Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 5:17

Είπε ο Κύριος ο Θεός: «Δεν θα παραμείνει το πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς, επειδή είναι σάρκες. Οι ημέρες τους θα είναι εκατόν είκοσι έτη». «Εκείνο που έχει γεννηθεί από τη σάρκα, είναι σάρκα. Εκείνος που προέρχεται από τη γη, ανήκει στη γη και μιλάει για τα της γης». «Να πορεύεστε σύμφωνα με το Πνεύμα, και δεν θα εκπληρώσετε την επιθυμία της σάρκας. Διότι η σάρκα επιθυμεί ενάντια στο πνεύμα, και το πνεύμα ενάντια στη σάρκα. Είναι δε φανερά τα έργα της σάρκας, τα οποία είναι πορνεία, ακαθαρσία, ασέλγεια, ειδωλολατρία, μαγεία, έχθρες, έριδες, ζήλια, θυμός, φατριασμοί, διχοστασίες, αιρέσεις, φόνοι, μέθες, κραιπάλες και τα παρόμοια με αυτά· για τα οποία σας προειδοποιώ, όπως και προείπα, ότι όσοι πράττουν τέτοια, δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». «Σάρκα και αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». «Όσοι ζουν σύμφωνα με τη σάρκα, φρονούν τα της σάρκας, ενώ όσοι ζουν σύμφωνα με το πνεύμα, τα του πνεύματος. Διότι το φρόνημα της σάρκας είναι θάνατος, ενώ το φρόνημα του πνεύματος είναι ζωή και ειρήνη. Επειδή το φρόνημα της σάρκας είναι έχθρα προς τον Θεό· διότι δεν υποτάσσεται στον νόμο του Θεού. Αυτοί δε που ζουν σύμφωνα με τη σάρκα, δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό». Οι σαρκικοί δεν μπορούν να πράττουν τα πνευματικά, ούτε οι πνευματικοί τα σαρκικά.

Συνδυασμός είναι η αποδοχή του λογισμού που υποβάλλεται από τον εχθρό, και η, τρόπον τινά, ενασχόληση και ηδονική συνομιλία μαζί του που προέρχεται από την ελεύθερη προαίρεσή μας. Πάθος είναι η έξη που προκύπτει από τον συνδυασμό με το πάθος που υποβάλλεται από τον εχθρό, και αποτελεί σχεδόν συνεχή ενασχόληση και φαντασία. Πάλη είναι η αντίσταση του λογισμού, η οποία τείνει είτε προς την αναίρεση του πάθους που ενυπάρχει στον λογισμό, δηλαδή του εμπαθούς λογισμού, είτε προς τη συγκατάθεση, όπως λέει ο Απόστολος: «Διότι η σάρκα επιθυμεί εναντίον του πνεύματος, και το πνεύμα εναντίον της σάρκας. Αυτά δε αντιστρατεύονται το ένα στο άλλο». Αιχμαλωσία είναι η βίαιη και ακούσια απαγωγή της καρδιάς, η οποία τυραννιέται από την πρόληψη και τη μακρόχρονη συνήθεια. Συγκατάθεση είναι η συγκατάνευση προς το πάθος του λογισμού. Ενέργεια, τέλος, είναι η ίδια η πραγμάτωση του εμπαθούς λογισμού κατόπιν συγκαταθέσεως. Εκείνος, λοιπόν, που εξ αρχής αντιμετωπίζει τα πράγματα απαθώς, ή που αποπέμπει τον λογισμό από την πρώτη στιγμή με αντίρρηση και αυστηρότητα, δηλαδή αποκρούει την προσβολή, έχει αποκόψει μονομιάς όλα τα επακόλουθα.

Και του λέει ο Βαρλαάμ: Άκουσε τι πρέπει να κάνεις μετά το βάπτισμα: αφενός να απέχεις από κάθε αμαρτία και από κάθε πάθος, αφετέρου να οικοδομείς πάνω στο θεμέλιο της ορθόδοξης πίστης την εργασία των αρετών, επειδή η πίστη χωρίς τα έργα είναι νεκρή, όπως ακριβώς είναι και τα έργα χωρίς την πίστη. Διότι λέει ο Απόστολος: Να ζείτε σύμφωνα με το Πνεύμα, και δεν θα εκπληρώσετε τις επιθυμίες της σάρκας. Φανερά δε είναι τα έργα της σάρκας, τα οποία είναι: μοιχείες, πορνείες, ακαθαρσίες, ασέλγειες, ειδωλολατρίες, μαγείες, έχθρες, έριδες, ζήλιες, θυμοί, φιλονικίες, διχοστασίες, αιρέσεις, φθόνοι, φόνοι, φιλαργυρίες, λοιδορίες, φιληδονίες, μέθες, κραιπάλες, υπερηφάνειες και τα παρόμοια με αυτά· για τα οποία σας προειδοποιώ, όπως και πρωτύτερα σας είπα, ότι όσοι πράττουν τέτοια δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. Ο δε καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια, αγιασμός ψυχής και σώματος, ταπείνωση της καρδιάς και συντριβή, ελεημοσύνη, αμνησικακία, φιλανθρωπία, αγρυπνία, ακριβής μετάνοια για όλα τα προηγούμενα σφάλματα, δάκρυ κατάνυξης, πένθος τόσο για τις δικές μας αμαρτίες όσο και του πλησίον, και τα παρόμοια με αυτά, τα οποία, σαν κάποιες βαθμίδες και σκάλες που συνέχονται μεταξύ τους και στηρίζονται η μία από την άλλη, ανεβάζουν την ψυχή στον ουρανό.

Το αν, επομένως, όλοι αυτοί οι λογισμοί μας παρενοχλούν ή όχι, όπως προείπα, δεν εξαρτάται από εμάς· το να παραμένουν όμως μέσα μας, ή το να κινούν κάποιο πάθος ή να μην το κινούν, εξαρτάται από εμάς. Άλλο πράγμα είναι η προσβολή, και άλλο ο συνδυασμός, και άλλο η πάλη, και άλλο η συγκατάθεση, και άλλο η αιχμαλωσία, και άλλο το πάθος, και άλλο η ενέργεια του πάθους. Και προσβολή μεν είναι η απλή υπόμνηση που γίνεται από τον εχθρό· όπως για παράδειγμα «κάνε αυτό ή εκείνο»· όπως συνέβη και στον Χριστό και Θεό μας: «πες ώστε οι πέτρες αυτές να γίνουν άρτοι»· αυτό, όπως ειπώθηκε, ανήκει σε όσα δεν εξαρτώνται από εμάς. Συνδυασμός δε είναι η παραδοχή του λογισμού που υποβάλλεται από τον εχθρό, και σαν μια μελέτη και συνομιλία μαζί του, από την πλευρά της δικής μας προαιρέσεως. Πάλη είναι η αντίσταση, η οποία αποσκοπεί στην αναίρεση του λογισμού που ερεθίζει προς το πάθος, ή στη συγκατάθεση σε αυτόν, όπως λέει ο απόστολος: «η σάρκα επιθυμεί ενάντια στο Πνεύμα, και το Πνεύμα ενάντια στη σάρκα· αυτά δε αντιτίθενται το ένα στο άλλο». Συγκατάθεση είναι η υποχώρηση και επίνευση του λογισμού προς το πάθος. Αιχμαλωσία είναι η ακούσια απαγωγή της καρδιάς. Πάθος είναι εκείνο που εμφωλεύει για πολύ χρόνο στην ψυχή· δηλαδή η συνεχής και μακροχρόνια μελέτη και φαντασία του πάθους. Ενέργεια δε του πάθους είναι αυτή καθαυτή η άτοπη πράξη.

Δεν είναι δυνατόν να ησυχάσει ο νους χωρίς το σώμα, ούτε να γκρεμιστεί το μεταξύ τους μεσότοιχο χωρίς ησυχία και προσευχή. «Η σάρκα επιθυμεί ενάντια στο πνεύμα, και το πνεύμα ενάντια στη σάρκα». Όσοι όμως ζουν σύμφωνα με το πνεύμα, δεν πρόκειται να εκπληρώσουν την επιθυμία της σάρκας.

Ερωτά ο σχολαστικός: Έχει η σάρκα θέλημα, διαφορετικό από τη διάνοια; Αποκρίθηκε ο ασκητής: Έχει, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει: «Διότι ήμασταν κάποτε και εμείς απειθείς, πράττοντας τα θελήματα της σάρκας», και πάλι: «Η σάρκα επιθυμεί εναντίον του πνεύματος, και το πνεύμα εναντίον της σάρκας.» Δες λοιπόν, έχει και επιθυμία και θέλημα, τα οποία εμείς αγνοούμε εξαιτίας της απροσεξίας και της συγκατάθεσης στους λογισμούς. Γι' αυτό δεν επηρεάζονται μόνο όσοι αμελούν την προσευχή, αλλά και όσοι δεν προσέχουν τη διάνοιά τους.

Σε αυτά ο ασκητής απάντησε: Θέλημα της σάρκας είναι η φυσική κίνηση του σώματος μαζί με την επακόλουθη πύρωση χωρίς τη συμμετοχή του λογισμού, πράγματα τα οποία αποκτούν δύναμη μέσω του ύπνου και της ανέσεως των μελών. Σχετικά με αυτά λέει ο άγιος Πέτρος: «Αγαπητοί, μην παραξενεύεστε για την πύρωση που γίνεται μέσα σας προς πειρασμό σας, σαν να σας συμβαίνει κάτι το ξένο». Και ο μακάριος Παύλος είπε γι' αυτά: «Η σάρκα επιθυμεί ενάντια στο πνεύμα, και το πνεύμα ενάντια στη σάρκα». Γι' αυτό και παραγγέλλει λέγοντας: «Να πορεύεστε σύμφωνα με το Πνεύμα, και δεν θα εκπληρώσετε την επιθυμία της σάρκας». Αυτά τα είπαν θέλοντας να παραμένουμε ασυνδύαστοι με τέτοιου είδους κινήσεις.

Αν κάποιος, λοιπόν, επιθυμεί να έχει και βίο και λόγο θεοφιλή και θεάρεστο, από αυτούς τους τρεις ανθρώπους —εννοώ του κόσμου, της Αγίας Γραφής και του δικού μας— ας θεωρεί τα ανώτερα ως τα πιο σπουδαία και πολυτιμότερα. Ας φροντίζει με όλη του τη δύναμη την αθάνατη και θεία ψυχή, η οποία πρόκειται να θεωθεί μέσω των αρετών, και ας περιφρονεί τη σάρκα που υπόκειται στη φθορά και στον θάνατο και η οποία μπορεί να κηλιδώσει το αξίωμα της ψυχής, όταν αυτό παραμελείται. «Διότι το φθαρτό σώμα», λέγει, «βαρύνει την ψυχή, και το γήινο σκήνωμα καταπιέζει τον γεμάτο φροντίδες νου». Και πάλι: «η σάρκα επιθυμεί εναντίον του πνεύματος, και το πνεύμα εναντίον της σάρκας». Και ξανά: «εκείνος που σπέρνει στη σάρκα του, από τη σάρκα θα θερίσει φθορά». Ας στρέψει νοερά, μέσω της νόησης, την άμιλλα προς τις ασώματες και νοερές δυνάμεις, εγκαταλείποντας τα παρόντα και τα ορατά· διότι «τα ορατά», λέγει, «είναι πρόσκαιρα, ενώ τα μη ορατά είναι αιώνια»· στις οποίες δυνάμεις ο Θεός αναπαύεται λόγω της αφθονίας της ειρηνικής τους έξης.

Εάν, λοιπόν, κάποιος επιθυμεί να έχει και βίο και λόγο θεοφιλή και θεάρεστο, ας εκτιμά τα ανώτερα και τα πολυτιμότερα από αυτούς τους τρεις ανθρώπους, εννοώ του κόσμου, της Αγίας Γραφής και του δικού μας· και από τη μία, ας φροντίζει με όλη του τη δύναμη την ψυχή, η οποία είναι αθάνατη και θεία και πρόκειται να θεωθεί μέσω των αρετών, και ας περιφρονεί τη σάρκα, η οποία υπόκειται στη φθορά και στον θάνατο και, όταν παραμελείται η ψυχή, δύναται να ρυπάνει το αξίωμά της —διότι «το φθαρτό σώμα», λέει, «βαραίνει την ψυχή, και το γεώδες σκήνωμα καταπιέζει τον νου που έχει πολλές φροντίδες»· και πάλι: «Η σάρκα επιθυμεί εναντίον του πνεύματος, και το πνεύμα εναντίον της σάρκας»· και ξανά: «Εκείνος που σπέρνει στη σάρκα του, από τη σάρκα θα θερίσει φθορά»—, και προς τις ασώματες και νοερές δυνάμεις ας κινήσει νοερά την άμιλλα μέσω της γνώσης, εγκαταλείποντας τα παρόντα και τα ορατά —διότι «τα βλεπόμενα», λέει, «είναι πρόσκαιρα, ενώ τα μη βλεπόμενα είναι αιώνια»—· στις οποίες [δυνάμεις], εξαιτίας του πλήθους της ειρηνικής τους έξης, αναπαύεται ο Θεός· και προς το Άγιο Πνεύμα, μέσω της συνετούς μελέτης της Αγίας Γραφής υπερβαίνοντας το γράμμα, ας ανατείνεται με σωφροσύνη, στο οποίο υπάρχει το πλήρωμα των αγαθών και οι απόκρυφοι θησαυροί της γνώσης και της σοφίας· των οποίων, αν κάποιος φανεί άξιος να βρεθεί εντός, θα βρει τον ίδιο τον Θεό εγγεγραμμένο στις πλάκες της καρδιάς του μέσω της χάριτος του Πνεύματος, κατοπτριζόμενος με ανακαλυμμένο πρόσωπο τη δόξα του Θεού, με την αφαίρεση του καλύμματος του γράμματος. {

Είδες τον χρηστότατο μεσίτη, είδες τον αγαθότατο σύμβουλο, πώς ειρηνεύει τα σκάνδαλα, διώχνει τη μάχη και εισάγει την αγάπη; Διότι όσοι τον υπακούν, από τώρα γνώρισαν τη μελλοντική γαλήνη και τον εύδιο λιμένα της βασιλείας του· εμείς όμως που δεν υπακούμε, δηλαδή δεν τηρούμε τις πανάγιες θείες εντολές του, από εδώ γνωρίζουμε και την εκεί τρικυμία, καθώς αιχμαλωτιζόμαστε καθημερινά από τα ολέθρια πάθη και, παραμένοντας αυτοκόλαστοι, δεν ειρηνεύουμε καθόλου. Εάν πάλι κάποιος θελήσει να αναγάγει το ρητό από το αισθητό στο νοητό, τίποτα δεν τον εμποδίζει, επειδή και το σώμα έχει καταστεί αντίδικο της ψυχής, καθώς, όντας γήινο και υλικό, βαραίνει προς τα κάτω, προς τα συγγενή του, ενώ η ψυχή, ως άυλο και αθάνατο κτίσμα, επιθυμεί να πετάξει προς τα άνω, και αυτή προς τα δικά της συγγενή. Αυτό λέει και ο θείος Παύλος, ότι η σάρκα στρατεύεται κατά του πνεύματος, και το πνεύμα κατά της σάρκας. «Να τα βρίσκεις γρήγορα με τον αντίδικό σου», το σώμα, προτού φτάσει σε έξη κακών συνηθειών, όσο βρίσκεσαι στην ακμή της νεότητας στην οδό του βίου μαζί του, μήπως σε παραδώσει στον πονηρό κριτή της αμαρτίας, τον άρχοντα του αέρα, και αυτός σε παραδώσει στον υπηρέτη του δαίμονα, και ριχτείς στη φυλακή των ολέθριων παθών, και δεν θα βγεις από εκεί, έως ότου γίνεις δούλος και της έσχατης κακίας. «

Αυτά και τα παρόμοια, όπως είπα, αντιτάσσοντάς τα ο λογισμός μου, προέβαλλε αντίσταση για να με αποτρέψει από το εγχείρημα. Και ίσως όχι παράλογα, αλλά πολύ δίκαια μου τα διαμαρτυρόταν αυτά, επειδή έβλεπε ότι δεν είχα αποκτήσει τίποτα από τα προαναφερθέντα καλά, ούτε είχα πατήσει ίχνος ανάβασης σε εκείνο το προειπωμένο θείο όρος, αλλά ότι σερνόμουν κάπου κάτω σαν φίδι και κατέβαινα στις τρύπες της γης των ανόσιων παθών, και ότι είχα πάντοτε την επιθυμία να τρέφω με χώμα το χώμα και το πνεύμα. Αλλά και σε εμένα και σε όλους όσους βρίσκονται στην ίδια κατάσταση με εμένα, δεν ταιριάζει να απελπιζόμαστε, ούτε πρέπει να προσκολλόμαστε συνεχώς στα κάτω, αλλά να φρονούμε τα άνω με έργο και με λόγο, να ζητούμε τα άνω, έστω και αν ο πηλός φιλονικεί βαραίνοντας προς τα κάτω. Διότι, σύμφωνα με τον θείο απόστολο, το πνεύμα στρατεύεται κατά της σάρκας, δηλαδή ορέγεται, ως ασώματο που είναι, τη συγγένειά του, δηλαδή τους ασώματους αγγέλους και την αιώνια τρυφή, και στρατεύεται πάλι και η σάρκα κατά του πνεύματος, δηλαδή ορέγεται και αυτή τη δική της συγγένεια, δηλαδή, επειδή έχει την ύπαρξή της από τη γη, επιθυμεί πάλι τα επίγεια αγαθά και την πρόσκαιρη τρυφή, και το ένα επιθυμεί να αντιμάχεται το άλλο.

Εφόσον λοιπόν διεξάγεται τέτοια μάχη στο εσωτερικό της και αφού η σάρκα, σύμφωνα με τη θεία Γραφή, επιθυμεί ενάντια στο πνεύμα και το πνεύμα ενάντια στη σάρκα, η ψυχή θεωρείται από τον λόγο ως μια ζυγαριά μέσα στο διανοητικό της μέρος, η οποία έχει τρόπον τινά ως δείκτη το λογιστικό της μέρος και ως δίσκους της ζυγαριάς τις ροπές προς κάθε κατεύθυνση της δυάδας του πιο άλογου μέρους της. Γι' αυτόν τον λόγο προκύπτει μεγάλος αγώνας σε αυτόν που επιθυμεί να ζήσει με τρόπο φιλοσοφικό, το να στήσει, μέσω του νου, τον δείκτη της ψυχής του στην ισότητα της δυάδας, στο μέσο των θείων και των ανθρώπινων πραγμάτων, χωρίς να γέρνει πουθενά, και ανυψούμενο σε ευθεία μαζί με αυτήν τη δυάδα, ώστε να μη ρέπει καθόλου η ψυχή ούτε προς τη μία ούτε προς την άλλη πλευρά προς τα κάτω, λόγω κάποιας επιθυμίας ίσως ή υποστήριξης, επειδή το ένα μέρος της επιθυμεί κάτι, ενώ το άλλο υπερασπίζεται και συντρέχει αυτό που επιθυμεί. Το μυστήριο, όμως, που εδράζεται σε αυτά είναι μεγάλο, καθώς νοείται και θεωρείται.

Αυτός δε ο πόλεμος και η έχθρα της σάρκας προς το πνεύμα εμφανίστηκε στο ανθρώπινο γένος μετά την παράβαση. Διότι, αφού παραβήκαμε εκουσίως τον νόμο του Θεού και αποδεχθήκαμε την προσβολή του πονηρού, της δώσαμε είσοδο, πουλώντας οι ίδιοι τον εαυτό μας στην αμαρτία. Γι' αυτό, το σώμα μας οδηγείται εύκολα προς αυτήν, όταν η ψυχή ραθυμήσει και καταπέσει στις ανέσεις του σώματος και παραμελήσει εκούσια τη μελέτη των θείων. Διότι πριν από την παράβαση, αυτά τα πράγματα δεν ήταν έτσι στον άνθρωπο· ούτε η σάρκα επιθυμούσε τότε ενάντια στο πνεύμα ούτε το πνεύμα ενάντια στη σάρκα· επειδή ο Θεός τον έπλασε άρχοντα όλων των δικών Του και βασιλιά ολόκληρης της κτίσης.

ΙΖ΄. Η σάρκα επιθυμεί ενάντια στο πνεύμα, και το πνεύμα ενάντια στη σάρκα, και υπάρχει μεταξύ τους μια ακήρυχτη μάχη, ώστε το ένα να κατισχύσει του άλλου και να το υποτάξει στην εξουσία του. Αυτό ονομάζεται μέσα μας ετερότητα, και στάση, και ροπή, και ζυγός, και αμφίρροπη πάλη, διά της οποίας η ψυχή μερίζεται προς τα εκεί όπου ο νους θα δώσει τη ροπή, σε κάποιο πράγμα σύμφωνα με το ανθρώπινο πάθος.

Επειδή, λοιπόν, η σάρκα δεν είχε τίποτα το κοινό με την πνευματική ζωή, αλλά μάλλον διάκειται απέναντί της με πολλή έχθρα και πολεμική διάθεση, αφού «η σάρκα», όπως λέει, «επιθυμεί ενάντια στο πνεύμα», για τον λόγο αυτό επινοήθηκε σάρκα εναντίον της σάρκας, δηλαδή η πνευματική εναντίον της χοϊκής, και ο σαρκικός νόμος καταλύεται με τον νόμο της σάρκας, και η σάρκα υποτάσσεται στο πνεύμα και συνεργεί εναντίον του νόμου της αμαρτίας.

Gal 4,25 〈Στη σημερινή Ιερουσαλήμ,〉 δηλαδή στην εδώ, την επίγεια, έτσι ώστε και οι δύο να απέχουν από την άνω και ελεύθερη. Gal 5,16—17 〈Να πορεύεσθε σύμφωνα με το Πνεύμα και επιθυμία. αντιτίθεται〉 η αρετή στην κακία, ώστε, μόλις η κακία προκαλέσει ερεθισμό, να μην παρασυρθεί το σαρκικό θέλημα αμέσως προς την αμαρτία σαν να είναι απόλυτα ελεύθερο, αχαλίνωτο και σε κατηφορικό δρόμο. Πάλι, η κακία 〈αντιτίθεται〉 στην αρετή, για να μην είναι η εργασία της αρετής εντελώς άκοπη και χωρίς ανταμοιβή, και σαν να μας έχει κληρωθεί εκ φύσεως και εξ ανάγκης, και να κατορθώνεται μόνο με τη σκέψη, χωρίς καμία απολύτως σπουδή και αγώνα. Ο ίδιος δε με συντομία λέει το εξής: 〈για να μην κάνετε αυτά τα οποία θα θέλατε.〉 Ούτε τα κακά, λέει, εντελώς εύκολα και ανεμπόδιστα, ούτε τα αγαθά εντελώς εύκολα και με αδιαφορία· διότι όσα πράττονται κατ' αυτόν τον τρόπο δεν θα ήταν καν αγαθά.

Διότι, πράγματι, σύμφωνα με τα λόγια του μεγάλου κήρυκα Παύλου, παρατάσσονται το ένα ενάντια στο άλλο. «Διότι η σάρκα», λέει, «επιθυμεί εναντίον του πνεύματος, και το πνεύμα εναντίον της σάρκας. Αυτά δε αντιτίθενται το ένα στο άλλο.» Γι' αυτό, λοιπόν, αγαπητοί, ο Θεός των όλων έθεσε φανερά μπροστά σε όλους μας τη νηστεία της Τεσσαρακοστής, για να δώσουμε οπωσδήποτε περισσότερους αγώνες και να ανατρέψουμε τα εναέρια πνεύματα, ώστε, αφού καθαρίσουμε τέλεια τους εαυτούς μας, να φτάσουμε μέσα από μια καθαρή ζωή στην κυρία ημέρα της τριήμερης και ζωηφόρου Αναστάσεως, και όντας καθαροί να παρουσιαστούμε στον καθαρό Θεό μας και να συναναστηθούμε, και μαζί Του να δοξαστούμε, και με αγάπη να γίνουμε δεκτοί από Αυτόν.

Αποδεχθείτε, λοιπόν, τα πράγματα έτσι, αγαπητοί, προχωρώντας μέρα με τη μέρα με υπομονή και μακροθυμία (διότι με αυτήν έλαβαν τις υποσχέσεις οι άγιοι· διότι αυτός που θα υπομείνει μέχρι τέλους, λέει, αυτός θα σωθεί), προσέχοντας μήπως συμβαίνει κάτι αντίθετο προς την εντολή, μήπως κάτι λόγω ολέθριας υπερβολικής οικειότητας, μήπως κάτι από πνευματική ραθυμία· διότι γνωρίζετε, αδελφοί μου, ότι είναι ακήρυχτος ο πόλεμος του εχθρού εναντίον μας, ο οποίος με κάθε είδους τεχνάσματα επιθυμεί πάντοτε να μας ρίξει, να μας εξολοθρεύσει, να μας καταπιεί. Αλλά ας μην του δώσει ο Κύριος δύναμη εναντίον μας, εφόσον βέβαια γρηγορούμε, εφόσον νήφουμε, εφόσον ο αγνός φόβος Του καθηλώνει τις σάρκες μας και τις καταστέλλει, όταν ενίοτε ερεθίζονται και διεγείρονται· διότι αυτά είναι χαρακτηριστικά του πολέμου. Η σάρκα επιθυμεί ενάντια στο πνεύμα, λέει ο απόστολος, και το πνεύμα ενάντια στη σάρκα, ώστε να μην κάνουμε αυτά που θέλουμε εμείς, αλλά όσα θέλει το πνεύμα. Είθε ο Χριστός να είναι βοηθός μας, με τον οποίο έχουμε προσταχθεί να νικάμε τον σατανά τόσο στο ζήτημα της πράξης όσο και της πίστεως, στην οποία μάλιστα τώρα ο αγώνας βρίσκεται στην κορύφωσή του. Προσέχετε, παιδία μου, να μη δειλιάσετε μπροστά σε αυτούς που σκοτώνουν το σώμα· είναι καιρός μαρτυρίου, ας τα υπομείνουμε όλα, παρακαλώ, υπέρ του Χριστού, για να στεφανωθούμε.

Προς το τέκνο μου Ευσέβιο. Έλαβα το γράμμα σου, τέκνο μου, και αφού το κατάλαβα, αντιλήφθηκα ότι εσύ φοβάσαι τον Θεό μέσα από την αγάπη και την εμπιστοσύνη σου, την οποία έχεις εξαιτίας Του προς την ταπεινότητά μου. Διότι δείγμα θεάρεστης υποταγής είναι η αγάπη προς τον πνευματικό καθοδηγητή και η επιθυμία να τον δεις. Ας ευχαριστήσουμε, λοιπόν, τον Θεό, διότι οι σπινθήρες της πίστης σου έχουν παραμείνει άσβεστοι, αλλά και θα παραμείνουν για πάντα. Είναι ευπρόσδεκτη και η προαιρετική σου άφιξη προς τα εδώ. Εντούτοις, καλά έπραξες που συγκράτησες τον εαυτό σου, διότι η άφιξη του οποιουδήποτε αποτελεί πειρασμό. Σε παρακαλώ δε, τέκνο μου, να φυλάγεσαι από κάθε κακό. Η διαμονή σου ας είναι σε τόπο απαλλαγμένο από σκάνδαλα (διότι πρέπει να αποφεύγουμε τους τόπους των πτώσεων) απαραιτήτως μαζί με έναν ή δύο αδελφούς σου. Διότι είναι γεγραμμένο: «Αλίμονο στον έναν, διότι εάν πέσει, δεν υπάρχει αυτός που θα τον σηκώσει». Η σάρκα επιθυμεί εναντίον του πνεύματος και το πνεύμα εναντίον της σάρκας, και αυτά, λέγει, αντιτίθενται το ένα στο άλλο. Ας μη δώσουμε τη νικητήρια ροπή στη σάρκα (διότι θα μας οδηγήσει στον πυθμένα του Άδη), αλλά στο πνεύμα. Διότι μέσω αυτού θα ζήσουμε αιώνια μέσα σε ευφροσύνη. Γι' αυτό, ας τρώμε και ας πίνουμε και ας κοιμόμαστε με μέτρο και σταθμά. Ο στέφανος ανήκει στον νικητή. Μην ντροπιαστείς, λοιπόν, τέκνο μου, αλλά σε κάθε περίσταση να παρουσιάζεις τον εαυτό σου άμεμπτο, ως διάκονο του Θεού.

Αυτό λοιπόν είναι η ενοίκηση του Θεού· και όπου είναι ο Θεός, εκεί βρίσκεται η πηγή των αγαθών, η ειρήνη, η χαρά, η αγάπη. Σας παρακαλώ λοιπόν εγώ ο ταπεινός να μην αποβλέπετε στα παραδείγματα των πλησίον και μάλιστα της επίπλαστης πολιτείας που επιδεικνύεται από τις περισσότερες μοναχές, η οποία είναι χλιαρή, για να το πω έτσι, και συγκεχυμένη, αλλά στα αρχέτυπα κάλλη, των οποίων οι βίοι βρίσκονται στα χέρια σας, αστράφτοντας από τους θείους έρωτες· επειδή και ο ζωγράφος δεν αντιγράφει εικόνα από κακότεχνες, αλλά από ωραίες και διακεκριμένες για την αρχαιότητά τους εικόνες. Τι ήταν γνωστό σε εσάς σε εκείνες; Η λύση των δεσμών της προσκόλλησης, η φυγή από την ανδρική όψη όσο είναι δυνατόν, το ταπεινωμένο φρόνημα, το φτωχικό ένδυμα, το βλέμμα που γέρνει προς τα κάτω, το αυτί που αποφεύγει τα ανωφελή ακούσματα, το στόμα που μιλά ένθεα λόγια, η καταπόνηση του σώματος· διότι έτσι κατανίκησαν το σαρκικό φρόνημα, επειδή η σάρκα επιθυμεί ενάντια στο πνεύμα, όπως έχει γραφτεί, και το πνεύμα ενάντια στη σάρκα, και αυτά αντιτίθενται το ένα στο άλλο, και ο πόλεμος είναι ακήρυχτος. Και πρέπει εμείς κάθε μέρα, για να μην πω και κάθε ώρα, να οπλιζόμαστε ενάντια στα πάθη ανδρικά με τη βοήθεια του Θεού και μαζί με τον Θεό, νικώντας με πολύν αγώνα τον εχθρό, αυτόν που πάντοτε διψά για την απώλειά μας, του οποίου οι ρομφαίες έχουν εξαλειφθεί οριστικά για εκείνους που προσέχουν με ασφάλεια.

Έχουμε λοιπόν ανάγκη από πολλή ασφάλεια· από πολλή προσοχή και σπουδή· η σάρκα επιθυμεί εναντίον του πνεύματος, και το πνεύμα εναντίον της σάρκας. Αυτά δε αντίκεινται το ένα στο άλλο, για να μιλήσουμε με τα λόγια του Αποστόλου. Προσέχετε μήπως το ανώτερο υποδουλωθεί στο κατώτερο· και να μην υποδουλώσουμε το κυριαρχικό στοιχείο της ψυχής στα δουλοπρεπή πάθη της σάρκας. Ας μην περπατάμε με το κεφάλι, φέρνοντας τα πόδια προς τα πάνω όπως τα φίδια. Πόσο πικρή είναι η ροή της αμαρτίας; Πώς εξόρισε τον πρωτόπλαστον Αδάμ από τον παράδεισο και του έφερε ως καρπό τον θάνατο, τον οποίο γέννησε απομακρύνοντάς τον από τη ζωοδώρητη εντολή; Ω, πώς μέχρι σήμερα, αλλοτρίωσε, γοήτευσε, εξαπάτησε και υφάρπαξε και όσους προέρχονται από αυτόν, αποστερώντας τους τα αιώνια αγαθά για χάρη μιας σύντομης ηδονής.

Κατηχήσεις του Οσίου Πατρός ημών και Ομολογητού Θεοδώρου, Ηγουμένου των Στουδίου, προς τους μαθητές του. Κατήχηση Α'. Περί του να διανύουμε με αγώνα ολόκληρο τον βίο μας. Αδελφοί και πατέρες, επειδή αξιωθήκαμε με τη χάρη του Χριστού να ολοκληρώσουμε τον εορτασμό του Αγίου Πάσχα, ας καταπιαστούμε πάλι με τα έργα μας, αφενός εργαζόμενοι και αφετέρου φέρνοντας στη μνήμη μας τα ζωοποιά πάθη του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού. Διότι δεν πρέπει, επειδή πέρασε το Πάσχα, να παρέλθει μαζί του και η μνήμη του, αλλά να έχουμε πάντοτε μπροστά στα μάτια μας τα σωτήρια πάθη, τη σταύρωση, την ταφή και την ανάσταση, ώστε με τη διαρκή μελέτη τους να παραμένουμε αλώβητοι από τα πάθη. Εάν όμως κάποτε υποδουλωθούμε από απροσεξία, ας ατενίσουμε γρήγορα τον εσταυρωμένο Ιησού, τον Κύριο της δόξης, και αμέσως θα ανατείλει η ίαση στις ψυχές μας. Διότι και παλαιότερα ο Ισραήλ, όταν δαγκωνόταν από τα φίδια, κοιτάζοντας το χάλκινο φίδι θεραπευόταν. Γνωρίζετε, βέβαια, ότι οι πονηροί λογισμοί δαγκώνουν σαν φίδια χύνοντας δηλητήριο στην ψυχή, το οποίο πρέπει να απομακρύνεται με κάθε ταχύτητα όταν εμφανιστεί, ώστε η παραμονή του να μην καταστήσει την πληγή βαριά. Βλέπετε ότι η άνοιξη προκαλεί την έξαψη του αίματος· «Η σάρκα επιθυμεί ενάντια στο πνεύμα και το πνεύμα ενάντια στη σάρκα», και η ενίσχυση του ενός προκαλεί την εξασθένηση του άλλου.

Διότι επειδή ο Θεός είναι πνεύμα, δηλαδή ασώματος, πρέπει να τον προσκυνούμε ασώματα, πράγμα που σημαίνει κατά την ψυχή. Διότι αυτό το δηλώνει με το «εν πνεύματι»· επειδή και η ψυχή είναι πνεύμα και ασώματη. Επειδή όμως πολλοί νομίζουν μεν ότι τον προσκυνούν κατά την ψυχή, αλλά δεν έχουν ορθή πίστη περί αυτού, όπως οι αιρετικοί, γι' αυτό πρόσθεσε το «εν αληθεία». Διότι πρέπει να προσκυνούμε τον Θεό και νοερά, αλλά και να έχουμε αληθινή πίστη γι' αυτόν. Ίσως μάλιστα πει κάποιος, ότι εδώ υπαινίσσεται τα δύο μέρη της δικής μας φιλοσοφίας, εννοώ την πράξη και τη θεωρία, μέσω αυτών των δύο: μέσω μεν του «εν πνεύματι» το πρακτικό μέρος. «Διότι όσοι καθοδηγούνται από το πνεύμα του Θεού, θανατώνουν τις πράξεις του σώματος», σύμφωνα με τον θείο Απόστολο· και πάλι: «Η σάρκα επιθυμεί ενάντια στο πνεύμα, και το πνεύμα ενάντια στη σάρκα»· επομένως υπαινίσσεται το πρακτικό μέρος μέσω του «εν πνεύματι», ενώ μέσω του «εν αληθεία» το θεωρητικό. Αυτά λέει και ο Παύλος, όταν αναφέρει, «με άζυμα ειλικρίνειας», δηλαδή καθαρότητας βίου, το οποίο ανήκει στο πρακτικό μέρος, «και αλήθειας», το οποίο ανήκει στο θεωρητικό· διότι το θεωρητικό μέρος ασχολείται με την αλήθεια του δογματικού λόγου.