Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 5:13

Ερώτηση ΡΙΕ΄. Πώς πρέπει να υπακούμε ο ένας στον άλλον. Απόκριση. Όπως οι δούλοι στους κυρίους, σύμφωνα με όσα έχει προστάξει ο Κύριος, ότι: «Όποιος θέλει να είναι μεγάλος ανάμεσά σας, ας είναι ο τελευταίος από όλους και δούλος όλων». Στα οποία προσθέτει προς μεγαλύτερο παραδειγματισμό: «Όπως ακριβώς ο Υιός του ανθρώπου δεν ήλθε για να διακονηθεί, αλλά για να διακονήσει»· και σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί από τον Απόστολο: «Διά της αγάπης του Πνεύματος να υπηρετείτε ο ένας τον άλλον».

Του ιδίου, από τον Δ' τόμο του υπομνήματος του Κυρίλλου προς τους Κορινθίους. <Κλήθηκες όντας δούλος; Να μην σε απασχολεί.> Επειδή μερικοί, έχοντας αξιωθεί τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, αποτίναζαν τον ζυγό της κατά σάρκα δουλείας, γράφει μεν και μέσω άλλων: «Μόνο να μην γίνει η ελευθερία αφορμή για τη σάρκα», τους γοητεύει όμως, τρόπον τινά, και μέσω αυτών, λέγοντας με πολύ κομψό τρόπο: Δούλος κλήθηκες; Μην σε απασχολεί· αλλά αν μπορείς να γίνεις ελεύθερος, μάλλον χρησιμοποίησέ το. Δηλαδή, ακόμη κι αν κλήθηκες μέσω της πίστεως σε ελεύθερη υιοθεσία ενώ είχες κρεμασμένο πάνω σου τον ζυγό της κατά σάρκα δουλείας, ακόμη κι αν έχεις γίνει κοινωνός της θείας φύσεως, μείνε ανώτερος από τη μικροψυχία. Δεν θα βρεις χωρίς μισθό τον κόπο στη δουλεία. Διότι ο Δημιουργός γνωρίζει τη φύση ως ελεύθερη, επειδή έτσι έχει δημιουργηθεί από αυτόν. Αλλά κάποια πλεονεξία, που παρεισέφρησε με κάποιο τρόπο ανά τους καιρούς, κατέστρεψε το κάλλος της ελευθερίας. Πρέπει όμως οπωσδήποτε εκείνοι που το έχουν υποστεί να αποβάλουν το κακό, καθώς ο Χριστός μεταστοιχειώνει τα πάντα προς την αρχική τους κατάσταση. Διότι αποτελούν νέα κτίση τα εν αυτώ, και δεν υπάρχει ούτε δούλος ούτε ελεύθερος, αλλά τα πάντα και εν πάσιν είναι αυτός. Γι' αυτό και ο Ησαΐας προανήγγειλε την κατάσταση του προσδοκώμενου και μέλλοντος βίου, καθώς και την ισότητα ενώπιον του Θεού, λέγοντας: «Και θα είναι ο λαός όπως ο ιερέας, και ο υπηρέτης όπως ο κύριος, και η υπηρέτρια όπως η κυρία».

Να μην επιδιώκει, όσο εξαρτάται από τον ίδιο, δόξα και τιμή ή έπαινο για τη διακονία ή την πολιτεία του από τους ίδιους τους αδελφούς, σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί: να υπηρετείτε με κάθε καλή διάθεση, όχι μόνο όταν σας βλέπουν σαν να θέλετε να αρέσετε στους ανθρώπους, αλλά ως δούλοι του Χριστού. Και έχοντας παραδώσει τον εαυτό του στον Κύριο, ας πορεύεται στη στενή και τεθλιμμένη οδό, και ως εραστής της βασιλείας ας υποβάλλεται πρόθυμα και με αγαλλίαση στον ελαφρύ και αγαθό ζυγό του Κυρίου, καθότι θα γίνει πρόξενος μεγάλης σωτηρίας για τον εαυτό του, εάν με μακροθυμία και υπομονή παραμείνει μέχρι τέλους σε αυτή την καλή και ψυχωφελή δουλεία. Ας θεωρεί δε όλους κυρίους του, ως οικείους του Χριστού και κληρονόμους της βασιλείας, και επιδεικνύοντας πλήρη υποταγή στον καθένα, και μάλιστα στους προεστώτες των αδελφών και σε όσους έχουν αναλάβει τα βάρη των φροντίδων της μονής, θεωρώντας πάντοτε τον εαυτό του οφειλέτη της με αγάπη και απλότητα διακονίας προς τους αδελφούς, σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί: «με την αγάπη να υπηρετείτε ως δούλοι ο ένας τον άλλον». Και πάλι: «Σε κανέναν να μην οφείλετε τίποτα, παρά μόνο το να αγαπάτε ο ένας τον άλλον».

Δ'. Αυτά όμως δεν τα είπα απλώς τώρα, αλλά προετοιμαζόμαστε για κάποιους αγώνες, και λαμβάνουμε εκ των προτέρων θέσεις μάχης εναντίον εκείνων που λένε ότι η δημιουργία του Θεού είναι κακή, και οι οποίοι παραβλέπουν μεν τη ραθυμία της ψυχής, μαίνονται όμως εναντίον του σώματος και διαβάλλουν τη σάρκα μας. Γι' αυτά μιλάει στη συνέχεια και ο απόστολος Παύλος, χωρίς να κατηγορεί τη σάρκα, αλλά τους διαβολικούς λογισμούς. Λέει: «Εσείς, αδελφοί, κληθήκατε για να είστε ελεύθεροι· μόνο μην κάνετε την ελευθερία αφορμή για τη σάρκα». Εδώ, λοιπόν, φαίνεται μεν ότι εισέρχεται στην ηθική διδασκαλία, κάνει όμως κάτι το καινούργιο, το οποίο δεν έκανε σε καμία από τις άλλες Επιστολές του. Διότι, ενώ τις χωρίζει όλες σε δύο μέρη, και στα μεν πρώτα πραγματεύεται τα δόγματα, στα δε τελευταία τον βίο, εδώ, αν και έχει εισέλθει στην ηθική διδασκαλία, αναμειγνύει και πάλι τη δογματική.

Διότι και τούτο πάλι συνδέεται με εκείνο στη μάχη κατά των Μανιχαίων. Τι σημαίνει, λοιπόν, το «Μόνο να μη γίνει η ελευθερία αφορμή για τη σάρκα»; Μας απάλλαξε, λέει, ο Χριστός από τον ζυγό της δουλείας και μας άφησε κυρίους να πράττουμε ό,τι θέλουμε, όχι για να χρησιμοποιήσουμε την εξουσία προς την κακία, αλλά για να λάβουμε αφορμή για μεγαλύτερο μισθό, ανεβαίνοντας σε ανώτερη φιλοσοφία. Επειδή, δηλαδή, διαρκώς ονομάζει τον νόμο ζυγό δουλείας, και τη χάρη απαλλαγή από την κατάρα· για να μην υποπτευθεί κανείς ότι γι' αυτόν τον λόγο προστάζει να απομακρυνθούμε από τον νόμο, ώστε να μας επιτρέπεται να ζούμε παράνομα, διορθώνει την υπόνοια, λέγοντας: Όχι για να γίνει παράνομη η διαγωγή μας, αλλά για να βρεθεί η φιλοσοφία πάνω από τον νόμο· διότι λύθηκαν τα δεσμά του νόμου. Και εγώ αυτά τα λέω, όχι για να γίνουμε κατώτεροι, αλλά για να γίνουμε ανώτεροι. Διότι και αυτός που πορνεύει και αυτός που παρθενεύει, και οι δύο βγήκαν έξω από τα μέτρα του νόμου, αλλά όχι για τους ίδιους λόγους, αλλά ο μεν κατρακυλώντας προς το χειρότερο, ο δε υψωνόμενος προς το καλύτερο· ο μεν παραβαίνοντας, ο δε υπερβαίνοντας τον νόμο. Αυτό, λοιπόν, λέει ο Παύλος, ότι έλυσε τον ζυγό από εσάς, όχι για να σκιρτάτε άτακτα ούτε για να κλωτσάτε, αλλά για να βαδίζετε αρμονικά χωρίς ζυγό. Έπειτα δείχνει και τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε εύκολα να κατορθωθεί κάτι τέτοιο. Ποιος είναι λοιπόν ο τρόπος; «Δια της αγάπης να υπηρετείτε ως δούλοι ο ένας τον άλλον», λέει.

Πάλι εδώ υπονοεί ότι η φιλονικία, η διχόνοια, η φιλαρχία και η αλαζονεία έγιναν για αυτούς οι αιτίες αυτής της πλάνης· διότι μητέρα των αιρέσεων είναι η επιθυμία της φιλαρχίας. Λέγοντας, δηλαδή, «να υπηρετείτε ο ένας τον άλλον», έδειξε ότι αυτό το κακό ξεκίνησε από αλαζονεία και έπαρση· γι' αυτό και εισάγει το κατάλληλο φάρμακο. Επειδή, δηλαδή, διχαστήκατε θέλοντας να εξουσιάζετε ο ένας τον άλλον, «υπηρετήστε ο ένας τον άλλον»· διότι έτσι θα ενωθείτε και πάλι. Όμως δεν αναφέρει φανερά το αμάρτημα, ενώ προβάλλει φανερά τη διόρθωση, ώστε μέσω αυτής να κατανοήσουν και εκείνο· όπως ακριβώς αν κάποιος δεν έλεγε σε αυτόν που ασελγεί ότι ασελγεί, αλλά τον προέτρεπε συνεχώς να σωφρονεί. Διότι εκείνος που αγαπά τον πλησίον του όπως πρέπει, δεν αρνείται να τον υπηρετεί ταπεινότερα από κάθε δούλο. Όπως δηλαδή η φωτιά, όταν έρθει σε επαφή με το κερί, το μαλακώνει εύκολα, έτσι και η θερμότητα της αγάπης διαλύει κάθε έπαρση και αλαζονεία πιο δραστικά και από τη φωτιά. Γι' αυτό δεν είπε απλώς «να αγαπάτε ο ένας τον άλλον», αλλά «να υπηρετείτε», φανερώνοντας την έντονη αγάπη. Διότι, επειδή αφαίρεσε τον ζυγό του νόμου, για να μην αποσκιρτήσουν, τους επιθέτει έναν άλλον ζυγό, αυτόν της αγάπης, ο οποίος είναι μεν ισχυρότερος από εκείνον, αλλά πολύ πιο ελαφρύς και ευχάριστος.

Γι' αυτόν τον λόγο συμβουλεύει ο Παύλος να έχουμε το ίδιο φρόνημα και να λέμε τα ίδια, και να θεωρούμε τους άλλους ανώτερους από τον εαυτό μας, ώστε να μη διαλύεται η αγάπη εξαιτίας της φιλοδοξίας, αλλά, παραχωρώντας αμοιβαία την τιμή ο ένας στον άλλον, να ζούμε εν ομονοία. Και πάλι λέει: «Διά της αγάπης να γίνεστε δούλοι ο ένας του άλλου». Διότι όλος ο νόμος εκπληρώνεται σε έναν λόγο, στο «Να αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου». Εκείνος που αγαπά δεν επιθυμεί μόνο να δίνει εντολές, αλλά και να δέχεται εντολές· και χαίρεται περισσότερο όταν δέχεται εντολές, παρά όταν δίνει. Εκείνος που αγαπά θέλει περισσότερο να προσφέρει χάρη, παρά να λαμβάνει· διότι προτιμά να έχει τον φίλο του οφειλέτη, παρά να του οφείλει ο ίδιος. Εκείνος που αγαπά και θέλει να προσφέρει σε αυτόν που αγαπά, και δεν θέλει να φαίνεται ότι προσφέρει, και επιθυμεί να κάνει ο ίδιος την αρχή της ευεργεσίας, χωρίς να φαίνεται ότι κάνει την αρχή της ευεργεσίας. Ίσως κάποιοι να μην κατανοούν αυτό που ειπώθηκε· γι' αυτό θα το κάνω σαφές με ένα παράδειγμα.

Η θεία αγάπη, όντας υπηρέτρια του Κυρίου και διάκονος του Πνεύματος, ενώνει τα χωρισμένα και κάνει οικεία τα αποξενωμένα. Ω, θαυμαστό έργο του Χριστού, η αγάπη! Ω, μυστήριο της σωτηρίας του κόσμου! Από αγάπη αποστέλλει ο Πατέρας και Θεός στον κόσμο τον μονογενή Του Υιό· διότι ο Χριστός, λέει η Γραφή, αγάπησε την Εκκλησία και παρέδωσε τον εαυτό Του για χάρη της. Η αγάπη υπομένει με χαρά τους κόπους για τον πλησίον, από αγάπη λαμβάνουμε την εντολή να γίνουμε δούλοι ο ένας του άλλου· διότι μέσω της αγάπης, λέει, να υπηρετείτε ο ένας τον άλλον. Η αγάπη καθιστά τα προσωπικά αποκτήματα του καθενός κοινά για όλους. Η αγάπη σού δείχνει τον πλησίον σαν τον ίδιο σου τον εαυτό, και βαστάζει τα αμαρτήματά του όπως και τα δικά σου. Λίγο μεν θα οργιστείς, αλλά πάρα πολύ θα μακροθυμήσεις. Εξαιτίας της αγάπης αυξάνεται το ποίμνιο του Χριστού. Η αγάπη καταπραΰνει τους φονικούς θυμούς, αμβλύνει τα όπλα των εχθρών, φέρνει τη λήθη όλων των εχθροπραξιών και εισάγει στον κόσμο την ειρηνική πολιτεία του Χριστού. Διότι δεν θα σηκώσει μαχαίρι έθνος εναντίον έθνους, και δεν θα μάθουν πια να πολεμούν. Γι' αυτό, λέει, θα ανατείλει στις ημέρες Του δικαιοσύνη και πλήθος ειρήνης, έως ότου εκλείψει η σελήνη. Είναι δε λαμπρός και ο τύπος της ειρηνικής πολιτείας. Ω, αγάπη, αρχηγέ της μακάριας ειρήνης!

Διότι τίποτε άλλο δεν έχουν να μου προσάψουν οι εξ Ιουδαίων, παρά αυτό. «Άρα έχει καταργηθεί το σκάνδαλο του σταυρού». Είμαι, λέγει, τόσο ανόητος, ώστε να υποβάλλομαι σε θλίψεις για το τίποτε, και να σκανδαλίζω τους άλλους; Διότι δεν ήταν τόσο ο σταυρός εκείνο που σκανδάλιζε τους Ιουδαίους, όσο η διδασκαλία ότι δεν έπρεπε πλέον να υπακούουν στους πατρικούς νόμους. Επειδή, και όταν οδήγησαν τον Στέφανο στο συνέδριο, δεν είπαν ότι «Αυτός προσκυνά τον Εσταυρωμένο», αλλά ότι «Μιλάει εναντίον του νόμου και του αγίου τόπου». «Μακάρι και να αποκοπούν αυτοί που σας αναστατώνουν. Διότι εσείς, αδελφοί, κληθήκατε στην ελευθερία». Αυτό που λέγει, είναι το εξής: Καθόλου δεν με ενδιαφέρει γι' αυτούς.

Εάν το επιθυμούν, ας μην περιτέμνονται απλώς, αλλά ας αποκοπούν κιόλας. «Αρκεί να μη γίνει η ελευθερία αφορμή για τη σάρκα». Σας απάλλαξε, λέει, ο Χριστός από τον ζυγό της δουλείας, σας άφησε κυρίους να πράττετε ό,τι θέλετε, όχι για να χρησιμοποιήσουμε αυτή την εξουσία προς την κακία, αλλά για να βρούμε αφορμή για μεγαλύτερο μισθό, προχωρώντας σε ανώτερη φιλοσοφία (πνευματική ζωή). Επειδή, δηλαδή, αποκαλεί συνεχώς τον νόμο ζυγό δουλείας και όχι απαλλαγή από την κατάρα, για να μην υποπτευθεί κάποιος ότι γι' αυτόν τον λόγο προστάζει να απομακρυνθούν από τον νόμο, ώστε να είναι επιτρεπτό να ζουν παράνομα, διορθώνει αυτή την υπόνοια λέγοντας: Όχι για να γίνει παράνομος ο τρόπος ζωής μας, αλλά για να βρεθεί η φιλοσοφία πάνω από τον νόμο. Διότι λύθηκαν τα δεσμά του νόμου· και εγώ τα λέω αυτά, όχι για να γίνουμε κατώτεροι, αλλά για να γίνουμε ανώτεροι. «Αλλά μέσω της αγάπης να υπηρετείτε ως δούλοι ο ένας τον άλλον. Διότι ολόκληρος ο νόμος εκπληρώνεται σε έναν λόγο, στο εξής: Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου. Αν όμως δαγκώνετε και κατασπαράζετε ο ένας τον άλλον, προσέχετε μήπως αφανιστείτε ο ένας από τον άλλον. Λέω, λοιπόν: Να περιπατείτε σύμφωνα με το Πνεύμα, και δεν θα εκπληρώσετε ποτέ την επιθυμία της σάρκας». Δείχνει τον τρόπο με τον οποίο μπορούν εύκολα να εκπληρώσουν τον ευαγγελικό νόμο, και συγχρόνως από πού ξεκίνησε η υπόθεση της περιτομής. Επειδή, δηλαδή, θέλοντας να εξουσιάζετε ο ένας τον άλλον διχαστήκατε, λέει, να υπηρετείτε ο ένας τον άλλον. Διότι έτσι θα συγκεντρωθείτε και πάλι σε ενότητα. Και αυτό το λέει συγκεκαλυμμένα, και όχι φανερά. «Διότι η σάρκα επιθυμεί εναντίον του πνεύματος.

Και αν έχω το χάρισμα της προφητείας, και γνωρίσω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση· και αν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα· και αν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου στους φτωχούς, και αν παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι. Η αγάπη δεν φθονεί· η αγάπη μακροθυμεί, δείχνει καλοσύνη· η αγάπη δεν καυχιέται, δεν υπερηφανεύεται, δεν ασχημονεί, δεν ζητά το δικό της συμφέρον. Όλα τα πιστεύει, όλα τα ελπίζει, όλα τα υπομένει. Η αγάπη ποτέ δεν εκπίπτει.» Και πάλι: «Τώρα δε μένουν η πίστη, η ελπίδα, η αγάπη, αυτά τα τρία· μεγαλύτερη όμως από αυτά είναι η αγάπη.» «Όλα τα έργα σας ας γίνονται με αγάπη.» «Να ειρηνεύετε, αδελφοί, και ο Θεός της αγάπης και της ειρήνης θα είναι μαζί σας.» «Μέσω της αγάπης να υπηρετείτε ο ένας τον άλλον. Διότι όλος ο νόμος εκπληρώνεται σε έναν λόγο, στο: Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου.» «Να γίνεστε μεταξύ σας καλοί, εύσπλαχνοι, συγχωρώντας ο ένας τον άλλον, όπως ακριβώς και ο Θεός συγχώρησε εμάς.

Διότι, λέγοντας εκείνος του οποίου η γλώσσα είναι όργανο του Παναγίου Πνεύματος, «εσείς κληθήκατε για να είστε ελεύθεροι, αδελφοί», και αφού δίδαξε ότι τα τέκνα της χάριτος δεν υπόκεινται στη δουλεία της περιτομής, ούτε οφείλουν να καταπιέζονται και να ταλαιπωρούνται από τον πολύτροπο, πολύμοχθο και δυσκατόρθωτο ζυγό του νόμου, προκειμένου να μη νομίσουν ότι η ελευθερία τους επιτρέπει να πράττουν και όλα τα άλλα τα οποία δεν πρέπει να πράττουν, και μετατρέψουν την αφορμή της ελευθερίας σε ύβρη της ελευθερίας, υποκύπτοντας στη σάρκα και στα πάθη, όσα δηλαδή βλαστάνουν και γεννιούνται από τη σάρκα, για τον λόγο αυτό πρόσθεσε: «αλλά μέσω της αγάπης να γίνεστε δούλοι ο ένας του άλλου». Δηλαδή, απαλλαχθήκατε από μια σκληρή δουλεία και μεταβήκατε σε μια απροσδόκητη και μακάρια ελευθερία· γι' αυτό να αποφεύγετε την κυριαρχία της σάρκας, μέσω της οποίας γίνεται σε εσάς βαριά η δουλεία, και να μην υποτάσσεστε στους νόμους της. Είναι φανερό, άλλωστε, ότι η δουλεία της σάρκας είναι δημιουργός και τεχνίτης πολλών άλλων παθών και κακίας, και μεθοδεύει τη φθορά της ομορφιάς της αρετής και της ελευθερίας, ενώ επιπλέον επιχειρεί να αποδιώξει την αγάπη από τις ανθρώπινες ψυχές.

Για να αφήσω προς το παρόν, λέει, τις άλλες επιθέσεις της κακίας, οι οποίες αποτελούν γεννήματα της σάρκας και του σαρκικού φρονήματος, απέναντι σε αυτήν την επιβουλή και πληγή που έρχεται εναντίον σας, εννοώ αυτήν που νεκρώνει την αγάπη, να αντισταθείτε γενναία και να μη δώσετε καμία αφορμή ώστε να βρει πέρασμα μέσα σας αυτό το ψυχοφθόρο βέλος της αμαρτίας. Πώς όμως θα γίνει αυτό; Δεν είναι κοπιαστικό ούτε δύσκολο να το κατορθώσετε, αλλά είναι και εύκολο και σωτήριο. Διότι, εάν μέσω της αγάπης υπηρετείτε ο ένας τον άλλον, κάθε όπλο πονηρίας που εκτοξεύεται εναντίον σας θα αχρηστευθεί. Επειδή, προσκρούοντας πάνω στην ασπίδα της μεταξύ σας ομόνοιας και φιλίας, γρήγορα συντρίβεται και, αποκρουόμενο, πέφτει στο κενό σαν αδύναμο βέλος, γεμίζοντας παράλληλα και αυτόν που το εκτόξευσε με την πρέπουσα ντροπή. Διότι η μεταξύ σας υπηρεσία μέσω της αγάπης εξασφαλίζει την άνωθεν συμμαχία και κατορθώνει την καθαρή και μακάρια ελευθερία, εγκατοικίζοντας στις καρδιές σας, μέσα από τη μεταξύ σας ειρήνη, την ίδια την ενυπόστατη ειρήνη, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό.

«Εάν όμως δαγκώνετε και καταβροχθίζετε ο ένας τον άλλον, προσέξτε μήπως αφανιστείτε μεταξύ σας». Έχοντας πει ο Παύλος, του οποίου η γλώσσα είναι όργανο του Παναγίου Πνεύματος, «διότι εσείς κληθήκατε για ελευθερία, αδελφοί», και αφού δίδαξε ότι δεν υπόκεινται στη δουλεία της περιτομής ούτε καταπονούνται από τον ζυγό του νόμου, για να μη νομίσουν ότι η ελευθερία τους επιτρέπει και όσα δεν πρέπει και μετατρέψουν την αφορμή της ελευθερίας σε ύβρη της ελευθερίας με το να υποταχθούν στη σάρκα, πρόσθεσε: «αλλά μέσω της αγάπης να υπηρετείτε ως δούλοι ο ένας τον άλλον». Κληθήκατε, λέει, προς την ελευθερία, αποφύγετε τη δουλεία της σάρκας· διότι η δουλεία της σάρκας είναι πρόξενος πολλών άλλων παθών και κακίας, αλλά βεβαίως απωθεί και την αγάπη. Για να αφήσω λοιπόν προς το παρόν τα άλλα, με κανέναν τρόπο μην ενδώσετε στο να δώσετε μέσα σας πρόφαση να περάσει αυτή η πληγή που έρχεται εναντίον μας από τη σάρκα, δηλαδή αυτή που νεκρώνει την αγάπη. Και πώς θα γίνει αυτό; Αν μέσω της αγάπης υπηρετείτε ως δούλοι ο ένας τον άλλον· διότι η μέσω της αγάπης δουλεία δίνει τον αρραβώνα της άνωθεν καθαρής ελευθερίας και εγκατοικίζει την ειρήνη στις καρδιές των ανθρώπων.

Τι είναι δε η άρνηση της ίδιας του της ψυχής παρά το να παραδώσει τον εαυτό του ολοκληρωτικά στην αδελφότητα και να μην εκτελεί καθόλου τα δικά του θελήματα, αλλά, έχοντας εξαρτήσει τον εαυτό του πάντοτε από τον λόγο του Θεού, να στολίζει την ψυχή του με τα άγια και καθαρά νοήματα των εντολών και να τις θεωρεί σωτήριες και γλυκές. Να μην έχει απολύτως τίποτα στη δική του εξουσία, εκτός από το ένδυμα που φοράει, ώστε να μπορεί να είναι από παντού αμέριμνος, εκτελώντας μόνο τα όσα του προστάζονται με χαρά. Και ως ευγνώμων εξαγορασμένος δούλος, ας θεωρεί σε όλα όλους τους αδελφούς, και μάλιστα τους προεστώτες, ως κυρίους και δεσπότες χάριν του Χριστού, καθώς και ο ίδιος ο Κύριος είπε: Αυτός που θέλει ανάμεσά σας να είναι πρώτος και μεγάλος, ας είναι ο πιο έσχατος από όλους και διάκονος όλων και δούλος όλων, χωρίς να κυνηγά, από την πλευρά του, δόξα ή τιμή ή έπαινο για τη διακονία ή την πολιτεία του από τους ίδιους τους αδελφούς, σύμφωνα με το ρητό: Διακονώντας με κάθε προθυμία, όχι με οφθαλμοδουλία ως ανθρωπάρεσκος, αλλά ως δούλος Χριστού έχοντας παραδώσει τον εαυτό του στον Κύριο, ας πορεύεται στη στενή και τεθλιμμένη οδό, ως εραστής της βασιλείας, και έχοντας υποταχθεί πρόθυμα και με αγαλλίαση στον ελαφρύ και χρηστό ζυγό του Κυρίου, καθώς έτσι γίνεται πρόξενος μεγάλης σωτηρίας για τον εαυτό του, εάν με μακροθυμία και υπομονή ως το τέλος παραμείνει σε αυτήν την καλή και ψυχωφελή δουλεία, βλέποντας όλους ως κυρίους, ως οικείους του Χριστού και κληρονόμους της βασιλείας, και εκπληρώνοντας κάθε υποταγή στον καθένα, και μάλιστα στους προεστώτες ασκητές και σε εκείνους που έχουν αναλάβει τα βάρη των φροντίδων της αρετής, θεωρώντας πάντοτε τον εαυτό του οφειλέτη της διακονίας προς τους αδελφούς με αγάπη και απλότητα, σύμφωνα με το ρητό: Δια της αγάπης να υπηρετείτε ο ένας τον άλλον, και πάλι: Μην οφείλετε σε κανέναν τίποτα, παρά μόνο το να αγαπάτε ο ένας τον άλλον.