Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 6:1

Μη γίνεσαι μεροληπτικός κριτής του εαυτού σου, ούτε να εξετάζεις τα πράγματα χαριστικά, υπολογίζοντας μεν ως θετικό ό,τι καλό νομίζεις πως έχεις, αλλά λησμονώντας θεληματικά τα σφάλματά σου. Ούτε να υπερηφανεύεσαι για όσα κατορθώνεις σήμερα, ενώ συγχωρείς τον εαυτό σου για όσα κακά έπραξες πρόσφατα και παλαιότερα. Απεναντίας, όταν σε κυριεύει έπαρση για το παρόν, ας έρχεται στη μνήμη σου το παρελθόν, και έτσι θα απαλλαγείς από την αναίσθητη φλεγμονή της υπερηφάνειας. Διότι, πράγματι, είναι πάρα πολύ δύσκολο να γνωρίσει κανείς τον εαυτό του. Όπως ακριβώς το μάτι, ενώ βλέπει τα εξωτερικά, δεν μπορεί να δει τον ίδιο του τον εαυτό, έτσι και ο ίδιος ο νους μας, ενώ διακρίνει με οξύτητα το ξένο αμάρτημα, είναι βραδύς στην επίγνωση των δικών του ελαττωμάτων. Μη γίνεσαι βαρύς στις επιπλήξεις, ούτε να ελέγχεις βιαστικά και με εμπάθεια· διότι η συμπεριφορά αυτή είναι δείγμα αυθάδειας. Ούτε να καταδικάζεις για μικρά σφάλματα, ωσάν να είσαι ο ίδιος απολύτως δίκαιος· αλλά να αποδέχεσαι όσους περιπίπτουν σε παράπτωμα, καταρτίζοντάς τους πνευματικά, όπως προτρέπει ο Απόστολος: «Προσέχοντας τον εαυτό σου, μήπως πειραστείς και εσύ». Διότι, εάν μεν αμαρτάνουμε σε κάτι, με τη νουθεσία θα γίνουμε καλύτεροι· εάν όμως δεν αδικούμε σε τίποτα, για ποιο λόγο να γινόμαστε αντικείμενο μίσους;

Εάν τυχόν κάποιος άνθρωπος παρασυρθεί σε κάποιο παράπτωμα, εσείς οι πνευματικοί να διορθώνετε τον άνθρωπο αυτόν με πνεύμα πραότητας, προσέχοντας τον εαυτό σου, μήπως πειραστείς και εσύ. Να βαστάζετε ο ένας τα βάρη του άλλου, και με τον τρόπο αυτόν να εκπληρώσετε τον νόμο του Χριστού.

Να μην είσαι βαρύς στις επιπλήξεις, ούτε να ελέγχεις βιαστικά, ούτε με εμπάθεια (διότι κάτι τέτοιο είναι αυθάδεια), ούτε να καταδικάζεις για μικρά σφάλματα, σαν να είσαι ο ίδιος απολύτως δίκαιος. Αντιθέτως, να δέχεσαι κοντά σου αυτούς που βρίσκονται σε παράπτωμα και να τους καταρτίζεις πνευματικά, όπως προτρέπει ο Απόστολος: «Προσέχοντας τον εαυτό σου, μήπως πειραστείς κι εσύ». Να δείχνεις τόση σπουδή στο να μη δοξάζεσαι από τους ανθρώπους, όση δείχνουν άλλοι στο να δοξάζονται, εφόσον βεβαίως θυμάσαι τον Χριστό, ο Οποίος λέει ότι η θεληματική προβολή στους ανθρώπους και το να πράττει κανείς το αγαθό για να θεαθεί από αυτούς, αποτελεί ζημία του μισθού παρά τω Θεώ. Διότι, όπως λέει, «έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους». Μη ζημιώνεις, λοιπόν, τον εαυτό σου με το να επιθυμείς να επιδεικνύεσαι στους ανθρώπους. Επειδή ο Θεός είναι ο μέγας θεατής, να φιλοδοξείς να δοξάζεσαι ενώπιον του Θεού· διότι Εκείνος αποδίδει λαμπρό τον μισθό. Αλλά μήπως αξιώθηκες πρωτοκαθεδρίας, και οι άνθρωποι σε περιποιούνται και σε δοξάζουν; Γίνε ίσος με τους υφισταμένους σου, «όχι καταδυναστεύοντας τους κλήρους», όπως λέει, ούτε σύμφωνα με το πρότυπο των κοσμικών αρχόντων. Διότι ο Κύριος πρόσταξε, εκείνος που θέλει να είναι πρώτος, να είναι δούλος όλων. Γενικά μιλώντας, να επιδιώκεις έτσι την ταπεινοφροσύνη, ως εραστής της. Αγάπησέ την, και εκείνη θα σε δοξάσει. Έτσι θα βαδίσεις σωστά προς την αληθινή δόξα, αυτήν που υπάρχει ανάμεσα στους αγγέλους, αυτήν παρά τω Θεώ.

Εάν κάποιος σου εξομολογηθεί τους λογισμούς του ή αποκαλύψει τα ελαττώματά του, μην τον περιφρονήσεις στη σκέψη σου, επειδή διέπραξε τέτοια πράγματα, αλλά μάλλον να θαυμάζεις για τη μεταβολή του αδελφού. Διότι το να φανερώνει κανείς με τη θέλησή του τα πταίσματά του σε πνευματικούς άνδρες είναι σημάδι διόρθωσης του βίου, ενώ το να τα κρύβει είναι δηλωτικό εμπαθούς ψυχής. Επειδή κανένας που συναναστρέφεται με κλέφτες και συντάσσεται με μοιχούς δεν τους αποκαλύπτει ποτέ, διότι έχει προσκολληθεί στο πάθος. Πρέπει λοιπόν να παρηγορούμε αυτόν που εξομολογείται με κάθε ταπεινοφροσύνη, όπως είναι γραμμένο: προσέχοντας τον εαυτό σου, μήπως πειραστείς και εσύ. Διότι λέει ο Κύριος μέσω του προφήτη Ιεζεκιήλ: και εσύ, υιέ ανθρώπου, πες προς τους υιούς του λαού σου: η δικαιοσύνη του δικαίου δεν θα τον σώσει, την ημέρα που θα πλανηθεί· και η ανομία του ανόμου δεν θα τον βλάψει, την ημέρα που θα αποστραφεί από την ανομία του.

Τώρα, λοιπόν, αυτό που άρχισες, ολοκλήρωσέ το. Εάν όμως και παρασύρθηκες σε κάποιο παράπτωμα, μην παραμένεις στην πτώση, αλλά επίστρεψε στον Κύριο εν αληθεία. Υπάρχει στον ουρανό Αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες εκείνων που επιστρέφουν σε Αυτόν.

Και ότι ο κανόνας της αλήθειας έχει τέτοιον χαρακτήρα, είναι σαφές στον καθένα. Διότι, μετά την πρώτη μετάνοια, αυτήν δια του λουτρού της παλιγγενεσίας, στην οποία μετάνοια ανακαινίσθηκε κάθε άνθρωπος, δεύτερη τέτοια δεν υπάρχει. Επειδή ούτε δύο βαπτίσματα υπάρχουν, αλλά ένα, ούτε ο Χριστός σταυρώθηκε δύο φορές, αλλά μία φορά, ούτε πέθανε δύο φορές για εμάς και αναστήθηκε. Και για τον λόγο αυτόν πρέπει να διασφαλιστούμε, ώστε, παραπίπτοντας, να μην χάσουμε τον στέφανο του ανακαινισμού. Αλλά εάν κάποιος παραπέσει και «προληφθεί σε κάποιο παράπτωμα», όπως λέγει ο απόστολος, «εσείς οι πνευματικοί καταρτίζετε [διορθώνετε] έναν τέτοιον άνθρωπο με πνεύμα πραότητας, προσέχοντας τον εαυτό σου, μήπως πειραστείς και εσύ». Εάν λοιπόν κάποιος περιπέσει σε παράπτωμα, οποιοδήποτε και αν είναι αυτό, ας μετανοήσει. Διότι ο Θεός δέχεται τη μετάνοια και μετά το βάπτισμα, εάν κάποιος παραπέσει. Το πώς όμως ενεργεί Εκείνος με έναν τέτοιον άνθρωπο, μόνος Του το γνωρίζει· «διότι είναι ανεξερεύνητα τα κρίματά Του και ανεκδιήγητες οι οδοί Του». Και πριν από την Παρουσία δεν πρέπει να κρίνουμε, «έως ότου έλθει ο Κύριος, ο οποίος και θα αποκαλύψει τα κρυπτά της καρδίας· και τότε ο έπαινος του καθενός θα γίνει φανερός». «Διότι η ημέρα θα το φανερώσει, επειδή με πυρ αποκαλύπτεται». 6. Ούτε λοιπόν υποσχόμαστε απόλυτη ελευθερία σε όσους έχουν παραπέσει μετά το βάπτισμα, ούτε απελπιζόμαστε για τη ζωή τους· διότι ο Θεός «είναι ελεήμων και οικτίρμων», και «έδωσε σε όσους μετανοούν την επάνοδο».

Και με αυτά και με τα παρόμοια λόγια κεντρίσαμε βαθύτατα τη διάνοιά τους. Αλλά τώρα πάλι τους παρακαλούμε· διότι έτσι παρήγγειλε και ο Παύλος: «Έλεγξε», λέει, «επίπληξε, παρακάλεσε». Διότι δεν πρέπει να κάνουμε πάντοτε ούτε μόνο το ένα ούτε μόνο το άλλο, αλλά, συνδυάζοντας και τα δύο, να προσφέρουμε ολοκληρωμένη την ωφέλεια. Επειδή, αν ελέγχουμε συνεχώς, τους κάνουμε πιο αναιδείς· ενώ αν παρακαλούμε συνεχώς, τους κάνουμε πιο ράθυμους. Γι' αυτό και οι ιατροί δεν κάνουν μόνο τομές, αλλά επιδένουν και τα τραύματα· ούτε επιθέτουν πάντοτε πικρά φάρμακα, αλλά πολλές φορές και ήπια· με τα πρώτα καθαρίζοντας τη σήψη, και με τα δεύτερα καταπραΰνοντας τον πόνο που προήλθε από τις τομές. Γι' αυτό και αλλού λέει ο Παύλος: «Αδελφοί, εάν κάποιος άνθρωπος περιπέσει σε κάποιο παράπτωμα, εσείς οι πνευματικοί να καταρτίζετε έναν τέτοιον άνθρωπο, προσέχοντας τον εαυτό σου μήπως πειραστείς κι εσύ». Άριστη παραίνεση, ολοκληρωμένη συμβουλή, που εμπεριέχει πολλή μέριμνα και επιδεικνύει πατρική ευσπλαχνία· όντως της γλώσσας του Παύλου είναι αυτή η λέξη: «αδελφοί». Αμέσως με το όνομα της συγγένειας προσέλκυσε την εύνοια του ακροατή.

Προήλθες από τις ίδιες ωδίνες με αυτόν, τράφηκες με τις ίδιες τροφές, είχες τον ίδιο πατέρα, έγινες κοινωνός μαζί του στην πνευματική γέννηση· αυτήν λοιπόν τη συγγένεια να την επιδεικνύεις και κατά τη διόρθωση των πτωμάτων. «Εάν προληφθεί». Δεν είπε: «Εάν αμαρτήσει», αλλά κατέφυγε σε ένα είδος αμαρτίας που επιδέχεται συγγνώμη. Διότι το «εάν προληφθεί», δηλαδή εάν παρασυρθεί, εάν εξαπατηθεί, δεν το λέει για εκείνον που αμάρτησε εσκεμμένα, αλλά για εκείνον που αγωνίζεται μεν να επιτύχει το καλό, υποσκελίζεται όμως από κάποια διαβολική περίσταση.

Διότι ένας τέτοιος δεν είναι τόσο άξιος κατηγορίας, όσο συγγνώμης. «Εάν τυχόν και προληφθεί ο άνθρωπος». Πάλι κατέφυγε σε ένα άλλο είδος επιχειρήματος για συγγνώμη: στην ασθένεια της φύσεως, την οποία υπαινίχθηκε μέσω αυτής της ονομασίας. Όπως ακριβώς, λοιπόν, ο μέγας Ιώβ, θέλοντας να προσελκύσει τη συγγνώμη του Θεού, έλεγε: «Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον υπολογίζεις, και να ελέγχεις τα αμαρτήματά του;», έτσι ας κάνουμε κι εμείς, όταν ζητούμε συγχώρηση για κάποιον από εκείνους που έχουν αμαρτήσει, λέγοντας συνεχώς: «Άνθρωπος είναι», υπενθυμίζοντας έτσι την ανθρώπινη φύση και ελκύοντας με αυτόν τον τρόπο προς το έλεος εκείνον που αγανακτεί. Για τον λόγο αυτόν και ο Παύλος κατέφυγε στη φύση και στην ευτέλειά της, λέγοντας: «Εάν τυχόν και προληφθεί ο άνθρωπος σε κάποιο παράπτωμα». Δεν εννοεί γενικώς τα μεγάλα αμαρτήματα, αυτά που υπερβαίνουν τη συγγνώμη και δεν είναι άξια φιλανθρωπίας, αλλά τα μικρά και ελαφριά. «Εσείς οι πνευματικοί». Εκείνος μεν που αμάρτησε είναι άνθρωπος, ενώ εκείνοι που κατορθώνουν την αρετή είναι πνευματικοί. Εκεί ανέφερε το όνομα της φύσεως, ενώ εδώ έθεσε την ονομασία της αρετής.

Να αποκαθιστάτε έναν τέτοιο άνθρωπο. Να τον καθιστάτε, λέει, ακατανίκητο, ακαταμάχητο, ανίκητο από τον διάβολο. Προσέχοντας τον εαυτό σου, μήπως πειραστείς και εσύ. βʹ. Αυτή είναι μεγίστη συμβουλή, επιτακτική προτροπή. Ακόμη και αν είναι πέτρα αυτός που ακούει, ο λόγος αυτός είναι ικανός να τον φοβίσει και να τον διεγείρει προς ανόρθωση εκείνου που έχει πέσει.

Δεν θέλεις, λέει, να τον ελεήσεις ως αδελφός; Δεν θέλεις να δώσεις συγγνώμη σε αυτόν που είναι άνθρωπος; Δεν θέλεις ως πνευματικός να του τείνεις το χέρι; Εξέτασε τη δική σου κατάσταση, και δεν θα χρειαστείς κανέναν να σε συμβουλεύσει για να βοηθήσεις αυτόν που έχει πέσει, αλλά από μέσα σου και από τον ίδιο σου τον εαυτό θα λάβεις την προτροπή. Πώς και με ποιον τρόπο; «Προσέχοντας τον εαυτό σου», λέει, «μήπως πειρασθείς και εσύ». Δεν είπε: «Διότι οπωσδήποτε θα αμαρτήσεις και εσύ», για να μην καταστήσει τον λόγο βαρύτερο· αλλά πώς; «Μήπως τυχόν πειρασθείς και εσύ».

Ίσως όμως αμαρτήσει, ίσως πάλι να μην αμαρτήσει. Επειδή λοιπόν το μέλλον είναι άδηλο, προαποταμίευσε για τον εαυτό σου ένα απόθεμα φιλανθρωπίας μέσω όσων πράττεις για τον πλησίον, ώστε, αν ποτέ παραπατήσεις, να βρεις φυλαγμένη μεγάλη αποθήκη συγγνώμης. Δεν είπε: «Μήπως τυχόν αμαρτήσεις και εσύ, μήπως τυχόν πέσεις και εσύ» —προσέξτε με ακρίβεια τη δύναμη των ίδιων των λέξεων— αλλά: «Μήπως τυχόν πειραστείς και εσύ». Έδειξε έτσι ότι έχουμε εχθρό πειρατή· και ο πειρατής δεν έχει προκαθορισμένο τον χρόνο της επίθεσης, αλλά πολλές φορές μας επιτίθεται και όταν κοιμόμαστε και όταν ραθυμούμε. Γι' αυτόν τον λόγο, και εκείνος που αιφνιδιάστηκε είναι άξιος συγγνώμης, επειδή αιχμαλωτίστηκε από πειρατή.

Τι λες, άνθρωπε; Δεν έχεις τίποτα το κοινό μαζί του; Αδελφός σου είναι, μετέχει στην ίδια φύση με σένα, βρίσκεστε υπό τον ίδιο Δεσπότη, και πολλές φορές μάλιστα μετέχετε στην ίδια τράπεζα, την πνευματική εννοώ και φρικτή· και λες, «Δεν έχω τίποτα το κοινό μαζί του», και τον προσπερνάς ανελέητα, και δεν απλώνεις το χέρι σου σε αυτόν που κείτεται πεσμένος; Και στους Ιουδαίους μεν ο νόμος διέταζε να μην παραβλέπουν ούτε τα υποζύγια των εχθρών τους όταν έπεφταν· εσύ όμως, βλέποντας τον αδελφό σου πολλές φορές να έχει τραυματιστεί από τον διάβολο και να κείτεται, όχι πάνω στη γη, αλλά μέσα στο βάραθρο της αμαρτίας, δεν τον ανασύρεις με τις προτροπές σου, ούτε του προσφέρεις τη δική σου νουθεσία, ούτε φροντίζεις να προσελκύσεις και άλλους, αν είναι δυνατόν, ως συμμάχους, για να μπορέσεις να ελευθερώσεις το δικό σου μέλος από τα σαγόνια του θηρίου και να τον επαναφέρεις στη φυσική του ευγένεια, ώστε και εσύ, εάν ποτέ περιπέσεις, ο μη γένοιτο, στα δίχτυα εκείνου του πονηρού δαίμονα, να μπορέσεις να βρεις εκείνους που έχουν τη δύναμη να σε υπερασπιστούν και να σε ελευθερώσουν από τα χέρια του διαβόλου; Έτσι και ο Παύλος, θέλοντας να παρακινήσει τους Γαλάτες να μεριμνούν για τα οικεία τους μέλη, λέει: «Προσέχοντας τον εαυτό σου, μήπως πειραστείς κι εσύ»· σαν να λέει σχεδόν: Εάν χωρίς συμπόνια και ανελέητα προσπεράσεις τον αδελφό σου, ίσως και εσένα, όταν βρεθείς στην ίδια θέση, κάποιος άλλος με τον ίδιο τρόπο να σε προσπεράσει.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ΄. «Αδελφοί, εάν και προληφθεί άνθρωπος». α΄. Επειδή, δηλαδή, με το πρόσχημα της επιπλήξεως ικανοποιούσαν τα δικά τους πάθη, και έδιναν μεν την εντύπωση ότι ενεργούσαν έτσι εξαιτίας των αμαρτημάτων, ενώ στην πραγματικότητα ήθελαν να εδραιώσουν τη δική τους φιλαρχία, λέει: «Αδελφοί, εάν και προληφθεί». Δεν είπε: «Εάν πράξει», αλλά: «Εάν προληφθεί», δηλαδή, εάν συναρπαγεί. «Εσείς οι πνευματικοί να καταρτίζετε έναν τέτοιο άνθρωπο». Δεν είπε: «Να τιμωρείτε», ούτε: «Να καταδικάζετε», αλλά: «Να διορθώνετε». Και δεν σταμάτησε εδώ, αλλά, δείχνοντας ότι πρέπει να είναι πάρα πολύ ήμεροι προς εκείνους που υποσκελίζονται, πρόσθεσε το εξής: «Με πνεύμα πραότητας». Δεν είπε: «με πραότητα», αλλά: «Με πνεύμα πραότητας»· φανερώνοντας ότι και το Πνεύμα τα επιδοκιμάζει αυτά, και ότι το να μπορεί κανείς να διορθώνει με επιείκεια εκείνους που αμαρτάνουν αποτελεί πνευματικό χάρισμα.

Έπειτα, για να μην επαρθεί αυτός που διορθώνει τον άλλον, έθεσε και αυτόν υπό τον ίδιο φόβο, λέγοντας τα εξής: «Προσέχοντας τον εαυτό σου, μήπως πειραστείς και εσύ». Διότι, όπως ακριβώς οι πλούσιοι προσφέρουν εισφορές σε όσους έχουν ανάγκη, ώστε, εάν ποτέ περιπέσουν και οι ίδιοι σε φτώχεια, να τύχουν της ίδιας βοήθειας, έτσι λοιπόν πρέπει να πράττουμε και εμείς.

Γι' αυτό και προβάλλει μια αναγκαία αιτία, λέγοντας τα εξής: «Προσέχοντας τον εαυτό σου, μήπως πειραστείς και εσύ». Και απολογείται υπέρ εκείνου που αμάρτησε, πρώτον λέγοντας, «Εάν τυχόν προληφθεί», δεύτερον αναφέροντας τη μεγάλη αδυναμία, και έπειτα, «για να μην πειραστείς και εσύ», αποδίδοντας την αιτία μάλλον σε δαιμονική επήρεια, παρά σε ραθυμία της ψυχής.

Οφείλουμε, δεν κάνουμε χάρη. Τι οφείλουμε; Να βαστάζουμε τα ασθενήματα των αδυνάτων. Είδες πώς τους εξύψωσε με τα εγκώμια, όχι μόνο με το να τους ονομάσει δυνατούς, αλλά και με το να τους κατατάξει μαζί με τον εαυτό του; Και όχι μόνο με αυτό, αλλά πάλι τους ελκύει επικαλούμενος το ωφέλιμο, και μάλιστα χωρίς να γίνεται φορτικός· διότι εσύ μεν είσαι δυνατός, λέει, και αν συγκαταβείς δεν βλάπτεσαι καθόλου· για εκείνον όμως ο κίνδυνος είναι έσχατος, εάν δεν υποβασταχθεί. Και δεν είπε, «Τους ασθενείς», αλλά, «Τα ασθενήματα των αδυνάτων», προκαλώντας και παρακαλώντας τους να δείξουν έλεος σε αυτούς· όπως και αλλού λέει: «Εσείς οι πνευματικοί να καταρτίζετε έναν τέτοιο άνθρωπο». Έγινες δυνατός; Απόδωσε την ανταμοιβή στον Θεό που σε έκανε τέτοιο· και θα την αποδώσεις, διορθώνοντας την ασθένεια του αρρώστου. Διότι και εμείς ήμασταν ασθενείς, αλλά με τη χάρη γίναμε δυνατοί. Αυτό δε, δεν πρέπει να το κάνουμε μόνο στη συγκεκριμένη περίπτωση, αλλά και σε όσους ασθενούν με άλλους τρόπους· αν, για παράδειγμα, κάποιος είναι οξύθυμος, αν είναι υβριστής, αν έχει κάποιο άλλο παρόμοιο ελάττωμα, υποβάσταζέ τον. Το πώς όμως θα μπορούσε να γίνει αυτό, άκουσέ το από τα όσα ακολουθούν. Διότι, αφού είπε, «Οφείλουμε να βαστάζουμε», πρόσθεσε, «Και να μην αρέσουμε στους εαυτούς μας».

β'. Διότι και για εκείνα που τώρα φαίνονται μικρά, τότε θα δώσουμε φοβερό λόγο· με τόση ακρίβεια ο Κριτής απαιτεί από εμάς τόσο τη δική μας σωτηρία όσο και των πλησίον μας. Γι' αυτό ο Παύλος παντού προτρέπει να μην αναζητά ο καθένας το δικό του συμφέρον, αλλά το συμφέρον του πλησίον· γι' αυτό και τους Κορινθίους τους επιπλήττει αυστηρά, επειδή δεν προνόησαν ούτε φρόντισαν εκείνον που είχε πορνεύσει, αλλά παραμέλησαν την πληγή του που επιδεινωνόταν, και προς τους Γαλάτες γράφοντας έλεγε: «Αδελφοί, εάν υποπέσει κάποιος άνθρωπος σε παράπτωμα, εσείς οι πνευματικοί να καταρτίζετε έναν τέτοιο άνθρωπο». Και στους Θεσσαλονικείς πριν από αυτούς τις ίδιες αυτές προτροπές απευθύνει λέγοντας: «Γι' αυτό να προτρέπετε ο ένας τον άλλον, καθώς και κάνετε»· και πάλι: «Νουθετείτε τους ατάκτους, παρηγορείτε τους ολιγοψύχους, στηρίζετε τους ασθενείς». Διότι, για να μην πει κάποιος: «Τι με νοιάζει εμένα η φροντίδα για τους άλλους; Όποιος χάνεται ας χαθεί, και όποιος σώζεται ας σωθεί· τίποτα από αυτά δεν με αφορά, έχω διαταχθεί να κοιτάζω τα δικά μου»· για να μην πει κάποιος αυτά, αναιρώντας αυτήν τη θηριώδη και απάνθρωπη νοοτροπία, ύψωσε ως τείχος απέναντί της αυτούς τους νόμους, προστάζοντας να παραβλέπουμε πολλά από τα δικά μας, ώστε να ορθώνουμε τα των πλησίον, και ορίζει ότι αυτή είναι παντού η ακρίβεια του βίου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ΄. «Αδελφοί, εάν τυχόν ο άνθρωπος προληφθεί σε κάποιο παράπτωμα». Δεν είπε, εάν το πράξει, αλλά εάν προληφθεί, δηλαδή εάν παρασυρθεί. Δες δε πώς ευφυώς και εκείνους που κηρύσσουν την περιτομή τούς εισάγει στην πίστη, θεωρώντας το αμάρτημά τους ως πρόληψη και παραφορά, και πείθει τους άλλους να μην ενώνονται μαζί τους. Διότι πώς θα μπορούσαν να παρασυρθούν μαζί τους αυτοί που λαμβάνουν την εντολή να τους διορθώσουν; «Εσείς οι πνευματικοί, να καταρτίζετε τον άνθρωπο αυτόν». Δεν είπε «να τιμωρείτε», ούτε «να καταδικάζετε», αλλά «να διορθώνετε». «Με πνεύμα πραότητας». Τέτοιον νόμο θεσπίζει για τους διδασκάλους, το να λένε τα πάντα με πραότητα. Και καλώς έπραξε που δεν είπε απλώς «με πραότητα», αλλά «με πνεύμα πραότητας»· για να δείξει ότι και το Άγιο Πνεύμα αυτά επιδοκιμάζει, και ότι η διόρθωση με επιείκεια αποτελεί πνευματικό χάρισμα. «Προσέχοντας τον εαυτό σου, μήπως πειραστείς και εσύ». Ανεπαίσθητα καθαιρεί την υπεροψία που γεννιέται από το έργο της διδασκαλίας. Διότι, για να μην υπερηφανευόμαστε και εμείς εξαιτίας του ότι διδάσκουμε, μας θέτει σε κατάσταση φόβου και αγωνίας. «Να βαστάζετε ο ένας τα βάρη του άλλου». Επειδή λοιπόν δεν είναι δυνατόν ο άνθρωπος να είναι εντελώς χωρίς ελαττώματα, προτρέπει να μην γινόμαστε αυστηροί εξεταστές των σφαλμάτων των άλλων. «Και έτσι να εκπληρώσετε τον νόμο του Χριστού».

Εάν κάποιος λάβει δύναμη και δωρεά του Αγίου Πνεύματος να πιστεύει στην υπόσχεση των αγαθών που θα δοθούν στο μέλλον, έλαβε Πνεύμα επαγγελίας· γι' αυτό λέει ο Παύλος «σφραγιστήκατε με το Άγιο Πνεύμα της επαγγελίας». Εάν δε το Άγιο Πνεύμα δώσει σε κάποιον μια δωρεά, ώστε, αν και δεν γνωρίζει τις Γραφές, να πιστεύει σε αυτές, η δωρεά εκείνη ονομάζεται Πνεύμα πίστεως· όπως λέει ο Παύλος, «έχοντας δε το ίδιο Πνεύμα της πίστεως». Ονομάζεται Πνεύμα υιοθεσίας, όπως λέει ο ίδιος ο Παύλος «διότι δεν λάβατε πάλι πνεύμα δουλείας που οδηγεί στον φόβο, αλλά λάβατε Πνεύμα υιοθεσίας, με το οποίο κράζουμε Αββά ο Πατήρ». Εάν κάποιος είναι πράος και ταπεινός στην καρδιά, ο άνθρωπος αυτός έλαβε ως δώρο το Πνεύμα της πραότητας, όπως λέει ο Παύλος «εσείς οι πνευματικοί να καταρτίζετε τον άνθρωπο αυτόν με Πνεύμα πραότητας». Ονομάζεται Πνεύμα ζήλου, όπως λέει ο Παύλος «επειδή και εσείς είστε ζηλωτές των πνευμάτων», δηλαδή των χαρισμάτων.

Και βεβαίως ονομάζεται Πνεύμα πίστεως και επαγγελίας και δυνάμεως και αποκαλύψεως, βουλής και ισχύος και ευσεβείας και πραότητος· «Εάν κάποιος άνθρωπος περιπέσει σε κάποιο παράπτωμα, εσείς», λέει, «οι πνευματικοί, να τον διορθώνετε με Πνεύμα πραότητος», όπως αναφέρει ο Παύλος, η πύρινη γλώσσα του Πνεύματος. Και βεβαίως είναι και Πνεύμα αισθήσεως· διότι λέγουν τα Λόγια της Γραφής: «Ιδού, κάλεσα ονομαστικά τον Βεσελεήλ· τον γέμισα με Πνεύμα σοφίας και επιστήμης και αισθήσεως». Όχι μόνο αυτό, αλλά ονομάζεται και Πνεύμα ταπεινώσεως, όπως κάπου ψάλλουν οι παίδες δροσιζόμενοι μέσα στη φωτιά: «Αλλά ας γίνουμε δεκτοί με ψυχή συντετριμμένη και με Πνεύμα ταπεινώσεως».

Όπως ακριβώς όταν υπάρχουν κάποιοι αξιωματούχοι, πλούσιοι και ευγενείς, και αυτοί με το δικό τους θέλημα και την προαίρεσή τους εγκαταλείπουν τον πλούτο, την ευγένειά τους και τα αξιώματα, και φεύγουν και ντύνονται με ρυπαρά και φτωχικά ενδύματα, επιλέγοντας την ατιμία αντί της δόξας, και ταλαιπωρούνται και εξουθενώνονται· αυτό έχει αφεθεί στο δικό τους θέλημα. Εγώ δε σου λέγω, ότι ακόμη και τους αποστόλους, οι οποίοι είχαν φθάσει στην τελειότητα μέσα στη χάρη, η χάρις δεν τους εμπόδισε να πράξουν ό,τι ήθελαν, αν βεβαίως εκείνοι επιθυμούσαν να διαπράξουν κάτι που δεν ήταν αρεστό στη χάρη. Διότι η φύση μας είναι δεκτική του καλού και του κακού, και η αντίθετη δύναμη είναι προτρεπτική, όχι αναγκαστική. Επομένως, εσύ έχεις το αυτεξούσιο να κλίνεις όπου θέλεις. Δεν βλέπεις ότι ο Πέτρος «ήταν αξιοκατάκριτος», και πήγε ο Παύλος και τον ήλεγξε; Και ένας τέτοιος άνθρωπος ήταν ακόμη αξιοκατάκριτος. Αλλά και ο Παύλος, μολονότι ήταν πνευματικός, από το δικό του θέλημα λογομάχησε με τον Βαρνάβα, και αφού παροξύνθηκαν, αποχωρίστηκαν ο ένας από τον άλλον. Και πάλι ο ίδιος λέγει: «Εσείς οι πνευματικοί να καταρτίζετε έναν τέτοιο άνθρωπο, προσέχοντας τον εαυτό σου, μήπως πειρασθείς και εσύ».

Όπως ακριβώς εάν υπάρχουν κάποιοι αξιωματούχοι και πλούσιοι και ευγενείς, και αυτοί με τη δική τους θέληση και προαίρεση εγκαταλείψουν τον πλούτο και τα αξιώματα και την ευγένεια και στη συνέχεια ντυθούν με ρυπαρά και πενιχρά ενδύματα και με ατιμία αντί για δόξα, και ταλαιπωρούνται και είναι εξουθενωμένοι· αυτό επαφίεται στη δική τους θέληση. Εγώ όμως σου λέω ότι και στους αποστόλους, που ήταν τελειοποιημένοι μέσα στη χάρη, συνυπήρχε το θέλημα σε τέτοιο βαθμό, ώστε εάν αυτοί οι ίδιοι ήθελαν να μην πράξουν το αρεστό στη χάρη, η χάρη δεν τους εμπόδιζε να πράξουν αυτό που ήθελαν. Διότι η φύση μας είναι δεκτική και του καλού και του κακού, ενώ η αντίπαλη δύναμη είναι προτρεπτική, όχι καταναγκαστική. Λοιπόν εσύ έχεις το αυτεξούσιο, για να κλίνεις όπου θέλεις. Δεν βλέπεις ότι ο Πέτρος, ένας τέτοιος άνδρας, «ήταν αξιοκατάκριτος», και ο Παύλος πήγε και τον έλεγξε, και ένας τέτοιος άνδρας ήταν ακόμη αξιοκατάκριτος; Και ο Παύλος πνευματικώς, από το δικό του θέλημα, ήλθε σε διαφωνία με τον Βαρνάβα, και αποχωρίστηκαν ο ένας από τον άλλον. Και πάλι ο ίδιος λέγει: «εσείς οι πνευματικοί να καταρτίζετε έναν τέτοιον άνθρωπο, προσέχοντας τον εαυτό σου, μήπως πειραστείς και εσύ». Δεν πειράζονται και οι πνευματικοί επειδή παραμένει ακόμη η ελεύθερη βούληση, και οι εχθροί επιτίθενται, εφόσον ο άνθρωπος βρίσκεται σε τούτο τον αιώνα, και δεν δύναται καθόλου να εφησυχάζει;