Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 5:3

«Συνταφήκαμε, λοιπόν, μαζί του διά του βαπτίσματος στον θάνατο, ώστε, όπως ακριβώς αναστήθηκε ο Χριστός εκ νεκρών διά της δόξης του Πατρός, έτσι και εμείς να πορευθούμε σε νέα ζωή», και τα εξής. Και σε άλλο σημείο μάς παραδίδει εντονότερα και σαφέστερα ένα τέτοιο δόγμα, λέγοντας: «Όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ενδυθήκατε τον Χριστό. Δεν υπάρχει Ιουδαίος ούτε Έλληνας, δεν υπάρχει δούλος ούτε ελεύθερος, δεν υπάρχει άρρεν και θήλυ. Διότι όλοι εσείς είστε ένας εν Χριστώ Ιησού.» Καθώς πάλι λέει προς όλους: «Διά του οποίου και περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την απέκδυση του σώματος των αμαρτιών της σαρκός, διά της περιτομής του Χριστού, αφού συνταφήκατε μαζί του στο βάπτισμα, στο οποίο και συναναστηθήκατε διά της πίστεως.» Άρα, καθένας που έχει βαπτιστεί το βάπτισμα του Ευαγγελίου έχει χρέος να ζει σύμφωνα με το Ευαγγέλιο και σύμφωνα με όσα είπε αλλού: «Διαμαρτύρομαι πάλι σε κάθε άνθρωπο που περιτέμνεται, ότι είναι οφειλέτης να εφαρμόσει ολόκληρο τον νόμο.» Σαφώς, λοιπόν, συνάγεται ότι καθένας που έχει βαπτιστεί το ένα βάπτισμα, όπως έχει γραφτεί, είναι εξίσου οφειλέτης, σύμφωνα με τον λόγο Εκείνου που πέθανε και αναστήθηκε για εμάς, να εκπληρώσει αυτό που έχει γραφτεί από τον ίδιο τον Απόστολο. «

Άραγε λοιπόν θα απέχουμε από τα αναγνώσματα του Νόμου; Καίτοι πώς δεν είναι αμάθεια να σκεφτόμαστε έτσι, εφόσον ο Χριστός λέει ξεκάθαρα: «Γι' αυτό σας λέω, ότι κάθε γραμματέας που μαθήτευσε στη βασιλεία των ουρανών, μοιάζει με άνθρωπο πλούσιο, ο οποίος βγάζει από τον θησαυρό του καινούργια και παλαιά.» Επομένως, δεν αρνούμαστε μεν να γνωρίζουμε τον Νόμο· ωστόσο, το να τον γνωρίζουμε με τέτοιον τρόπο ώστε να επιλέγουμε να ζούμε νομικά, δηλαδή ιουδαϊκά, είναι αποτρεπτέο. Διότι βέβαια δεν θα θυσιάσουμε βόδια, ούτε θα τιμήσουμε τον Θεό των όλων με αιματηρές θυσίες. Μάλλον πνευματική λατρεία θα του προσφέρουμε ως οσμή ευωδίας. Όπως εξάλλου λέει ο Σωτήρας: «Ο Θεός είναι πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια.» Το ότι, μάλιστα, αποτελεί μεγάλη ζημία για εκείνους που έχουν σφραγιστεί με το Άγιο Πνεύμα σε καινότητα ζωής το να θέλουν ακόμη να πολιτεύονται και να ζουν ιουδαϊκά, δηλαδή σύμφωνα με τη σκιά του Νόμου, το επιβεβαιώνει ο μακάριος Παύλος, λέγοντας σε εκείνους που μετά την πίστη γυρίζουν, τρόπον τινά, πίσω στη λατρεία των σκιών: «Αφού αρχίσατε με το πνεύμα, τώρα καταλήγετε με τη σάρκα;» Και πάλι: «Σας λέω ότι, εάν περιτέμνεστε, ο Χριστός δεν θα σας ωφελήσει σε τίποτα. Αποξενωθήκατε από τον Χριστό όσοι ζείτε σύμφωνα με τον Νόμο, εκπέσατε από τη χάρη.»

Διότι είπε βέβαια προς τους κατά σάρκα Ισραηλίτες: «Η περιτομή δεν είναι τίποτε, και η ακροβυστία δεν είναι τίποτε, παρά μόνο η τήρηση των εντολών του Θεού». Και πάλι: «Σας λέω λοιπόν ότι εάν περιτέμνεσθε, ο Χριστός σε τίποτε δεν πρόκειται να σας ωφελήσει. Αποξενωθήκατε από τον Χριστό όσοι αναζητείτε τη δικαίωση στον νόμο, εκπέσατε από τη χάρη». Επειδή εμείς διαμέσου της πίστεως προσδοκούμε την ελπίδα της δικαιοσύνης. Προς το πλήθος όμως εκείνων που προέρχονται από τους Εθνικούς λέγει: «Παρατηρείτε ημέρες και μήνες και καιρούς και έτη, φοβάμαι για εσάς, μήπως και κοπίασα μάταια για εσάς». Βλέπεις παντού να απομακρύνουν τους λίθους και να βγάζουν από τη μέση τα σκάνδαλα και των δύο πλευρών.

Από την προς Γαλάτας επιστολή, 〈στο δικό του κείμενο〉 〈α〉, ενώ στο δικό μας 〈δ〉. 〈α〉. «Μάθετε ότι ο δίκαιος θα ζήσει εκ πίστεως. Διότι όσοι βρίσκονται υπό τον νόμο, βρίσκονται υπό κατάρα· ενώ εκείνος που θα τα πράξει αυτά, θα ζήσει δι' αυτών». 〈β〉. «Επικατάρατος καθένας που κρέμεται πάνω σε ξύλο». «Εκείνος όμως που προέρχεται από την επαγγελία, διά της ελεύθερης». 〈γ〉. «Μαρτύρομαι δε πάλι ότι κάθε άνθρωπος που περιτέμνεται είναι οφειλέτης να εκπληρώσει ολόκληρο τον νόμο». 〈〈δ〉.〉 Αντί του «μικρή ζύμη ζυμώνει όλο το φύραμα», έγραψε «δολοί» (νοθεύει). 〈〈ε〉.〉 «Διότι ολόκληρος ο νόμος έχει εκπληρωθεί σε εσάς· θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου». 〈〈στ〉.〉 «Φανερά δε είναι τα έργα της σαρκός, τα οποία είναι πορνεία, ακαθαρσία, ασέλγεια, ειδωλολατρία, φαρμακεία, έχθρες, έριδες, ζήλιες, θυμοί, εριθείες, διχοστασίες, αιρέσεις, φθόνοι, μέθες, κώμοι, για τα οποία σας προλέγω, όπως ακριβώς και προείπα, ότι εκείνοι που πράττουν τέτοια δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». 〈ζ〉. «Εκείνοι δε που ανήκουν στον Χριστό σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες». 〈η〉. «Διότι ούτε και οι ίδιοι που περιτέμνονται τηρούν τον νόμο».

〈Από την προς Γαλάτας επιστολή〉. 〈Σχόλιο〉 〈α'〉. «Μάθετε ότι ο δίκαιος εκ πίστεως θα ζήσει· διότι όσοι βρίσκονται υπό τον νόμο, είναι υπό κατάρα· ενώ εκείνος που έπραξε αυτά θα ζήσει μέσω αυτών». 〈Έλεγχος〉 〈α'〉. Το «μάθετε ότι ο δίκαιος εκ πίστεως θα ζήσει», σύμφωνα με τα όσα ελέχθησαν από τον απόστολο, αποτελεί υπόδειξη της Παλαιάς Γραφής, πράγματα τα οποία έχουν ειπωθεί από τον απόστολο για τη δική μας ζωή * από τον νόμο και τους προφήτες σχετικά με την Καινή Διαθήκη και τα οποία είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με την ελπίδα μας. Και το «είναι υπό κατάρα» δηλώνει ότι στον νόμο υπήρχε απειλή κατά της παρακοής του Αδάμ, μέχρις ότου ήλθε Εκείνος που κατήλθε άνωθεν, και, αφού ενέδυσε τον Εαυτό Του με σώμα από το φύραμα του Αδάμ, μετέβαλε την κατάρα σε ευλογία. 〈Σχόλιο〉 〈β'〉. «Επικατάρατος είναι καθένας που κρεμιέται πάνω σε ξύλο». «Ενώ εκείνος που προέρχεται από την επαγγελία, γεννήθηκε μέσω της ελεύθερης». 〈Έλεγχος〉 〈β'〉. Δείχνοντας πάλι ο άγιος απόστολος την οικονομία της ένσαρκης παρουσίας και του σταυρού που πραγματοποιήθηκε για τη λύση της κατάρας, και ότι αυτή είχε προγραφεί στον νόμο και είχε προφητευθεί 〈ότι〉 θα συμβεί, και έπειτα εκπληρώθηκε στο πρόσωπο του Σωτήρα, απέδειξε σαφώς ότι ο νόμος δεν είναι ξένος προς τον Σωτήρα. Διότι προφήτευσε και έδωσε μαρτυρία για όσα επρόκειτο να γίνουν από Αυτόν. 〈Σχόλιο〉 〈γ'〉. «Και μαρτύρομαι πάλι ότι κάθε άνθρωπος που περιτέμνεται είναι οφειλέτης να τηρήσει ολόκληρο τον νόμο». 〈Έλεγχος〉 〈γ'〉.

Κάποιοι άλλοι, φιλόνικοι ως προς τη φύση, αδαείς ως προς τη γνώση και πιο μαχητικοί ως προς τον τρόπο, υποστηρίζουν ότι το Πάσχα πρέπει να εορτάζεται τη δέκατη τέταρτη ημέρα του πρώτου μήνα σύμφωνα με τη διάταξη του νόμου, σε όποια ημέρα και αν συμπέσει, έχοντας κατά νου τα γραφόμενα στον νόμο, ότι θα είναι επικατάρατος εκείνος που δεν το τηρεί όπως ακριβώς διατάσσεται. Δεν προσέχουν, όμως, ότι αυτό νομοθετήθηκε για τους Ιουδαίους, αυτούς που επρόκειτο να θανατώσουν το αληθινό Πάσχα, το οποίο διαδόθηκε στα έθνη και βιώνεται με την πίστη, χωρίς να τηρείται σύμφωνα με το γράμμα. Αυτοί, προσέχοντας μόνο αυτή τη μία εντολή, δεν στρέφουν την προσοχή τους στα λόγια του αποστόλου, ότι «διαμαρτύρομαι προς κάθε άνθρωπο που περιτέμνεται, ότι είναι οφειλέτης να τηρήσει ολόκληρο τον νόμο». Κατά τα άλλα, όμως, αυτοί συμφωνούν με όλα όσα έχουν παραδοθεί στην Εκκλησία από τους αποστόλους.

Διότι αυτός βέβαια δεν το απέδειξε αυτό με επιχειρήματα, αλλά το διακήρυξε, καθώς η αξιοπιστία του προσώπου του αρκούσε πλέον αντί για κάθε απόδειξη (γι' αυτό άλλωστε είπε προκαταβολικά: «Ιδού, εγώ ο Παύλος σας λέγω», πράγμα που φανέρωνε άνθρωπο με απόλυτη βεβαιότητα για όσα λέει)· εμείς όμως, όσο είναι δυνατόν, θα προσθέσουμε και τα δικά μας. Πώς δεν θα ωφελήσει σε τίποτα τον περιτεμνόμενο ο Χριστός; Αυτός που περιτέμνεται, περιτέμνεται επειδή φοβάται τον νόμο· εκείνος όμως που φοβάται, δυσπιστεί προς τη δύναμη της χάριτος, και αυτός που δυσπιστεί δεν αποκομίζει κανένα κέρδος από αυτήν προς την οποία δείχνει δυσπιστία. Επιπλέον, για να το πούμε διαφορετικά, αυτός που περιτέμνεται καθιστά τον νόμο κύριό του· εφόσον όμως τον θεωρεί κύριο, και τον παραβαίνει κατά το μεγαλύτερο μέρος του ενώ τον τηρεί κατά το μικρότερο, θέτει και πάλι τον εαυτό του υπό την κατάρα. Και υποβάλλοντας τον εαυτό του στην κατάρα και απορρίπτοντας την ελευθερία που προέρχεται από την πίστη, πώς μπορεί να σωθεί; Διότι, αν πρέπει να πούμε κάτι το παράδοξο, αυτός ούτε στον Χριστό πιστεύει ούτε στον νόμο, αλλά στέκεται στη μέση, θέλοντας να επωφεληθεί και από τη μία και από την άλλη πλευρά· γι' αυτό ακριβώς δεν πρόκειται να καρπωθεί τίποτα από πουθενά. Έπειτα, αφού είπε ότι «σε τίποτα δεν θα ωφελήσει», παραθέτει την απόδειξη με τρόπο αινιγματικό και με συντομία, λέγοντας τα εξής: «Διαβεβαιώνω δε κάθε άνθρωπο που περιτέμνεται, ότι είναι οφειλέτης να τηρήσει ολόκληρο τον νόμο». Διότι, για να μη νομίσεις ότι αυτά λέγονται από εμπάθεια, λέει, δεν τα απευθύνω μόνο σε εσάς, αλλά και σε κάθε άνθρωπο που περιτέμνεται, ότι είναι οφειλέτης να τηρήσει ολόκληρο τον νόμο· διότι οι διατάξεις του νόμου είναι αλληλένδετες.

Θέλοντας να τους υπενθυμίσει τον ζήλο τον οποίο είχε επιδείξει για τον ιουδαϊσμό. Διότι, εάν ήμουν, λέγει, από τους εθνικούς και αγνοούσα τα ιουδαϊκά, ίσως κάποιος να έλεγε ότι, επειδή δεν συμμετείχα στο πολίτευμα εκείνο και επειδή αγνοώ την ισχύ της περιτομής, γι' αυτό την αποβάλλω από τα δόγματα της Εκκλησίας. Γι' αυτόν τον λόγο έθεσε το όνομά του, φέρνοντας στη μνήμη τους όσα έπραξε υπέρ του νόμου, σαν να έλεγε: Δεν το πράττω αυτό από αποστροφή προς την περιτομή, αλλά με πλήρη επίγνωση της αλήθειας. Εγώ ο Παύλος το λέγω αυτό, εκείνος ο Παύλος που περιτμήθηκα την όγδοη ημέρα, ο Ισραηλίτης στην καταγωγή, Εβραίος από Εβραίους, από τη φυλή Βενιαμίν, Φαρισαίος σύμφωνα με τον νόμο, που με ζήλο καταδίωκα την Εκκλησία, ο οποίος εισερχόμουν στις οικίες, έσερνα άνδρες και γυναίκες, και τους παρέδιδα στη φυλακή· όλα αυτά τα οποία θα μπορούσαν να πείσουν ακόμη και όσους διάκεινται με μεγάλη αναισθησία, ότι δεν έθεσα αυτόν τον κανόνα από κάποια έχθρα, ούτε από άγνοια των ιουδαϊκών πραγμάτων, αλλά με την επίγνωση της υπερέχουσας αλήθειας του Χριστού. Διαμαρτύρομαι δε πάλι, λέγει, προς κάθε άνθρωπο που περιτέμνεται, ότι είναι οφειλέτης να εκπληρώσει ολόκληρο τον νόμο.

Γιατί δεν είπε: «Σας παραγγέλλω», ή «σας δίνω εντολή», ή «σας λέγω», αλλά «Μαρτύρομαι»; Για να μας υπενθυμίσει με αυτή τη λέξη το μελλοντικό δικαστήριο· διότι όπου υπάρχουν μάρτυρες, εκεί υπάρχει δικαστήριο και δικαστική απόφαση. Προκαλεί, λοιπόν, φόβο στον ακροατή, υπενθυμίζοντάς του τον βασιλικό θρόνο και αποδεικνύοντας ότι αυτοί οι λόγοι θα σταθούν μάρτυρες γι' αυτόν κατά την ημέρα εκείνη, όταν ο καθένας θα δώσει λόγο για τα πεπραγμένα του, καθώς και για όσα είπε και για όσα άκουσε. Αυτά άκουγαν βέβαια τότε οι Γαλάτες, ας τα ακούσουν όμως και τώρα όσοι πάσχουν από την ίδια πλάνη με τους Γαλάτες, έστω κι αν δεν παρευρίσκονται· αλλά μέσω υμών ας ακούσουν τον Παύλο να φωνάζει και να λέει: «Μαρτύρομαι δε σε κάθε άνθρωπο που περιτέμνεται, ότι είναι οφειλέτης να τηρήσει ολόκληρο τον νόμο».

Κανείς δεν μπορεί να τα δικαιολογήσει. Κανείς ας μην σας πλανά· αυτά δεν είναι γνωρίσματα των Χριστιανών. Αυτά είναι ξένα προς την καθολική Εκκλησία· αυτά τα πράττουν όλα τα έθνη του κόσμου. Κανείς, αδελφοί μου, ας μην σας πλανά· όσοι παρασύρεστε σε αυτά, έχετε εκπέσει από τη χάρη· ο Χριστός σε τίποτα δεν θα σας ωφελήσει. Ας επανέλθουμε, λοιπόν, πάλι στην πρώτη και καλή ομολογία, στην οποία κληθήκαμε ενώπιον πολλών μαρτύρων, ενώπιον αγγέλων και ανθρώπων και του Κτίστου των συμπάντων· διότι Αυτός κατέχει το έγγραφο της ομολογίας μας στον ουρανό, ώστε να ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του και με το πώς φύλαξε την ομολογία. Διότι για τον καθένα από εμάς είναι καταγεγραμμένα, και οι συνθήκες, και η αποταγή του διαβόλου και η συνταγή με τον Χριστό, καθώς και τα έργα μας και οι πράξεις, και τα λόγια, και οι σκέψεις, και οι μετεωρισμοί, και τα γέλια· και έχοντάς τα όλα αυτά καταγεγραμμένα έρχεται ο Χριστός. Λοιπόν, τι θέλεις; Να Του πεις ψέματα; Αλλά δεν είναι δυνατόν· διότι στο χέρι Του βρίσκεσαι και εσύ και τα λόγια σου. Αλλά μήπως θέλεις να κρυφτείς;

Εξάλλου, λέγοντας το «πάλι», δείχνει τη μεγάλη τους αναισθησία. Διότι, λέει, εάν μεν ήσασταν άπειροι από εκείνο το πάθος, δεν θα ήσασταν άξιοι για τόσο μεγάλες κατηγορίες. «Ιδού, εγώ ο Παύλος σας λέω». Είναι φωνή ανθρώπου που μιλά με θάρρος. «Ότι, εάν περιτέμνεσθε, ο Χριστός σε τίποτα δεν θα σας ωφελήσει». Πώς σε τίποτα δεν θα ωφελήσει τον περιτεμνόμενο ο Χριστός; Άκου. Αυτός που περιτέμνεται, περιτέμνεται επειδή φοβάται τον νόμο. Εκείνος όμως που φοβάται, δυσπιστεί στη δύναμη της χάριτος· και αυτός που δυσπιστεί, δεν κερδίζει τίποτα από εκείνην απέναντι στην οποία δυσπιστεί. «Και διαβεβαιώνω πάλι κάθε άνθρωπο που περιτέμνεται, ότι είναι υποχρεωμένος να τηρήσει όλον τον νόμο».

«Αποκοπήκατε από τον Χριστό.» Διότι, για να μη νομίσεις ότι αυτά λέγονται από εχθρότητα, δεν τα λέω μόνο σε εσάς, λέει, αλλά και σε κάθε άνθρωπο που περιτέμνεται, ότι είναι υποχρεωμένος να τηρήσει ολόκληρο τον νόμο. Επειδή οι διατάξεις του νόμου είναι αλληλένδετες.

Καλός είναι ο νόμος, σαν λυχνάρι που φέγγει σε σκοτεινό τόπο, αλλά μέχρι να ξημερώσει η ημέρα· ήδη όμως ανέτειλε ο αυγερινός στις καρδιές μας και το ζωντανό νερό της θεογνωσίας σκέπασε τις θάλασσες των εθνών και όλοι γνωρίσαμε τον Κύριο. «Τα παλαιά παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινούργια.» Λέει λοιπόν ο θείος απόστολος προς τον Πέτρο, την ύψιστη κορυφή των αποστόλων: «Εάν εσύ, που είσαι Ιουδαίος, ζεις σαν εθνικός και όχι σαν Ιουδαίος, πώς αναγκάζεις τα έθνη να ιουδαΐζουν;», και προς τους Γαλάτες γράφει: «Διαμαρτύρομαι σε κάθε άνθρωπο που περιτέμνεται, ότι είναι οφειλέτης να τηρήσει ολόκληρο τον νόμο.» Παλαιότερα, λοιπόν, όταν δεν γνωρίζαμε τον Θεό, ήμασταν δούλοι σε εκείνους που εκ φύσεως δεν είναι θεοί, τώρα όμως που γνωρίσαμε τον Θεό, ή μάλλον που γνωριστήκαμε από τον Θεό, πώς επιστρέφουμε και πάλι στα ασθενή και φτωχά στοιχεία; Είδα την ανθρώπινη μορφή του Θεού, «και σώθηκε η ψυχή μου.» Αντικρίζω την εικόνα του Θεού, όπως την είδε ο Ιακώβ, έστω και με διαφορετικό τρόπο· διότι εκείνος μεν είδε την άυλη, που προμήνυε αυτό που επρόκειτο να γίνει με τα άυλα μάτια του νου, εγώ όμως έχω την αναζωπύρωση της μνήμης Εκείνου που φανερώθηκε με σάρκα. Η σκιά των αποστόλων, καθώς και τα σουδάρια και τα σιμικίνθια απομάκρυναν ασθένειες, εκδίωκαν δαίμονες· και πώς η σκιά και η εικόνα των αγίων δεν θα δοξαστεί; Ή κατάργησε την προσκύνηση κάθε ύλης ή μην καινοτομείς «ούτε να μετακινείς τα αιώνια όρια, τα οποία έθεσαν οι πατέρες σου.» Δεν παρέδωσαν την εκκλησιαστική θεσμοθεσία μόνο με γραπτά κείμενα, αλλά και με ορισμένες άγραφες παραδόσεις.

Γνώριζε δε ότι η ψευδοένωση πολύ σύντομα με τη χάρη και τη δύναμη του Θεού θα διαλυθεί, και το δόγμα των Λατίνων, αντί να εδραιωθεί μέσω της ψευδούς συνόδου, πράγμα που πάντοτε επεδίωκαν, ανατράπηκε και ελέγχθηκε ακόμη περισσότερο, και στηλιτεύεται παντού ως βλάσφημο και ασεβές, και αυτοί που το επικύρωσαν δεν τολμούν ούτε το στόμα τους να ανοίξουν υπέρ αυτού. Ο καλόγερος, λοιπόν, του δικού σας μισθωτού και όχι ποιμένα, ο ανόητος Μονεμβασίας, αφού έλαβε από τον βασιλιά την ηγουμενία της μονής του Προδρόμου, ούτε μνημονεύεται από τους καλόγερους αυτού, ούτε θυμιάζεται καθόλου ως χριστιανός, αλλά τον έχουν μόνο για τα πρακτικά ζητήματα σαν κάποιον πρόξενο· και ο βασιλιάς, μαθαίνοντας αυτά, δεν δίνει καμία σημασία, αλλά και ομολογεί φανερά ότι μετανοεί για ό,τι έγινε και μεταθέτει την ευθύνη σε αυτούς που συμφώνησαν και υπέγραψαν. Αποφεύγετε, λοιπόν, και εσείς, αδελφοί, την κοινωνία με τους ακοινωνήτους και τη μνημόνευση των αμνημονεύτων. Ιδού, εγώ, ο αμαρτωλός Μάρκος, σας λέω ότι αυτός που μνημονεύει τον πάπα ως ορθόδοξο αρχιερέα καθίσταται ένοχος να εφαρμόσει όλο τον λατινισμό μέχρι και το ίδιο το ξύρισμα των γενειάδων, και ο λατινόφρων θα κριθεί μαζί με τους Λατίνους και θα λογιστεί ως παραβάτης της πίστεως.

Επομένως, όσα ειπώθηκαν προς τους Γαλάτες από τον απόστολο περί της περιτομής, ορθό θα ήταν να λεχθούν και προς τους αζυμίτες, μεταφερόμενα στο ζήτημα περί των αζύμων, ότι δηλαδή εάν τρώτε άζυμα, ο Χριστός δεν θα σας ωφελήσει σε τίποτα. Και διαβεβαιώνω κάθε άνθρωπο που χρησιμοποιεί τα άζυμα, ότι είναι οφειλέτης να τηρήσει όλον τον νόμο· αποκοπήκατε από τον Χριστό όσοι επιζητείτε να δικαιωθείτε βάσει του νόμου· εκπέσατε από τη χάρη. Διότι, εάν η περιτομή είναι απορριπτέα, επειδή ανήκει στον νόμο, απορριπτέο είναι και το άζυμο, επειδή ανήκει στον νόμο.

Διαμαρτύρομαι δε σε κάθε άνθρωπο που περιτέμνεται, ότι είναι οφειλέτης να τηρήσει όλο τον νόμο. Χωριστήκατε από τον Χριστό όσοι δικαιώνεστε μέσω του νόμου· εκπέσατε από τη χάρη. Και εγώ, λέει, αδελφοί, εάν κηρύττω ακόμη την περιτομή, γιατί διώκομαι ακόμη; Επομένως έχει καταργηθεί το σκάνδαλο του σταυρού. Είθε και να αποκοπούν αυτοί που σας αναστατώνουν. Εκείνος δε, που εκφράστηκε με τόση σφοδρότητα εναντίον της περιτομής, πώς επρόκειτο να πει ότι αυτή, ως κάτι το αδιάφορο, δεν έχει καμία απολύτως ισχύ εν Χριστώ, όπως ακριβώς ούτε και η ακροβυστία, και με αυτόν τον τρόπο να δίνει την εντύπωση ότι την επιτρέπει στους πιστούς; Αλλά δεν συμβαίνει αυτό, δεν συμβαίνει· αντιθέτως, κατανοούμε ότι ο απόστολος αποδίδει τον χαρακτήρα του αδιάφορου στην περιτομή σε σύγκριση με την ακροβυστία σε εκείνη την περίπτωση, κατά την οποία, πριν από την πίστη στον Χριστό, ο προσερχόμενος συμμετείχε σε οποιοδήποτε από τα δύο, ούτως ώστε αυτός να μη διστάζει αν, προσερχόμενος, θα γίνει δεκτός ή θα αποπεμφθεί εξαιτίας της μίας ή της άλλης κατάστασης· αλλά να γνωρίζει ότι εξίσου κανένα από τα δύο δεν έχει ισχύ. Επειδή, εάν κάποιος αποδεχθεί την περιτομή μετά την πίστη, ας γνωρίζει ότι αμαρτάνει ασυγχώρητα απέναντι στην ίδια την πίστη, ομοίως δε και εάν αποδέχεται τα άζυμα.

και «μην πλανάσθε, ο Θεός δεν εμπαίζεται»· και «ιδού, εγώ ο Παύλος σας λέγω ότι εάν περιτέμνεσθε, ο Χριστός σε τίποτα δεν θα σας ωφελήσει»· και «διαμαρτύρομαι σε κάθε άνθρωπο που περιτέμνεται ότι είναι οφειλέτης να τηρήσει όλο τον νόμο»· και «τολμά κάποιος που έχει διαφορά με τον άλλον να δικάζεται ενώπιον των αδίκων, και όχι ενώπιον των αγίων;» Και είναι το ίδιο να συλλέγει κανείς τα δείγματα του μεγαλείου του με το να διαβάζει ολόκληρα τα συγγράμματά του, τόσο πολύ το κύρος του είναι διάχυτο σε όλους του τους λόγους.