Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 5:21

Ερώτηση 269. Επειδή είναι γραμμένο: «Εκτελώντας τα θελήματα της σάρκας και των διανοιών»· μήπως άλλα μεν είναι τα θελήματα της σάρκας και άλλα των διανοιών; Και ποια είναι αυτά; Απόκριση. Τα μεν θελήματα της σάρκας σε άλλο σημείο τα απαριθμεί αναλυτικά με το όνομά τους ο Απόστολος, λέγοντας: «Είναι δε φανερά τα έργα της σάρκας, τα οποία είναι: μοιχεία, πορνεία, ακαθαρσία, ασέλγεια, ειδωλολατρία, φαρμακεία, έχθρες, έριδες, ζηλοτυπίες, θυμοί, εριθείες, διχοστασίες, αιρέσεις, φθόνοι, φόνοι, μέθες, κώμοι και τα παρόμοια με αυτά»· και αλλού πιο περιληπτικά αναφέρει ότι «το φρόνημα της σάρκας είναι έχθρα προς τον Θεό· διότι στον νόμο του Θεού δεν υποτάσσεται, επειδή ούτε και μπορεί». Τα δε θελήματα των διανοιών θα μπορούσαν να είναι οι λογισμοί που δεν επιμαρτυρούνται από τη Γραφή, όπως είναι εκείνοι για τους οποίους έχει ειπωθεί: «Καθαιρώντας λογισμούς και κάθε ύψωμα που εγείρεται κατά της γνώσεως του Θεού, και νοήματα που δεν αιχμαλωτίζονται στην υπακοή του Χριστού».

Διότι είτε είναι πονηρά τα έργα μας, και προφανώς είναι πονηρά και τα κινήματα του νου μας· όπως μοιχείες, κλοπές, ειδωλολατρίες, συκοφαντίες, έριδες, θυμοί, εριθείες, αλαζονείες, και όσα απαρίθμησε ο απόστολος Παύλος ανάμεσα στα έργα της σαρκός. Είτε είναι μέση η ενέργεια της ψυχής, μη έχοντας ούτε κάτι το κατακριτέο ούτε κάτι το αξιέπαινο· όπως είναι η ενασχόληση με τις πρακτικές αυτές τέχνες, τις οποίες βέβαια ονομάζουμε και μέσες, επειδή από τη φύση τους δεν κλίνουν καθόλου ούτε προς την αρετή ούτε προς την κακία. Διότι ποια κακία υπάρχει στην κυβερνητική τέχνη του πλοίου ή στην ιατρική;

Προς Γαλάτας: Φανερά δε είναι τα έργα της σαρκός, τα οποία είναι η μοιχεία, η πορνεία, η ακαθαρσία, η ασέλγεια, η ειδωλολατρία, η μαγεία, οι έχθρες, οι έριδες, οι ζηλοτυπίες, οι θυμοί, οι ραδιουργίες, οι διχοστασίες, οι αιρέσεις, οι φθόνοι, οι φόνοι, οι μέθες, οι κώμοι και τα παρόμοια με αυτά, για τα οποία σας προειδοποιώ, όπως και σας προείπα, ότι αυτοί που πράττουν τέτοια έργα δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. Προς Γαλάτας: Ας μη γινόμαστε κενόδοξοι, προκαλώντας ο ένας τον άλλον και φθονώντας ο ένας τον άλλον. Προς Εφεσίους: Κάθε πικρία, και θυμός, και οργή, και κραυγή, και βλασφημία ας αφαιρεθεί από εσάς, μαζί με κάθε κακία. Η πορνεία δε, και κάθε ακαθαρσία, ή πλεονεξία, ούτε καν να αναφέρεται μεταξύ σας, όπως ταιριάζει σε αγίους· καθώς και η αισχρότητα, ή η μωρολογία, ή η άσεμνη αστειότητα, τα οποία δεν είναι πρέποντα.

τα οποία είναι πορνεία, ακαθαρσία, ασέλγεια, ειδωλολατρία, μαγεία, έχθρες, έριδες, ζήλιες, θυμοί, ραδιουργίες, καταλαλιές, διχοστασίες, φθόνοι, φόνοι, μέθες, οργιαστικές διασκεδάσεις, ευτραπελία, μωρολογία, γέλωτας, αφροσύνη, σκώμματα, ψιθυρισμοί, πικρία, οργή, κραυγή, βλασφημίες, φλυαρίες, κακίες, εφευρέσεις κακών, επιορκίες, πολυλογίες, δολοπλοκίες, βαττολογίες, μοχθηρίες, βαναυσότητες, συνεχείς προστριβές, προκλήσεις, μαλθακότητες, έπαρση, καύχηση για το γένος, τη μορφή, τη χώρα, τον πλούτο, τη σωματική δύναμη, τον λόγο, εριθεία με φιλονικία, μίσος, μνησικακία, οξυθυμία, μήνις, δόλος, εκδικητικότητα, γαστριμαργία, απληστία, πλεονεξία η οποία είναι ειδωλολατρία, φιλαργυρία που είναι η ρίζα όλων των κακών, φιλοκοσμία, κενοδοξία, φιλαρχία, αυθάδεια, θράσος, αλαζονεία η οποία ονομάζεται φθορά, υπερηφάνεια στην οποία ο Θεός αντιτάσσεται. Όποιος έχει μέσα του αυτά και τα παρόμοια με αυτά, είναι σαρκικός και υιός του αντιδίκου. Διότι το γεννημένο από τη σάρκα είναι σάρκα, και αυτός που προέρχεται από τη γη μιλάει για τα γήινα, έχοντας το φρόνημά του στα γήινα έργα. Διότι το φρόνημα της σάρκας είναι έχθρα προς τον Θεό, αφού δεν υποτάσσεται στον νόμο του Θεού, ούτε άλλωστε μπορεί. Και σε έναν τέτοιον άνθρωπο δεν κατοικεί το Πνεύμα του Θεού, διότι, λέει, δεν θα παραμείνει το Πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς στον αιώνα, επειδή αυτοί είναι σάρκες. Εάν λοιπόν κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν.

Πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρη η οδός που οδηγεί στην απώλεια. Τα βήματα σε αυτήν είναι προς το παρόν ευχάριστα, αλλά έπειτα λυπηρά. Από εδώ γλυκά, από εκεί όμως πιο πικρά και από τη χολή. Από εδώ ελαφριά, από εκεί βαριά και οδυνηρά. Εδώ φαίνονται ως μηδαμινά και ανύπαρκτα, εκεί όμως σαν άγρια θηρία περικυκλώνουν αυτούς που τα πράττουν και δεν μετανοούν, σύμφωνα με τον λόγο του Προφήτη, ο οποίος λέει: σε ημέρα πονηρή θα με περικυκλώσει η ανομία της φτέρνας μου, δηλαδή η πονηρία αυτού του βίου, ήτοι τα βήματα της πλατιάς οδού, τα οποία και ο Απόστολος εν μέρει απαρίθμησε, λέγοντας: αυτά είναι η πορνεία, η μοιχεία, η ασέλγεια, η ειδωλολατρία, η έριδα, η ζήλια, ο θυμός, η διχοστασία, οι φθόνοι, οι φόνοι και τα παρόμοια με αυτά. Βήματα της πλατιάς οδού είναι ωσαύτως και τα γελοία, οι κραυγές, οι τρυφές, οι κιθάρες, οι αυλοί, οι χοροί, τα λουτρά, τα μαλακά ενδύματα, τα πολυτελή γεύματα, τα χειροκροτήματα και οι θόρυβοι, οι αμέριμνοι ύπνοι, τα απαλά στρώματα και οι ποικίλες κλίνες, η αδηφαγία, η μισαδελφία, και το χειρότερο από όλα, η αμετανοησία και το να μην θυμάται κανείς ποτέ την έξοδο από τον βίο.

Ελάτε λοιπόν, αδελφοί, ας αποκόψουμε από πάνω μας τη φιλαργυρία, τη ρίζα όλων των κακών, και ας φυτέψουμε μέσα μας την αγάπη, την πρόξενο όλων των αρετών. Διότι ο Απόστολος, απαριθμώντας τους καρπούς του Πνεύματος και θέλοντας να δείξει το μεγαλύτερο δώρο, την αγάπη, έλεγε: ο καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια· και πάλι λέει: μένουν η πίστη, η ελπίδα, η αγάπη, αυτά τα τρία· μεγαλύτερη δε από όλα είναι η αγάπη. Διότι είπε ότι όλα θα καταργηθούν, και οι γλώσσες και οι προφητείες, αλλά για την πίστη, την ελπίδα και την αγάπη είπε ότι μένουν στον αιώνα. Αντιθέτως, τα σαρκικά φρονήματα που γεννώνται από τη φιλαργυρία, λέει, είναι τα εξής: πορνείες, ακαθαρσίες, ασέλγειες, ειδωλολατρίες, φαρμακείες, έχθρες, ζήλος, θυμοί, ερίθειες, διχοστασίες, καταλαλιές, έριδα, φθόνοι, μέθες, κώμοι και τα παρόμοια με αυτά. Σε όσους δε τα πράττουν αυτά, απείλησε την έκπτωσή τους από τη βασιλεία του Θεού.

Πλατιά δε είναι η πύλη και ευρύχωρη η οδός που οδηγεί στην απώλεια. Τα βήματά της είναι προς το παρόν ευχάριστα, αλλά από εκεί και πέρα λυπηρά. Εδώ είναι γλυκά, εκεί όμως πικρότερα και από τη χολή. Εδώ είναι ελαφριά, εκεί όμως βαριά και οδυνηρά. Εδώ φαίνονται ως μηδαμινά και ανύπαρκτα, εκεί όμως σαν άγρια θηρία περικυκλώνουν όσους τα διαπράττουν και δεν μετανοούν, σύμφωνα με τον λόγο του Προφήτη που λέει: «σε ημέρα πονηρή θα με περικυκλώσει η ανομία της φτέρνας μου», δηλαδή η πονηρία αυτού του βίου, ήτοι τα βήματα της πλατιάς οδού, τα οποία και ο Απόστολος εν μέρει απαρίθμησε, λέγοντας: τα οποία είναι πορνεία, μοιχεία, ασέλγεια, ειδωλολατρία, έριδα, ζήλεια, θυμός, διχοστασία, φθόνοι, φόνοι και τα παρόμοια με αυτά. Της πλατιάς οδού βήματα είναι ομοίως και οι γελοιότητες, οι κραυγές, οι απολαύσεις, οι κιθάρες, οι αυλοί, οι χοροί, τα λουτρά, τα μαλακά ενδύματα, τα πολυτελή γεύματα, τα χειροκροτήματα και οι θόρυβοι, οι ανέμελοι ύπνοι, τα απαλά στρώματα και οι διάφορες κλίνες, η λαιμαργία, η μισαδελφία, και το χειρότερο από όλα, η αμετανοησία και η παντελής λήθη της αναχώρησης από αυτή τη ζωή.

Σκέπτομαι δε ότι υπάρχουν κάποια στάδια της κατά σάρκα ζωής και της ενάρετης διαγωγής. Και ο μεν Διάβολος, ο εφευρέτης της κακίας, χαιρόμενος με την απώλεια όλων μας, παρακινεί την ψυχή να ρέπει προς τα σαρκικά, σύροντας λίγο-λίγο προς τα κάτω, κυλώντας και οδηγώντας στους γκρεμούς όσους δεν προσέχουν πολύ, μέχρι να τους κατεβάσει στον ίδιο τον πυθμένα του άδη, κάνοντάς τους ξένους και αλλότριους προς τη βασιλεία των ουρανών. Γι' αυτό ο Απόστολος, απαριθμώντας σαν κάποια στάδια που οδηγούν στον άδη, λέει: «Είναι δε φανερά τα έργα της σαρκός, τα οποία είναι πορνεία, ακαθαρσία, ασέλγεια, ειδωλολατρία, φαρμακεία, έχθρες, ζήλιες, θυμοί, εριθείες, διχοστασίες, αιρέσεις, φθόνοι, φόνοι, μέθες, κώμοι και τα παρόμοια με αυτά». Και ποιο είναι το τέλος τους, το δηλώνει με κάθε σφοδρότητα λέγοντας: «για τα οποία σας προειδοποιώ, όπως και προείπα, ότι όσοι πράττουν τέτοια δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». Γι' αυτό είναι αναγκαίο να ανυψώνουμε προς τα άνω όλη μας τη διάνοια, και να μην την αφήνουμε να ρέπει προς τα κάτω, στα απαγορευμένα. Εάν δε ο Εχθρός μάς υποσκέλισε σε κάτι, ας σηκωθούμε γρήγορα, για να μην μας παρασύρει προς τα κάτω και σε άλλα κακά, κυλώντας μας λίγο-λίγο και συσσωρεύοντας πτώση πάνω στην πτώση, μέχρι που τελικά να μας κατακρημνίσει στον ίδιο τον βυθό της απώλειας και της απόγνωσης.

Από την προς Γαλάτας επιστολή, 〈στο δικό του κείμενο〉 〈α〉, ενώ στο δικό μας 〈δ〉. 〈α〉. «Μάθετε ότι ο δίκαιος θα ζήσει εκ πίστεως. Διότι όσοι βρίσκονται υπό τον νόμο, βρίσκονται υπό κατάρα· ενώ εκείνος που θα τα πράξει αυτά, θα ζήσει δι' αυτών». 〈β〉. «Επικατάρατος καθένας που κρέμεται πάνω σε ξύλο». «Εκείνος όμως που προέρχεται από την επαγγελία, διά της ελεύθερης». 〈γ〉. «Μαρτύρομαι δε πάλι ότι κάθε άνθρωπος που περιτέμνεται είναι οφειλέτης να εκπληρώσει ολόκληρο τον νόμο». 〈〈δ〉.〉 Αντί του «μικρή ζύμη ζυμώνει όλο το φύραμα», έγραψε «δολοί» (νοθεύει). 〈〈ε〉.〉 «Διότι ολόκληρος ο νόμος έχει εκπληρωθεί σε εσάς· θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου». 〈〈στ〉.〉 «Φανερά δε είναι τα έργα της σαρκός, τα οποία είναι πορνεία, ακαθαρσία, ασέλγεια, ειδωλολατρία, φαρμακεία, έχθρες, έριδες, ζήλιες, θυμοί, εριθείες, διχοστασίες, αιρέσεις, φθόνοι, μέθες, κώμοι, για τα οποία σας προλέγω, όπως ακριβώς και προείπα, ότι εκείνοι που πράττουν τέτοια δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». 〈ζ〉. «Εκείνοι δε που ανήκουν στον Χριστό σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες». 〈η〉. «Διότι ούτε και οι ίδιοι που περιτέμνονται τηρούν τον νόμο».

«Είναι δε φανερά τα έργα της σάρκας, τα οποία είναι πορνεία, ακαθαρσία, ασέλγεια, ειδωλολατρία, φαρμακεία, έχθρες, έριδες, ζήλιες, θυμοί, ραδιουργίες, διχοστασίες, αιρέσεις, φθόνοι, μέθες, κώμοι, για τα οποία σας προειδοποιώ, όπως και σας προείπα, ότι όσοι πράττουν τέτοια δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». Έλεγχος ΣΤ΄. Ώ, θαυμαστά μυστήρια και αντίθετα υποδείγματα του Θεού. Διότι στη σάρκα απέδωσε όλα τα δεινά. Όμως η σάρκα δεν υπήρχε πάντοτε, αλλά την έκτη ημέρα της δημιουργίας, όταν πλάστηκε ο Αδάμ, δημιουργήθηκε η σάρκα· από τότε έλαβε την αρχή της, εννοώ από τη στιγμή της πλάσης, ώστε να ελεγχθούν εκείνοι που ισχυρίζονται ότι το κακό υπάρχει πάντοτε και εξ αρχής. Διότι ούτε η σάρκα αμάρτησε αμέσως από τη στιγμή που πλάστηκε, για να μη θεωρηθεί ο Πλάστης ως αίτιος της αμαρτίας, επειδή δήθεν έπλασε αμαρτωλή σάρκα, ούτε το κακό προϋπήρχε του πλάσματος. Αλλά, έπειτα από καιρό, ο Αδάμ, έχοντας περιπέσει σε παρακοή, επειδή διέθετε το αυτεξούσιο, με δική του ελεύθερη προαίρεση και από τον ίδιο του τον εαυτό, αφού συνέλαβε την αμαρτία στον νου του, την έπραξε, εννοώ δηλαδή ότι προέβη στην αθέτηση του ίδιου του Δεσπότη μέσω της παρακοής. Πού βρισκόταν, λοιπόν, το κακό, προτού να υπάρξει η σάρκα; Και πώς, ευθύς μόλις πλάστηκε, δεν έπραξε το κακό, αλλά έπειτα από κάποιο χρόνο; Άρα, λοιπόν, αναιρείται ο ισχυρισμός περί της αρχής της κακίας. Διότι δεν είναι δυνατόν να έχει προαιώνια αρχή, επειδή μέσα στη μεταγενέστερη σάρκα εναπόκειται το να υπάρξει η κακία ή να μην υπάρξει, και ούτε η σάρκα πάλι στερείται της κληρονομίας των επουρανίων αγαθών.

Δεν θα φοβηθούμε, έστω και αργά, αν μη τι άλλο, τουλάχιστον τις θεομηνίες, αυτές από τα κάτω, αυτές από τα πάνω, εκείνες που έχουν ήδη συμβεί, εκείνες που απειλούνται και είναι αιώνιες; Δεν θα νιώσουμε δέος για την ένσαρκη επιφάνεια του Ήλιου της Δικαιοσύνης, του Χριστού, ώστε να πολιτευθούμε ευσχημόνως όπως την ημέρα; Δεν θα φρίξουμε με τις αποστολικές επιπλήξεις, αποφάσεις και παραινέσεις, όταν λέει: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας; Αν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, θα τον φθείρει ο Θεός»; Και πάλι, «Είναι φανερά τα έργα της σάρκας, τα οποία είναι πορνεία, ακαθαρσία, ασέλγεια και τα εξής, για τα οποία σας προειδοποιώ, όπως και ήδη έχω προείπει, ότι όσοι πράττουν τέτοια πράγματα δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». Και πάλι, «Αυτό πρέπει να γνωρίζετε, ότι κάθε πόρνος ή ακάθαρτος ή πλεονέκτης, που είναι ειδωλολάτρης, δεν έχει κληρονομιά στη βασιλεία του Χριστού και του Θεού». Και πάλι, «Αυτό είναι το θέλημα του Θεού, ο αγιασμός μας, να απέχουμε από την πορνεία· διότι δεν μας κάλεσε ο Θεός στην ακαθαρσία, αλλά στον αγιασμό· επομένως, αυτός που τα αθετεί, δεν αθετεί άνθρωπο, αλλά τον Θεό, ο οποίος μας έδωσε το Άγιό Του Πνεύμα».

Γιατί, λοιπόν, εξευτελίζετε τους εαυτούς σας, αφού προηγουμένως παραδώσατε τους εαυτούς σας στο Πνεύμα, και τώρα προσκολλάστε στον νόμο; Είναι δε φανερά τα έργα της σαρκός, τα οποία είναι η πορνεία, η μοιχεία, η ακαθαρσία, η ασέλγεια, η μαγεία, η ειδωλολατρία, οι έχθρες, οι έριδες, οι ζηλοτυπίες, οι θυμοί, οι ραδιουργίες, οι διχοστασίες, οι αιρέσεις, οι φθόνοι, οι φόνοι, οι μέθες, οι άσεμνες διασκεδάσεις και τα παρόμοια με αυτά. Για τα οποία σας προειδοποιώ, όπως ακριβώς σας είπα και προηγουμένως, ότι όσοι πράττουν τέτοια πράγματα δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού.

Γι' αυτό και εκφοβίζει λέγοντας ότι όσοι πράττουν τέτοια δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. Εάν όμως αυτά προέρχονταν από πονηρή φύση, και όχι από μοχθηρή προαίρεση, περιττώς είπε το «πράττουν» αντί για το «πάσχουν». Και για ποιον λόγο, άλλωστε, εκπίπτουν της βασιλείας;

Αυτός που ανέλαβε αυτόν τον ζυγό οφείλει να παραδώσει στη λήθη κάθε παλαιά συνήθεια και να επιδεικνύει ακρίβεια στους οφθαλμούς· «Διότι καθένας που βλέπει γυναίκα», λέει, «με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του», επομένως πρέπει να θέσει ασφάλεια στις οπτικές αισθήσεις, για να μην ανέλθει μέσω αυτών ο θάνατος. Και δεν πρέπει να επιδεικνύει πολλή ακρίβεια μόνο ως προς τους οφθαλμούς, αλλά και ως προς τη γλώσσα. «Διότι πολλοί έπεσαν», λέει, «από την κόψη του μαχαιριού, αλλά όχι τόσοι όσοι έπεσαν εξαιτίας της γλώσσας», οφείλει να χαλιναγωγεί τα άλλα πάθη που γεννιούνται και να διατηρεί τη διάνοια σε γαλήνη, να εξορίζει τον θυμό, την οργή, τη μνησικακία, την έχθρα, τη βασκανία, τις άτοπες επιθυμίες, κάθε ασέλγεια, όλα τα έργα της σαρκός, τα οποία, όπως λέει, είναι η μοιχεία, η πορνεία, η ακαθαρσία, η ασέλγεια, η ειδωλολατρία, η φαρμακεία, η έχθρα, η έριδα, οι φθόνοι, οι μέθες και οι κώμοι.

«Φανερά είναι τα έργα της σαρκός, τα οποία είναι: μοιχεία, πορνεία, ακαθαρσία, ασέλγεια, ειδωλολατρία, φαρμακεία, έχθρες, έριδες, ζήλιες, θυμοί, εριθείες, διχοστασίες, αιρέσεις, φθόνοι, φόνοι, μέθες, κώμοι και τα παρόμοια με αυτά, για τα οποία σας προειδοποιώ, όπως άλλωστε σας προείπα, ότι όσοι πράττουν τέτοια πράγματα δεν πρόκειται να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. Ο δε καρπός του Πνεύματος είναι: αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια. Εναντίον τέτοιων πραγμάτων δεν υπάρχει νόμος». Εκείνος που έχει το Πνεύμα όπως πρέπει, μέσω αυτού σβήνει κάθε πονηρή επιθυμία. Όποιος δε έχει απαλλαγεί από αυτές, δεν έχει ανάγκη τη βοήθεια του νόμου, έχοντας γίνει κατά πολύ ανώτερος από την διδασκαλία του. Διότι εκείνος που δεν οργίζεται, πώς έχει ανάγκη να ακούσει το «Ου φονεύσεις»; Και αυτός που δεν κοιτάζει με ακόλαστα μάτια, πώς χρειάζεται εκείνον που τον παιδαγωγεί να μη μοιχεύσει; Διότι ποιος θα μιλήσει για τον καρπό της κακίας σε αυτόν που έχει ξεριζώσει τη ρίζα της;

Είπε ο Κύριος ο Θεός: «Δεν θα παραμείνει το πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς, επειδή είναι σάρκες. Οι ημέρες τους θα είναι εκατόν είκοσι έτη». «Εκείνο που έχει γεννηθεί από τη σάρκα, είναι σάρκα. Εκείνος που προέρχεται από τη γη, ανήκει στη γη και μιλάει για τα της γης». «Να πορεύεστε σύμφωνα με το Πνεύμα, και δεν θα εκπληρώσετε την επιθυμία της σάρκας. Διότι η σάρκα επιθυμεί ενάντια στο πνεύμα, και το πνεύμα ενάντια στη σάρκα. Είναι δε φανερά τα έργα της σάρκας, τα οποία είναι πορνεία, ακαθαρσία, ασέλγεια, ειδωλολατρία, μαγεία, έχθρες, έριδες, ζήλια, θυμός, φατριασμοί, διχοστασίες, αιρέσεις, φόνοι, μέθες, κραιπάλες και τα παρόμοια με αυτά· για τα οποία σας προειδοποιώ, όπως και προείπα, ότι όσοι πράττουν τέτοια, δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». «Σάρκα και αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». «Όσοι ζουν σύμφωνα με τη σάρκα, φρονούν τα της σάρκας, ενώ όσοι ζουν σύμφωνα με το πνεύμα, τα του πνεύματος. Διότι το φρόνημα της σάρκας είναι θάνατος, ενώ το φρόνημα του πνεύματος είναι ζωή και ειρήνη. Επειδή το φρόνημα της σάρκας είναι έχθρα προς τον Θεό· διότι δεν υποτάσσεται στον νόμο του Θεού. Αυτοί δε που ζουν σύμφωνα με τη σάρκα, δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό». Οι σαρκικοί δεν μπορούν να πράττουν τα πνευματικά, ούτε οι πνευματικοί τα σαρκικά.

Και του λέει ο Βαρλαάμ: Άκουσε τι πρέπει να κάνεις μετά το βάπτισμα: αφενός να απέχεις από κάθε αμαρτία και από κάθε πάθος, αφετέρου να οικοδομείς πάνω στο θεμέλιο της ορθόδοξης πίστης την εργασία των αρετών, επειδή η πίστη χωρίς τα έργα είναι νεκρή, όπως ακριβώς είναι και τα έργα χωρίς την πίστη. Διότι λέει ο Απόστολος: Να ζείτε σύμφωνα με το Πνεύμα, και δεν θα εκπληρώσετε τις επιθυμίες της σάρκας. Φανερά δε είναι τα έργα της σάρκας, τα οποία είναι: μοιχείες, πορνείες, ακαθαρσίες, ασέλγειες, ειδωλολατρίες, μαγείες, έχθρες, έριδες, ζήλιες, θυμοί, φιλονικίες, διχοστασίες, αιρέσεις, φθόνοι, φόνοι, φιλαργυρίες, λοιδορίες, φιληδονίες, μέθες, κραιπάλες, υπερηφάνειες και τα παρόμοια με αυτά· για τα οποία σας προειδοποιώ, όπως και πρωτύτερα σας είπα, ότι όσοι πράττουν τέτοια δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. Ο δε καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια, αγιασμός ψυχής και σώματος, ταπείνωση της καρδιάς και συντριβή, ελεημοσύνη, αμνησικακία, φιλανθρωπία, αγρυπνία, ακριβής μετάνοια για όλα τα προηγούμενα σφάλματα, δάκρυ κατάνυξης, πένθος τόσο για τις δικές μας αμαρτίες όσο και του πλησίον, και τα παρόμοια με αυτά, τα οποία, σαν κάποιες βαθμίδες και σκάλες που συνέχονται μεταξύ τους και στηρίζονται η μία από την άλλη, ανεβάζουν την ψυχή στον ουρανό.

Προς τον σπαθάριο Μαριανό. Η ευσέβειά σου μας προτρέπει να σου γράφουμε, επειδή βρίσκει, όπως λέει, κάποια ωφέλεια σε αυτό (αν και δεν το νομίζω, διότι ο λόγος μου, όπως και ο βίος μου, είναι άχρηστος), αλλά και επειδή κινείται από αγάπη· διότι η αγάπη, λέει ο απόστολος, δεν διαλογίζεται το κακό. Όμως, όπως και αν έχουν τα πράγματα, υποχωρώ και υπακούω στον αγαπητό μας, στον αγαθό άνδρα, στον πανεύφημο άρχοντα, στον τρόφιμο της ευσέβειας, στο θρέμμα της ορθοδοξίας, στον άνθρωπο του Θεού, στον φίλο των μοναχών. Πολλά είναι τα εγκώμιά σου, άριστα τα κατορθώματά σου. Αλλά να προσέχεις, δέσποτά μου, πώς συμπεριφέρεσαι (διότι αυτό βροντοφωνάζει ο απόστολος), όχι ως άσοφος, αλλά ως σοφός, όχι ως φιλόσαρκος, αλλά ως φιλόθεος, όχι σαν να είσαι αθάνατος, αλλά με τη μέριμνα της εξόδου, του κοινού χρέους, του ανυπέρβλητου ορίου. Διότι δεν υπάρχει, λέει, άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα αντικρίσει τον θάνατο. Ίσως ρωτήσεις, λοιπόν, ποια είναι τα γνωρίσματα καθεμιάς από αυτές τις δύο καταστάσεις; Εγώ θα σου τα εξηγήσω, φίλε: τα γνωρίσματα του πρώτου είναι οι χοροί, οι γελοιότητες, τα παίγνια, οι αισχρολογίες, οι οινοποσίες, οι λαιμαργίες, οι φαντασιώσεις, οι κενές υπερηφάνειες, οι αλλεπάλληλοι καλλωπισμοί, το πάθος για τον πλούτο· τα δε περισσότερα και βαρύτερα τα παραλείπω από σεβασμό προς την εξουσία σου. Και βέβαια, όσοι πράττουν τέτοια δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού, όπως αποφάνθηκε ο απόστολος.