Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 5:16

Θα υπάρξει δε και στον νου και στην καρδιά αφόρητη μάχη· διότι η σάρκα θα επαναστατήσει εναντίον του πνεύματος, και θα υπάρξουν πολλές ταραχές. Γι' αυτό, όπως λέει ο θεσπέσιος Παύλος: «Να περιπατείτε σύμφωνα με το Πνεύμα, και δεν πρόκειται να εκπληρώσετε την επιθυμία της σάρκας.» Διότι, υποτασσόμενοι στον Θεό, θα περιπατήσουμε σύμφωνα με το Πνεύμα, και θα αποβούμε ανώτεροι των σαρκικών επιθυμιών, και θα νικήσουμε τις εσωτερικές φλόγες του νου, και θα διατηρήσουμε την καρδιά ατάραχη. Διότι η ειρήνη του Θεού, όπως έχει γραφτεί, η οποία υπερέχει από κάθε νου, θα φρουρήσει τις καρδιές μας και τα νοήματά μας. Παρ' όλα αυτά, ο θυμός δεν αποστράφηκε, αλλά το χέρι είναι ακόμη υψωμένο. Αλίμονο σε εκείνους που καταγράφουν πονηρία.

Πρέπει, λοιπόν, να προσέχουν οι ιερουργοί της Εκκλησίας να μην βεβηλώνουν τα άγια· και ο τρόπος της βεβήλωσης δεν είναι ένας, αλλά διάφορος και πολλαπλός. Διότι πρέπει να είναι καθαρμένοι και στην ψυχή και στο σώμα, και να αποτινάσσουν κάθε είδος βδελυρής ηδονής, και μάλλον να είναι στολισμένοι με τα έργα της αγαθοεργίας, ενθυμούμενοι τον θεσπέσιο Παύλο που λέει: «Σύμφωνα με το Πνεύμα να περιπατείτε, και δεν θα εκπληρώσετε την επιθυμία της σάρκας». <Ο δε Κύριος είναι δίκαιος στο μέσον αυτής και δεν πρόκειται να πράξει κάτι άδικο· κάθε πρωί θα δίνει την κρίση του, και δεν θα αφήσει την αδικία να νικήσει.> Είναι πάντοτε ασύμβατο το δίκαιο προς το άδικο, και δεν θα μπορούσε το καθαρό να συμπορευθεί με το βέβηλο. Διότι, «ποια κοινωνία μπορεί να υπάρξει ανάμεσα στο φως και στο σκοτάδι;» Διότι τέτοιου είδους πράγματα αντιμάχονται μεταξύ τους, και θα τα έβλεπε κανείς να απέχουν πολύ από το να έχουν φιλία αναμεταξύ τους. Εφόσον λοιπόν ο Θεός, ο οποίος συγκρατεί τα σύμπαντα, αγαπά τη δικαιοσύνη και δεν γνωρίζει αδικία, πώς επρόκειτο να επικρατούν διαρκώς, δηλαδή να φθάνουν μέχρι το τέλος, χωρίς να ανακόπτονται παντελώς τα πανάθλια εγκλήματα των Ιουδαίων; Φαίνεται, εξάλλου, πως αποτελεί κάποιο είδος αδικίας το να μην υποβάλλεται σε ποινές ο αλιτήριος, και το να μην ζητείται να λογοδοτήσει εκείνος που έχει επιλέξει να ζει με ασελγή και ανόσιο τρόπο, και ο οποίος δεν υπολογίζει καθόλου τους νόμους, αλλά ρέπει τόσο πολύ προς την αδικία, ώστε να μην προκρίνει καθόλου το καλύτερο, και να καυχάται λαμπρά για πράγματα για τα οποία θα ήταν φυσικό να τον βλέπει κανείς να κοκκινίζει από ντροπή.

Εμφύσησε λοιπόν στους αποστόλους λέγοντας: «Λάβετε Πνεύμα Άγιο». Διότι έτσι δόθηκε και στην αρχή στην ανθρώπινη φύση. <Απόδος μου την αγαλλίαση του σωτηρίου σου.> (A f. 291.) Και παρακαλεί να υπάρξει και στην ανθρώπινη φύση η μέθεξη των αρχικών αγαθών, πράγμα το οποίο και έγινε σε αυτήν με τη μεσιτεία του Χριστού, ο οποίος είναι αγαλλίαμα και σωτήριο. Διότι ελευθερωθήκαμε από την κατήφεια της φθοράς, αφού καταργήθηκε ο θάνατος. Σωθήκαμε δε, αποβάλλοντας το φορτίο της αμαρτίας δια του αγίου βαπτίσματος, και στηριχθήκαμε με το ηγεμονικό Πνεύμα, το οποίο είναι η μέσω του Αγίου Πνεύματος πνευματική ρώμη. Την οποία, εάν κάποιος την επιλέξει και την εγκατοικήσει στον νου του, θα κυριαρχήσει οπωσδήποτε στα δικά του θελήματα και θα αποβεί ανώτερος από τη διαβολική πλεονεξία, έχοντας μέσα του το Πνεύμα ως ηγεμόνα. «Διότι όσοι», λέει, «οδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού». Και πάλι: «Να περιπατείτε σύμφωνα με το Πνεύμα, και δεν θα εκπληρώσετε την επιθυμία της σάρκας». <Θα αγαλλιάσει η γλώσσα μου για τη δικαιοσύνη σου.> (B f. 202.) Ή και ως εξής: Ως αφορμή πνευματικής εορτής θα θεωρήσει τη δική σου δικαιοσύνη, τη χάρη δηλαδή που δικαιώνει τον ασεβή δια της πίστεως, δηλαδή τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος έγινε για εμάς από τον Θεό και Πατέρα δικαιοσύνη και αγιασμός και απολύτρωση. <Κύριε, τα χείλη μου θα ανοίξεις.> (A f. 291 b.) Η αμαρτία έχει από τη φύση της την ιδιότητα να δεσμεύει τη γλώσσα και να φράζει το στόμα.

Θα επιμαρτυρήσει δε γράφοντας ο θεσπέσιος Παύλος: «Όσοι δε ανήκουν στον Ιησού Χριστό, σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες». Και τι σημαίνει το «σταύρωσαν»; Σημαίνει ότι την έχουν παραδώσει σε θάνατο, νοητό βεβαίως, επειδή δεν ανέχονται να ζουν κατά σάρκα, ούτε επιλέγουν να φρονούν τα πρόσκαιρα, αλλά μάλλον νεκρώνουν τα μέλη τους που είναι πάνω στη γη, την πορνεία, το πάθος, την κακή επιθυμία, και αν και περπατούν πάνω στη γη, επιθυμούν σφοδρά την ουράνια πολιτεία. Διότι θυμάται το ιερό Γράμμα που βροντοφωνάζει: «Να ζείτε σύμφωνα με το Πνεύμα, και έτσι δεν θα εκπληρώσετε τις επιθυμίες της σάρκας». Αδρανής λοιπόν είναι ο νους των Ιουδαίων, και απέναντι στις προσβολές των παθών πάρα πολύ εύκολα νικιέται· διότι αγαπά ακόμη τα σαρκικά, και ηττάται από τα πιο γήινα.

ΑΛΛΟ. «Να περιπατείτε σύμφωνα με το Πνεύμα, και δεν θα εκπληρώσετε την επιθυμία της σάρκας. Διότι η σάρκα επιθυμεί εναντίον του Πνεύματος, και το Πνεύμα εναντίον της σάρκας· διότι αυτά είναι αντίθετα μεταξύ τους, ώστε να μην κάνετε αυτά που θέλετε.»

Αλλά επέτρεπε και τότε την κρεοφαγία, όχι για μία, ούτε ίσως για δέκα, αλλά για τριάντα ημέρες, με το οποίο υποδηλώνεται η παράταση της οργής του εναντίον τους. Επιτρέπει δε και τώρα σε αυτούς που έχουν στραφεί ανεξέλεγκτα προς τις κοσμικές ηδονές, το να συμμετέχουν, αν το επιλέξουν, στα σαρκικά, και μάλιστα κάποιες φορές για μεγάλες περιόδους. Διότι έτσι λέγεται ότι παρέδωσε κάποιους σε αδόκιμο νου, για να πράττουν τα μη πρέποντα. Αλλά σε εκείνους η βρώση κατέληξε σε χολέρα, και για αυτούς που αγαπούν τα σαρκικά και προτιμούν από το νοητό μάννα, που είναι ο λόγος του Θεού, τα φθαρτά και επίγεια, το εγχείρημα θα καταλήξει στον θάνατο· και αυτό είναι, νομίζω, το εξής: «Εκείνος που σπέρνει στη σάρκα, από τη σάρκα θα θερίσει φθορά». Η δε λύση μιας τέτοιας αρρώστιας είναι ίσως η εξής: «Να ζείτε σύμφωνα με το Πνεύμα, και δεν θα εκπληρώσετε την επιθυμία της σάρκας».

Διότι αυτό, νομίζω, το δηλώνει πολύ σαφώς η αποψίλωση της τρίχας του σώματος με ξυράφι. «Διότι ζωντανός είναι ο λόγος του Θεού, και ενεργός, και πιο κοφτερός», αποκόπτοντας από τον νου την ακαθαρσία των έμφυτων και σαρκικών μέσα μας κινήτρων σαν να είναι τρίχες και νύχια· αυτήν που η Ιερή Γραφή ονομάζει κάπου νόμο της αμαρτίας ο οποίος κατοικεί στα μέλη της σάρκας, αντιστρατεύεται τον νόμο του νου και μας παρασύρει σε όσα δεν είναι θεμιτά, αλλά που όταν κόβεται σαν με ξυράφι από τη δύναμη και την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος εξασθενεί, και αν τυχόν αναφυτρώσει πάλι μέσα μας, αποκόπτεται γρηγορότερα. «Να περιπατείτε σύμφωνα με το Πνεύμα», λέει, «και δεν θα εκτελέσετε την επιθυμία της σάρκας.» Και όπως ακριβώς το ξυράφι δεν ξεριζώνει εντελώς την τρίχα από την ίδια της τη ρίζα, αλλά την κόβει αμέσως μόλις φυτρώσει, έτσι και μέσα μας ο λόγος του Θεού δεν ξεριζώνει εντελώς την έμφυτη κίνηση της επιθυμίας (διότι η τέλεια αγιότητα έχει διαφυλαχθεί για τον μέλλοντα αιώνα), αλλά μάλλον τη νεκρώνει καθώς αναφύεται και δυναμώνει μέσα μας, και δαμάζει τον νόμο που αγριεύει στα μέλη της σάρκας. Επομένως, η αφαίρεση των τριχών υπονοεί την κάθαρση του νου, την οποία απεργάζεται μέσα μας ο θείος και κοφτερός λόγος του Θεού. Το δε πλύσιμο των ενδυμάτων υποδεικνύει για εμάς τη λαμπρή και γνήσια πολιτεία, την εξωτερικά φανερή. «

Στον λόγο «Αναστάσεως ημέρα» πρόσθεσε: Ας προσφέρουμε ως καρπό τους ίδιους τους εαυτούς μας, όπως λέει και ο Απόστολος: Παραστήστε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό, που είναι η λογική σας λατρεία. Πώς, λοιπόν, οφείλουμε να παραστήσουμε τα σώματά μας ως θυσία ζωντανή, άγια στον Θεό; Με το να μην κάνουμε πλέον τα θελήματα της σάρκας και των διανοιών μας, αλλά να ζούμε σύμφωνα με το πνεύμα και να μην εκτελούμε την επιθυμία της σάρκας. Διότι αυτό σημαίνει να νεκρώσουμε τα επίγεια μέλη μας. Αυτή ονομάζεται θυσία ζωντανή, άγια και ευάρεστη στον Θεό. Και γιατί ονομάζεται θυσία ζωντανή; Επειδή το άλογο ζώο που οδηγείται σε θυσία, ταυτόχρονα θυσιάζεται και πεθαίνει. Οι άγιοι όμως, προσφέροντας τους εαυτούς τους ως καρπό στον Θεό, ενώ ζουν θυσιάζουν τους εαυτούς τους καθημερινά, όπως λέει ο Δαβίδ: Εξαιτίας σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα, θεωρηθήκαμε ως πρόβατα προορισμένα για σφαγή.

Και αυτό είναι εκείνο που μας δίδαξε και κάποιος από τους θεοφόρους πατέρες μας, λέγοντας: «Κάνε κάθε προσπάθεια ώστε η εσωτερική σου εργασία να είναι κατά Θεόν, και θα νικήσεις τα εξωτερικά πάθη». Προς αυτό μας προτρέπει και ο μέγας Παύλος λέγοντας: «να ζείτε σύμφωνα με το πνεύμα, και δεν θα ικανοποιήσετε την επιθυμία της σάρκας». Γι' αυτό και αλλού παραγγέλλει γράφοντας: «σταθείτε λοιπόν, έχοντας περιζωστεί την οσφύ σας με αλήθεια», καθώς το θεωρητικό μέρος της ψυχής ενδυναμώνει και περιβάλλει το επιθυμητικό και απομακρύνει τις σαρκικές επιθυμίες. Διότι ο μέγας Πέτρος μας υποδεικνύει σαφέστερα ποια είναι αυτή η οσφύς και ποια η αλήθεια. «Αφού αναζωστείτε», λέει, «τις οσφύες της διάνοιάς σας, τηρώντας τέλεια νήψη, εναποθέστε την ελπίδα σας στη χάρη που θα σας δοθεί κατά την αποκάλυψη του Ιησού Χριστού».

Διότι, εάν καταβάλεις κάθε προσπάθεια ώστε η εσωτερική σου εργασία να είναι κατά Θεόν, θα νικήσεις τα εξωτερικά πάθη. Επειδή, αν η ρίζα είναι άγια, τότε είναι και τα κλαδιά, και αν η ζύμη είναι άγια, είναι και το ζυμάρι. Διότι, όπως λέει ο Παύλος: «να ζείτε σύμφωνα με το Πνεύμα και δεν πρόκειται να εκπληρώσετε τις επιθυμίες της σάρκας».

Προς αυτό και ο μέγας Παύλος μάς προτρέπει, λέγοντας: «Να περιπατείτε σύμφωνα με το Πνεύμα και δεν θα εκπληρώσετε τις επιθυμίες της σάρκας». Γι' αυτό και αλλού παραγγέλλει γράφοντας: «Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας περιζωστεί την οσφύ σας με την αλήθεια», διότι ο λογισμός, όταν στρέφεται γύρω από τα θεία και παραμένει στην κατά Θεόν αλήθεια, συγκρατεί και φροντίζει το επιθυμητικό μέρος της ψυχής και απωθεί τις σαρκικές επιθυμίες. Όταν δε οι σαρκικοί λογισμοί πάψουν να υπάρχουν μέσα μας, η χάρη του Πνεύματος, παραλαμβάνοντας την ψυχή γαληνεμένη, την κάνει να γευθεί εκείνα τα μέλλοντα και απόρρητα αγαθά, τα οποία μάτι εμπαθούς και αμελούς ανθρώπου δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά τέτοιου ανθρώπου δεν ανέβηκαν. Και αυτή η γεύση αποτελεί αρραβώνα αυτών, και η καρδιά που δέχεται αυτούς τους αρραβώνες γίνεται πνευματική και λαμβάνει πλήρη βεβαιότητα για τη δική της σωτηρία.

Διότι υπάρχει για εμάς, αδελφοί, ένας εξωτερικός πόλεμος, ο οποίος μέσω των αισθήσεων παρασύρει στην αμαρτία εκείνους που δεν αντιστέκονται γενναία, αλλά δεν εγείρεται πάντοτε εναντίον μας αυτός ο πόλεμος· διότι οι αισθήσεις μας δεν ενεργούν αδιάλειπτα. Υπάρχουν δε φορές, που, παρόλο που οι αισθήσεις ενεργούν, η αμαρτία έμεινε ατελής λόγω της έλλειψης των υλικών μέσων, ή επειδή οι περιστάσεις και οι τόποι δεν ήταν κατάλληλοι· χωρίς τα οποία ούτε κλέφτης, ούτε ληστής, ούτε πόρνος, ούτε μοιχός, ούτε άρπαγας, ούτε πλεονέκτης φέρνει σε πέρας την ανομία. Υπάρχει όμως και ένας άλλος νοητός πόλεμος μέσα μας, αυτός που γίνεται μέσω των λογισμών, ο οποίος είναι πολύ πιο βαρύς από τον αισθητό· διότι είναι πάντοτε ενεργός και δεν έχει ανάγκη από υλικά μέσα για την εκπλήρωση του κακού, ούτε από περιστάσεις ούτε από τόπους. Και ο μεν ένας, εννοώ εκείνος ο αισθητός πόλεμος προς την αμαρτία, έχει την αρχή του από τα πράγματα, και από τα ακούσματα ή τα θεάματα που προέρχονται από αυτά και από τα άλλα παρόμοια· ενώ ο νοητός και εσωτερικός μας πόλεμος κινείται αμέσως από τα ίδια τα πνεύματα της πονηρίας, και από τις προσβολές και τις παρορμήσεις που προέρχονται από αυτά. Και κατά τον αισθητό μεν πόλεμο, κάποιες φορές κάποιος που νίκησε, δεν φάνηκε εξαιτίας αυτού αήττητος και στον νοητό πόλεμο. Αυτός όμως που νίκησε στον εσωτερικό πόλεμο, κατατροπώνει ολοκληρωτικά τον εξωτερικό· και αυτό είναι που λέει ο απόστολος: «να περιπατείτε σύμφωνα με το Πνεύμα, και δεν πρόκειται να εκτελέσετε την επιθυμία της σάρκας».

Διότι δεν προκαλεί τόση βλάβη εκείνος που γεύτηκε ανθρώπινη σάρκα, όση εκείνος που καταφέρει δαγκωματιές στην ψυχή· διότι, όσο πολυτιμότερη είναι η ψυχή από το σώμα, τόσο βαρύτερη είναι η δική της βλάβη. Προσέχετε μήπως καταναλωθείτε ο ένας από τον άλλον, λέει. Επειδή δηλαδή αυτοί που αδικούν και επιβουλεύονται, προβαίνουν σε αυτό με σκοπό να καταναλώσουν τους άλλους, για τον λόγο αυτόν λέει: Προσέξτε μήπως η κατάσταση στραφεί εναντίον σας. Διότι η διχόνοια και η διαμάχη έχουν ιδιότητα φθοροποιό και αναλωτική τόσο για εκείνους που την υφίστανται όσο και για εκείνους που την προκαλούν, και κατατρώγει τα πάντα χειρότερα από τον σκόρο. Λέω, λοιπόν, να πορεύεστε σύμφωνα με το Πνεύμα, και έτσι δεν πρόκειται να εκπληρώσετε την επιθυμία της σάρκας.

Ε΄. Ιδού, λοιπόν, ότι υποδεικνύει και μία άλλη οδό που καθιστά την αρετή εύκολη και κατορθώνει τα προλεχθέντα, μία οδό που γεννά την αγάπη και συγκρατείται από την αγάπη. Διότι τίποτα, απολύτως τίποτα δεν καθιστά τους ανθρώπους τόσο αγαπητικούς, όσο το να είναι πνευματικοί, και τίποτα δεν πείθει το Πνεύμα να παραμείνει μέσα μας τόσο πολύ, όσο η δύναμη της αγάπης. Γι' αυτό λέει: «Να περιπατείτε σύμφωνα με το Πνεύμα, και δεν πρόκειται να εκπληρώσετε την επιθυμία της σάρκας». Επειδή δηλαδή ανέφερε προηγουμένως εκείνο που προκαλεί τη νόσο, υποδεικνύει τώρα και το φάρμακο που χαρίζει την υγεία.

Ποιο είναι λοιπόν αυτό, και ποια είναι η δύναμη των αγαθών που αναφέρθηκαν, παρά το να ζει κανείς σύμφωνα με το πνεύμα; Γι’ αυτό λέει: «Να περιπατείτε σύμφωνα με το πνεύμα, και δεν πρόκειται να εκπληρώσετε την επιθυμία της σάρκας». Διότι η σάρκα επιθυμεί ενάντια στο πνεύμα, και το πνεύμα ενάντια στη σάρκα· αυτά τα δύο αντιτίθενται το ένα στο άλλο, ώστε να μην κάνετε εκείνα που θέλετε. Εδώ όμως επιτίθενται μερικοί λέγοντας ότι ο Απόστολος διαίρεσε τον άνθρωπο στα δύο, σαν να τον παρουσιάζει κατασκευασμένο από αντίθετες ουσίες, και υποδεικνύοντας ότι υπάρχει μάχη ανάμεσα στο σώμα και την ψυχή. Αλλά δεν είναι έτσι τα πράγματα, δεν είναι. Διότι εδώ δεν ονομάζει σάρκα το σώμα· επειδή, αν εννοεί αυτό, πώς στέκει λογικά η επόμενη φράση: «Διότι επιθυμεί», λέει, «ενάντια στο πνεύμα»; Και όμως, αυτό [το σώμα] δεν ανήκει σε εκείνα που κινούν, αλλά σε εκείνα που κινούνται, ούτε σε εκείνα που ενεργούν, αλλά σε εκείνα που δέχονται την ενέργεια· πώς λοιπόν επιθυμεί; Διότι η επιθυμία δεν προέρχεται από τη σάρκα, αλλά από την ψυχή. Γι’ αυτό και αλλού αναφέρει: «Η ψυχή μου είναι γεμάτη επιθυμία»· και, «τι επιθυμεί η ψυχή σου, και θα σου το κάνω;», καθώς και, «Μην πορεύεσαι σύμφωνα με την επιθυμία της ψυχής σου»· και πάλι, «Έτσι επιποθεί η ψυχή μου». Πώς λοιπόν λέει ο Παύλος: «Η σάρκα επιθυμεί ενάντια στο πνεύμα»; Συνηθίζει να ονομάζει σάρκα, όχι τη φύση του σώματος, αλλά την πονηρή προαίρεση, όπως όταν λέει: «Εσείς δεν είστε υποταγμένοι στη σάρκα, αλλά στο πνεύμα». Και πάλι: «Εκείνοι που ζουν κατά σάρκα δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό». Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; Ότι πρέπει να θανατώσουμε τη σάρκα;

Συνέλθετε, λοιπόν, όσες περιπέσατε σε τέτοιον κίνδυνο ναυαγίου, γνωρίστε, διδαχθείτε, παιδευθείτε, ότι ο μεν καρπός της αμαρτίας είναι θάνατος, ο δε καρπός του Πνεύματος είναι ζωή και ειρήνη και αγιασμός. Όσοι τώρα και πάντοτε θέλετε να αποφύγετε αυτόν τον θάνατο, εκλάβετε όλα όσα λέγονται ως υπόθεση της σωτηρίας σας· και αυτό να μελετάτε πάντοτε όλοι, εξαιρέτως δε οι μοναχοί, και εσείς οι παρθένες που έχετε αφιερώσει τα σώματά σας στον Κύριο: να περιπατείτε κατά το Πνεύμα και να μην ικανοποιήσετε την επιθυμία της σάρκας. Διότι η επιθυμία της σάρκας βλάστησε ως καρπό της αμαρτίας τον θάνατο· ο δε πνευματικός καρπός βλαστάνει ζωή αιώνια και αφθαρσία και αγιασμό και ειρήνη, ψυχικώς και σωματικώς. Γι' αυτό, ας είναι γνωστό σε όλους σας τούτο, ότι καμία αρετή δεν είναι εκ φύσεως πολυτιμότερη από την παρθενία ανάμεσα σε κάθε φυτό αρετής, αλλά ούτε και όμοιά της βρίσκεται, εάν εκείνος ο μοναχός ή η παρθένος δεν εκπορνευθεί κατά τη διάνοια· διότι η συγκατάθεση στους λογισμούς έχει ήδη ολοκληρώσει όλη την πράξη. Διότι είναι αψευδής εκείνος που είπε: «Καθένας που βλέπει γυναίκα για να την επιθυμήσει, την έχει κιόλας μοιχεύσει μέσα στην καρδιά του». Τίποτα δε δεν διαχωρίζεται ανάμεσα στο άρρεν και το θήλυ· διότι όλοι είμαστε από το ίδιο φύραμα, όπως λέει το Ευαγγέλιο: αφενός ομιλεί για θέλημα ανδρός, αφετέρου για θέλημα σαρκός, δηλώνοντας ότι όλα είναι ένα και το αυτό.

Εάν το επιθυμούν, ας μην περιτέμνονται απλώς, αλλά ας αποκοπούν κιόλας. «Αρκεί να μη γίνει η ελευθερία αφορμή για τη σάρκα». Σας απάλλαξε, λέει, ο Χριστός από τον ζυγό της δουλείας, σας άφησε κυρίους να πράττετε ό,τι θέλετε, όχι για να χρησιμοποιήσουμε αυτή την εξουσία προς την κακία, αλλά για να βρούμε αφορμή για μεγαλύτερο μισθό, προχωρώντας σε ανώτερη φιλοσοφία (πνευματική ζωή). Επειδή, δηλαδή, αποκαλεί συνεχώς τον νόμο ζυγό δουλείας και όχι απαλλαγή από την κατάρα, για να μην υποπτευθεί κάποιος ότι γι' αυτόν τον λόγο προστάζει να απομακρυνθούν από τον νόμο, ώστε να είναι επιτρεπτό να ζουν παράνομα, διορθώνει αυτή την υπόνοια λέγοντας: Όχι για να γίνει παράνομος ο τρόπος ζωής μας, αλλά για να βρεθεί η φιλοσοφία πάνω από τον νόμο. Διότι λύθηκαν τα δεσμά του νόμου· και εγώ τα λέω αυτά, όχι για να γίνουμε κατώτεροι, αλλά για να γίνουμε ανώτεροι. «Αλλά μέσω της αγάπης να υπηρετείτε ως δούλοι ο ένας τον άλλον. Διότι ολόκληρος ο νόμος εκπληρώνεται σε έναν λόγο, στο εξής: Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου. Αν όμως δαγκώνετε και κατασπαράζετε ο ένας τον άλλον, προσέχετε μήπως αφανιστείτε ο ένας από τον άλλον. Λέω, λοιπόν: Να περιπατείτε σύμφωνα με το Πνεύμα, και δεν θα εκπληρώσετε ποτέ την επιθυμία της σάρκας». Δείχνει τον τρόπο με τον οποίο μπορούν εύκολα να εκπληρώσουν τον ευαγγελικό νόμο, και συγχρόνως από πού ξεκίνησε η υπόθεση της περιτομής. Επειδή, δηλαδή, θέλοντας να εξουσιάζετε ο ένας τον άλλον διχαστήκατε, λέει, να υπηρετείτε ο ένας τον άλλον. Διότι έτσι θα συγκεντρωθείτε και πάλι σε ενότητα. Και αυτό το λέει συγκεκαλυμμένα, και όχι φανερά. «Διότι η σάρκα επιθυμεί εναντίον του πνεύματος.

ΤΙΤΛ. Α΄. — Περί των γνωστικών και πνευματικών ανδρών· και για όσα αγαθά θα τους ακολουθήσουν. «Τα χείλη των δικαίων γνωρίζουν τα υψηλά.» «Ο πνευματικός άνθρωπος ανακρίνει τα πάντα, ο ίδιος όμως από κανέναν δεν ανακρίνεται.» «Σας λέγω: να πορεύεστε σύμφωνα με το Πνεύμα, και μην εκτελείτε τις επιθυμίες της σάρκας. Διότι η σάρκα επιθυμεί εναντίον του Πνεύματος, και το Πνεύμα εναντίον της σάρκας· αυτά αντιτίθενται το ένα στο άλλο. Ο καρπός του Πνεύματος είναι η αγάπη, η χαρά, η ειρήνη, η μακροθυμία, η χρηστότητα, η αγαθοσύνη, η πίστη, η πραότητα, η εγκράτεια· εναντίον τέτοιων πραγμάτων δεν υπάρχει νόμος.» «Εκείνος στον οποίο δεν υπάρχει η γνώση είναι τυφλός, μυωπάζει, και έχει λησμονήσει τον καθαρισμό των παλαιών του αμαρτημάτων.» «Η γνώση προκαλεί έπαρση.» «Εκείνο που έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα· και εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα.»

Είπε ο Κύριος ο Θεός: «Δεν θα παραμείνει το πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς, επειδή είναι σάρκες. Οι ημέρες τους θα είναι εκατόν είκοσι έτη». «Εκείνο που έχει γεννηθεί από τη σάρκα, είναι σάρκα. Εκείνος που προέρχεται από τη γη, ανήκει στη γη και μιλάει για τα της γης». «Να πορεύεστε σύμφωνα με το Πνεύμα, και δεν θα εκπληρώσετε την επιθυμία της σάρκας. Διότι η σάρκα επιθυμεί ενάντια στο πνεύμα, και το πνεύμα ενάντια στη σάρκα. Είναι δε φανερά τα έργα της σάρκας, τα οποία είναι πορνεία, ακαθαρσία, ασέλγεια, ειδωλολατρία, μαγεία, έχθρες, έριδες, ζήλια, θυμός, φατριασμοί, διχοστασίες, αιρέσεις, φόνοι, μέθες, κραιπάλες και τα παρόμοια με αυτά· για τα οποία σας προειδοποιώ, όπως και προείπα, ότι όσοι πράττουν τέτοια, δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». «Σάρκα και αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». «Όσοι ζουν σύμφωνα με τη σάρκα, φρονούν τα της σάρκας, ενώ όσοι ζουν σύμφωνα με το πνεύμα, τα του πνεύματος. Διότι το φρόνημα της σάρκας είναι θάνατος, ενώ το φρόνημα του πνεύματος είναι ζωή και ειρήνη. Επειδή το φρόνημα της σάρκας είναι έχθρα προς τον Θεό· διότι δεν υποτάσσεται στον νόμο του Θεού. Αυτοί δε που ζουν σύμφωνα με τη σάρκα, δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό». Οι σαρκικοί δεν μπορούν να πράττουν τα πνευματικά, ούτε οι πνευματικοί τα σαρκικά.

Και του λέει ο Βαρλαάμ: Άκουσε τι πρέπει να κάνεις μετά το βάπτισμα: αφενός να απέχεις από κάθε αμαρτία και από κάθε πάθος, αφετέρου να οικοδομείς πάνω στο θεμέλιο της ορθόδοξης πίστης την εργασία των αρετών, επειδή η πίστη χωρίς τα έργα είναι νεκρή, όπως ακριβώς είναι και τα έργα χωρίς την πίστη. Διότι λέει ο Απόστολος: Να ζείτε σύμφωνα με το Πνεύμα, και δεν θα εκπληρώσετε τις επιθυμίες της σάρκας. Φανερά δε είναι τα έργα της σάρκας, τα οποία είναι: μοιχείες, πορνείες, ακαθαρσίες, ασέλγειες, ειδωλολατρίες, μαγείες, έχθρες, έριδες, ζήλιες, θυμοί, φιλονικίες, διχοστασίες, αιρέσεις, φθόνοι, φόνοι, φιλαργυρίες, λοιδορίες, φιληδονίες, μέθες, κραιπάλες, υπερηφάνειες και τα παρόμοια με αυτά· για τα οποία σας προειδοποιώ, όπως και πρωτύτερα σας είπα, ότι όσοι πράττουν τέτοια δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. Ο δε καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια, αγιασμός ψυχής και σώματος, ταπείνωση της καρδιάς και συντριβή, ελεημοσύνη, αμνησικακία, φιλανθρωπία, αγρυπνία, ακριβής μετάνοια για όλα τα προηγούμενα σφάλματα, δάκρυ κατάνυξης, πένθος τόσο για τις δικές μας αμαρτίες όσο και του πλησίον, και τα παρόμοια με αυτά, τα οποία, σαν κάποιες βαθμίδες και σκάλες που συνέχονται μεταξύ τους και στηρίζονται η μία από την άλλη, ανεβάζουν την ψυχή στον ουρανό.

Δεν είναι δυνατόν να ησυχάσει ο νους χωρίς το σώμα, ούτε να γκρεμιστεί το μεταξύ τους μεσότοιχο χωρίς ησυχία και προσευχή. «Η σάρκα επιθυμεί ενάντια στο πνεύμα, και το πνεύμα ενάντια στη σάρκα». Όσοι όμως ζουν σύμφωνα με το πνεύμα, δεν πρόκειται να εκπληρώσουν την επιθυμία της σάρκας.

Σε αυτά ο ασκητής απάντησε: Θέλημα της σάρκας είναι η φυσική κίνηση του σώματος μαζί με την επακόλουθη πύρωση χωρίς τη συμμετοχή του λογισμού, πράγματα τα οποία αποκτούν δύναμη μέσω του ύπνου και της ανέσεως των μελών. Σχετικά με αυτά λέει ο άγιος Πέτρος: «Αγαπητοί, μην παραξενεύεστε για την πύρωση που γίνεται μέσα σας προς πειρασμό σας, σαν να σας συμβαίνει κάτι το ξένο». Και ο μακάριος Παύλος είπε γι' αυτά: «Η σάρκα επιθυμεί ενάντια στο πνεύμα, και το πνεύμα ενάντια στη σάρκα». Γι' αυτό και παραγγέλλει λέγοντας: «Να πορεύεστε σύμφωνα με το Πνεύμα, και δεν θα εκπληρώσετε την επιθυμία της σάρκας». Αυτά τα είπαν θέλοντας να παραμένουμε ασυνδύαστοι με τέτοιου είδους κινήσεις.

45. Ας μετανοήσουμε λοιπόν ειλικρινά, ώστε ελευθερούμενοι από τα πάθη να επιτύχουμε την άφεση των αμαρτιών. Ας περιφρονήσουμε τα πρόσκαιρα, ώστε εξαιτίας αυτών να μην μαλώνουμε με τους ανθρώπους και παραβούμε την εντολή της αγάπης, και έτσι εκπέσουμε από την αγάπη του Θεού. «Ας περιπατούμε σύμφωνα με το Πνεύμα, και την επιθυμία της σάρκας δεν πρόκειται να εκπληρώσουμε». Ας γρηγορούμε, ας νήφουμε, ας αποβάλουμε επιτέλους τον ύπνο της ραθυμίας. Ας επιδείξουμε τον ζήλο των αγίων αθλητών του Σωτήρα· ας μιμηθούμε τους αγώνες τους, ξεχνώντας αυτά που βρίσκονται πίσω μας και επεκτεινόμενοι σε αυτά που βρίσκονται μπροστά μας. Ας μιμηθούμε τον ακατάπαυστο δρόμο τους, τη φλογερή προθυμία, την καρτερία της εγκράτειας, τον αγιασμό της σωφροσύνης, τη γενναιότητα της υπομονής, την ανοχή της μακροθυμίας, τον οίκτο της συμπάθειας, την αταραξία της πραότητας, τη θερμότητα του ζήλου, το ανυπόκριτο της αγάπης, το ύψος της ταπεινοφροσύνης, το απέριττο της ακτημοσύνης, την ανδρεία, τη χρηστότητα, την επιείκεια. Ας μην αφεθούμε στις ηδονές, ας μην χαυνωθούμε από τους λογισμούς, ας μην μολύνουμε τη συνείδησή μας, ας επιδιώκουμε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν πρόκειται να δει τον Κύριο. Και εκτός από αυτά, αδελφοί, ας αποφύγουμε τον κόσμο και τον κοσμοκράτορα. Ας εγκαταλείψουμε τη σάρκα και τα σαρκικά. Ας ανέλθουμε στους ουρανούς· εκεί ας έχουμε το πολίτευμά μας.

ΞΔ΄. Εκείνος που ασχολείται αδιάλειπτα με τον εσωτερικό του κόσμο σωφρονεί, μακροθυμεί, δείχνει χρηστότητα, ταπεινοφρονεί· όχι μόνο αυτό, αλλά και φθάνει στη θεωρία, θεολογεί και προσεύχεται· και αυτό είναι που λέει ο Απόστολος: «Πνεύματι περιπατείτε», και τα εξής.

Και αυτή είναι η εν Πνεύματι ζωή, από την οποία κάθε σαρκική επιθυμία ηττάται, σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου: «Να περιπατείτε κατά το Πνεύμα και δεν θα εκπληρώσετε την επιθυμία της σάρκας». Αυτόν τον δρόμο χάραξε ο Κύριος ερχόμενος σε εμάς, και αυτή την πύλη άνοιξε εισερχόμενος στον κόσμο. Και όταν ανήλθε προς τον Πατέρα, δεν δέχθηκε να την κλείσει, αλλά από τότε μέσω αυτής επισκέπτεται τους ανθρώπους. Ή μάλλον, είναι πάντοτε παρών και βρίσκεται μαζί μας, και θα είναι για πάντα, τηρώντας εκείνες τις υποσχέσεις του.

Gal 4,25 〈Στη σημερινή Ιερουσαλήμ,〉 δηλαδή στην εδώ, την επίγεια, έτσι ώστε και οι δύο να απέχουν από την άνω και ελεύθερη. Gal 5,16—17 〈Να πορεύεσθε σύμφωνα με το Πνεύμα και επιθυμία. αντιτίθεται〉 η αρετή στην κακία, ώστε, μόλις η κακία προκαλέσει ερεθισμό, να μην παρασυρθεί το σαρκικό θέλημα αμέσως προς την αμαρτία σαν να είναι απόλυτα ελεύθερο, αχαλίνωτο και σε κατηφορικό δρόμο. Πάλι, η κακία 〈αντιτίθεται〉 στην αρετή, για να μην είναι η εργασία της αρετής εντελώς άκοπη και χωρίς ανταμοιβή, και σαν να μας έχει κληρωθεί εκ φύσεως και εξ ανάγκης, και να κατορθώνεται μόνο με τη σκέψη, χωρίς καμία απολύτως σπουδή και αγώνα. Ο ίδιος δε με συντομία λέει το εξής: 〈για να μην κάνετε αυτά τα οποία θα θέλατε.〉 Ούτε τα κακά, λέει, εντελώς εύκολα και ανεμπόδιστα, ούτε τα αγαθά εντελώς εύκολα και με αδιαφορία· διότι όσα πράττονται κατ' αυτόν τον τρόπο δεν θα ήταν καν αγαθά.

Υπάρχουν περιπτώσεις που ο άνθρωπος συχνά λησμονεί, ας πούμε, ακόμη και τα φυσικά πράγματα, επειδή τότε η ψυχή του διατρίβει νοερώς αδιάκοπα στα υπερφυσικά. Και δικαιολογημένα· διότι λέει: «Να περιπατείτε σύμφωνα με το Πνεύμα και δεν θα εκπληρώσετε την επιθυμία της σάρκας.» Διότι η σάρκα, όπως έχει ειπωθεί, αφού νεκρωθεί μέσω της επιφοιτήσεως του Πνεύματος, θα μας αφήσει στο εξής ανενόχλητους και θα ζήσετε ανεμπόδιστα, επειδή «για τον δίκαιο δεν υπάρχει νόμος», σύμφωνα με τον θείο απόστολο, προφανώς επειδή αυτός πολιτεύεται υπεράνω του νόμου. Διότι «όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου», λέει, «εκεί υπάρχει ελευθερία», ελευθερία οπωσδήποτε από τη δουλεία του νόμου. Διότι ο νόμος είναι οδηγός, παιδαγωγός, χειραγωγός και δάσκαλος της δικαιοσύνης λέγοντας: «Θα κάνεις αυτό και αυτό» και πάλι: «Αυτό και αυτό δεν θα το κάνεις», η χάρις όμως και η αλήθεια δεν ενεργούν έτσι, αλλά πώς; «Και θα κάνεις τα πάντα και θα μιλήσεις σύμφωνα με τη χάρη που σου δόθηκε και η οποία λαλεί μέσα σου» όπως είναι γραμμένο· «Και θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό», μαθαίνοντας το καλό όχι μέσα από γράμματα και χαράγματα, αλλά διδασκόμενοι αυτό εν Αγίω Πνεύματι, και μυούμενοι μυστικά στα θεία όχι μόνο με τον λόγο, αλλά μέσα στο φως του λόγου και μέσα στον λόγο του φωτός. «Τότε λοιπόν», λέει, «θα είστε δάσκαλοι και στους εαυτούς σας και στους πλησίον σας, και όχι μόνο αυτό, αλλά και φως του κόσμου και αλάτι της γης.»

Όχι δε απλώς όλων των ιερέων, αλλά εκείνων που με πνεύμα ταπείνωσης ιερουργούν το Ευαγγέλιο και ζουν με άμεμπτο βίο, εκείνων που προηγουμένως παρέστησαν τον εαυτό τους στον Κύριο και, ως θυσία τέλεια, άγια και ευάρεστη, επέδειξαν εσωτερικά και πνευματικά την καθαρή τους λατρεία μέσα στον ναό του ίδιου τους του σώματος, και έγιναν δεκτοί και εμφανίστηκαν στο άνω θυσιαστήριο, και προσφέρθηκαν από τον αρχιερέα Χριστό ως τέλεια προσφορά στον Θεό και Πατέρα, και με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος μεταποιήθηκαν και αλλοιώθηκαν και μεταμορφώθηκαν προς τον Χριστό, ο οποίος πέθανε για εμάς και αναστήθηκε με τη δόξα της Θεότητας· εκείνων που με τέλεια ταπείνωση μετανοούν νύχτα και μέρα και πενθούν, και με δάκρυα δέονται όχι μόνο για τους εαυτούς τους, αλλά και για το ποίμνιο που τους εμπιστεύθηκε ο Θεός και για όλες τις άγιες εκκλησίες του Θεού στον κόσμο· και όχι μόνο αυτό, αλλά και εκείνων που κλαίνε γοερά για τις αμαρτίες των άλλων ενώπιον του Θεού, αυτών που δεν καταναλώνουν τίποτε περισσότερο από την αναγκαία τροφή, ούτε επιδιώκουν σε τίποτε την περιποίηση ή την απόλαυση του σώματος, αλλά, όπως είναι γραμμένο, «περιπατούν σύμφωνα με το πνεύμα και δεν εκπληρώνουν την επιθυμία της σάρκας»· ακόμη δε, αυτών που δεν κάνουν διακρίσεις (προτιμήσεις), χάριν του δικαίου και της εντολής του Θεού, ούτε στον φτωχό ούτε στον πλούσιο, ούτε στον άρχοντα ούτε στον αρχόμενο, ούτε σε αυτόν τον ίδιο που φοράει το βασιλικό διάδημα, αυτών που δεν υποχωρούν ούτε παραβλέπουν ή παραβαίνουν την εντολή του επί πάντων Θεού με την πρόφαση του ελέους ή για την προσφορά δώρων ή από φόβο ή από αγάπη ή για οποιοδήποτε άλλο ορατό ή αόρατο πράγμα.

Πράγματι, αδελφοί, δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο στον κόσμο από το να μην έχει κανείς τίποτα από τον κόσμο, ούτε να θέλει να κάνει χρήση κάτι περισσότερου από την αναγκαία χρεία του σώματος, ή να επιδιώκει την περιποίησή του ή την απόλαυσή του, αλλά όπως έχει γραφτεί, να περιπατεί κατά το Πνεύμα και να μην εκτελεί την επιθυμία της σάρκας. Και ως αναγκαία χρεία ο λόγος εννοεί τον άρτο και το νερό, το ένδυμα και τη στέγη, σύμφωνα με τον θείο απόστολο: Έχοντας διατροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε. Αν πάλι χρειαζόμαστε κάτι περισσότερο από αυτά, οπωσδήποτε Εκείνος θα μας το παράσχει, εφόσον ελπίζουμε και πιστεύουμε σε Αυτόν, Εκείνος που χάρισε τα μεγαλύτερα και χορταίνει κάθε ζωντανό πλάσμα με την ευδοκία Του. Μόνο ας εγκαταλείψουμε όλα τα άλλα της πρόσκαιρης ζωής, εννοώ την κενή δόξα, τον φθόνο, την έριδα μεταξύ μας, τον δόλο, τον γογγυσμό, την εριστικότητα και όλα όσα είναι αποτρόπαια στον Θεό και φέρνουν σε κίνδυνο την ψυχή. Ας ποθήσουμε δε με όλη μας την ψυχή εκείνα που ο Θεός μας προστάζει να ασπαστούμε, την πνευματική πτωχεία, την οποία ο λόγος ονομάζει ταπείνωση, το αέναο πένθος νύχτα και μέρα, από το οποίο πηγάζει η χαρά της ψυχής και η παρηγοριά κάθε ώρα για όσους αγαπούν τον Θεό. Διότι από αυτό, σε όλους όσους αγωνίζονται με αλήθεια, κατορθώνεται και η πραότητα· πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη, και αναζητούν πάντοτε τη βασιλεία του Θεού, η οποία υπερβαίνει κάθε ανθρώπινο νου.

Και όχι απλώς όλων γενικά των ιερέων, αλλά εκείνων που ιερουργούν το Ευαγγέλιο εν πνεύματι ταπεινώσεως και έχουν ζήσει με άμεμπτο βίο, εκείνων που πρώτα παρουσίασαν τους εαυτούς τους στον Κύριο και επέδειξαν πνευματικά μέσα στον ναό του ίδιου τους του σώματος την καθαρή τους λατρεία ως θυσία τέλεια, αγία και ευάρεστη, και έγιναν δεκτοί και εμφανίστηκαν στο άνω θυσιαστήριο και προσφέρθηκαν από τον αρχιερέα Χριστό ως τέλεια προσφορά στον Θεό και Πατέρα, και αλλοιώθηκαν και μεταμορφώθηκαν στον Χριστό, ο οποίος πέθανε για εμάς και αναστήθηκε με τη δόξα της θεότητας· εκείνων που με τέλεια ταπείνωση νύχτα και μέρα μετανοούν και πενθούν, και παρακαλούν με δάκρυα όχι μόνο για τους εαυτούς τους, αλλά και για το ποίμνιο που τους εμπιστεύθηκε και για όλες τις άγιες εκκλησίες του Θεού στον κόσμο· και όχι μόνο αυτό, αλλά και εκείνων που κλαίνε σφοδρά ενώπιον του Θεού για τις αμαρτίες των άλλων, εκείνων που δεν καταχρώνται τίποτα περισσότερο από την αναγκαία χρεία, και δεν επιδιώκουν σε τίποτα την περιποίηση ή την απόλαυση του σώματος, αλλά καθώς έχει γραφεί, περπατούν σύμφωνα με το Πνεύμα και δεν εκπληρώνουν την επιθυμία της σάρκας· επιπλέον δε, εκείνων που ούτε φτωχό, ούτε πλούσιο, ούτε άρχοντα, ούτε αρχόμενο, ούτε αυτόν τον ίδιο που φοράει το διάδημα, προτιμούν εις βάρος του δικαίου και της εντολής του Θεού, εκείνων που δεν μαλακώνουν με την πρόφαση του ελέους ή εξαιτίας προσφοράς δώρων ή από φόβο ή αγάπη ή εξαιτίας κάποιου άλλου ορατού ή αόρατου πράγματος, ώστε να παραβλέπουν ή να παραβαίνουν την εντολή του επί πάντων Θεού.