Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 5:6

Ιδού, παρευρίσκονται εδώ άνθρωποι που πάσχουν από δαίμονες· (είχαν έλθει, μάλιστα, προς αυτόν μερικοί που ενοχλούνταν από δαίμονες), και αφού τους έφερε στο μέσο, είπε: «Ή εσείς με τους συλλογισμούς σας, και με όποια τέχνη ή μαγεία επιθυμείτε, επικαλούμενοι τα είδωλά σας, θεραπεύστε τους· ή, εάν δεν μπορείτε, εγκαταλείψτε τη μάχη εναντίον μας και θα δείτε τη δύναμη του σταυρού του Χριστού». Και αφού είπε αυτά, επικαλέστηκε τον Χριστό, και σφράγισε τους πάσχοντες με το σημείο του σταυρού δεύτερη και τρίτη φορά. Και αμέσως οι άνθρωποι στάθηκαν υγιείς, έχοντας σώο το λογικό τους και ευχαριστώντας πλέον τον Κύριο. Και οι λεγόμενοι φιλόσοφοι θαύμαζαν, και αληθινά εκπλήσσονταν για τη σύνεση του ανδρός και για το σημείο που συντελέστηκε· ο δε Αντώνιος είπε: «Τί θαυμάζετε για αυτό; Δεν είμαστε εμείς που τα επιτελούμε αυτά, αλλά ο Χριστός είναι Εκείνος που τα πράττει μέσω όσων πιστεύουν σε Αυτόν. Πιστέψτε, λοιπόν, και εσείς· και θα δείτε ότι σε εμάς δεν υπάρχει τέχνη λόγων, αλλά πίστη που ενεργείται μέσω της αγάπης προς τον Χριστό· την οποία εάν αποκτήσετε και εσείς, δεν θα ζητάτε πλέον αποδείξεις μέσω λόγων, αλλά θα θεωρήσετε επαρκή την πίστη στον Χριστό». Αυτά ήταν τα λόγια του Αντωνίου· εκείνοι δε, θαυμάζοντάς τον και για τούτο, αναχωρούσαν, ασπαζόμενοι αυτόν και ομολογώντας ότι ωφελήθηκαν από εκείνον.

Γίνετε σαν εμάς. Και θα δείτε ότι τα δικά μας δεν είναι τέχνη λόγων, αλλά πίστη που ενεργείται μέσω της αγάπης προς τον Χριστό. Εάν και εσείς αποκτήσετε αυτήν την πίστη, δεν θα αναζητάτε πλέον τις αποδείξεις των λόγων, αλλά θα θεωρήσετε επαρκή την πίστη στον Χριστό. 7. Αυτά ήταν τα λόγια του Αντωνίου. Εκείνοι δε, θαυμάζοντας και για αυτό το γεγονός, αναχωρούσαν ασπαζόμενοι αυτόν και ομολογώντας ότι ωφελούνταν από αυτόν. 1. Η φήμη, λοιπόν, του Αντωνίου έφτασε μέχρι και τους βασιλείς. Διότι, όταν τα έμαθαν αυτά ο Κωνσταντίνος ο Αύγουστος και οι γιοι του Κωνστάντιος και Κώνστας οι Αύγουστοι, του έγραφαν ως προς πατέρα και εύχονταν να λαμβάνουν απαντήσεις από αυτόν. 2. Αλλά εκείνος ούτε στα γράμματα έδινε μεγάλη σημασία ούτε χαιρόταν με τις επιστολές. Παρέμενε δε ο ίδιος που ήταν και πριν του γράψουν οι βασιλείς. 3. Όταν, λοιπόν, του έφερναν τα γράμματα, καλούσε τους μοναχούς και έλεγε: «Τι θαυμάζετε, εάν ένας βασιλιάς γράφει σε εμάς, αφού είναι άνθρωπος; Αλλά μάλλον να θαυμάζετε που ο Θεός έγραψε τον νόμο για τους ανθρώπους και μας μίλησε μέσω του δικού Του Υιού». 4. Ήθελε, επομένως, να μην δέχεται τις επιστολές, λέγοντας ότι δεν γνωρίζει να απαντά σε τέτοια πράγματα. Αφού, όμως, προτράπηκε από όλους τους μοναχούς, επειδή οι βασιλείς είναι Χριστιανοί και για να μην σκανδαλιστούν θεωρώντας ότι απορρίπτονται, επέτρεπε να διαβάζονται. 5.

Πάνω από όλα, σας παρακαλούμε να θυμάστε την πίστη των Πατέρων και να μην κλονίζεσθε από εκείνους που επιχειρούν να σας παρασύρουν μέσα στην ησυχία μας, γνωρίζοντας ότι ούτε η ακρίβεια του βίου από μόνη της, εάν δεν φωτίζεται από την πίστη στον Θεό, είναι ωφέλιμη, ούτε η ορθή ομολογία, όταν στερείται αγαθών έργων, θα μπορέσει να μας παραστήσει ενώπιον του Κυρίου· αλλά πρέπει να συνυπάρχουν και τα δύο, ώστε να είναι άρτιος ο άνθρωπος του Θεού και να μην χωλαίνει η ζωή μας εξαιτίας κάποιας έλλειψης. Διότι η πίστη είναι αυτή που μας σώζει, όπως λέει ο Απόστολος, «δι' αγάπης ενεργουμένη».

Κεφάλαιο κβʹ. Ποιο είναι το ιδιαίτερο γνώρισμα του Χριστιανού; Η πίστη που ενεργείται μέσω της αγάπης. Ποιο είναι το ιδιαίτερο γνώρισμα της πίστης; Η αναμφίβολη βεβαιότητα για την αλήθεια των θεόπνευστων λόγων, η οποία δεν κλονίζεται από κανέναν λογισμό, είτε αυτός προβάλλεται από φυσική ανάγκη, είτε παρουσιάζεται με το πρόσχημα της ευσέβειας. Ποιο είναι το ιδιαίτερο γνώρισμα του πιστού; Το να συμμορφώνεται με τέτοια βεβαιότητα προς τη δύναμη των όσων έχουν ειπωθεί, και να μην τολμά να αθετήσει ή να προσθέσει το παραμικρό. Διότι, εάν καθετί που δεν προέρχεται από την πίστη είναι αμαρτία, όπως λέει ο Απόστολος, και η πίστη προέρχεται από την ακοή, ενώ η ακοή έρχεται μέσω του λόγου του Θεού, τότε καθετί που βρίσκεται εκτός της θεόπνευστης Γραφής, επειδή δεν προέρχεται από την πίστη, είναι αμαρτία. Ποιο είναι το ιδιαίτερο γνώρισμα της αγάπης προς τον Θεό;

Ενθυμούμενος δε τον Απόστολο που λέει: «Εν Χριστώ Ιησού ούτε η περιτομή έχει κάποια ισχύ ούτε η ακροβυστία, αλλά η πίστη που ενεργείται διά της αγάπης», θεώρησα λογικό και συνάμα αναγκαίο να παραθέσω πρώτα την υγιαίνουσα πίστη και την ευσεβή δοξασία περί του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, και έτσι να επισυνάψω τα ηθικά.

«Διότι αυτούς που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, ώστε αυτός να είναι ο πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς.» Διότι τότε, αφού έχει ενδυθεί τον Υιό του Θεού, αξιώνεται τον τέλειο βαθμό και βαπτίζεται στο όνομα του Πατέρα αυτού, του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, σύμφωνα με τη μαρτυρία του Ιωάννη, ο οποίος δίνει την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, του Θεού που λέει: «Εξέλθετε από ανάμεσά τους και αποχωριστείτε, και μην αγγίζετε ακάθαρτο πράγμα· και εγώ θα σας δεχθώ, και εσείς θα είστε για μένα υιοί και θυγατέρες, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας», με τη χάρη του ίδιου του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, του μονογενούς Υιού του ζωντανού Θεού, «στον οποίο ούτε η περιτομή έχει κάποια ισχύ ούτε η ακροβυστία, αλλά η πίστη που ενεργείται μέσω της αγάπης», όπως είναι γραμμένο. Μέσω αυτής κατορθώνεται με επιτυχία από εμάς εκείνο που τέθηκε άρρηκτα συνδεδεμένο με το παράγγελμα του βαπτίσματος από τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος είπε: «Διδάσκοντες αυτούς να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα»· την τήρηση των οποίων ο ίδιος ο Κύριος όρισε ως απόδειξη της αγάπης προς αυτόν, λέγοντας: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου»· και πάλι: «Εκείνος που έχει τις εντολές μου και τις τηρεί, εκείνος είναι που με αγαπά»· και πάλι: «Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει». Και με τρόπο πιο έντονο και παρακλητικό λέει: «Μείνετε στη δική μου αγάπη.»

Εκείνος που αγαπά τον Θεό, πιστεύει γνήσια και επιτελεί τα έργα της πίστεως με οσιότητα· εκείνος όμως που μόνο πιστεύει και δεν βρίσκεται μέσα στην αγάπη, ούτε αυτήν την ίδια την πίστη που νομίζει ότι έχει, δεν έχει· διότι πιστεύει με κάποια ελαφρότητα του νου, εφόσον δεν ενεργείται από το βάρος της δόξας της αγάπης. Η πίστη λοιπόν που ενεργείται μέσω της αγάπης είναι το μέγιστο των αρετών. {κβʹ.} Ο βυθός της πίστεως, όταν ερευνάται, αναταράσσεται· όταν όμως θεωρείται με απλή διάθεση, γαληνεύει. Διότι το βάθος της πίστεως, όντας ύδωρ λήθης των κακών, δεν ανέχεται να θεωρείται από περίεργες σκέψεις. Ας πλέουμε λοιπόν μέσα στα ύδατά της με απλότητα διανοίας, για να φθάσουμε έτσι στο λιμάνι του θελήματος του Θεού. {κγʹ.} Κανείς δεν μπορεί είτε να αγαπά είτε να πιστεύει γνήσια, εάν δεν έχει πάψει να έχει τον ίδιο του τον εαυτό κατήγορο. Διότι, όταν η συνείδησή μας ταράζει τον εαυτό της με τους ελέγχους, δεν επιτρέπεται πλέον στον νου να αισθανθεί την ευωδία των υπερκόσμιων αγαθών, αλλά αμέσως διαμερίζεται στην αμφιβολία, καθώς από τη μία την επιθυμεί με θερμή κίνηση εξαιτίας της προηγούμενης εμπειρίας της πίστεως, αλλά από την άλλη δεν δύναται πλέον να τη συλλάβει στην αίσθηση της καρδιάς μέσω της αγάπης, εξαιτίας των συνεχών, όπως είπα, νυγμών της συνειδήσεως που τον ελέγχει. Πλην όμως, αφού καθαρίσουμε τους εαυτούς μας με πιο θερμή προσοχή, μέσα από περισσότερη πείρα εν Θεώ θα επιτύχουμε αυτό που ποθούμε. {κδʹ.}

Διπλό δε είναι το σύμβολο του κάλλους· διότι δεν λέει απλώς ότι τα χείλη είναι νήμα, αλλά πρόσθεσε και τη λάμψη του χρώματος, ώστε να στολιστεί το στόμα της Εκκλησίας και με τα δύο, και με το νήμα και με το κόκκινο, με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του καθενός. Διότι, αφενός, με το νήμα διδάσκεται την ομοφροσύνη, ώστε ολόκληρη να γίνει ένα νήμα και μία ενιαία κλωστή πλεγμένη από διάφορα νήματα· αφετέρου, με το κόκκινο χρώμα διδάσκεται να αποβλέπει στο αίμα δια του οποίου λυτρωθήκαμε, και πάντοτε να φέρει στα χείλη της την ομολογία Εκείνου που μας εξαγόρασε με το αίμα Του. Διότι και με τα δύο αυτά ολοκληρώνεται στα χείλη της Εκκλησίας η ευπρέπεια, όταν και η πίστη της ομολογίας ακτινοβολεί, και η αγάπη συμπλέκεται με την πίστη. Και εάν πρέπει να περικλείσουμε αυτή την εικόνα σε κάποιον ορισμό, έτσι θα ορίσουμε τα λεχθέντα: κόκκινο νήμα είναι η Πίστη που ενεργείται δια της αγάπης, έτσι ώστε με το κόκκινο να δηλώνεται η πίστη, και με το νήμα να ερμηνεύεται η αγάπη. Ότι με αυτά είναι στολισμένα τα χείλη της Νύμφης, το μαρτυρεί η αλήθεια.

Επειδή, λοιπόν, απέδειξε την αγάπη του ο καλός εραστής των ψυχών μας, εξαιτίας της οποίας, ενώ εμείς ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε για εμάς, για τον λόγο αυτόν η νύμφη, ανταποδίδοντας τον έρωτα σε εκείνον που την αγάπησε, δείχνει ότι έχει καρφωμένο βαθιά μέσα της το βέλος της αγάπης, δηλαδή την κοινωνία της θεότητάς του· διότι ο Θεός είναι αγάπη, όπως έχει ειπωθεί, η οποία εισήλθε στην καρδιά μέσω της αιχμής της πίστης. Εάν, μάλιστα, πρέπει να αναφέρουμε και το όνομα αυτού του βέλους, θα πούμε εκείνο που μάθαμε από τον Παύλο, ότι το βέλος αυτό είναι η Πίστη που ενεργείται μέσω της αγάπης.

Γι' αυτό και έδωσαν το δεξί χέρι σε εμένα, και όχι μόνο σε εμένα, αλλά και στον Βαρνάβα, ώστε εμείς μεν να απευθυνθούμε στα έθνη, αυτοί δε στην περιτομή. Ω υπερβολή της συνέσεως και αναντίρρητη απόδειξη της συμφωνίας! Διότι αποδεικνύει ότι και τα δικά τους ήταν δικά του, και τα δικά του δικά τους. Επειδή αυτό φαινόταν ορθό και στις δύο πλευρές, δηλαδή και εκείνοι να κηρύττουν με αυτόν τον τρόπο στους Ιουδαίους, και αυτός στα έθνη· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Ώστε εμείς μεν στα έθνη, αυτοί δε στην περιτομή». Βλέπεις πώς εδώ ονομάζει περιτομή όχι το ίδιο το πράγμα, αλλά τους Ιουδαίους; Διότι, όταν εννοεί το ίδιο το πράγμα και το αντιδιαστέλλει, παραθέτει απέναντί του την ακροβυστία, όπως όταν λέει: «Η περιτομή βέβαια ωφελεί, εάν τηρείς τον νόμο· εάν όμως είσαι παραβάτης του νόμου, η περιτομή σου έχει γίνει ακροβυστία»· και πάλι: «Ούτε η περιτομή έχει κάποια ισχύ, ούτε η ακροβυστία»· όταν όμως ονομάζει κατ' αυτόν τον τρόπο τους Ιουδαίους, και θέλει να δηλώσει όχι το πράγμα αλλά τον λαό, δεν αντιπαραθέτει την ακροβυστία, αλλά τα έθνη. Διότι οι Ιουδαίοι αντιδιαστέλλονται προς τα έθνη, ενώ η περιτομή προς την ακροβυστία· όπως όταν λέει και πιο πάνω: «Διότι εκείνος που ενήργησε στον Πέτρο για την αποστολή της περιτομής, ενήργησε και σε εμένα για τα έθνη»· και εδώ πάλι, το «Εμείς στα έθνη, αυτοί δε στην περιτομή», δεν το λέει για το ίδιο το πράγμα, αλλά έτσι ονομάζει τον λαό των Ιουδαίων, αντιδιαστέλλοντάς τον προς τα έθνη. «Μόνο να θυμόμαστε τους φτωχούς, πράγμα το οποίο και εγώ προθυμοποιήθηκα να πράξω ακριβώς».

Δεν έχουμε ανάγκη από κανένα από εκείνα τα νομικά παραγγέλματα, λέει· διότι αρκεί η πίστη για να μας χορηγήσει το Πνεύμα, και μέσω αυτού τη δικαιοσύνη, και τα πολλά και μεγάλα αγαθά. Διότι εν Χριστώ Ιησού ούτε η περιτομή έχει κάποια αξία ούτε η ακροβυστία, αλλά η πίστη που ενεργείται μέσω της αγάπης. Βλέπεις λοιπόν πώς αποδύεται στον αγώνα με μεγαλύτερη παρρησία; Διότι εκείνος που ενδύθηκε τον Χριστό, λέει, ας μην ασχολείται πλέον με αυτά. Και όμως έλεγε προηγουμένως ότι η περιτομή είναι βλαβερή· πώς λοιπόν την παρουσιάζει τώρα ως κάτι το αδιάφορο; Είναι αδιάφορη για εκείνους που την είχαν λάβει ήδη πριν από την πίστη, όχι όμως για εκείνους που περιτέμνονται μετά την πίστη.

Τι σημαίνει, λοιπόν, το «δι' αγάπης ενεργουμένη»; Εδώ τους κατέφερε μεγάλο πλήγμα, φανερώνοντας ότι αυτή η παρείσδυση έγινε επειδή δεν είχε ριζώσει μέσα τους η αγάπη προς τον Χριστό· διότι το ζητούμενο δεν είναι μόνο το να πιστέψει κανείς, αλλά και το να παραμείνει αγαπώντας.

Και πώς, άκουσε. Η περιτομή έχει συνδεδεμένη μαζί της τη θυσία και την τήρηση της ημέρας· η θυσία πάλι, την τήρηση της ημέρας και του τόπου· ο τόπος, πολυάριθμους τρόπους καθαρμών. Οι καθαρμοί εισάγουν ένα πλήθος διατάξεων. Διότι δεν επιτρέπεται σε έναν ακάθαρτο να προσφέρει θυσία, ούτε να εισέρχεται στα ιερά άδυτα, ούτε είναι θεμιτό να κάνει οτιδήποτε άλλο από αυτά. Γι' αυτό και ο νόμος συμπαρασύρει πολλά μέσω μιας μόνο εντολής. Αν λοιπόν περιτμηθείς, αλλά όχι την όγδοη ημέρα, ή την όγδοη ημέρα μεν, αλλά δεν προσφέρεις θυσία· ή προσφέρεις θυσία μεν, αλλά όχι στον καθορισμένο τόπο· ή στον καθορισμένο τόπο μεν, αλλά όχι τα νενομισμένα· ή τα νενομισμένα μεν, αλλά δεν είσαι καθαρός· ή είσαι μεν καθαρός, αλλά δεν έχεις καθαρθεί σύμφωνα με τους προβλεπόμενους θεσμούς, όλα εκείνα χάνονται. Γι' αυτό λέει ότι είναι οφειλέτης να εκπληρώσει όλον τον νόμο. «Όσοι δικαιώνεστε με τον νόμο, εκπέσατε από τη χάρη». Και τους εκφοβίζει με την τιμωρία. Διότι τι απομένει για όσους εκπίπτουν από τη χάρη, παρά η αναπόφευκτη τιμωρία; «Διότι εμείς διά του Πνεύματος εκ πίστεως απεκδεχόμαστε την ελπίδα της δικαιοσύνης». Αφού τους φόβισε μέσω της τιμωρίας, τους οδηγεί και πάλι σε λιμάνι παρηγοριάς, λέγοντας: Δεν έχουμε ανάγκη τίποτα από εκείνες τις νομικές διατάξεις, λέει. Διότι η πίστη αρκεί για να μας χορηγήσει το Πνεύμα, και μέσω αυτής τη δικαιοσύνη και πολλά μεγάλα αγαθά. «Διότι εν Χριστώ Ιησού ούτε η περιτομή έχει κάποια ισχύ ούτε η ακροβυστία, αλλά η πίστη που ενεργείται διά της αγάπης».

«Όσο έχετε το φως, να πιστεύετε στο φως, για να γίνετε υιοί του φωτός.» «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα που κάνω εγώ, θα τα κάνει και εκείνος, και μεγαλύτερα από αυτά θα κάνει.» «Μακάριοι όσοι δεν είδαν και πίστεψαν.» «Τι θα πούμε λοιπόν; Ότι τα έθνη που δεν επιδίωκαν τη δικαιοσύνη, κατέκτησαν τη δικαιοσύνη, και μάλιστα τη δικαιοσύνη που προέρχεται από την πίστη· ενώ ο Ισραήλ, που επιδίωκε τον νόμο της δικαιοσύνης, δεν έφτασε στον νόμο της δικαιοσύνης. Γιατί; Διότι δεν την επιδίωξαν εκ πίστεως, αλλά σαν να προερχόταν από τα έργα. Επειδή σκόνταψαν στον λίθο του προσκόμματος, καθώς είναι γραμμένο: Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο προσκόμματος, και πέτρα σκανδάλου, και όποιος πιστεύει σε αυτόν, δεν θα καταισχυνθεί.» «Γνωρίζοντας ότι δεν δικαιώνεται ο άνθρωπος από τα έργα του νόμου, ειμή μόνο διά της πίστεως στον Ιησού Χριστό, και εμείς πιστέψαμε στον Χριστό Ιησού, για να δικαιωθούμε εκ πίστεως του Ιησού Χριστού, και όχι από τα έργα του νόμου· διότι από τα έργα του νόμου δεν πρόκειται να δικαιωθεί καμία σάρκα.» «Διότι εν Χριστώ Ιησού, ούτε η περιτομή έχει κάποια ισχύ, ούτε η ακροβυστία, αλλά η πίστη που ενεργείται διά της αγάπης.» «Πίστη είναι η υπόσταση των πραγμάτων που ελπίζουμε, η απόδειξη των πραγμάτων που δεν βλέπουμε. Διότι χάρη σε αυτήν έλαβαν καλή μαρτυρία οι προπάτορες. Χωρίς πίστη είναι αδύνατον να ευαρεστήσει κανείς τον Θεό. Διότι εκείνος που προσέρχεται στον Θεό πρέπει να πιστέψει ότι υπάρχει, και ότι γίνεται μισθαποδότης σε αυτούς που τον αναζητούν.» «Να γυμνάζεις τον εαυτό σου στην ευσέβεια.»

Εφόσον λοιπόν ολόκληρος ο νόμος έχει κατ' αυτόν τον τρόπο καταπαύσει λόγω του ατελούς και του σκιώδους χαρακτήρα του, καθώς και λόγω της σάρκας του γράμματος, όπως πάλι λέει ο Κύριος: «ο νόμος και οι προφήτες ίσχυσαν έως τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, από τότε δε η βασιλεία των ουρανών, δηλαδή η ευαγγελική πολιτεία, βιάζεται»· γιατί πρέπει όσοι έχουν φτάσει στην ευαγγελική τελειότητα να παλινδρομούν με νηπιώδη τρόπο στα στοιχεία εκείνου του νόμου, και να αναμειγνύουν στην πνευματική και αληθινή λατρεία τη σαρκική και σκιώδη μέσω της αποδοχής των αζύμων, και να κιβδηλεύουν έτσι το δοκιμασμένο, πυρωμένο και επταπλασίως καθαρισμένο αργύριο της καθ' ημάς ορθής πίστεως; Διότι μην πεις ότι, όπως ακριβώς εν Χριστώ Ιησού ούτε η περιτομή ισχύει σε κάτι ούτε η ακροβυστία, σύμφωνα με τον θείο απόστολο, αλλά η πίστη που ενεργείται μέσω της αγάπης, έτσι και εν Χριστώ ούτε η ζύμη έχει κάποια ισχύ ούτε το άζυμο, αλλά η πίστη που ενεργεί τα πάντα, καθαγιάζοντας το δώρο μέσω της επικλήσεως του Πνεύματος, είτε αυτό είναι ένζυμο, είτε άζυμο, είτε από σιτάρι, είτε από κριθάρι, είτε από κεχρί, είτε από όλυρα.

Διότι, πατέρες, η υπεράσπιση της αγίας Του εικόνας αποτελεί ομολογία του Χριστού, όπως αντίστροφα, αυτός που την αρνείται, αθετεί τον Χριστό. Διότι, όπως αναφέρει ο Μέγας Βασίλειος, η τιμή προς την εικόνα διαβαίνει στο πρωτότυπο, και στο καθένα από τα δύο βλέπεται και προσκυνείται το άλλο, έστω κι αν ο Λέων, που φέρει όνομα θηρίου και είναι υπηρέτης του σατανά, παρακινημένος από τον ζήλο της ασέβειας του παλαιού Κωνσταντίνου, εξεμάνη εναντίον του Χριστού, της αγίας μητέρας Του και κάθε αγίου. Είθε η μνήμη του να χαθεί με τον ήχο αιώνιου αναθέματος. Εσείς όμως είθε να διαφυλαχθείτε για την Εκκλησία του Θεού ως στύλοι και εδραιώματα, και για εμάς τους ταπεινούς ως υπερασπιστές και μεσολαβητές προς τον αγαθό Θεό, ώστε, έχοντας την πίστη που ενεργείται μέσω της αγάπης, να σωθούμε από τον πονηρό.

Προς την αδελφότητα υπό τον πνευματικό υιό Γρηγόριο. Αδελφοί και πατέρες, επειδή παρακλήθηκα από τον πατέρα σας, ως πατέρας και δικός του αλλά και δικός σας μέσω αυτού, να σας μιλήσω για τα όσα συντελούν στη σωτηρία, εύλογα πείστηκα και ομιλώ ο ταπεινός, ξεκινώντας από το εξής: Η σωτηρία μας, τέκνα αγαπητά, έγκειται στο να πιστεύουμε ορθά στην Αγία Τριάδα και να έχουμε έργα που επιβεβαιώνονται από τις άγιες εντολές του Θεού. Διότι εν Χριστώ Ιησού, όπως λέει ο απόστολος, ούτε η περιτομή έχει κάποια ισχύ ούτε η ακροβυστία, αλλά η πίστη που ενεργείται μέσω της αγάπης. Και ο μεν λόγος της πίστεως αναφέρεται στο δόγμα της ορθοδοξίας, ο δε λόγος της αγάπης αναφέρεται στο θεώρημα της ευπραξίας.

Προς τον Νικήτα, ηγούμενο του Μηδικίου. Αγαπώ να λαμβάνω από την τιμιότητά σου απαντήσεις στις επιστολές που στέλνω, αλλά, ακόμη και αν δεν λαμβάνω, δεν θα σιωπήσω. Γι' αυτό και τώρα απευθύνομαι στην οσιότητά σου, εκπληρώνοντας το χρέος της αγάπης και γνωστοποιώντας τη δική μου ταλαιπωρία, ότι δηλαδή παραμένω ζωντανός χάρη στις άγιες προσευχές σου, σφάλλοντας μεν πολύ απέναντι στον Θεό καθημερινά, αλλά επιθυμώντας, μαζί με εσάς τους αγίους, να υπηρετήσω τον Χριστό με πίστη που ενεργείται μέσω της αγάπης.

Ώστε "ας μην υπερηφανεύονται" οι δυσώνυμοι Εικονομάχοι λέγοντας ότι έχουν εκλείψει οι ομολογητές του Χριστού. Αλλά μάλλον ας γνωρίζουν ότι η μετάστασή τους αποτελεί ακράδαντο στήριγμα για την Εκκλησία του Θεού, και σε εμάς που απομείναμε βεβαιότητα της αλήθειας, ώστε να απορρίπτουμε με αποτροπιασμό τη σκοτεινή τους πλάνη. Αλλά επειδή η "πίστη που ενεργείται μέσω της αγάπης" γνωρίζει πώς να σώζει τον άνθρωπο, σας παρακαλώ, όπως πάντοτε έτσι και τώρα, να εφαρμόζετε τις θείες εντολές και να είστε προετοιμασμένοι για την έξοδο, εξαιτίας του άδηλου του θανάτου. Διότι γνωρίζετε ότι και ο προαναφερθείς πατέρας, αφού καταλήφθηκε αιφνιδίως από σφοδρούς πόνους και καυστικό πυρετό, και την επόμενη ημέρα έμεινε άλαλος, την τρίτη ημέρα παρέδωσε το πνεύμα.

Ας μην πει λοιπόν κάποιος: είμαι απαίδευτος, πώς μου είναι δυνατόν να κατανοήσω την πίστη; Ο αγαθός Θεός απλώνει σε όλους τις ακτίνες της αγαθότητάς Του. Τι λέει ο Απόστολος; «Βλέπετε, αδελφοί, την κλήση σας, ότι δεν υπάρχουν πολλοί σοφοί κατά σάρκα, ούτε πολλοί δυνατοί, ούτε πολλοί ευγενείς· αλλά τα μωρά του κόσμου εξέλεξε ο Θεός, για να καταντροπιάσει τους σοφούς, και τα ασθενή του κόσμου εξέλεξε ο Θεός, για να καταντροπιάσει τα ισχυρά, και τα αγενή του κόσμου και τα εξουθενωμένα εξέλεξε ο Θεός και αυτά που δεν είναι τίποτα, για να καταργήσει εκείνα που είναι κάτι.» Δεν βλέπετε μεταξύ σας αυτό που λέγεται; Δεν θυμάστε τον μακάριο αδελφό μας Θαδδαίο, για να προσπεράσω τους άλλους; Δεν ήταν Σκύθης; Δεν υπήρξε δούλος ανθρώπων; Δεν μόνασε, αφού ελευθερώθηκε; Δεν έφτασε σε ύψος και στην προηγούμενη και στην παρούσα ομολογία; Και επειδή κατανόησε την πίστη του και μεγαλύνθηκε σύμφωνα με αυτήν προκόβοντας όπως έπρεπε, αξιώθηκε να στεφανωθεί και με το στεφάνι του μαρτυρίου, αναχωρώντας από τον κόσμο αυτόν την τρίτη ημέρα μετά τη μαρτυρική του άθληση. Έτσι λοιπόν και εμείς, αδελφοί, ας ζήσουμε χωρίς να προφασιζόμαστε αμάθεια, αλλά αναζητώντας, διδασκόμενοι και μεγαλυνόμενοι σύμφωνα με την πίστη μας· και αυτό μπορεί να συμβεί, εάν ο αγαθός βίος συμπορεύεται με την πίστη· διότι η πίστη που «ενεργείται μέσω της αγάπης» τελειοποιεί τη σωτηρία μας.