Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 5:23

Λοιπόν, αδελφοί, χαίρετε, να καταρτίζεστε, να παρηγορείστε, να έχετε το ίδιο φρόνημα, να ειρηνεύετε. ΠΡΟΣ ΓΑΛ. Ο δε καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια, αγνεία.

ΕΡΩΤΗΣΗ 16η. Εάν είναι αναγκαίο να εγκρατεύεται εκείνος που πρόκειται να ζήσει με ευσέβεια. ΑΠΑΝΤΗΣΗ. Το ότι είναι αναγκαία η αρχή της εγκράτειας, είναι φανερό· πρώτον μεν, από το γεγονός ότι ο Απόστολος συγκαταλέγει την εγκράτεια μεταξύ των καρπών του Πνεύματος, και έπειτα, από το ότι αναφέρει πως το άμεμπτο της διακονίας κατορθώνεται και μέσω αυτής, εκεί όπου λέει:

Ο ίδιος δε ο Θεός των όλων, ο οποίος μίλησε εν Αγίω Πνεύματι διά των προφητών, ο οποίος το εξαπέστειλε στους αποστόλους την ημέρα της Πεντηκοστής εδώ, είθε ο ίδιος και τώρα να το εξαποστείλει σε εσάς, και δι' αυτού να διαφυλάξει και εμάς, παρέχοντας σε όλους μας κοινή την ευεργεσία, ώστε πάντοτε να αποδίδουμε τους καρπούς του Αγίου Πνεύματος: αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, διά του οποίου και μετά του οποίου, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, ανήκει η δόξα στον Πατέρα, και νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Β'. ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΕΠΙΣΤΑΤΕΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΣΤΟ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ. ΠΩΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΑΘΟΔΗΓΟΥΝ ΤΟΥΣ ΑΔΕΛΦΟΥΣ ΚΑΙ ΠΩΣ ΝΑ ΥΠΟΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΣΤΟΥΣ ΕΠΙΣΤΑΤΕΣ. Εάν είσαι επιστάτης αδελφών, να φροντίζεις γι' αυτούς με αυστηρότητα καρδιάς και με βαθιά ευσπλαχνία, εκπαιδεύοντάς τους με έργα και με λόγια σε αυτά που πρέπει να πράττουν, και περισσότερο με τα έργα, επειδή τα παραδείγματα είναι πιο δραστικά. Αν μεν μπορείς, δίνοντας το παράδειγμα σε αυτούς και στα σωματικά έργα, αν όμως είσαι ασθενής, με την καλή κατάσταση της ψυχής και με τους καρπούς του Πνεύματος που απαριθμεί ο Απόστολος, δηλαδή με αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα και με την εγκράτεια ενάντια σε όλα τα πάθη. Απέναντι δε στα σφάλματα που συμβαίνουν, μην αγανακτείς υπερβολικά, αλλά με αταραξία να υποδεικνύεις τη βλάβη που προέρχεται από το σφάλμα, και αν είναι ανάγκη να επιτιμήσεις, να το κάνεις λαμβάνοντας υπόψη το πρόσωπο και την κατάλληλη στιγμή.

Ελάτε λοιπόν, αδελφοί, ας αποκόψουμε από πάνω μας τη φιλαργυρία, τη ρίζα όλων των κακών, και ας φυτέψουμε μέσα μας την αγάπη, την πρόξενο όλων των αρετών. Διότι ο Απόστολος, απαριθμώντας τους καρπούς του Πνεύματος και θέλοντας να δείξει το μεγαλύτερο δώρο, την αγάπη, έλεγε: ο καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια· και πάλι λέει: μένουν η πίστη, η ελπίδα, η αγάπη, αυτά τα τρία· μεγαλύτερη δε από όλα είναι η αγάπη. Διότι είπε ότι όλα θα καταργηθούν, και οι γλώσσες και οι προφητείες, αλλά για την πίστη, την ελπίδα και την αγάπη είπε ότι μένουν στον αιώνα. Αντιθέτως, τα σαρκικά φρονήματα που γεννώνται από τη φιλαργυρία, λέει, είναι τα εξής: πορνείες, ακαθαρσίες, ασέλγειες, ειδωλολατρίες, φαρμακείες, έχθρες, ζήλος, θυμοί, ερίθειες, διχοστασίες, καταλαλιές, έριδα, φθόνοι, μέθες, κώμοι και τα παρόμοια με αυτά. Σε όσους δε τα πράττουν αυτά, απείλησε την έκπτωσή τους από τη βασιλεία του Θεού.

Διότι, όπως ακριβώς στη γεωργία, για παράδειγμα της αμπέλου, όλη η φροντίδα και ο κόπος γίνονται για τη μελλοντική απόλαυση των καρπών· εάν όμως δεν βρεθούν καρποί στο αμπέλι, άσκοπα και μάταια έχει γίνει όλος ο κόπος της εργασίας. Έτσι, εάν μέσω της ενέργειας του Πνεύματος δεν διαπιστώσουμε μέσα μας, με πλήρη βεβαιότητα και πνευματική αίσθηση, τους καρπούς της αγάπης, της ειρήνης, της χαράς, της ταπεινώσεως, της μακροθυμίας και της πίστεως, και όλα τα υπόλοιπα όσα ανέφερε ο Απόστολος, τότε άσκοπος αποδεικνύεται ο κόπος της παρθενίας και μάταιος ο αγώνας της προσευχής, της νηστείας και της αγρυπνίας. Διότι αυτοί είναι κόποι της ψυχής και του σώματος που οφείλουν να επιτελούνται με την ελπίδα των πνευματικών καρπών. Η δε καρποφορία του Πνεύματος στις αρετές αποτελεί πνευματική απόλαυση με άφθαρτη ηδονή, η οποία ενεργείται από το Πνεύμα μέσα σε πιστές και ταπεινές καρδιές.

Διότι, όπως ακριβώς στη ζωή εκείνος που ζει με φιληδονία και έχει παραδώσει ολοκληρωτικά τον εαυτό του στην αμαρτία, διαπράττει με πολλή ηδονή τα παρά φύσιν πάθη της ατιμίας· ασωτία και πορνεία, μέθη, πλεονεξία και τα υπόλοιπα έργα της κακίας, τα κατεργάζεται με απόλαυση και πολλή ηδονή σαν να είναι φυσικά, εξαιτίας της μακρόχρονης συνήθειας· έτσι και ο τέλειος Χριστιανός, όλες τις αρετές και όλους τους τέλειους καρπούς του Πνεύματος που ξεπερνούν τη φύση μας, δηλαδή την αληθινή και αμετάβλητη αγάπη και ειρήνη, τη μακροθυμία και αγαθότητα, την πραότητα και υπομονή, την πίστη και ταπεινοφροσύνη, και τα υπόλοιπα έργα της αληθινής αρετής, τα επιτελεί με απόλαυση και πνευματική ηδονή σαν να είναι φυσικά και οικεία, ακούραστα πλέον και εύκολα, χωρίς να πολεμά πια ενάντια στα πάθη της κακίας, εφόσον έχει λυτρωθεί τέλεια από τον Κύριο, έχοντας αξιωθεί να γίνει καθαρό κατοικητήριό Του και ενεργούμενος από τη θεία δύναμη στις αρετές, με αγαλλίαση και ευφροσύνη από το Άγιο και προσκυνητό Πνεύμα, κατέχοντας την τέλεια ειρήνη του Χριστού, η οποία πρυτανεύει στην καρδιά του.

Εάν δε λέγει ότι έχει δεχθεί τραύμα, με τον λόγο της αυτόν φανερώνει το βαθύ σημάδι που της προκάλεσε η θεία ράβδος. Διότι δεν δέχεται την ενέργεια της πνευματικής ράβδου επάνω της επιφανειακά, ώστε να μην αναγνωρίζεται το σημείο όπου δέχθηκε τη ράβδο, αλλά το χτύπημα, για το οποίο καυχάται η νύμφη, καθίσταται ευδιάκριτο μέσω του τραύματος. Αυτό λοιπόν που λέγεται σημαίνει το εξής: Εκείνη η θεία ράβδος και η παρηγορητική βακτηρία, η οποία μέσω του χτυπήματος ενεργεί τη θεραπεία, είναι το Πνεύμα, του οποίου καρπός είναι και όλα τα άλλα αγαθά τα οποία απαρίθμησε ο Παύλος, και μαζί με αυτά η εγκράτεια, που είναι ο παιδαγωγός της ενάρετης πολιτείας. Γι' αυτό και ο Παύλος, ο οποίος έφερε τα στίγματα τέτοιων πληγών, νιώθοντας αγαλλίαση για αυτά τα τραύματα, έλεγε: «Τα στίγματα του Χριστού στο σώμα μου περιφέρω», δείχνοντας την αδυναμία ως προς κάθε κακό, μέσω της οποίας η κατά Χριστόν δύναμη τελειοποιείται μέσα στην αρετή. Συνεπώς, μέσα από τα όσα αναφέραμε, αποδείχθηκε καλό και το τραύμα, χάρη στο οποίο συντελέστηκε η αφαίρεση του θερίστρου της, έτσι ώστε να αποκαλυφθεί το κάλλος της ψυχής, εφόσον το επικάλυμμα δεν την επισκιάζει πλέον.

Με αυτούς τους καρπούς στολίζεται η προσευχή, αν όμως στερείται αυτών, ο κόπος της είναι μάταιος. Και όχι μόνο η προσευχή, αλλά και κάθε οδός φιλοσοφίας, εφόσον φέρει τέτοια βλάστηση, είναι όντως οδός δικαιοσύνης και οδηγεί στον ορθό σκοπό. Αν όμως στερηθεί αυτών, απομένει ως ένα κενό όνομα και μοιάζει με τις μωρές παρθένους, στις οποίες, την ώρα της ανάγκης, δεν υπήρχε έλαιο στον νυμφώνα. Διότι δεν είχαν μέσα στις ψυχές τους το φως, τον καρπό της αρετής, ούτε τον λύχνο του Πνεύματος μέσα στη διάνοιά τους. Γι' αυτό δικαίως η Γραφή τις ονόμασε μωρές, επειδή η αρετή τους έσβησε πριν έλθει ο νυμφίος, και εξαιτίας αυτού απέκλεισε τις άθλιες από τον άνω νυμφώνα. Διότι δεν τους υπολογίστηκε ο ζήλος της παρθενίας τους, εξαιτίας της απουσίας της ενέργειας του Πνεύματος, και μάλιστα πολύ δικαίως. Διότι ποιο είναι το όφελος μιας αμπέλου που καλλιεργήθηκε με κόπο, όταν απουσιάζουν οι καρποί, για τους οποίους ο γεωργός υπέμεινε τον κόπο; Και ποιο είναι το κέρδος της νηστείας, της προσευχής και της αγρυπνίας, όταν απουσιάζουν η ειρήνη, η χαρά, η αγάπη και οι υπόλοιποι καρποί της χάριτος του Πνεύματος, τους οποίους απαριθμεί ο άγιος απόστολος; Διότι για αυτούς τους καρπούς υφίσταται κάθε κόπο ο εραστής της άνω χαράς, μέσω των οποίων προσελκύει το Πνεύμα, και μετέχοντας στην άνωθεν χάρη καρποφορεί και απολαμβάνει με ευφροσύνη την πνευματική συγκομιδή, την οποία καλλιέργησε η χάρη του Πνεύματος μέσα στην ταπεινοφροσύνη και την επιμέλεια των έργων του.

Βλέπεις από παντού πώς τώρα ο λόγος του δεν αναφέρεται στην ουσία της σάρκας, αλλά στη μοχθηρή προαίρεση και σε εκείνη που δεν είναι τέτοια; Και γιατί τον ονομάζει καρπό του Πνεύματος; Διότι τα μεν πονηρά έργα προέρχονται μόνο από εμάς· γι' αυτό και τα ονομάζει έργα· ενώ τα καλά δεν έχουν ανάγκη μόνο από τη δική μας προσπάθεια, αλλά και από τη φιλανθρωπία του Θεού. Έπειτα, σκοπεύοντας να τα απαριθμήσει, θέτει πρώτα τη ρίζα των αγαθών, λέγοντας τα εξής: «Αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοεργία, πίστη, πραότητα, εγκράτεια. Εναντίον τέτοιων πραγμάτων δεν υπάρχει νόμος». Διότι τι θα μπορούσε να προστάξει κανείς σε εκείνον που τα έχει όλα μέσα του, και έχει την αγάπη ως τέλειο δάσκαλο της πνευματικής φιλοσοφίας; Όπως ακριβώς εκείνα από τα άλογα που υπακούν στα ηνία και κάνουν τα πάντα από μόνα τους δεν θα είχαν ανάγκη από μαστίγιο, έτσι και η ψυχή που κατορθώνει την αρετή καθοδηγούμενη από το Πνεύμα, δεν έχει ανάγκη από τον νόμο για να τη νουθετεί. Μάλιστα, και εδώ με θαυμαστό τρόπο παραμέρισε τον νόμο, όχι επειδή είναι κακός, αλλά επειδή είναι κατώτερος από τη φιλοσοφία που χαρίζεται από το Πνεύμα. Όσοι δε ανήκουν στον Χριστό, σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες της.

Διότι το Πνεύμα από πήλινους τους έκανε σιδερένιους, και τους κατέστησε φτερωτούς, και δεν τους άφησε να καταπέσουν σε τίποτε από τα ανθρώπινα. Διότι τέτοια είναι εκείνη η χάρις· κι αν βρει αθυμία, τη διαλύει, κι αν βρει πονηρή επιθυμία, την αναλώνει, κι αν βρει δειλία, την αποβάλλει, και δεν αφήνει πλέον να είναι απλός άνθρωπος εκείνος που μετέχει σε αυτό, αλλά, σαν να έχει μεταστεί στον ίδιο τον ουρανό, τον προετοιμάζει να οραματίζεται όλα όσα βρίσκονται εκεί. Γι' αυτό κανείς δεν έλεγε ότι κάτι από τα υπάρχοντά του ήταν δικό του· αλλά προσκαρτερούσαν στις προσευχές με αγαλλίαση και απλότητα καρδιάς. Διότι αυτό προπαντός ζητά το Άγιο Πνεύμα· επειδή ο καρπός του Πνεύματος είναι χαρά, ειρήνη, πίστη, πραότητα. Και όμως, πολλές φορές θλίβονται και οι πνευματικοί άνθρωποι, θα πει κανείς· αλλά αυτή η λύπη είναι πιο γλυκιά από τη χαρά. Επειδή και ο Κάιν λυπήθηκε, αλλά με τη λύπη του κόσμου· και ο Παύλος λυπήθηκε, αλλά με τη λύπη την κατά Θεόν. Διότι καθετί που είναι πνευματικό, αποφέρει μέγιστο κέρδος· όπως ακριβώς και καθετί κοσμικό επιφέρει έσχατη ζημία. Ας ελκύσουμε, λοιπόν, την ακαταμάχητη βοήθεια του Πνεύματος τηρώντας τις εντολές, και σε τίποτε δεν θα είμαστε κατώτεροι από τους αγγέλους.

Διότι εκεί δεν υπάρχουν σιτάρια και κριθάρια και διάφορα είδη καρπών, αλλά παντού υπάρχει ο καρπός του πνεύματος: αγάπη και χαρά και ευφροσύνη και ειρήνη και αγαθοσύνη και πραότητα σε μεγάλη αφθονία. Δεν υπάρχουν ποίμνια προβάτων και αγέλες βοδιών, αλλά παντού στους ουρανούς μπορεί κανείς να αντικρίσει πνεύματα δικαίων που έχουν φτάσει στην τελειότητα, αρετές ψυχών και ηθικά κατορθώματα. Δεν υπάρχουν ενδύματα και πανωφόρια, αλλά στέφανοι πολυτιμότεροι από κάθε χρυσάφι, βραβεία, έπαθλα, και τα αναρίθμητα αγαθά που είναι αποταμιευμένα για εκείνους που κατορθώνουν την αρετή. Και το πλήθος αυτών που συγκεντρώνονται είναι πολύ πιο σεμνό και πολυπληθέστερο· διότι δεν αποτελείται από κατοίκους της πόλης και της υπαίθρου, αλλά εδώ υπάρχουν μυριάδες αγγέλων, εκεί χιλιάδες αρχαγγέλων, αλλού ομήγυρη προφητών, σε άλλο μέρος χοροί μαρτύρων, τάγματα αποστόλων, σύλλογοι δικαίων, και διάφορες ομάδες όλων εκείνων που ευαρέστησαν τον Θεό. Όντως, θαυμαστή είναι αυτή η πανήγυρη, και το μεγαλύτερο από όλα είναι ότι στο μέσο της πανηγύρεως παρευρίσκεται ο Βασιλιάς όλων αυτών. Διότι, αφού είπε: «σε πανήγυρη μυριάδων αγγέλων», πρόσθεσε: «και στον Θεό που είναι κριτής των πάντων». Ποιος είδε ποτέ βασιλιά να προσέρχεται σε πανήγυρη; Εδώ βέβαια κανείς δεν το είδε ποτέ, εκεί όμως οι παρόντες βλέπουν αδιάκοπα, στον βαθμό που τους είναι δυνατόν να βλέπουν, ότι είναι παρών και ότι στολίζει όλους τους συγκεντρωμένους με τη λαμπρότητα της δικής Του δόξας. Και αυτές μεν οι επίγειες πανηγύρεις συχνά διαλύονται στα μέσα της ημέρας, εκείνη όμως δεν είναι έτσι.

Όλα αυτά, λοιπόν, είναι πρέπον να τα εκριζώσουμε και να αγωνιζόμαστε να αποκτήσουμε τον καρπό του Πνεύματος: αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθωσύνη, πραότητα, εγκράτεια. Εάν με αυτόν τον τρόπο καθαρίσουμε τη διάνοιά μας, γαληνεύοντάς την με τα ευσεβή διδάγματα, θα μπορέσουμε από τώρα κιόλας, προετοιμάζοντας κατάλληλα τον εαυτό μας, να τον καταστήσουμε άξιο και για να υποδεχθεί το μέγεθος της δωρεάς, αλλά και για να διαφυλάξει τα αγαθά που μας παρέχονται.

Διότι αυτές είναι καρπός του Πνεύματος, όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Ο δε καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια· εναντίον τέτοιων δεν υπάρχει νόμος», λέει. Πολύ σωστά μίλησε έτσι· διότι εκείνοι που ασκούν την αρετή είναι ανώτεροι από τον νόμο και δεν υπόκεινται σε νόμο· «διότι για τον δίκαιο», λέει, «δεν έχει τεθεί νόμος». Έπειτα, αφού μας ανέλυσε τον καρπό του Πνεύματος, πρόσθεσε: «Όσοι δε ανήκουν στον Χριστό σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες της», σαν να έλεγε κανείς ότι την απέδειξαν ανενεργή ως προς την πράξη των κακών, την κατέστησαν άπρακτη, και την καταπολέμησαν με τέτοιο τρόπο, ώστε να καταστεί ανώτερη και από τα πάθη και από τις επιθυμίες. Διότι αυτό υπονόησε λέγοντας «σταύρωσαν». Επειδή, όπως ακριβώς εκείνος που είναι προσηλωμένος στον σταυρό και διαπερασμένος από εκείνα τα καρφιά, ενώ κατακόπτεται από τις οδύνες και κεντρίζεται, ας πούμε, από εδώ και από εκεί, δεν θα μπορούσε ποτέ να ενοχληθεί από κάποια σαρκική επιθυμία, αλλά αντίθετα όλα τα πάθη και κάθε πονηρή επιθυμία τρέπονται σε φυγή, αφού η οδύνη δεν αφήνει κανένα περιθώριο για τα πάθη εκείνα, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και εκείνοι που αφιέρωσαν τους εαυτούς τους στον Χριστό προσηλώθηκαν τόσο πολύ σε Αυτόν και περιφρόνησαν τις σωματικές ανάγκες, σαν να σταύρωσαν τους εαυτούς τους μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες.

«Φανερά είναι τα έργα της σαρκός, τα οποία είναι: μοιχεία, πορνεία, ακαθαρσία, ασέλγεια, ειδωλολατρία, φαρμακεία, έχθρες, έριδες, ζήλιες, θυμοί, εριθείες, διχοστασίες, αιρέσεις, φθόνοι, φόνοι, μέθες, κώμοι και τα παρόμοια με αυτά, για τα οποία σας προειδοποιώ, όπως άλλωστε σας προείπα, ότι όσοι πράττουν τέτοια πράγματα δεν πρόκειται να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. Ο δε καρπός του Πνεύματος είναι: αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια. Εναντίον τέτοιων πραγμάτων δεν υπάρχει νόμος». Εκείνος που έχει το Πνεύμα όπως πρέπει, μέσω αυτού σβήνει κάθε πονηρή επιθυμία. Όποιος δε έχει απαλλαγεί από αυτές, δεν έχει ανάγκη τη βοήθεια του νόμου, έχοντας γίνει κατά πολύ ανώτερος από την διδασκαλία του. Διότι εκείνος που δεν οργίζεται, πώς έχει ανάγκη να ακούσει το «Ου φονεύσεις»; Και αυτός που δεν κοιτάζει με ακόλαστα μάτια, πώς χρειάζεται εκείνον που τον παιδαγωγεί να μη μοιχεύσει; Διότι ποιος θα μιλήσει για τον καρπό της κακίας σε αυτόν που έχει ξεριζώσει τη ρίζα της;

ΤΙΤΛ. Α΄. — Περί των γνωστικών και πνευματικών ανδρών· και για όσα αγαθά θα τους ακολουθήσουν. «Τα χείλη των δικαίων γνωρίζουν τα υψηλά.» «Ο πνευματικός άνθρωπος ανακρίνει τα πάντα, ο ίδιος όμως από κανέναν δεν ανακρίνεται.» «Σας λέγω: να πορεύεστε σύμφωνα με το Πνεύμα, και μην εκτελείτε τις επιθυμίες της σάρκας. Διότι η σάρκα επιθυμεί εναντίον του Πνεύματος, και το Πνεύμα εναντίον της σάρκας· αυτά αντιτίθενται το ένα στο άλλο. Ο καρπός του Πνεύματος είναι η αγάπη, η χαρά, η ειρήνη, η μακροθυμία, η χρηστότητα, η αγαθοσύνη, η πίστη, η πραότητα, η εγκράτεια· εναντίον τέτοιων πραγμάτων δεν υπάρχει νόμος.» «Εκείνος στον οποίο δεν υπάρχει η γνώση είναι τυφλός, μυωπάζει, και έχει λησμονήσει τον καθαρισμό των παλαιών του αμαρτημάτων.» «Η γνώση προκαλεί έπαρση.» «Εκείνο που έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα· και εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα.»

Και του λέει ο Βαρλαάμ: Άκουσε τι πρέπει να κάνεις μετά το βάπτισμα: αφενός να απέχεις από κάθε αμαρτία και από κάθε πάθος, αφετέρου να οικοδομείς πάνω στο θεμέλιο της ορθόδοξης πίστης την εργασία των αρετών, επειδή η πίστη χωρίς τα έργα είναι νεκρή, όπως ακριβώς είναι και τα έργα χωρίς την πίστη. Διότι λέει ο Απόστολος: Να ζείτε σύμφωνα με το Πνεύμα, και δεν θα εκπληρώσετε τις επιθυμίες της σάρκας. Φανερά δε είναι τα έργα της σάρκας, τα οποία είναι: μοιχείες, πορνείες, ακαθαρσίες, ασέλγειες, ειδωλολατρίες, μαγείες, έχθρες, έριδες, ζήλιες, θυμοί, φιλονικίες, διχοστασίες, αιρέσεις, φθόνοι, φόνοι, φιλαργυρίες, λοιδορίες, φιληδονίες, μέθες, κραιπάλες, υπερηφάνειες και τα παρόμοια με αυτά· για τα οποία σας προειδοποιώ, όπως και πρωτύτερα σας είπα, ότι όσοι πράττουν τέτοια δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. Ο δε καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια, αγιασμός ψυχής και σώματος, ταπείνωση της καρδιάς και συντριβή, ελεημοσύνη, αμνησικακία, φιλανθρωπία, αγρυπνία, ακριβής μετάνοια για όλα τα προηγούμενα σφάλματα, δάκρυ κατάνυξης, πένθος τόσο για τις δικές μας αμαρτίες όσο και του πλησίον, και τα παρόμοια με αυτά, τα οποία, σαν κάποιες βαθμίδες και σκάλες που συνέχονται μεταξύ τους και στηρίζονται η μία από την άλλη, ανεβάζουν την ψυχή στον ουρανό.

Οι δε καρποί του Πνεύματος, κατά τον άγιο Παύλο, είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθωσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια.» Ποιος λοιπόν τυγχάνει να είναι εντελώς αμύητος σε αυτά τα ενεργήματα μετά το βάπτισμα, ώστε να αρνηθεί, λέγοντας ότι δεν έχει λάβει τη χάρη του Πνεύματος από το βάπτισμα; Και ποιος πάλι ενεργείται καθημερινά και αδιάλειπτα από αυτούς τους καρπούς, χωρίς να έχει εκπληρώσει τέλεια τις εντολές, ώστε να πει·

Γέμισε με χαρά και ειρήνη και αγάπη και απόλυτη μακροθυμία, αγαθοσύνη, πίστη, χρηστότητα, πραότητα και εγκράτεια αυτούς που παραμένουν στον ναό σου. Ο αέρας αγιάστηκε με την άνοδο της αγιασμένης σου ψυχής, όπως φωτίστηκε ολόκληρη η γη κατά τη γέννησή σου· διότι εσύ συμφιλίωσες τα επουράνια με τα επίγεια.

Δεν είμαστε όλοι γεμάτοι από κάθε είδους κακία; Δεν έχουμε γίνει, αντί για ναός του Θεού, ναός ειδώλων; Δεν είμαστε, αντί για κατοικητήρια του Αγίου Πνεύματος, καταγώγια πονηρών πνευμάτων; Δεν επικαλούμαστε τον Θεό ως Πατέρα υποκριτικά; Δεν έχουμε γίνει, αντί για υιοί του Θεού, υιοί της γεέννης; Δεν έχουμε γίνει χειρότεροι από τους Ιουδαίους, εμείς που τώρα φέρουμε το μέγα όνομα του Χριστού; Και ας μην αγανακτεί κανείς ακούγοντας την αλήθεια, επειδή και εκείνοι, αν και παραβάτες, έλεγαν: «Εμείς έναν Πατέρα έχουμε, τον Θεό»· αλλά άκουγαν από τον Σωτήρα ότι: «Εσείς προέρχεστε από τον πατέρα σας τον διάβολο, και τις επιθυμίες του πατέρα σας θέλετε να κάνετε». λγ΄. Πώς λοιπόν και εμείς, όντας παραβάτες των εντολών Του, δεν ακούμε τα παρόμοια από Αυτόν; Επειδή και ο Απόστολος είπε ότι όσοι καθοδηγούνται από το Πνεύμα είναι υιοί του Θεού· «Διότι όσοι», λέει, «καθοδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού». Πώς λοιπόν και εμείς, εφόσον οδηγούμαστε από τον θάνατο, μπορούμε να αποκαλούμαστε υιοί του Θεού; «Διότι το φρόνημα της σάρκας είναι θάνατος». Όσοι δε καθοδηγούνται από το Πνεύμα, γίνονται φανεροί από τους καρπούς του Πνεύματος. Ας δούμε λοιπόν τους καρπούς του Πνεύματος· «διότι ο καρπός του Πνεύματος», λέει, «είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια». Άραγε έχουμε αυτά μέσα μας; Μακάρι όμως να μην έχουμε όλα τα αντίθετα. Πώς λοιπόν μπορούμε να αποκαλούμαστε υιοί του Θεού, και όχι μάλλον του αντιθέτου;

λ'. Ο καρπός του Αγίου Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, αγαθοσύνη, μακροθυμία, χρηστότητα, πίστη, πραότητα, εγκράτεια· ενώ ο καρπός του αντίθετου πνεύματος είναι μίσος, κοσμική αθυμία, ακαταστασία της ψυχής, ταραχή της καρδιάς, πονηρία, περίεργο φρόνημα, ολιγωρία, οργή, απιστία, φθόνος, αδηφαγία, μέθη, λοιδορία, κατάκριση, επιθυμία των οφθαλμών, τύφος και αλαζονεία της ψυχής. Από τέτοιους, λοιπόν, καρπούς ας σου είναι γνώριμο το δέντρο, και έτσι οπωσδήποτε θα γνωρίζεις ποιου πνεύματος φορέας είναι εκείνος που συναναστρέφεσαι. Διότι έχεις τα σημάδια αυτών ακόμη πιο ξεκάθαρα και από τη φωνή του Κυρίου: «Ο αγαθός, λέει, άνθρωπος από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς του βγάζει τα αγαθά· ενώ ο πονηρός από τον πονηρό θησαυρό της καρδιάς του βγάζει τα πονηρά·» επειδή ανάλογα με το δέντρο είναι και ο καρπός του.

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ, ΤΡΙΤΗ ΕΚΑΤΟΝΤΑΔΑ ΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΠΕΡΙ ΑΓΑΠΗΣ ΚΑΙ ΤΕΛΕΙΟΤΗΤΑΣ ΒΙΟΥ. 1. Ο Θεός είναι νους απαθής, πάνω από κάθε νου και κάθε απάθεια· είναι φως και πηγή αγαθού φωτός· σοφία, λόγος και γνώση, καθώς και χορηγός της σοφίας, του λόγου και της γνώσης. Σε όσους, λοιπόν, δόθηκαν αυτά λόγω της καθαρότητάς τους, και στους οποίους παρατηρούνται πλουσιοπάροχα, σε αυτούς έχει διασωθεί και διατηρηθεί το «κατ' εικόνα», ώστε να είναι εξαιτίας αυτού υιοί Θεού, καθοδηγούμενοι, σύμφωνα με τα γραφόμενα, από το Πνεύμα: «Όσοι καθοδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί Θεού.» 2. Όσοι, με τους κόπους της ασκήσεως, έκαναν τους εαυτούς τους καθαρούς από κάθε μολυσμό σάρκας και πνεύματος, έχουν γίνει δοχεία της αθάνατης φύσης μέσω των χαρισμάτων του Πνεύματος. Όσοι, βέβαια, έχουν φτάσει σε αυτό το σημείο, είναι γεμάτοι από αγαθό φως, και γεμίζοντας από τη γαλήνη του την καρδιά τους με ειρήνη, αναβλύζουν αγαθούς λόγους, και η σοφία του Θεού πηγάζει από τα χείλη τους, με τη γνώση των θείων και ανθρώπινων πραγμάτων, και ο λόγος τους είναι αθόλωτος, εξηγώντας τα βάθη του Πνεύματος. Εναντίον τέτοιων ανθρώπων δεν υπάρχει νόμος, εφόσον έχουν ενωθεί με τον Θεό, και έχουν υποστεί την καλή αλλοίωση.

76. Ο νόμος της σάρκας, για όσο διάστημα ο άνθρωπος ζει σαρκικά, τον κυριεύει· εάν όμως πεθάνει και νεκρωθεί ως προς τον κόσμο, απαλλάσσεται από τον νόμο της. Διαφορετικά δεν είναι δυνατόν να νεκρωθούμε ως προς τον κόσμο, παρά μόνο εάν νεκρωθούμε ως προς τα μέλη του σώματος. Και νεκρωνόμαστε ως προς αυτά, όταν γίνουμε μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος. Ότι είμαστε μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος αναγνωρίζεται τότε, όταν προσφέρουμε στον Θεό καρπούς άξιους του Πνεύματος: αγάπη προς τον Θεό από όλη την ψυχή και προς τον πλησίον με ειλικρινή διάθεση, χαρά της καρδιάς προερχόμενη από καθαρή συνείδηση, ειρήνη της ψυχής από απάθεια και ταπείνωση, αγαθότητα των λογισμών του νου, μακροθυμία στις θλίψεις και στους πειρασμούς, χρηστότητα με τη σεμνότητα των ηθών, πίστη εγκάρδια προς τον Θεό που δεν αμφιβάλλει σε τίποτα, πραότητα από ταπεινοφροσύνη και κατάνυξη, και πλήρη εγκράτεια των αισθήσεων. Όταν με αυτόν τον τρόπο καρποφορήσουμε για τον Θεό, βρισκόμαστε έξω από τον νόμο της σάρκας, και δεν υπάρχει εναντίον μας νόμος που να μας τιμωρεί για τους καρπούς που, ενώ ζούσαμε ακόμη στη σάρκα, καρποφορήσαμε για τον θάνατο· διότι απαλλαχθήκαμε από τον νόμο της, έχοντας αναστηθεί μαζί με τον Χριστό από τα νεκρά έργα, μέσω της ελευθερίας του Πνεύματος.

Διότι, όπως ακριβώς στην καλλιέργεια του αμπελιού κάθε φροντίδα και κόπος γίνεται για την απόλαυση των καρπών, αν όμως δεν βρεθούν καρποί στο αμπέλι, άσκοπα και μάταια έχει καταβληθεί όλος ο κόπος της εργασίας, έτσι, εάν μέσω της ενέργειας του Πνεύματος δεν αναγνωρίσουμε μέσα μας, με πλήρη βεβαιότητα και πνευματική αίσθηση, τους καρπούς της αγάπης, της ειρήνης, της χαράς, της ταπεινώσεως, της μακροθυμίας, της πίστεως και όλων των υπολοίπων που διακήρυξε ο απόστολος, τότε άσκοπος είναι ο κόπος της παρθενίας και μάταιος αποδεικνύεται ο πόνος της προσευχής, της ψαλμωδίας, της νηστείας και της αγρυπνίας. Διότι αυτοί οι κόποι και οι πόνοι της ψυχής και του σώματος οφείλουν να επιτελούνται με την ελπίδα των πνευματικών καρπών. Η καρποφορία, άλλωστε, του Πνεύματος στις αρετές είναι μία πνευματική απόλαυση με άφθαρτη αγαλλίαση, η οποία ενεργείται από το Πνεύμα μέσα σε καρδιές πιστές και ταπεινές. Με πολλή σύνεση διακρίσεως, λοιπόν, ας θεωρούνται οι εργασίες, οι πόνοι και οι κόποι ως έργα της ανθρώπινης φύσεως, ενώ οι καρποί ας λογίζονται ως πραγματικοί καρποί που ενεργούνται από το Άγιο Πνεύμα στους αξίους, μέσω της πίστεως και της ελπίδας. Εάν πάλι κάποιος, λόγω ελλείψεως γνώσεως, νομίσει ότι η δική του εργασία και ο κόπος είναι οι καρποί του Πνεύματος, αυτός διακατέχεται από μεγάλη έπαρση ματαιότητας και εκπίπτει από μεγάλα πνευματικά αγαθά, επειδή δεν ήλπισε να κατευθυνθεί σε όλες τις προαναφερθείσες αρετές μέσω της ενέργειας του Πνεύματος.

Διότι εκείνος που αφιερώνει τον εαυτό του ολοκληρωτικά στον Θεό πάντοτε με όλη την προθυμία της δικής του δυνάμεως και δεν υστερεί σε τίποτα ως προς τον κόπο, αλλά περιμένει από Αυτόν τη λύτρωση από τα πάθη μέσω της βοήθειας της χάριτος, αξιώνεται να φτάσει στην ίδια την κορυφή της αρετής και της καθαρότητας. Διότι, όπως ακριβώς αυτός που ζει τον βίο του φιλήδονα και έχει παραδώσει ολοκληρωτικά τον εαυτό του στην αμαρτία, πράττει τα παρά φύσιν πάθη της ατιμίας με πολλή ηδονή, δηλαδή την ασωτία και την πορνεία, τη μέθη και την πλεονεξία, τον φθόνο και τον δόλο και την ασέλγεια, την έριδα και το μίσος, τη φιλαργυρία και τα υπόλοιπα έργα της κακίας, και τα εργάζεται με απόλαυση και ηδονή σαν να είναι φυσικά, έτσι και ο τέλειος Χριστιανός επιτελεί όλες τις αρετές και όλους τους καρπούς του Πνεύματος που είναι υπέρ τη φύση, δηλαδή την αγάπη και την ειρήνη, τη μακροθυμία και την αγαθότητα, την πραότητα και την υπομονή, την πίστη και την ταπεινοφροσύνη και τα υπόλοιπα έργα της αρετής, με πολλή απόλαυση και πνευματική ηδονή, σαν να είναι φυσικά, χωρίς πλέον κόπο και με ευκολία, μη πολεμώντας πλέον προς τα πάθη της κακίας, καθώς έχει λυτρωθεί από τον Κύριο τελείως και καθοδηγείται ενεργώς στις αρετές με αγαλλίαση και ευφροσύνη από το Άγιο και προσκυνητό Πνεύμα, έχοντας αποκτήσει την τέλεια ειρήνη του Χριστού, η οποία πρυτανεύει στην καρδιά του. Αυτός είναι εκείνος που ενώθηκε στενά με τον Κύριο και έγινε ένα πνεύμα με Αυτόν.

Ομιλία ΝΣΤ'. Οφείλουμε να γνωρίζουμε τι είναι ο μοναχός και για ποιον λόγο ονομάζεται πραγματικά έτσι· λέμε λοιπόν σύμφωνα με ό,τι μας δίνει ο Χριστός. Πρώτον, ονομάζεται έτσι, επειδή είναι μόνος, απέχοντας από γυναίκα και έχοντας αρνηθεί τον κόσμο εσωτερικά και εξωτερικά· δηλαδή εξωτερικά μεν ως προς τις ύλες και τα κοσμικά πράγματα, εσωτερικά δε ως προς τις σκέψεις τους, ώστε να μην αποδέχεται τους λογισμούς της κοσμικής μέριμνας. Δεύτερον, ονομάζεται μοναχός, ώστε να παρακαλεί τον Θεό με αδιάλειπτη προσευχή, προκειμένου να καθαρίσει τον νου του από τους πολλούς και πονηρούς λογισμούς, και να γίνει ο νους από μόνος του προσηλωμένος (μονάζων) προς τον αληθινό Θεό, χωρίς να αποδέχεται τους λογισμούς που προέρχονται από την κακία, αλλά πάντοτε να παραμένει καθαρός όπως πρέπει, και ειλικρινής προς τον Θεό. Διότι αυτό έγκειται στην προαίρεση του ανθρώπου· εάν λοιπόν θελήσει να αφιερώσει την προαίρεσή του αποκλειστικά στον Κύριο, Αυτός ξεριζώνει από αυτόν τα πάθη και τους λογισμούς της κακίας, και αφού τον καθαρίσει έτσι, εμφυτεύει μέσα του τους καρπούς του Αγίου Πνεύματος, οι οποίοι είναι: αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθωσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια· για τα οποία λέει ο Απόστολος: Εναντίον τέτοιων πραγμάτων δεν υπάρχει νόμος.

Και ο κόπος της παρθενίας, εξαιτίας της έλλειψης των αρετών και της στέρησης της εναργούς ενοίκησης του Πνεύματος, θεωρήθηκε ως μηδέν. Διότι, όπως ακριβώς στην καλλιέργεια της αμπέλου κάθε φροντίδα γίνεται για την απόλαυση των καρπών, εάν όμως δεν βρεθούν καρποί στην άμπελο, μάταια και άσκοπα γίνεται όλος ο κόπος της εργασίας. Έτσι, εάν δια της ενέργειας του Πνεύματος δεν αναγνωρίσουμε μέσα μας, με κάθε πληροφορία και πνευματική αίσθηση, τους καρπούς της αγάπης, της ειρήνης, της χαράς, της ταπεινώσεως και των υπολοίπων που αναφέρει ο Απόστολος, μάταιος είναι ο κόπος της παρθενίας, και ο πόνος της προσευχής, της ψαλμωδίας, της νηστείας και της αγρυπνίας αποδεικνύεται ένα τίποτα. Διότι αυτοί οι κόποι της ψυχής και του σώματος οφείλουν να επιτελούνται με την ελπίδα των πνευματικών καρπών. Η δε καρποφορία του Πνεύματος μέσω των αρετών είναι πνευματική απόλαυση με άφθαρτη τέρψη, μέσα σε πιστές καρδιές, οι οποίες ενεργούνται από το Πνεύμα. Διότι με πολλή διάκριση συνέσεως ας προηγούνται η εργασία, ο πόνος και οι κόποι της φύσεως, διαμέσου της πίστεως και της ελπίδος, τα οποία ενεργούνται από το Άγιο Πνεύμα σε όσους είναι άξιοι. Καλή είναι η νηστεία, η αγρυπνία, η ξενιτεία. αλλά αυτά αποτελούν γνώρισμα ενός αγαθού βίου. όμως η πνευματική τάξη των Χριστιανών είναι εσώτερη από αυτά, και δεν πρέπει κανείς να στηρίζει την πεποίθησή του αποκλειστικά και μόνο σε αυτά.

Από πού λοιπόν τόσο αυτοί που έχουν συγκαταλεχθεί στους προαναφερθέντες όσο και εκείνοι που τους αναζητούν θα τους αναγνωρίσουν με ακρίβεια; Από εκεί που δίδαξε ο Κύριος λέγοντας τα εξής: «Σημεία δε θα ακολουθήσουν αυτούς που θα πιστέψουν: στο όνομά μου θα εκβάλουν δαιμόνια, με γλώσσες καινούργιες θα μιλήσουν» —πράγμα που αποτελεί τη θεόπνευστη διδασκαλία του λόγου— «φίδια θα πιάσουν, και αν πιουν κάτι θανάσιμο δεν πρόκειται να τους βλάψει», και πάλι: «Τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη φωνή μου», και πάλι: «Από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε». Ποιων καρπών; Το πλήθος των οποίων απαριθμώντας ο Παύλος λέει τα εξής: «Ο δε καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, πίστη, πραότητα, εγκράτεια», μαζί με τα οποία συνυπάρχουν η ευσπλαχνία, η φιλαδελφία, η ελεημοσύνη και όσα τα ακολουθούν, και επιπλέον: «λόγος σοφίας, λόγος γνώσης, χαρίσματα» θαυμάτων, και πάρα πολλά άλλα, τα οποία «όλα τα ενεργεί ένα και το αυτό Πνεύμα, διανέμοντάς τα στον καθένα όπως θέλει». Όσοι λοιπόν έγιναν μέτοχοι αυτών των χαρισμάτων, είτε όλων είτε εν μέρει ανάλογα με το συμφέρον τους, συγκαταλέχθηκαν στον χορό των αποστόλων, και όσοι γίνονται σήμερα τέτοιοι, εκεί συγκαταλέγονται.

Και αυτά βέβαια ο Κύριος και Δεσπότης μας τα διακηρύττει ξεκάθαρα καθημερινά σε όλους, αλλά άκου τι λέει και ο απόστολος Παύλος: «Ο δε καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πραότητα, πίστη, εγκράτεια», και πάλι: «Η αγάπη δεν περιαυτολογεί, δεν υπερηφανεύεται, δεν ασχημονεί, δεν ζητά τα δικά της», αλλά «όλα τα ανέχεται, όλα τα υπομένει, η αγάπη ποτέ δεν εκπίπτει». Άκου δε και τον θεολόγο Ιωάννη που λέει: Παιδιά μου, «μην αγαπάτε τον κόσμο ούτε όσα υπάρχουν στον κόσμο», διότι η αγάπη για τον κόσμο είναι έχθρα προς τον Θεό. Επομένως, αδελφοί μου, όποιος αγαπά τον κόσμο γίνεται εχθρός του Θεού, και ότι «Εκείνος που μισεί τον αδελφό του είναι ανθρωποκτόνος, και γνωρίζετε ότι κανένας ανθρωποκτόνος δεν έχει» μερίδιο στη βασιλεία του Κυρίου και Θεού μας, και ότι «Σε αυτό είναι» φανερά «τα τέκνα του Θεού και τα τέκνα του διαβόλου», από το μίσος και την αγάπη. Διότι αυτός που αγαπά τον Θεό, αγαπά και όσους έχουν γεννηθεί από Αυτόν, δηλαδή τους αδελφούς του, ενώ εκείνος που μισεί κάποιον από τους αδελφούς του, αυτός έχει γεννηθεί από τον διάβολο, και η αγάπη του Θεού δεν υπάρχει μέσα του.

Διότι τι άλλο είναι τόσο αγαπητό και ευπρόσδεκτο στον Θεό, όσο μια καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη και ένα φρόνημα υποταγμένο σε πνεύμα ταπεινώσεως; Διότι σε μια τέτοια κατάσταση της ψυχής κατοικεί ο ίδιος ο Θεός και επαναπαύεται, ενώ κάθε μηχανουργία του διαβόλου παραμένει εντελώς άπρακτη και όλα τα φθοροποιά πάθη της αμαρτίας εξαφανίζονται τελείως και αφθονεί μέσα σε αυτήν μόνο ο καρπός του Αγίου Πνεύματος, ο οποίος είναι η αγάπη, η χαρά, η ειρήνη, η αγαθωσύνη, η χρηστότητα, η πίστη, η πραότητα, η ταπεινοφροσύνη και η περιεκτική εγκράτεια, στα οποία κατά συνέπεια ακολουθεί ωραία η θεία γνώση, η πραότητα, και η άβυσσος των κεκρυμμένων νοημάτων και μυστηρίων του Χριστού. Σε αυτά όποιος φθάσει να βρεθεί και να διαπλαστεί, υφίσταται την καλή αλλοίωση και από άνθρωπος γίνεται άγγελος, εδώ μεν συναναστρεφόμενος με τους ανθρώπους σωματικά, στους ουρανούς δε περιπολώντας με το πνεύμα και συζώντας με τους αγγέλους και, μέσα από την άρρητη χαρά, διευρυνόμενος στην αγάπη του Θεού. Στην οποία κανείς από τους ανθρώπους δεν πρόκειται ποτέ να πλησιάσει, εάν προηγουμένως δεν καθαρίσει την καρδιά του διά της μετανοίας και των πολλών δακρύων, και δεν προχωρήσει στον βυθό της ταπεινοφροσύνης και δεν κυοφορήσει το Πανάγιο Πνεύμα, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα η δόξα, η τιμή, το κράτος, συν τω Αγίω Πνεύματι, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Το να μορφώνεται μέσα μας ο όντως ων Θεός, τι άλλο είναι παρά το να μας μεταποιεί και να μας αναπλάθει εξ ολοκλήρου και να μας μεταμορφώνει σύμφωνα με την εικόνα της θεότητάς Του; Τέτοιον ακριβώς γνωρίσαμε ότι είχε γίνει και ο άγιος Συμεών ο Ευλαβής, ο οποίος ασκήτεψε στη μονή του Στουδίου, έχοντας βεβαιωθεί γι' αυτό από την ίδια την πείρα. Διότι, έχοντας επισφραγίσει την πίστη μας σε αυτόν μέσω της αποκαλύψεως του Πνεύματος που κατοικούσε μέσα του, τη διαφυλάττουμε αναντίρρητη. Μάλλον δε, ανάβοντας τον λύχνο της ψυχής μας από το δικό του φως σαν από κάποια λαμπάδα που μας το μετέδωσε, τον διατηρούμε άσβεστο, φρουρούμενοι από τις ευχές και τις πρεσβείες του, από τις οποίες αρδεύεται και αυξάνεται η πίστη μας σε αυτόν, και θα αυξηθεί ακόμη περισσότερο —το λέω έχοντας θάρρος στον Θεό—, φέροντας τον καρπό εκατονταπλάσιο μέσα στο ίδιο το θείο φως. Διότι καρπός της πίστεως είναι το άγιο και ανέσπερο φως, και το άγιο φως είναι προσθήκη και αύξηση της πίστεως. Καθόσον δηλαδή πηγάζει το φως, η πίστη αυξάνεται και ανέρχεται σε ύψος. Και ανάλογα με την πίστη, ο καρπός ξεκάθαρα βρίθει από το Πνεύμα. «Ο δε καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθωσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια», τα οποία γνωρίζει καλά, ένα προς ένα, εκείνος που τα έχει.

Διότι πάλι και πολλές φορές, από πνευματική χαρά και πόθο, λέγω τα ίδια. Όπου υπάρχει πλήθος δακρύων, αδελφοί, μαζί με αληθινή γνώση, εκεί υπάρχει και η λάμψη του θείου φωτός. Και όπου υπάρχει λάμψη φωτός, εκεί παρέχονται όλα τα αγαθά και βρίσκεται εμφυτευμένη στην καρδιά η σφραγίδα του Αγίου Πνεύματος, από το οποίο πηγάζουν και όλοι οι καρποί της ζωής· από εκεί καρποφορείται για τον Χριστό η πραότητα, η ειρήνη, η ελεημοσύνη, η συμπάθεια, η χρηστότητα, η αγαθοσύνη, η πίστη, η εγκράτεια, από εκεί προέρχεται η αγάπη προς τους εχθρούς και η προσευχή υπέρ αυτών, η χαρά στους πειρασμούς, η καύχηση στις θλίψεις, το να λογαριάζει κανείς τα σφάλματα των άλλων ως δικά του και να τα πενθεί, το να θυσιάζει τη ζωή του υπέρ των αδελφών πρόθυμα μέχρι θανάτου.

Αλλά μη γένοιτο, αδελφοί, να καρποφορήσουμε ποτέ τέτοια ζιζάνια, επειδή δεχθήκαμε από ραθυμία τον σπόρο του πονηρού στις καρδιές μας. Μακάρι, αντίθετα, να καρποφορήσουμε στον Χριστό τριάντα και εξήντα και εκατό τα όσα καλλιεργούνται μέσα μας διά του Πνεύματος, τα οποία είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, χρηστότητα, αγαθοσύνη, μακροθυμία, πίστη, πραότητα, εγκράτεια, καθώς και να τραφούμε με τον άρτο της γνώσεως και να αυξηθούμε στις αρετές και να φθάσουμε σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, στον οποίο ανήκει κάθε δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Όπως ακριβώς, λοιπόν, χωρίς άνδρα και γυναίκα, ο παντοδύναμος Θεός, που έπλασε μια για πάντα τον άνθρωπο, δεν μπορεί να δημιουργήσει άνθρωπο -καθώς δεν είναι εύλογο-, έτσι δεν μπορεί να προσφέρει στον άνθρωπο το ευ είναι, αν ο ίδιος ο άνθρωπος δεν το θελήσει με όλη του την ψυχή και με όλη του την προαίρεση, για να μην πληγεί η λογική αξιοπρέπεια της ανθρώπινης φύσης. Διότι εκείνος που το θέλει, το ζητά με δάκρυα και κραυγή ισχυρή, όπως ακριβώς και ο ίδιος ο Χριστός, που είναι Θεός και άνθρωπος, για να λυτρωθεί από τον θάνατο ως άνθρωπος, ανέπεμψε δεήσεις και ικεσίες προς τον Θεό ως άνθρωπος με δάκρυα και κραυγή ισχυρή, και αφού τις ανέπεμψε προς Εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, εισακούστηκε λόγω της ευλάβειάς Του, και, αν και ήταν Υιός, αφού εισακούστηκε, έγινε για όσους Τον υπακούν πρόξενος αιώνιας σωτηρίας. Ποια είναι όμως η σωτηρία; Χαρίζεται μόνο στους υπάκουους το ευ είναι. Και τι είναι αυτό το ευ είναι που χαρίζεται; Ο καρπός του Πνεύματος, λέει, είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια· εναντίον αυτών δεν υπάρχει νόμος· διότι για τον δίκαιο δεν έχει τεθεί νόμος.

Κεφάλαιο ΙΑ΄ Λένε οι θεόσοφοι πατέρες, και αληθινά το λένε, ότι ο Χριστός ήρθε φέρνοντας στους ανθρώπους την απαλλαγή και την αναίρεση των αμαρτιών. Εάν λοιπόν ο Χριστός είναι αυτός που απαλλάσσει τους ανθρώπους από τις αμαρτίες και αναιρεί τις αμαρτίες των ανθρώπων, πώς λένε πάλι ότι μέσω της εγκράτειας νεκρώνονται στους πιστούς οι ορμές και οι κινήσεις των παθών; Λέμε λοιπόν ότι αληθεύουν και τα δύο. Διότι όσοι βαπτίστηκαν στον Χριστό, ενδύθηκαν τον Χριστό· και ενδύονται τον Χριστό μέσω του Αγίου Πνεύματος του Χριστού, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα. Μεταξύ δε των διαφόρων καρπών του Αγίου Πνεύματος, ένας καρπός είναι και η εγκράτεια. Ο δε καρπός του Πνεύματος, λέει, είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια· και καθένας που εγκρατεύεται από κάθε αμαρτία, δεν είναι ο ίδιος που εγκρατεύεται, αλλά ο καρπός του Πνεύματος που είναι η εγκράτεια. Κανένας εγκρατής, επομένως, ας μη νομίζει ότι η εγκράτεια είναι αποτέλεσμα της δικής του δύναμης, αλλά της χάριτος του Χριστού.

Αργότερα όμως, όταν ήλθε ο Χριστός και πραγματοποίησε την ακριβή ένωση της θεότητας και της ανθρωπότητας, ώστε τα δύο αυτά άκρως αντίθετα να γίνουν ένα, αν και παραμένουν ασύγχυτα και άφυρτα, ο άνθρωπος, έχοντας ήδη γίνει φως μέσω της ένωσής του με το καθαρότατο, πρωταρχικό και ανέσπερο θείο φως, δεν έχει πλέον ανάγκη από κανέναν γραπτό νόμο. Διότι η θεότητα του Ιησού που ενοικεί μέσα του καρποφορεί το ευ είναι, την αγάπη, τη χαρά, την ειρήνη, τη μακροθυμία, τη χρηστότητα, την αγαθοσύνη, την πίστη, την πραότητα και την εγκράτεια. Αφού λοιπόν ο απόστολος απαρίθμησε αυτούς τους καρπούς, στο τέλος λέει: Εναντίον τέτοιων πραγμάτων δεν υπάρχει νόμος. Διότι για τον δίκαιο δεν έχει τεθεί νόμος.

Διότι, όπως σε ένα ζωντανό σώμα γίνονται φανερές οι ενέργειες της ψυχής, έτσι και σε μία ζωοποιημένη ψυχή φανερώνονται οι ενέργειες του αχράντου Πνεύματος: αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια. Διότι η ψυχή, έχοντας λάβει ξανά μέσω της πίστεως εκείνη τη νοερή δύναμη, την οποία όταν στερήθηκε ο πρώτος άνθρωπος υπέστη την εκτροπή των ορθών λογισμών, δεν μπορεί να θεωρήσει ότι η αρετή είναι κυρίως τίποτε άλλο, παρά η εκπλήρωση του θείου θελήματος. Αυτό ακριβώς λένε ότι είναι κυρίως η αρετή και οι εραστές της όντως σοφίας, οι μύστες και οι μυσταγωγοί της παρουσίας του Χριστού και της πίστεως: το να κάνει κάθε άνθρωπος που πιστεύει στον Χριστό και έχει αποδεχθεί το μυστήριο της οικονομίας Του, μόνο το θέλημα του Θεού, και απέναντι στα πράγματα του παρόντος βίου να διάκειται σαν να είναι νεκρός, ενώ να αναγνωρίζεται ως ζωντανός, κινούμενος και ενεργός μόνο ως προς τα θεία προστάγματα. Αυτό είναι το γνώρισμα της ζωντανής ψυχής, όπως ακριβώς εκείνο είναι της νεκρής.

Ιδού, μας έχει υποδειχθεί ο θερισμός· ας βγούμε λοιπόν και εμείς με κάθε προθυμία στη συγκομιδή· ας συνάξουμε τους καρπούς, όχι τους σαρκικούς και φθαρτούς, αλλά τους πνευματικούς και αυτούς που παραμένουν στην αιώνια ζωή, τον αγιασμό, την ειρήνη, την αγάπη, τη χαρά, τη μακροθυμία, την υπομονή, τη χρηστότητα, την πραότητα και κάθε άλλη αρετή. Αυτοί είναι οι καρποί του Πνεύματος, τους οποίους πρέπει να αλωνίζουμε μέσω της ικανότητας της διάκρισης, δηλαδή το καλό να είναι αμιγές και χωρίς πρόσμειξη από το χειρότερο, όπως για παράδειγμα να αγαπούμε, αλλά χωρίς εμπαθή προσκόλληση· και να επιδιώκουμε με ζήλο τα καλά, αλλά χωρίς φθόνο· και να μιλούμε για τον αδελφό, αλλά όχι με εχθρικότητα· αλλά μάλλον να πράττουμε ειλικρινά «το θέλημα του Θεού, το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο», όπως έχει γραφεί. Και αν πρέπει να τους βάλουμε και σε αποθήκες, αυτό θα ήταν η διασφάλιση μέσω της ταπεινοφροσύνης· διότι «όταν κάνετε όλα όσα οφείλετε», λέει ο Κύριος, «να λέτε ότι είμαστε άχρηστοι δούλοι· διότι κάναμε ό,τι οφείλαμε να κάνουμε». Και πάλι ο Απόστολος λέγει: «Διότι τι έχεις που να μην το έλαβες; Και αν το έλαβες, γιατί καυχάσαι σαν να μην το είχες λάβει;» Αυτός ο θερισμός και αυτός ο τόσος κόπος δεν συντελείται μέσα σε δύο ή τρεις μήνες, αλλά συμπαρατείνεται μέχρι το τέλος της ζωής μας· πλην όμως, αν συγκριθεί με τον μέλλοντα αιώνα, λογίζεται ως μία ημέρα.

Επομένως και εμείς, αδελφοί, ας υπομείνουμε κάθε θλίψη, κάθε στενοχώρια, κάθε πειρασμό που μας προσβάλλει ορατά και αόρατα, και αυτήν τη νηστεία που διανύουμε, πεινώντας και διψώντας και ταλαιπωρούμενοι με διάφορους τρόπους, ώστε να καρποφορήσουμε και να μετάσχουμε στην ευλογία του Θεού. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και για να θρέψουμε τον Ιησού και να Τον φιλοξενήσουμε. Διότι, όπως εμείς τερπόμαστε με τη θέα της κτίσης, έτσι και Εκείνος τέρπεται με την ομορφιά της ψυχής μας. Και ποιοι είναι οι καρποί; «Αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια». Με αυτά τρέφεται, με αυτά φιλοξενείται. Και μακάριος είναι εκείνος που Τον τρέφει, διότι θα τραφεί από Εκείνον με τα αιώνια αγαθά· και μακάριος είναι εκείνος που Τον φιλοξενεί, διότι θα φιλοξενηθεί από Εκείνον στη βασιλεία των ουρανών! Ω! Αν κάποιος δεχθεί εδώ υπό τη στέγη του έναν βασιλιά, χαίρεται και ευφραίνεται μεγάλως· πόσο μάλλον εκείνος που δέχεται υπό τη στέγη του τον Βασιλέα των βασιλευόντων και Κύριο των κυριευόντων. Και το ότι φιλοξενείται, είναι φανερό από όσα ο Ίδιος έχει πει: «Εγώ και ο Πατέρας θα έλθουμε και θα κατοικήσουμε μαζί του». Και πάλι: «Εκείνος που έχει τις εντολές μου και τις τηρεί, αυτός είναι που με αγαπά· και όποιος με αγαπά θα αγαπηθεί από τον Πατέρα μου, και εγώ θα τον αγαπήσω και θα του φανερώσω τον εαυτό μου».