Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 5:1

Ο Ιωσήφ πουλήθηκε από τους αδελφούς του και ελευθερώθηκε από τον Θεό· και εσύ, ω νεοφώτιστε, είχες κάποτε πουληθεί στην αμαρτία και με τη χάρη του Χριστού ελευθερώθηκες. «Στην ελευθερία, λοιπόν, με την οποία ο Χριστός μας ελευθέρωσε, να στέκεστε σταθεροί». Ο Ιωσήφ περιπλανιόταν στην έρημο και οδηγούνταν από τον Θεό προς τη βασιλεία — αλλά «Αυτός που οδηγεί σαν πρόβατο τον Ιωσήφ» — βρήκε και εσένα να περιπλανιέσαι σαν πρόβατο, και ως ποιμένας σε βάσταξε και στα άνω βασίλεια σε προσέφερε δώρο στον Πατέρα. Μιμήσου τον σώφρονα: ο Ιωσήφ πουλιόταν σε μάγειρα και σαν τον καπνό αποστρεφόταν την Αιγύπτια.

«Σταθείτε λοιπόν, λέγει, και μην υποβάλλεστε πάλι σε ζυγό δουλείας.» Και όπως ακριβώς Εκείνος πέθανε ως προς την αμαρτία μία για πάντα, και τη ζωή που ζει τη ζει για τον Θεό· έτσι και εμείς, αφού μέσω του βαπτίσματος του ύδατος, το οποίο είναι ομοίωμα του σταυρού και του θανάτου, πεθάναμε ως προς την αμαρτία μία για πάντα, ας φυλάξουμε τους εαυτούς μας, και ας μην επιστρέψουμε πλέον στην αμαρτία. Ας παραμείνουμε δε ζωντανοί για τον Θεό εν Χριστώ Ιησού, ο οποίος είπε: «Όποιος διακονεί εμένα, ας ακολουθεί εμένα», τηρώντας πρώτα μεν την προσταγή του ίδιου του Κυρίου, που είπε: «Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς»· έπειτα δε και το παράγγελμα του Αποστόλου, που έγραψε: «Είτε τρώτε είτε πίνετε είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού.» Κατορθώνεται δε το καθένα από αυτά, εάν, έχοντας φρόνημα άξιο της επουράνιας κλήσης, πολιτευόμαστε επάξια του Ευαγγελίου του Χριστού, και μπορέσουμε με αλήθεια να πούμε: «Διότι η αγάπη του Χριστού μάς συνέχει, επειδή κρίναμε τούτο, ότι εάν ένας πέθανε υπέρ πάντων, άρα όλοι πέθαναν· και πέθανε υπέρ πάντων, ώστε αυτοί που ζουν να μη ζουν πλέον για τους εαυτούς τους, αλλά για Εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για αυτούς.» Και έτσι κατορθώνεται το: «Μείνετε στην αγάπη μου.»

Αλλά τι λέει η Γραφή; Δίωξε τη δούλη και τον γιο της· διότι δεν πρόκειται να κληρονομήσει ο γιος της δούλης μαζί με τον γιο της ελεύθερης. Εμείς όμως, αδελφοί, δεν είμαστε τέκνα της δούλης, αλλά της ελεύθερης, χάρη στην ελευθερία με την οποία μας ελευθέρωσε ο Χριστός.

«Σταθείτε, λοιπόν, σταθεροί και μην υποτάσσεστε πάλι σε ζυγό δουλείας.» Καταλαβαίνεις, λοιπόν, πώς λέει ότι η Άγαρ και η Σάρρα είναι ολοφάνερες εικόνες των δύο διαθηκών. Και παρομοιάζει τη δούλη με τη μητέρα των Ιουδαίων, δηλαδή με την επίγεια Ιερουσαλήμ, επειδή ακριβώς υπόκειται στους νόμους της δουλείας και δεν διαπρέπει με ελεύθερο πνεύμα.

Και επομένως, εάν κάποιος «δεν παραδώσει την ψυχή του στη ματαιότητα», θα βρίσκεται οπωσδήποτε στην οδό της αλήθειας· διότι η πρόνοια και η επίγνωση του να μην παρεκκλίνει αποτελεί μια ακριβή καθοδήγηση για την ευθεία πορεία. Και όπως ακριβώς οι απελευθερωμένοι δούλοι, αφού παύσουν να υπηρετούν τους εξουσιαστές τους, όταν γίνουν πλέον κύριοι του εαυτού τους, στρέφουν τη φροντίδα τους προς τον εαυτό τους, έτσι νομίζω πως και η ψυχή, αφού απελευθερωθεί από τη σωματική λατρεία και απάτη, αναγνωρίζει πλέον την οικεία σε αυτήν και κατά φύσιν ενέργεια. Η δε ελευθερία είναι, όπως μάθαμε και από τον Απόστολο, το «να μην υποτάσσεται σε ζυγό δουλείας», ούτε, σαν να έχει γίνει δραπέτης ή κακούργος, να δεσμευθεί με τον δεσμό του γάμου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄. «Σταθείτε, λοιπόν, σταθεροί», λέγει, «στην ελευθερία με την οποία ο Χριστός σας εξαγόρασε». α΄. Διότι, μήπως ελευθερώσατε εσείς οι ίδιοι τον εαυτό σας, ώστε να τρέχετε πάλι στην προηγούμενη δουλεία; Αλλά Αυτός είναι που σας εξαγόρασε, μήπως άλλος έδωσε το τίμημα για εσάς; Βλέπεις με πόσα επιχειρήματα τους απομακρύνει από την ιουδαϊκή πλάνη; Πρώτον, αποδεικνύοντας ότι αποτελεί εσχάτη ανοησία το να επιθυμούν να γίνουν δούλοι αντί για ελεύθεροι, ενώ προηγουμένως από δούλοι έγιναν ελεύθεροι· δεύτερον, ότι θα αποδειχθούν αγνώμονες και αχάριστοι απέναντι στον ευεργέτη, αφού καταφρονούν εκείνον που τους ελευθέρωσε, ενώ αγαπούν εκείνον που τους υποδούλωσε· τρίτον, ότι αυτό δεν είναι δυνατόν. Διότι ο νόμος δεν έχει πλέον την κυριότητα, εφόσον άπαξ μας εξαγόρασε όλους από αυτόν κάποιος άλλος. Λέγοντας δε το «σταθείτε», έδειξε τον σάλο (τον κλυδωνισμό) τους. «Και μην υποβάλλεστε πάλι σε ζυγό δουλείας». Με τη λέξη «ζυγός» τους υποδεικνύει το βάρος του πράγματος· ενώ με το να πει το «πάλι», δείχνει τη μεγάλη τους αναισθησία. Διότι, εάν μεν ήσασταν άπειροι από εκείνο το βάρος, δεν θα ήσασταν άξιοι για τόσες κατηγορίες· εσείς όμως, που μάθατε εμπειρικά το πόσο φορτικός είναι ο ζυγός, και έπειτα υποβάλλετε πάλι τους εαυτούς σας σε αυτόν, ποιας συγγνώμης θα ήταν δίκαιο να τύχετε; «Ιδού, εγώ ο Παύλος σας λέω ότι, εάν περιτέμνεστε, ο Χριστός δεν θα σας ωφελήσει σε τίποτα». Δες πόσο μεγάλη είναι η απειλή. Δικαιολογημένα, λοιπόν, αναθεμάτιζε ακόμη και αγγέλους. Πώς όμως ο Χριστός δεν θα τους ωφελήσει σε τίποτα;

Οι απόστολοι, λέγει, δεν ανάγκασαν τον Τίτο να περιτμηθεί, μολονότι ήταν απερίτμητος, παρόλο που οι παρείσακτοι ψευδάδελφοι παρακολουθούσαν στενά αυτό το ζήτημα και εξανάγκαζαν στην περιτομή· αποκαλώντας ως κατασκόπους αυτούς που ήταν αποξενωμένοι από την αλήθεια. «Για να μας υποδουλώσουν». Δηλαδή, λέγει, για να μας εισαγάγουν πάλι στη δουλεία του νόμου. Γι' αυτό και αλλού λέγει: «Ο Χριστός μας εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου». «Στους οποίους ούτε προς στιγμήν δεν υποχωρήσαμε με υποταγή, ώστε η αλήθεια του Ευαγγελίου να παραμείνει σε εσάς». Ούτε για λίγο, λέγει, δεν υποταχθήκαμε σε αυτούς, δηλαδή στους παρείσακτους, ώστε να μη βρεθούμε να λέμε άλλα για το Ευαγγέλιο και άλλα να πράττουμε. Και τι είπε σχετικά με το Ευαγγέλιο; «Ώστε, αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση». Και, «Τα παλαιά πέρασαν, ιδού, τα πάντα έγιναν καινούργια». Και, «Ο Χριστός μάς ελευθέρωσε με την ελευθερία». «Από δε αυτούς που θεωρούνται ότι είναι κάτι, το ποιοι ήσαν κάποτε δεν με ενδιαφέρει καθόλου· ο Θεός δεν προσωποληπτεί. Διότι αυτοί που θεωρούνται σπουδαίοι, δεν μου προσέθεσαν τίποτα απολύτως». Το «εκείνων που θεωρούνται» [δοκούντων] τίθεται αντί του «εκείνων που πραγματικά είναι» [όντων]· όπως ακριβώς είπε και για τον εαυτό του: «Νομίζω [δοκώ] δε ότι και εγώ έχω Πνεύμα Θεού». Το δε νόημα είναι το εξής: Δεν γνωρίζω, λέγει, με ποιο σκεπτικό ο Πέτρος και οι περί αυτόν συγκατέβαιναν στην περιτομή, ούτε και φιλονικώ γι' αυτό το ζήτημα· αυτοί το γνωρίζουν, καθώς θα δώσουν λόγο στον Θεό. Ένα όμως γνωρίζω: ότι, όταν πήγα σε αυτούς, δεν μου είπαν τίποτα περισσότερο σχετικά με το κήρυγμα.

«[Δεν είμαστε] τέκνα της δούλης, αλλά της ελεύθερης. Στην ελευθερία, λοιπόν, ο Χριστός μάς ελευθέρωσε». ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄. «Να στέκεστε σταθεροί και να μην υποβάλλεστε πάλι σε ζυγό δουλείας». Παραθέτει μια άλλη αιτία, η οποία τους πείθει να παραμένουν σταθεροί στα δόγματα. Λέει, δηλαδή: Μήπως εσείς οι ίδιοι ελευθερώσατε τον εαυτό σας; Άλλος είναι αυτός που σας εξαγόρασε· άλλος είναι αυτός που κατέβαλε το τίμημα για εσάς. Και λέγοντας το «να στέκεστε σταθεροί», φανέρωσε τον κλονισμό που είχε επέλθει· ενώ με τη λέξη «ζυγός» τούς επισημαίνει το βάρος του πράγματος.

Απόκριση: Έπρεπε βεβαίως να πιστεύουμε στο αποστολικό κήρυγμα και να εμμένουμε στις δικές μας ομολογίες, και να μην δοκιμάζουμε τη δύναμη του Θεού με ανθρώπινες εικασίες, ούτε πάλι να εγκλωβιζόμαστε θεληματικά σε ζυγό δουλείας, αλλά να διατηρούμε την ελευθερία μέσω της εφαρμογής των εντολών, δια των οποίων αναλόγως βρίσκεται όλη η αλήθεια, και να γνωρίζουμε με σαφήνεια ότι εξαιτίας της έλλειψης αυτών, κατ' αναλογίαν, υποκείμεθα στην επενέργεια της αμαρτίας. Επειδή όμως θεωρήσαμε μάταιο το κήρυγμα, υπακούοντας περισσότερο στην περιέργεια παρά στον λόγο του Θεού, για τον λόγο αυτό είναι μάταιη και η πίστη μας, και γι' αυτό βρισκόμαστε ακόμη μέσα στις αμαρτίες μας.

Και ακόμη περισσότερο στην Προς Γαλάτας επιστολή, εγκαλώντας τους για την αποδοχή της περιτομής και των άλλων νομικών διατάξεων, θεωρεί τούτο ως μετάπτωση σε διαφορετικό ευαγγέλιο από εκείνον που τους κάλεσε με τη χάρη του Χριστού, και σε αυτόν που εισάγει αυτή την καινοτομία, ακόμη κι αν είναι ο ίδιος ο Παύλος ή άγγελος που ήλθε από τον ουρανό, επιβάλλει ως επιτίμιο το ανάθεμα· αποκαλεί δε τους Γαλάτες ανόητους επειδή ανέχθηκαν την καινοτομία, αποφαινόμενος ότι αυτοί καταλήγουν στη σάρκα και βρίσκονται υπό κατάρα. Επιπλέον, τους θεωρεί υιούς της δούλης και εκπτώτους της κληρονομίας, της οποίας έχουν αξιωθεί όσοι προέρχονται από την ελεύθερη, δηλαδή όσοι δεν ακολουθούν τον νόμο. Διότι λέγει: «Εμείς δεν είμαστε τέκνα της δούλης, αλλά της ελεύθερης. Σταθείτε, λοιπόν, σταθεροί στην ελευθερία με την οποία μας ελευθέρωσε ο Χριστός, και μην υποτάσσεστε πάλι σε ζυγό δουλείας». Και πόσο σπουδαία είναι η επόμενη προτροπή; «Ιδού», λέγει, «εγώ ο Παύλος σας λέγω ότι εάν περιτέμνεστε, ο Χριστός δεν θα σας ωφελήσει σε τίποτα».

Αλλά ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, αφού έγινε κατάρα για χάρη μας. Και έλυσε αυτή την καταδίκη μέσω του προφήτη, λέγοντας ρητά ότι δεν θα λέγεται πλέον αυτή η παροιμία: «Οι πατέρες έφαγαν άγουρα σταφύλια, και τα δόντια των παιδιών μούδιασαν». Και στο εξής δεν θα δώσει λόγο άλλος για άλλον, αλλά ο καθένας θα δώσει λόγο στον Θεό για τον εαυτό του. Και η ψυχή που αμαρτάνει, αυτή θα πεθάνει, και κανένας άλλος δεν θα υποστεί την καταδίκη και την τιμωρία στη θέση της. [8] Άλλοι είναι αυτοί που είναι υποδουλωμένοι στην κατάρα του νόμου, δηλαδή αυτοί που δεν δέχθηκαν τον ελευθερωτή Χριστό, τον Υιό του Θεού. Εμείς όμως, που κερδίσαμε μέσω αυτού την υιοθεσία, δεν λάβαμε πνεύμα δουλείας για να φοβόμαστε, αλλά πνεύμα υιοθεσίας, μέσω του οποίου αναφωνούμε: Αββά, ο Πατέρας· και στο εξής είμαστε ελεύθεροι, με την ελευθερία που μας χάρισε ο Χριστός.

Διότι δεν αγαπούν να ανήκουν στον Θεό, αλλά στον εαυτό τους. Γι' αυτόν τον λόγο, εκείνοι που μετά το άχραντο βάπτισμα του Χριστού υπέπεσαν σε αμαρτίες, όταν λάμψει σε αυτούς ο φωτισμός της μετάνοιας, δεν πρέπει να ζητούν μόνο συγχώρεση για τα σφάλματά τους, αλλά να λάβουν από Αυτόν και την ελευθερία του Χριστού, ώστε να μην μπορούν πλέον να αμαρτάνουν. Διότι καθένας που πράττει την αμαρτία δεν είναι δούλος του Χριστού αλλά δούλος της αμαρτίας. Αυτός δεν μπορεί να παραμείνει αιώνια στον οίκο του Θεού και Πατρός. Εάν όμως ο Χριστός, ως Υιός του Θεού, μας ελευθερώσει, θα είμαστε πραγματικά ελεύθεροι. Για αυτήν την ελευθερία λέει και ο απόστολος Παύλος: «Μείνετε σταθεροί στην ελευθερία με την οποία μας ελευθέρωσε ο Χριστός». Διότι όσοι αμαρτάνουν, όπως ακριβώς οι αιχμάλωτοι των εθνών, έτσι είναι και αυτοί αιχμάλωτοι των δαιμόνων. Ελευθερωτής δε τέτοιων αιχμαλώτων είναι ο Χριστός, τον οποίο απέστειλε ο Θεός και Πατέρας ως λύτρωση για τον λαό Του, όπως έχει γραφτεί. Συνετός και φρόνιμος είναι εκείνος που μεριμνά για την υπέρτατη σωτηρία του. Διότι αυτός που αγνοεί, παραβλέπει ή δεν κατανοεί τη δική του σωτηρία, πολύ δύσκολα θα μπορούσε να σκεφτεί κάποιο άλλο αγαθό, έστω κι αν στους πολλούς φαίνεται φρόνιμος, επειδή κρίνουν πεπλανημένα. Διότι σε λίγους υπάρχει η διορατική κατανόηση σε αυτό το ζήτημα.

Και λίγο παρακάτω: «Εάν λοιπόν ο Υιός σας ελευθερώσει, θα είστε πραγματικά ελεύθεροι». Επειδή λοιπόν είναι πιστός μάρτυρας ο Θεός που λέει αυτά, ποιος μπορεί να ισχυριστεί ότι ο δούλος της αμαρτίας είναι αυτεξούσιος έναντι κάθε δόλου και σε κάθε δουλεία, εφόσον δεν υπάρχει το αυτεξούσιο; Και αυτά μεν τα λέει ο Κύριος. Ο δε απόστολος που στάλθηκε από αυτόν, όπως ακριβώς εκείνος στάλθηκε από τον Πατέρα του, και ο οποίος βοά με δυνατή φωνή σε όλη την οικουμένη: «Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ· ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;» —και οπωσδήποτε αυτός που λυτρώνει, λυτρώνει από την αιχμαλωσία— λέει και ο ίδιος: «Σταθείτε σταθεροί, λοιπόν, στην ελευθερία με την οποία μας ελευθέρωσε ο Χριστός», δείχνοντας ότι οπωσδήποτε ελευθερώθηκαν από τη δουλεία, μέσα στην οποία, όσο βρίσκονταν, δεν ήταν αυτεξούσιοι.

Εξαιτίας αυτών των δύο αμαρτημάτων τα μύρια κακά κατέκλυσαν τον κόσμο. εξαιτίας αυτού ο κατακλυσμός αφάνισε ολοσχερώς κάθε πλάσμα της γης. εξαιτίας αυτού τα Σόδομα και τα Γόμορρα έγιναν στάχτη με φωτιά και θειάφι ως παραδειγματισμός των ασεβών. Βλέπετε τι προκάλεσε η αμαρτία, η επιθυμία των οφθαλμών και η αλαζονεία του βίου; Αλλά όμως, όπως προειπώθηκε, με το έλεος του Θεού ανακληθήκαμε, τύχαμε ελευθερίας και υψωθήκαμε στην υιοθεσία. Ας παραμείνουμε λοιπόν σταθεροί στην ελευθερία με την οποία μας ελευθέρωσε ο Χριστός, και ας διαφυλαχθούμε στη δόξα με την οποία ο Χριστός μας εδόξασε, αποστρεφόμενοι κάθε ματαιότητα, θεωρώντας τα πάντα δεύτερα για τον Χριστό, την ατιμία ως τιμή, τη θλίψη ως χαρά, τις πληγές ως απόλαυση, τον διωγμό ως μακαριότητα, τον θάνατο ως ζωή. όπως ακριβώς επέλεξαν και οι άγιοι πατέρες και αδελφοί μας που μνημονεύονται σήμερα από εμάς, «των οποίων τα ονόματα βρίσκονται στη βίβλο της ζωής». Διότι, πολιτευόμενοι με αυτόν τον τρόπο, αφενός εμείς εδώ θα αναδειχθούμε «ως φωστήρες στον κόσμο, διακρατώντας τον λόγο της ζωής». αφετέρου δε, στον μέλλοντα αιώνα θα κληρονομήσουμε τη βασιλεία των ουρανών, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

«Μη μεριμνάτε για τίποτα· αλλά σε κάθε περίπτωση, με την προσευχή και τη δέηση, μαζί με ευχαριστία, ας γίνονται τα αιτήματά σας προς τον Θεό.» Επομένως, ας μην αμελούμε, αλλά ας είμαστε δυνατοί και ας αγωνιζόμαστε με ανδρεία στο έργο στο οποίο μας έχει καλέσει ο Θεός. Διότι Αυτός είναι που μας κάλεσε από τον κοινωνικό βίο στο μοναχικό σχήμα· Αυτός είναι που μας έντυσε με «ιμάτιο σωτηρίας και χιτώνα ευφροσύνης»· Αυτός «μας εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, γινόμενος για χάρη μας κατάρα.» «Στην ελευθερία, λοιπόν, με την οποία μας ελευθέρωσε ο Χριστός, ας στεκόμαστε σταθεροί, και ας μην υποταχθούμε πάλι σε ζυγό δουλείας», ας μην γίνουμε πάλι υποτελείς στα πάθη. Ένας αργυρώνητος δούλος, αφού ελευθερωθεί, ποτέ δεν θα επέλεγε να υποδουλωθεί ξανά, αλλά απομακρυνόμενος μακριά από τη δουλεία χαίρεται, επειδή αξιώθηκε να λυτρωθεί από τη δουλική τυραννία. Αν και η δουλεία δεν είναι εντελώς κακό πράγμα· διότι λέει ο Απόστολος: «Κλήθηκες ενώ ήσουν δούλος; Ας μη σε νοιάζει. Αλλά, αν μπορείς να γίνεις και ελεύθερος, προτίμησέ το καλύτερα. Διότι εκείνος που κλήθηκε εν Κυρίω ενώ ήταν δούλος, είναι απελεύθερος του Κυρίου.»

Μη γένοιτο. «Διότι εάν εκείνα που κατέλυσα, τα οικοδομώ και πάλι, λέει κάπου ο Απόστολος, καθιστώ τον εαυτό μου παραβάτη». Ας μη γίνουμε λοιπόν παραβάτες, αδελφοί, των θείων συνθηκών· ούτε να καταστούμε υπόδουλοι στον διάβολο, εφόσον έχουμε άπαξ ελευθερωθεί· ούτε να θησαυρίσουμε για τους εαυτούς μας «οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκάλυψης της δικαιοκρισίας του Θεού». Διότι έχει γραφτεί για τους ανθρώπους αυτούς ότι «το πυρ αυτών δεν θα σβήσει και ο σκώληξ αυτών δεν θα πεθάνει». Αλλά «στην ελευθερία με την οποία ο Χριστός μας ελευθέρωσε», ας παραμείνουμε σταθεροί, βδελυσσόμενοι τις βδελυρές φαντασίες του δράκοντα, καθημερινά αντιτασσόμενοι και αντιστεκόμενοι, όχι μόνο σε αυτό το πάθος, αλλά και σε όλα τα άλλα, καταπατώντας τον φθόνο, αποστρεφόμενοι την πονηρία, τη μισαδελφία, και κάθε άλλη κακία, προκειμένου να αποφύγουμε τα αιώνια βάσανα και να αξιωθούμε τη βασιλεία των ουρανών, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.