσι και ο Χριστός ο Βασιλεύς, φροντίζοντας τον άφρονα θνητό, πρώτα απέβαλε μακριά τα είδωλα, και τις θυσίες βέβαια είχε σκοπό να καταργήσει, εντούτοις τις άφησε, θέτοντάς τες όμως μέσα στα όρια του νόμου, αμβλύνοντας την κακία τους. Στο τέλος, ούτε οι θυσίες παρέμειναν άλλο, αλλά υποχώρησαν, αφού πλέον ο λαός δαμάστηκε. Και εμένα ο νόμος, σαν κάποιος επίτροπος κληρονομιάς, με φύλαγε για το παιδί του μεγάλου Πατέρα· όταν όμως έφτασε ο καιρός της ωριμότητας του παιδιού, ο νόμος υποχώρησε εκούσια, και την κληρονομιά ανέλαβε ο άριστος Υιός. Έτσι ενεργεί ο Θεός· διότι συνηθίζει να πείθει, και όχι να επιβάλλεται με βία στους εφήμερους ανθρώπους· άλλωστε, η βία στερείται κάθε τιμής, κατά τη γνώμη μου. Διότι και κάθε ιατρός που αντιμετωπίζει τις ασθένειες, δεν επιβάλλει όλα τα οδυνηρά ταυτόχρονα στους πάσχοντες, αλλά ενεργώντας με φιλική διάθεση, χορηγεί άλλα σύμφωνα με την επιθυμία τους, και άλλα για την καταπολέμηση της νόσου, ώστε να διασώσει αυτόν που υποφέρει, συνδυάζοντας με τα ευχάριστα τα πλέον δραστικά φάρμακα της τέχνης του.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄. Λέγω δε ότι, για όσο χρονικό διάστημα ο κληρονόμος είναι ανήλικος, δεν διαφέρει σε τίποτα από τον δούλο, αν και είναι κύριος των πάντων· αλλά βρίσκεται υπό την εξουσία επιτρόπων και οικονόμων μέχρι την προθεσμία που έχει ορίσει ο πατέρας. Έτσι και εμείς, όταν ήμασταν ανήλικοι, ήμασταν υποδουλωμένοι στα στοιχεία του κόσμου.

αʹ. Με τη λέξη «νήπιο» εδώ δεν εννοεί την ηλικία, αλλά το φρόνημα, δείχνοντας ότι ο Θεός ήθελε από την αρχή να χαρίσει αυτά τα αγαθά· επειδή όμως εμείς βρισκόμασταν σε ακόμη πιο νηπιώδη κατάσταση, μας άφησε να υπαγόμαστε στα στοιχεία του κόσμου, δηλαδή στις νουμηνίες και στα σάββατα· διότι αυτές οι ημέρες καθορίζονται για εμάς από την πορεία της σελήνης και του ήλιου.

Εάν ονειδίζεις τους άλλους, σύντομα θα περιπέσεις και ο ίδιος στα ίδια. Γι' αυτό προτρέπει αυτός ο μακάριος λέγοντας: «Εκείνος που νομίζει ότι στέκεται, ας προσέχει μήπως πέσει». Να είναι άμαχοι, λέει. Επιεικείς, επιδεικνύοντας κάθε πραότητα προς όλους τους ανθρώπους, και στους Έλληνες και στους Ιουδαίους, και στους μοχθηρούς και στους πονηρούς. Διότι εκεί μεν εκφοβίζει με τα μελλοντικά, λέγοντας: «Ώστε αυτός που νομίζει ότι στέκεται, ας προσέχει μήπως πέσει»· εδώ όμως δεν συνετίζει με τα μελλοντικά, αλλά με τα παρελθόντα, κάνοντας το ίδιο με όσα προσθέτει στη συνέχεια: «Διότι κάποτε ήμασταν και εμείς ανόητοι»· πράγμα το οποίο κάνει και στην προς Γαλάτας επιστολή γράφοντας: «Όταν ήμασταν νήπιοι, ήμασταν υποδουλωμένοι στα στοιχεία του κόσμου».

Διότι στο ίδιο του το σπέρμα δόθηκε η επαγγελία. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄ «Λέγω δε, για όσον χρόνο ο κληρονόμος είναι νήπιος, σε τίποτα δεν διαφέρει από τον δούλο, αν και είναι κύριος όλων, αλλά βρίσκεται υπό την εξουσία επιτρόπων και οικονόμων, μέχρι την προθεσμία που έχει ορίσει ο πατέρας. Έτσι και εμείς, όταν ήμασταν νήπιοι, ήμασταν υποδουλωμένοι στα στοιχεία του κόσμου».

Διότι άλλο πράγμα είναι η προσκύνηση της λατρείας και άλλο η τιμητική προσκύνηση που αποδίδεται σε εκείνους που υπερέχουν σε κάποιο αξίωμα. Στους Ιουδαίους, λοιπόν, εξαιτίας της ευκολίας με την οποία γλιστρούσαν προς την ειδωλολατρία, αυτά είχαν νομοθετηθεί· εμείς όμως, για να μιλήσουμε θεολογικά, στους οποίους δόθηκε το χάρισμα, έχοντας αποφύγει τη δεισιδαίμονα πλάνη, να ενωθούμε καθαρά με τον Θεό, έχοντας γνωρίσει την αλήθεια και λατρεύοντας μόνο τον Θεό, και έχοντας πλουτίσει με την τελειότητα της θεογνωσίας και φτάνοντας σε κατάσταση τέλειου άνδρα, αφήνοντας πίσω τη νηπιότητα, δεν βρισκόμαστε πλέον υπό παιδαγωγό, καθώς έχουμε λάβει τη διακριτική ικανότητα από τον Θεό και γνωρίζουμε τι είναι αυτό που μπορεί να εικονιστεί και τι είναι αυτό που δεν περιγράφεται σε εικόνα. «Διότι ο νόμος έγινε παιδαγωγός μας για να μας οδηγήσει στον Χριστό, ώστε να δικαιωθούμε εκ πίστεως·» και «ήμασταν υποδουλωμένοι στα στοιχεία, όταν ήμασταν νήπια.» «Αφού όμως ήρθε η πίστη, δεν είμαστε πλέον υπό παιδαγωγό.» «Διότι καμία μορφή Του», λέει, «δεν είδατε.» Ω, τι σοφία του νομοθέτη! Πώς θα εικονιστεί το αόρατο;