Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 4:5

Επομένως, ο Υιός του Θεού, αφού έλαβε σάρκα, αυτός λέγεται ότι ενανθρώπησε, όπως λέει και σε άλλα σημεία: «Όταν δε ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, εξαπέστειλε ο Θεός τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα, γεννήθηκε υπό τον νόμο, για να εξαγοράσει αυτούς που ήταν υπό τον νόμο.» Και από αυτό πρέπει να σημειωθεί ότι πρώτα ο Υιός αποστέλλεται από τον Πατέρα, και έπειτα γεννάται από γυναίκα, δεν γεννάται πρώτα, και έπειτα αποστέλλεται· αλλά πρώτα αποστέλλεται, και έπειτα γεννάται από γυναίκα. Και με αυτά τα αποστολικά λόγια συμφωνούν οι προφήτες, αποκαλώντας τον Υιό απεσταλμένο. Και άκουσε πρώτα στον Ησαΐα τον ίδιο τον απεσταλμένο να λέει: «Εγώ είμαι ο πρώτος, και εγώ υπάρχω εις τον αιώνα, και το χέρι μου θεμελίωσε τη γη, και η δεξιά μου στερέωσε τον ουρανό·» και καθώς προχωρά στις ενέργειες που συντελούνται μέσα στον χρόνο, προσθέτει λέγοντας: «Και τώρα ο Κύριος με απέστειλε, και το Πνεύμα του·» φανερώνοντας μέσω αυτών τον εαυτό του, ότι αυτός ο ίδιος ο Θεός που δημιούργησε τον ουρανό και τη γη λέει: «Και τώρα ο Κύριος με απέστειλε, και το Πνεύμα του.» Και μέσω του Ζαχαρία λέει: «Να χαίρεσαι και να ευφραίνεσαι, θυγατέρα της Σιών, διότι έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, και πολλά έθνη θα καταφύγουν στον Κύριο εκείνη την ημέρα· και θα αναγνωρίσεις ότι ο Κύριος με εξαπέστειλε σε εσένα.»

Εγώ όμως απευθύνω την προσευχή μου προς εσένα, Κύριε. Αν και μου ανταπέδωσαν, λέει, κακά αντί για αγαθά, εγώ εντούτοις δεν παύω να αναπέμπω προσευχές υπέρ αυτών. Και αυτό είναι προφανές από όσα κατέγραψε γι' αυτόν ο ευαγγελιστής, ότι δηλαδή προσευχόταν ακόμη και πάνω στον σταυρό υπέρ εκείνων που τον σταύρωναν. Καιρός ευδοκίας. Όταν ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, απέστειλε ο Θεός τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα και υποτάχθηκε στον νόμο, για να εξαγοράσει αυτούς που ήταν υπό τον νόμο.

Γράφατε δε ότι υπάρχουν ανάμεσά σας κάποιοι που καταλύουν τη σωτήρια οικονομία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στο μέτρο που εξαρτάται από αυτούς, αθετώντας τη χάρη του μεγάλου μυστηρίου, το οποίο είχε μείνει αποσιωπημένο προ αιώνων, αλλά φανερώθηκε στους κατάλληλους καιρούς, όταν ο Κύριος, αφού ολοκλήρωσε όλα όσα αφορούσαν τη φροντίδα του ανθρώπινου γένους, πάνω από όλα μάς χάρισε την προσωπική Του έλευση. Διότι ευεργέτησε το πλάσμα Του αρχικά μεν μέσω των πατριαρχών, των οποίων οι βίοι τέθηκαν ως υποδείγματα και κανόνες για όσους επιθυμούν να ακολουθήσουν τα ίχνη των αγίων και να φθάσουν, με όμοιο ζήλο με εκείνους, στην τελείωση των αγαθών έργων. Έπειτα έδωσε τον νόμο ως βοήθεια, διατάσσοντάς τον μέσω αγγέλων δια χειρός Μωυσή· έπειτα έδωσε προφήτες που προανήγγειλαν τη μέλλουσα σωτηρία, κριτές, βασιλείς, δικαίους, που επιτελούσαν θαυμαστά έργα με αόρατη χείρα. Μετά από όλους αυτούς, κατά τις έσχατες ημέρες, φανερώθηκε ο Ίδιος εν σαρκί, «γενόμενος από γυναίκα, υποτασσόμενος στον νόμο, για να εξαγοράσει εκείνους που ήταν υπό τον νόμο, ώστε να λάβουμε την υιοθεσία».

Διότι η φύση του Θεού βρίσκεται πέρα από κάθε νου. Έπειτα πώς, αν είναι κτιστός και δημιουργημένος, θα γνώριζε μόνο αυτός τον Πατέρα, και πάλι μόνος αυτός θα γνωριζόταν μόνο από τον Πατέρα; Αν και το να γνωρίζει κανείς τη φύση του Θεού είναι προφανώς εντελώς ανέφικτο για κάθε κτιστό ον, το να γνωρίζει πλήρως τι είναι καθένα από τα όντα που έχουν έρθει στην ύπαρξη δεν θα ξεπερνούσε κάθε νου, έστω κι αν αυτός απέχει κάπως από τον δικό μας. Επομένως, αν μόνος αυτός γνωρίζει τον Πατέρα, και πάλι γνωρίζεται μόνο από τον Πατέρα, εύλογα διαφεύγει από την κατηγορία και την αντίληψη ότι είναι δημιούργημα. Διότι μόνο η ανώτατη και απόρρητη φύση γνωρίζει τον εαυτό της, και για όσους έχουν έλθει στην ύπαρξη αυτό είναι παντελώς απρόσιτο. Β. Πράγματι είναι απρόσιτο και απάτητο, επειδή ο Θεός είναι πέρα από κάθε νου. Α. Πώς όμως θα μπορούσε καθόλου να λέγεται από εμάς ότι ο Υιός είναι κτίσμα, όταν ο σοφότατος Παύλος διακηρύσσει έντονα τα εξής: «Λέγω δε, εφόσον χρόνο ο κληρονόμος είναι νήπιο, σε τίποτα δεν διαφέρει από δούλο, αν και είναι κύριος όλων, αλλά είναι υπό την εξουσία επιτρόπων και οικονόμων μέχρι την προθεσμία που όρισε ο πατέρας· έτσι και εμείς, όταν ήμασταν νήπιοι, ήμασταν υποδουλωμένοι στα στοιχεία του κόσμου· όταν όμως ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, απέστειλε ο Θεός τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα, ο οποίος υποτάχθηκε στον νόμο, για να εξαγοράσει αυτούς που ήταν υπό τον νόμο, ώστε να λάβουμε την υιοθεσία.»

Όταν δε ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, εξαπέστειλε ο Θεός τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα, γεννήθηκε υπό τον νόμο, για να εξαγοράσει εκείνους που ήταν υπό τον νόμο.» Επομένως, ο Χριστός εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου εκείνους που βρίσκονταν μεν υπό τον νόμο, αλλά δεν τον είχαν τηρήσει. Και πώς τους εξαγόρασε; Με το να τον εκπληρώσει· αλλά και με έναν άλλο τρόπο, ώστε να αναιρέσει τις ενοχές της παράβασης του Αδάμ, παρουσιάζοντας τον εαυτό του για χάρη μας απόλυτα υπάκουο και υποταγμένο προς τον Θεό και Πατέρα. Διότι είναι γραμμένο ότι, όπως ακριβώς με την παρακοή του ενός ανθρώπου οι πολλοί κατέστησαν αμαρτωλοί, έτσι και με την υπακοή του ενός οι πολλοί θα καταστούν δίκαιοι.

A f. 33 b, E f. 89, H f. 96) Προς το παρόν, λοιπόν, τον είδαμε, μέσα από όσα μόλις αναγνώστηκαν, να υποτάσσεται στους νόμους του Μωυσή· μάλλον δε τον ίδιο τον νομοθέτη και Θεό, να υπόκειται ως άνθρωπος στα δικά του θεσπίσματα. Και για ποια αιτία, θα μας το διδάξει ο σοφότατος Παύλος λέγοντας: «Όταν ήμασταν νήπια, ήμασταν υποδουλωμένοι στα στοιχεία του κόσμου· όταν όμως ήρθε το πλήρωμα του χρόνου, εξαπέστειλε ο Θεός τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα, υποτάχθηκε στον νόμο, για να εξαγοράσει αυτούς που ήταν υπό τον νόμο.» Επομένως, ο Χριστός εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου αυτούς που ήταν μεν υπό τον νόμο, αλλά δεν τον είχαν τηρήσει. Και πώς τους εξαγόρασε; Εκπληρώνοντάς τον. Αλλά και με έναν άλλον τρόπο: Για να άρει τις κατηγορίες της παράβασης του Αδάμ, παρουσίασε τον εαυτό του για χάρη μας στον Θεό και Πατέρα απόλυτα πειθήνιο και υπάκουο σε οτιδήποτε· διότι είναι γραμμένο, ότι «Όπως ακριβώς διά της παρακοής του ενός ανθρώπου οι πολλοί κατέστησαν αμαρτωλοί, έτσι και διά της υπακοής του ενός, οι πολλοί θα καταστούν δίκαιοι.» Υπέταξε, λοιπόν, τον αυχένα του στον νόμο μαζί με εμάς, πράττοντας και αυτό κατ' οικονομίαν· διότι έπρεπε να εκπληρώσει κάθε δικαιοσύνη. Όταν λοιπόν έφτασε η όγδοη ημέρα, κατά την οποία ήταν συνήθεια να τελείται η σαρκική περιτομή, σύμφωνα με τα οριζόμενα στον νόμο, περιτέμνεται και ο ίδιος, αυτός που έδωσε τον νόμο στον Μωυσή, και πριν από αυτόν στον Αβραάμ.

Και αυτό είναι φανερό από το γεγονός ότι ο ευαγγελιστής τον παρουσίασε να προσεύχεται πάνω στον σταυρό υπέρ αυτών που τον σταύρωναν. Έπειτα παραθέτει στη συνέχεια και τα λόγια της προσευχής. <Καιρός ευδοκίας, Θεέ μου.> (A f. 347 b, E f. 132) Διότι ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στον Χριστό· και η ανακεφαλαίωση σημαίνει το να αναλάβει και να επαναφέρει τη φύση των πραγμάτων στην αρχική της κατάσταση. Και ονομάζει ευδοκία το θέλημα του Θεού, ώστε να σωθούμε εμείς, όπως φάνηκε καλό σε αυτόν. «Όταν λοιπόν ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, εξαπέστειλε ο Θεός τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα και υποτάχθηκε στον νόμο, για να εξαγοράσει αυτούς που ήταν υπό τον νόμο.» Έχοντας έλθει για αυτόν τον σκοπό, λέει: «Καιρός ευδοκίας», που είναι παρόμοιο με το «Ήλθε η ώρα». <Μέσα στο πλήθος του ελέους σου εισάκουσέ με, στην αλήθεια της σωτηρίας σου.> (A f. 347 b) Αυτό δε θα το πράξεις, σώζοντάς με μέσω της αναστάσεως, αφού πεθάνω υπέρ αυτών. Διότι υπέρ αυτών αναδέχομαι ζωή και σωτηρία· διότι μαζί μου θα ζωοποιηθούν αυτοί που είναι νεκροί εξαιτίας της αμαρτίας. Μόνη όμως αληθινή είναι η σωτηρία που προέρχεται από τον Θεό, ενώ η σωτηρία από ιατρούς και στρατηγούς είναι τυπική. <Ας λυτρωθώ από εκείνους που με μισούν, και από τα βάθη των υδάτων.> (A f. 347 b) Ζητάει και ο Σωτήρας να λυτρωθεί από τους Ιουδαίους, οι οποίοι τον μισούσαν επειδή τους έλεγχε κατά πρόσωπο για την πονηρία που έκρυβαν στα βάθη της ψυχής τους. Ή ονομάζει βάθος υδάτων τον θάνατο και τους πειρασμούς τους οποίους νικούμε εν Χριστώ.

Επομένως, αφού οικειοποιείται τα μέτρα της δικής του ανθρωπότητας μαζί με τα δικά της ιδιώματα, ονομάζεται Χριστός, έστω και αν δεν θεωρείται ότι έχει χριστεί, σύμφωνα δηλαδή με τη φύση της θεότητας, ή τουλάχιστον καθόσον νοείται ως Θεός. Επειδή, πες μου, πώς αλλιώς θα μπορούσε να νοηθεί ως ένας Χριστός και Υιός και Κύριος, εάν ο Μονογενής απαξιεί το χρίσμα και δεν ανέχεται τα μέτρα της κένωσης; Β— Αυτοί ακολουθούν μια άλλη οδό από τη δική μας, ερμηνεύοντας ασύνετα το μυστήριο της ευσέβειας. Διότι λένε ότι ο Θεός Λόγος προσέλαβε τέλειον άνθρωπο, ο οποίος προερχόταν από το σπέρμα του Αβραάμ και του Δαβίδ, σύμφωνα με τη ρητή αναφορά των Γραφών, έχοντας την ίδια φύση με εκείνους από των οποίων το σπέρμα προήλθε, τέλειον άνθρωπο ως προς τη φύση, αποτελούμενο από νοερή ψυχή και ανθρώπινη σάρκα. Και αυτόν τον άνθρωπο, που είναι όμοιος με εμάς κατά τη φύση, ο οποίος διαπλάστηκε με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος στη μήτρα της Παρθένου, «αφού γεννήθηκε από γυναίκα και υποτάχθηκε στον νόμο, για να μας εξαγοράσει όλους» από τη δουλεία του νόμου, ώστε να λάβουμε την από παλιά προορισμένη υιοθεσία, τον ένωσε με τον εαυτό του με έναν καινοφανή τρόπο, παρασκευάζοντάς τον μεν να γευθεί τον θάνατο σύμφωνα με τον νόμο των ανθρώπων, ανασταίνοντάς τον όμως από τους νεκρούς, ανεβάζοντάς τον στον ουρανό και καθίζοντάς τον στα δεξιά του Θεού.

ΑΛΛΟ. «Λέγω δε, για όσο χρόνο ο κληρονόμος είναι νήπιος, σε τίποτα δεν διαφέρει από τον δούλο, αν και είναι κύριος όλων, αλλά βρίσκεται υπό την εξουσία επιτρόπων και οικονόμων, μέχρι την προθεσμία που όρισε ο πατέρας του. Έτσι και εμείς, όταν ήμασταν νήπιοι, ήμασταν υποδουλωμένοι στα στοιχεία του κόσμου· όταν όμως ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, εξαπέστειλε ο Θεός τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα και υποτάχθηκε στον νόμο, για να εξαγοράσει αυτούς που ήταν υπό τον νόμο, ώστε να λάβουμε την υιοθεσία.» Αν, ενώ ήμασταν δούλοι στα στοιχεία του κόσμου, τα οποία είναι δημιουργήματα, ήμασταν νήπιοι και παράφρονες, και αν ο Υιός του Θεού είναι, σύμφωνα με αυτούς, δημιούργημα και κτίσμα, τότε εξακολουθούμε να βαρυνόμαστε με τα παλαιά μας σφάλματα και δεν είμαστε λιγότερο νήπιοι και τώρα, εφόσον υποδουλωνόμαστε πάλι σε κτίσμα αντί για τον Κτίστη. Αν όμως, έχοντας αναγνωρίσει ως αληθινό Θεό και Δεσπότη εκείνον που για εμάς γεννήθηκε από γυναίκα και βρέθηκε υπό τον νόμο, πάψαμε να λατρεύουμε την κτίση αντί για τον Κτίστη, τότε ο Χριστός είναι αληθινός Θεός και Υιός, του οποίου και εμείς γινόμαστε μέτοχοι, λαμβάνοντας την υιοθεσία, και ονομαζόμαστε πλέον ελεύθεροι, καθώς έχουμε ενδυθεί τον ίδιο τον ελεύθερο Υιό, ώστε να αφανιστεί το σχήμα της δουλείας μας.

ζ΄. Όπως λοιπόν αποδείξαμε στις Ευαγγελικές Αποδείξεις, προέβαλε σε όλους την κατά το Ευαγγέλιο πολιτεία, καθώς ο πρώτος τρόπος της ευσέβειας κατέστησε τη γένεση τέλεια και λαμπρότερη, επιφέροντας με το χέρι και τη μαρτυρία ότι αυτός υπήρξε ο πρώτος· ο τρόπος ζωής, λοιπόν, που παραδόθηκε σε όλα τα έθνη μέσω του σωτηρίου Ευαγγελίου, αυτός ήταν εκείνος που και πριν από τον Μωυσή πρότεινε το χέρι, και φανέρωσε την πράξη μέσω των πρώτων θεοφιλών ανδρών· και αυτός ακριβώς ήταν ο Ζαρά, ο οποίος έθεσε την πρώτη ανατολή της ένθεης πολιτείας ανάμεσα στους ανθρώπους· και ο ίδιος έγινε αρχή και τέλος, πρώτος και έσχατος, και μικρή ανατολή που στο τέλος έλαμψε πάλι σε όλους τους ανθρώπους. Εντούτοις, πρέπει να προσθέσουμε στα όσα ειπώθηκαν και τούτο, ότι η βίβλος της γενέσεως του Ιησού Χριστού δεν παρουσιάζει τον γενεαλογούμενο να κατάγεται από τον πρώτο εκ των δύο, δηλαδή από τον Ζαρά, αλλά από τον δεύτερο, τον Φαρές· επειδή γεννήθηκε κατά σάρκα από τη φυλή και το σπέρμα του δεύτερου· όχι μόνο γενόμενος από γυναίκα, αλλά και γενόμενος υπό τον νόμο, για να εξαγοράσει αυτούς που ήταν υπό τον νόμο, σύμφωνα με τη μαρτυρία του Αποστόλου και γι' αυτό το ζήτημα.

Διότι και όταν βαπτιζόταν, έλεγε: «Έτσι είναι πρέπον σε εμάς να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη». Ήλθα για να εξαγοράσω τον άνθρωπο από την κατάρα του νόμου. Διότι ο Θεός έστειλε τον Υιό Του, γεννημένο από γυναίκα, υποκείμενο στον νόμο, για να εξαγοράσει όσους ήταν υπό τον νόμο, και για να αναπαύσει τον ίδιο τον νόμο. Για να μην πει λοιπόν κανείς ότι για αυτόν τον λόγο τον κατήργησε, επειδή δηλαδή δεν μπορούσε να τον εκπληρώσει, καθώς ήταν φορτικός, επαχθής και δυσκατόρθωτος, αφού πρώτα εκπλήρωσε τα πάντα από αυτόν, τότε τον κατέλυσε.

Ας ακούσουν αυτοί που οικοδομούν τις λαμπρές οικίες και τους μεγάλους περιβόλους, ότι ο Υιός του ανθρώπου δεν έχει πού να γείρει την κεφαλή του. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο του λέγουν οι μαθητές: «Πού θέλεις να σου ετοιμάσουμε να φας το Πάσχα;». Ποιο Πάσχα; Το ιουδαϊκό, αυτό που έλαβε την αρχή του από την Αίγυπτο· διότι εκεί το τέλεσαν για πρώτη φορά. Και για ποιον λόγο το επιτελεί ο Χριστός; Όπως ακριβώς εκπλήρωσε όλες τις άλλες διατάξεις του νόμου, έτσι έπραξε και με αυτήν. Γι' αυτό άλλωστε έλεγε και προς τον Ιωάννη: «Διότι έτσι είναι πρέπον σε εμάς να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη». Επομένως, οι μαθητές δεν ήθελαν να ετοιμάσουν το δικό μας Πάσχα, αλλά το ιουδαϊκό. Διότι εκείνο το ετοίμασαν αυτοί, ενώ το δικό μας το παρασκεύασε ο ίδιος, και μάλιστα ο ίδιος έγινε Πάσχα διά του τιμίου πάθους. Για ποιον λόγο λοιπόν προσέρχεται στο πάθος; Για να μας λυτρώσει από την κατάρα του νόμου. Γι' αυτό και ο Παύλος διακήρυττε: «Εξαπέστειλε ο Θεός τον Υιό Του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα, υποτάχθηκε στον νόμο, για να εξαγοράσει όσους ήσαν υπό τον νόμο». Για να μην πει λοιπόν κάποιος ότι για αυτόν τον λόγο τον κατήργησε, επειδή δηλαδή δεν μπορούσε να τον εκπληρώσει, θεωρώντας τον φορτικό και επαχθή και δυσκατόρθωτο, γι' αυτό, αφού τον εκπλήρωσε εξ ολοκλήρου, τότε τον έλυσε. Γι' αυτό και εόρτασε το Πάσχα· διότι η εορτή του Πάσχα αποτελούσε για αυτούς επιταγή του νόμου. Άκουσε: Αγνώμονες υπήρξαν οι Ιουδαίοι απέναντι στον ευεργέτη, και αμέσως λησμονούσαν τον ευεργέτη τους.

Αν, λοιπόν, και τώρα σας οδηγούν υπό τον νόμο, δεν κάνουν τίποτε άλλο παρά, ενώ βρίσκεστε στον καιρό της τέλειας ηλικίας, να σας οδηγούν και πάλι προς τα πίσω. Βλέπεις τι σημαίνει η τήρηση των ημερών; Τον κύριο, τον οικοδεσπότη, αυτόν που εξουσιάζει τα πάντα, τον υποβιβάζει στην τάξη του υπηρέτη. Όταν δε ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, εξαπέστειλε ο Θεός τον Υιό Του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα και υποτάχθηκε στον νόμο, για να εξαγοράσει εκείνους που ήταν υπό τον νόμο, ώστε να λάβουμε την υιοθεσία. Δύο αιτίες και κατορθώματα της σαρκώσεως παραθέτει εδώ: και την απαλλαγή από τα κακά και τη χορηγία των αγαθών, τα οποία κανένας δεν ήταν δυνατόν να κατορθώσει παρά μόνο Αυτός. Ποια, όμως, ήταν αυτά;

Για να απαλλαγούμε από την κατάρα του νόμου και να οδηγηθούμε στην υιοθεσία. Διότι, λέει, «για να εξαγοράσει εκείνους που ήταν υπό τον νόμο, και για να λάβουμε την υιοθεσία». Ορθά είπε «να λάβουμε», δείχνοντας ότι αυτή μας οφειλόταν. Διότι την είχε υποσχεθεί εξαρχής, όπως και ο ίδιος κατέδειξε με πολλά επιχειρήματα ότι δόθηκαν τέτοιες υποσχέσεις στον Αβραάμ. Και από πού καθίσταται φανερό ότι έχουμε γίνει υιοί, λέει; Ανέφερε πρώτα έναν τρόπο: ότι ντυθήκαμε τον Χριστό, ο οποίος είναι Υιός. Αναφέρει και δεύτερον: ότι λάβαμε το Πνεύμα της υιοθεσίας. «Και επειδή είστε υιοί, εξαπέστειλε ο Θεός το Πνεύμα του Υιού του στις καρδιές σας, το οποίο κράζει: Αββά, ο Πατήρ. Ώστε δεν είσαι πλέον δούλος, αλλά υιός· και αν είσαι υιός, είσαι και κληρονόμος του Θεού διά του Χριστού». Διότι δεν θα μπορούσαμε να τον αποκαλέσουμε Πατέρα, εάν προηγουμένως δεν καθιστάμεθα υιοί. Εάν, λοιπόν, αντί για δούλους μας έκανε ελεύθερους η χάρη, αντί για νήπια τέλειους, αντί για ξένους κληρονόμους και υιούς, πώς δεν είναι άτοπο και δείγμα έσχατης αγνωμοσύνης να την εγκαταλείπουμε και να γυρίζουμε προς τα πίσω; «Αλλά τότε μεν, επειδή δεν γνωρίζατε τον Θεό, δουλεύσατε σε αυτούς που εκ φύσεως δεν είναι θεοί· τώρα όμως, που γνωρίσατε τον Θεό, ή μάλλον που γίνατε γνωστοί από τον Θεό, πώς επιστρέφετε πάλι στα ασθενή και πτωχά στοιχεία, στα οποία θέλετε πάλι από την αρχή να γίνετε δούλοι;» Εδώ, απευθυνόμενος σε όσους προέρχονταν από τα έθνη και πίστεψαν, αναφέρει ότι και τούτο αποτελεί ειδωλολατρία, δηλαδή η αυστηρή τήρηση της παρατηρήσεως των ημερών, και ότι τώρα αυτό επιφέρει μεγαλύτερη τιμωρία.

Διότι δεν χαίρεται τόσο όταν ονομάζεται Δεσπότης, όσο όταν ονομάζεται Πατέρας, ούτε όταν έχει δούλο, όσο όταν έχει υιό· και επιθυμεί περισσότερο τούτο, παρά εκείνο. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, έπραξε όλα όσα έπραξε, και δεν λυπήθηκε ούτε τον Μονογενή του, ώστε να λάβουμε την υιοθεσία, για να μην τον αγαπούμε μόνο ως Δεσπότη, αλλά και ως Πατέρα. Και αν το επιτύχει αυτό από εμάς, σαν κάποιος που δοξάζεται, σεμνύνεται και το προβάλλει σε όλους Αυτός, ο οποίος δεν έχει καμία ανάγκη από τα δικά μας. Αυτό ακριβώς έπραξε και στην περίπτωση του Αβραάμ, λέγοντας παντού: «Εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ και του Ισαάκ και του Ιακώβ». Αν και βέβαια οι δούλοι θα έπρεπε να καυχώνται για αυτό· τώρα όμως φαίνεται ότι το πράττει αυτό ο Δεσπότης. Γι' αυτό και λέει στον Πέτρο: «Με αγαπάς περισσότερο από τούτους;», δείχνοντας ότι τίποτε δεν επιζητά από εμάς πριν από αυτό. Γι' αυτόν τον λόγο διέταξε και τον Αβραάμ να θυσιάσει τον υιό του, για να αποδείξει σε όλους ότι αγαπάται σφόδρα από τον πατριάρχη.

Και δεν τον τίμησε μόνο με αυτό, αλλά του χάρισε το λογικό αποκλειστικά από όλα τα δημιουργήματα, και τον αξίωσε της δικής Του επιγνώσεως, και του έδωσε το προνόμιο να απολαμβάνει τη συνομιλία μαζί Του, στον βαθμό που του ήταν δυνατόν να την απολαμβάνει, και υποσχέθηκε να του προσφέρει αθανασία, και τον γέμισε με πολλή σοφία, και του ενέθεσε πνευματική χάρη, ώστε να προφητεύσει κιόλας ορισμένα πράγματα. Τι συνέβη λοιπόν έπειτα από τόσα και τόσο σπουδαία αγαθά; Θεώρησε πιο αξιόπιστο τον Εχθρό παρά Εκείνον που του τα δώρισε αυτά, και αφού αψήφησε την εντολή του Δημιουργού, προτίμησε την απάτη εκείνου που πάσχισε να τον αφανίσει ολοκληρωτικά. Μήπως λοιπόν τον εξάλειψε ο Θεός, επειδή επέδειξε τόσο μεγάλη αγνωμοσύνη από την αρχή και, τρόπον τινά, από την ίδια την αφετηρία, πράγμα το οποίο θα ήταν φυσικό επακόλουθο σύμφωνα με την αρχή της δικαιοσύνης; Σε καμία περίπτωση· αντιθέτως, φρόντισε αυτόν που είχε παραπέσει περισσότερο από ό,τι προηγουμένως. Μετά από αυτά, όταν το γένος μας έπραττε το κακό, σε τέτοιο βαθμό ώστε να κινδυνεύσει να εκδιωχθεί και από την ίδια τη γη, δεν το απέρριψε, αλλά τόσο πολύ φρόντιζε αυτούς που είχαν σφάλει, ώστε ο Κύριος να φτάσει στο σημείο να απολογείται στον δούλο, και να συνομιλεί μαζί του ως προς ισότιμο φίλο και να του εξηγεί τις αιτίες της επικείμενης καταστροφής. Έπειτα έδωσε νόμο ως βοήθεια, έστειλε προφήτες για να καθοδηγούν στο τι έπρεπε να πράττουν· αργότερα απέστειλε τον ίδιο τον Μονογενή Του Υιό, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα και τέθηκε υπό τον νόμο, για να εξαγοράσει εκείνους που βρίσκονταν υπό τον νόμο, ώστε να λάβουμε την υιοθεσία.

«Όταν δε ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, εξαπέστειλε ο Θεός τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα, γεννήθηκε υπό τον νόμο, για να εξαγοράσει αυτούς που ήταν υπό τον νόμο.» Λέγοντας «νήπιος», δεν εννοεί ως προς την ηλικία, αλλά ως προς το φρόνημα· δείχνοντας ότι και εξ αρχής ο Θεός ήθελε να τα δωρίσει αυτά. Επειδή όμως η κατάστασή μας ήταν ακόμη πιο νηπιώδης, μας άφησε να βρισκόμαστε υπό τα στοιχεία του κόσμου, δηλαδή τις νουμηνίες και τα Σάββατα. Διότι οι ημέρες καθορίζονται από την πορεία της σελήνης και του ήλιου. Εάν λοιπόν και τώρα μας οδηγούν υπό τον νόμο, δεν κάνουν τίποτε άλλο παρά, ακόμη και στην εποχή της τέλειας ηλικίας, να μας γυρίζουν πάλι πίσω και να μας κάνουν να μη διαφέρουμε σε τίποτα από τους δούλους. «Για να απολάβουμε την υιοθεσία.» Πολύ σωστά είπε «να απολάβουμε», δείχνοντας ότι επρόκειτο για κάτι το οφειλόμενο.

Όπως λοιπόν ανέφερα, χάριν της αφιερώσεως προς τον Θεό, ώστε να του αποδίδουν έστω και ένα ελάχιστο μερίδιο και να αναπαύονται τόσο ο δούλος όσο και το υποζύγιο, είχε επινοηθεί η τήρηση του σαββάτου για όσους ήταν ακόμη νήπια και υποδουλωμένα στα στοιχεία του κόσμου, για τους σαρκικούς και εκείνους που δεν μπορούσαν να κατανοήσουν τίποτα ανώτερο από το σώμα και το γράμμα. «Όταν όμως ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, εξαπέστειλε ο Θεός τον Υιό του τον μονογενή, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα και υποτάχθηκε στον νόμο, για να εξαγοράσει αυτούς που ήταν υπό τον νόμο, ώστε να λάβουμε την υιοθεσία». Διότι, σε όσους τον δέχθηκαν, έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, σε εκείνους που πιστεύουν σε αυτόν. Επομένως, δεν είμαστε πλέον δούλοι αλλά υιοί, δεν είμαστε πλέον υπό τον νόμο αλλά υπό τη χάρη· δεν υπηρετούμε πλέον τον Κύριο εν μέρει και από φόβο, αλλά οφείλουμε να του αφιερώνουμε όλο τον χρόνο της ζωής μας, και πάντοτε να αναπαύουμε τον δούλο, εννοώ τον θυμό και την επιθυμία, από την αμαρτία, και να του επιτρέπουμε να αφιερώνεται στον Θεό· ανυψώνοντας μεν διαρκώς κάθε επιθυμία προς τον Θεό, και εξοπλίζοντας δε τον θυμό εναντίον των εχθρών του Θεού· και αναπαύοντας ομοίως το υποζύγιο, δηλαδή το σώμα, από τη δουλεία της αμαρτίας, ενώ παράλληλα το προτρέπουμε να εξυπηρετεί τις θείες εντολές.

Ποιες άραγε να είναι οι έσχατες ημέρες, θα το αποσαφηνίσει πάλι ο μακάριος Παύλος γράφοντας προς τους Εβραίους ως εξής: Αφού ο Θεός μίλησε παλιά στους πατέρες μέσω των προφητών με πολλές φορές και με πολλούς τρόπους, κατά τις έσχατες αυτές ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού, τον οποίο έθεσε κληρονόμο των πάντων και δι' αυτού δημιούργησε τους αιώνες. Και πάλι: Τώρα όμως, μία φορά για πάντα, κατά τη συντέλεια των αιώνων, φανερώθηκε για την κατάργηση της αμαρτίας μέσω της θυσίας του. Και πάλι στέλνοντας επιστολή στους Γαλάτες: Όταν ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, απέστειλε ο Θεός τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα και υποτάχθηκε στον νόμο, για να εξαγοράσει αυτούς που ήταν υπό τον νόμο. Και ομοίως προς τους Εφεσίους: Αφού μας γνώρισε το μυστήριο του θελήματός του, σύμφωνα με την ευδοκία του, την οποία προέθεσε στον εαυτό του για την οικονομία του πληρώματος των καιρών, ώστε να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στον Χριστό, και αυτά που είναι στους ουρανούς και αυτά που είναι επί της γης. Ακόμη δε και ο θείος Πέτρος, το στήριγμα της Εκκλησίας, λέει κάπου τα εξής: Ότι δεν λυτρωθήκατε από τη μάταιη πατροπαράδοτη διαγωγή σας με φθαρτά πράγματα, με ασήμι ή χρυσάφι, αλλά με το τίμιο αίμα του Χριστού ως αμνού αμώμου και ασπίλου, ο οποίος είχε προγνωστεί μεν πριν από τη δημιουργία του κόσμου, φανερώθηκε δε κατά τους έσχατους χρόνους για εμάς που μέσω αυτού πιστέψαμε στον Θεό.

να'. Όσο βρισκόμαστε υπό τα στοιχεία της άσκησης, προσέχοντας τι φαγητά αγγίζουμε, ή με τι ερχόμαστε σε επαφή, ή μην ατενίσουμε ωραιότητες, ή μην ακούσουμε μελωδίες, ή μην οσφρανθούμε μύρα, βρισκόμαστε υπό την εξουσία επιτρόπων και οικονόμων, σαν να είμαστε ακόμη νήπια, έστω και αν τυγχάνουμε κληρονόμοι και κύριοι όλων όσα ανήκουν στον Πατέρα. Όταν όμως έλθει το πλήρωμα του χρόνου της και ολοκληρωθεί μέσω της απαθείας, τότε γεννιέται ο λόγος μέσα μας από καθαρή διάνοια, και τίθεται υπό τον νόμο του Πνεύματος, για να εξαγοράσει εμάς που βρισκόμαστε υπό τον νόμο του σαρκικού φρονήματος και να μας αποδώσει την υιοθεσία. Όταν δε συμβεί αυτό, τότε κράζει το Πνεύμα στις καρδιές μας, Αββά ο Πατήρ, φανερώνοντας και γνωρίζοντάς μας την υιότητα και την παρρησία προς τον Πατέρα και Θεό. Και επειδή είμαστε υιοί και κληρονόμοι του Θεού μέσω του Χριστού, παραμένει μαζί μας και συνομιλεί με εμάς, εφόσον δεν κυριευόμαστε πλέον από τη δουλεία των αισθήσεων.

Γαλ. 4,4 «Γενόμενον ὑπὸ νόμον». Διότι έτσι γεννήθηκε υπό τον νόμο, επειδή και περιτμήθηκε, «για να», λέει, «εξαγοράσει αυτούς που ήταν υπό τον νόμο» και την κατάρα του, μέσω του σταυρού και με το να βρεθεί εξ ολοκλήρου υπό τον νόμο. Γαλ. 4,15 «Τίς οὖν ἦν ὁ μακαρισμός;» Ποιος ήταν; Δεν το λέει επειδή ρωτά, αλλά σαν να θαυμάζει και να εξαίρει την τότε πίστη τους και τον μακαρισμό που οφειλόταν σε αυτήν. Ποιος ήταν; Πόσο, λέει, θαυμαστός ήταν; Από πόσο μεγάλο μακαρισμό ξεπέσατε; Ή σε μορφή ερωτήσεως: Ποιος ήταν; Θυμηθείτε, λέει, ποιος ήταν ο μακαρισμός σας· διότι σας μακάριζα πάρα πολύ, τώρα όμως γιατί σας ελέγχω; Γι' αυτόν τον λόγο μισούμαι. Και γιατί σας ελέγχω; Για τη σωτηρία σας. Επειδή αν δεν ίσχυε αυτό, πώς, χωρίς εσείς να έχετε δώσει καμία άλλη αφορμή, εγώ που σας επαινούσα και σας μακάριζα έφτασα στο σημείο να σας ψέγω;

Διότι πράγματι δεν γνωρίζουν ότι ο Θεός και Πατέρας έστειλε τον μονογενή Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα και τέθηκε υπό τον νόμο, για να εξαγοράσει αυτούς που ήταν υπό τον νόμο, ώστε να αποκτήσει την οικουμένη για τον δικό του Πατέρα. Ειδάλλως, θα αρνούνταν ότι αυτός μπορεί να απεικονιστεί· διότι κανένας που γεννιέται από γυναίκα δεν είναι αναπεικόνιστος, εκτός και αν πρόκειται για έκτρωμα.

Κατήχηση ΞΔ' Περί της ένσαρκης οικονομίας του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού και ότι πρέπει να εορτάζουμε πνευματικά, η οποία εκφωνήθηκε κατά την ημέρα του Ευαγγελισμού. Αδελφοί και πατέρες, ο Ευαγγελισμός έφτασε και είναι η πρώτη από τις δεσποτικές εορτές, και οφείλουμε να εορτάζουμε όχι απλώς όπως οι πολλοί, αλλά με κατανόηση και σεβασμό του μυστηρίου. Ποιο είναι δε το μυστήριο; Ότι ο Υιός του Θεού γίνεται υιός ανθρώπου, χρησιμοποιώντας ως μεσίτρια την αγία Παρθένο, κατοικώντας μέσα της και αναπλάθοντας από εκείνη για τον Εαυτό Του ναό και γινόμενος τέλειος άνθρωπος. Γιατί; «Για να εξαγοράσει όσους βρίσκονταν υπό τον νόμο, όπως είναι γραμμένο, ώστε να λάβουμε την υιοθεσία»· για να μην είμαστε πλέον δούλοι, αλλά ελεύθεροι· όχι πλέον εμπαθείς, αλλά απαθείς· όχι πλέον φιλόκοσμοι, αλλά φιλόθεοι· για να μην πορευόμαστε πλέον κατά σάρκα, αλλά κατά πνεύμα. «Διότι όσοι πορεύονται κατά σάρκα φρονούν τα της σάρκας· ενώ όσοι πορεύονται κατά πνεύμα, τα του πνεύματος· διότι το φρόνημα της σάρκας είναι θάνατος· ενώ το φρόνημα του πνεύματος, ζωή και ειρήνη. Επειδή το φρόνημα της σάρκας είναι έχθρα προς τον Θεό· διότι δεν υποτάσσεται στον νόμο του Θεού, ούτε άλλωστε μπορεί. Και όσοι βρίσκονται στη σάρκα δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό.»