Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 6:10

Αλλά πάλι μια άλλη φήμη έφτασε σε εμάς, ότι διαμένεις στην Αντιόχεια και συνδιαχειρίζεσαι τις τρέχουσες υποθέσεις μαζί με τις μεγάλες αρχές. Εκτός από αυτή τη φήμη, έφτασε σε εμάς η είδηση ότι και οι αδελφοί που ανήκουν στην παράταξη του Παυλίνου συζητούν με την Ορθότητά σου σχετικά με την ένωσή τους με εμάς, και λέγοντας «εμάς» εννοώ αυτούς της μερίδας του ανθρώπου του Θεού, του επισκόπου Μελετίου. Ακούω δε ότι αυτοί περιφέρουν τώρα γράμματα των Δυτικών, τα οποία τους αναθέτουν την επισκοπή της Εκκλησίας της Αντιοχείας, παραγκωνίζοντας τον θαυμασιότατο επίσκοπο της αληθινής Εκκλησίας του Θεού, τον Μελέτιο. Και δεν απορώ γι' αυτό. Διότι άλλοι μεν αγνοούν παντελώς τα όσα συμβαίνουν εδώ, και άλλοι, αν και νομίζουν ότι τα γνωρίζουν, τα εξηγούν σε αυτούς περισσότερο με πνεύμα φιλονικίας παρά σύμφωνα με την αλήθεια. Εξάλλου, για εκείνους δεν είναι καθόλου παράλογο να αγνοούν την αλήθεια ή και να τους αποκρύπτεται η αιτία για την οποία ο μακαριότατος επίσκοπος Αθανάσιος έφτασε στο σημείο να γράψει στον Παυλίνο. Όμως, παρακαλούμε τη δική σου Τελειότητα, η οποία έχει εκεί πρόσωπα ικανά να διηγηθούν με ακρίβεια τα όσα συνέβησαν μεταξύ των επισκόπων κατά τη βασιλεία του Ιοβιανού, να ενημερωθεί από αυτούς. Πλην όμως, επειδή δεν κατηγορούμε κανέναν, αλλά ευχόμαστε να έχουμε αγάπη προς όλους, και μάλιστα προς τους οικείους της πίστεως, συγχαίρουμε όσους προσκόμισαν τα γράμματα από τη Ρώμη.

Αργότερα έρχονται και οι υπόλοιπες παρθένες, λέγοντας: Κύριε, Κύριε, άνοιξέ μας. Εκείνος δε αποκρινόμενος είπε: Αλήθεια σας λέω, δεν σας γνωρίζω. ΛΟΥΚΑΣ. Αγωνιστείτε να εισέλθετε διά της στενής πύλης, διότι πολλοί, σας λέω, θα ζητήσουν να εισέλθουν και δεν θα μπορέσουν. Από τη στιγμή που θα εγερθεί ο οικοδεσπότης και θα κλειδώσει τη θύρα, και εσείς αρχίσετε να στέκεστε έξω και να κρούετε τη θύρα, λέγοντας: Κύριε, Κύριε, άνοιξέ μας· εκείνος αποκρινόμενος θα σας πει: Δεν σας γνωρίζω από πού είστε. ΠΡΟΣ ΚΟΡ. Β΄. Ιδού τώρα καιρός ευπρόσδεκτος, ιδού τώρα ημέρα σωτηρίας· χωρίς να δίνουμε σε κανέναν απολύτως καμία αφορμή προσκόμματος, για να μην κατακριθεί η διακονία, αλλά στα πάντα συνιστώντας τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού. ΠΡΟΣ ΓΑΛ. Επομένως, λοιπόν, όσο έχουμε καιρό, ας εργαζόμαστε το αγαθό προς όλους.

Ύστερα δε έρχονται και οι υπόλοιπες παρθένες λέγοντας: Κύριε, Κύριε, άνοιξέ μας. Εκείνος όμως αποκριθείς τους είπε: Αληθινά σας λέω, δεν σας γνωρίζω. Γρηγορείτε λοιπόν, διότι δεν γνωρίζετε την ημέρα ούτε την ώρα.» Γι' αυτό, γνωρίζοντας ότι η παραγγελία σχετικά με την ίδια κρίση, που επαναλαμβάνεται πολλές φορές, αγγίζει εντονότερα και γίνεται περισσότερο πιστευτή, θα παραθέσω και όσα έχουν ειπωθεί σε άλλο σημείο με το ίδιο νόημα. Λέει δε ο ίδιος ο Κύριος: «Πολλοί θα ζητήσουν να εισέλθουν και δεν θα μπορέσουν. Από τη στιγμή που θα εισέλθει ο οικοδεσπότης και κλείσει τη θύρα, και αρχίσετε να λέτε, Κύριε, Κύριε, άνοιξέ μας, τότε αποκριθείς θα πει: Δεν γνωρίζω από πού είστε. Γι' αυτό σας λέω, να είστε έτοιμοι, διότι την ώρα που δεν το περιμένετε, ο Υιός του ανθρώπου έρχεται»· και σε πολλά άλλα μέρη λέει παρόμοια. Εάν δε πρέπει να καλέσουμε ως μάρτυρα και τον Απόστολο, ας τον ακούσουμε να μνημονεύει τον προφήτη που λέει: «Σε καιρό δεκτό σε εισάκουσα, και σε ημέρα σωτηρίας σε βοήθησα»· προσθέτοντας δε από τον εαυτό του: «Ιδού τώρα καιρός ευπρόσδεκτος, ιδού τώρα ημέρα σωτηρίας»· και πάλι: «Άρα λοιπόν, όσο έχουμε καιρό, ας εργαζόμαστε το αγαθό προς όλους, μάλιστα δε προς τους οικείους της πίστεως.»

Το ότι είναι καλό να επισκέπτεται κανείς ορφανά και χήρες στη θλίψη τους και πολύτεκνους φτωχούς, και μάλιστα πρωτίστως τους οικείους της πίστεως, είναι σε όλους προφανές και αναντίρρητο. Το ότι επίσης τούτο είναι καλό και ωφέλιμο για την εν Χριστώ αδελφότητα, δηλαδή το να επισκέπτονται τους δαιμονιζομένους και να προσεύχονται πάνω από αυτούς με προσευχή αρεστή στον Θεό με πίστη, και όχι με σύνθεση πολλών λόγων ή μελετημένους εξορκισμούς προς επίδειξη και ανθρωπαρέσκεια, με σκοπό να φανούμε εύγλωττοι ή ότι έχουμε δυνατή μνήμη, αντηχώντας σαν αυλός στους ενεργουμένους με φλυαρίες και βαττολογίες και όχι με την πίστη της αλήθειας, όπως ακριβώς δίδαξε ο Κύριος: διότι τούτο το γένος, λέγει, εξέρχεται με εκτενή προσευχή και πίστη, συνοδευόμενη από νηστεία.

Επομένως, δεν πρέπει να διστάζουμε να συμμετέχουμε στην προσφορά που προέρχεται από την αγάπη προς τους αδελφούς, αλλά μάλλον πρέπει να προχωρούμε με αγαθή τόλμη, και να απομακρύνουμε όσο το δυνατόν περισσότερο τον δισταγμό και τη δειλία που μας παρακινούν στο να μην είμαστε φιλόξενοι. Στηριζόμενοι, μέσω της πίστεως, στην ελπίδα ότι ο Θεός έχει τη δύναμη να πολλαπλασιάζει ακόμη και τα μικρά, ας ανοίξουμε τα σπλάχνα της ευσπλαχνίας μας σε όσους έχουν ανάγκη, σύμφωνα με τη διάταξη του νόμου: «Διότι ανοίγοντας διάπλατα», λέει, «θα ανοίξεις τα σπλάχνα σου στον αδελφό σου που βρίσκεται σε ανάγκη κοντά σου». Διότι πότε θα φανείς ελεήμων, εάν παραμείνεις σκληρός καθ' όλον τον χρόνο αυτής της ζωής; Και πότε θα εκπληρώσεις την εντολή, όταν αφήνεις να περάσει μέσα στην αδράνεια ο καιρός κατά τον οποίο έχεις τη δυνατότητα να ενεργήσεις; Να θυμάσαι τον ψαλμωδό που λέει: «Διότι στον θάνατο δεν υπάρχει κανείς που να σε μνημονεύει· και στον άδη ποιος θα σε δοξολογήσει;». Διότι ποιος είναι πλέον ο καρπός των νεκρών, ή πώς θα θυμηθεί πια τον Θεό, μέσω της εκπλήρωσης των εντολών, κάποιος από εκείνους που έχουν κατέβει στον άδη; «Διότι ο Θεός τον έκλεισε μέσα», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Γι' αυτό ακριβώς και ο σοφότατος Παύλος μάς δίδασκε γράφοντας σε κάποιους: «Όσο έχουμε καιρό, ας εργαζόμαστε το αγαθό».

Κάτι τέτοιο θα βρούμε και στα κηρύγματα των προφητών γι' αυτούς. Διότι λέει κάποιος προφήτης για εκείνους από τον Ισραήλ: «Με πρόβατα και μοσχάρια θα πορευτούν για να αναζητήσουν τον Κύριο, και δεν πρόκειται να τον βρουν, διότι απομακρύνθηκε από αυτούς». Διότι αυτοί που δεν θέλησαν να επιλέξουν τη ζωή όταν ήταν παρούσα, και απώθησαν με ασύνετους λογισμούς το αγαθό που βρισκόταν στα χέρια τους, πώς θα μπορούσαν να είναι πλέον ικανοί να το λάβουν; Και εκείνοι που θεώρησαν μηδαμινής σημασίας το να χάσουν την κατάλληλη ευκαιρία, πώς θα μπορούσαν να αποκτήσουν τα αγαθά που προέρχονται από τις ευκαιρίες αυτές; Διότι όσο ο καιρός είναι παρών και διαρκεί ακόμη, πρέπει να αναζητούνται τα αγαθά που βρίσκονται σε αυτόν και προέρχονται από αυτόν. Όταν όμως έχει ήδη παρέλθει και απομακρυνθεί, είναι πλέον περιττή και εντελώς μάταιη η αναζήτηση των ωφέλιμων πραγμάτων που υπήρχαν σε αυτόν. Γι' αυτό άλλωστε και ο μακάριος Παύλος λέει: «Ιδού τώρα καιρός ευπρόσδεκτος, ιδού τώρα ημέρα σωτηρίας», αλλά και: «Όσο έχουμε καιρό, ας εργαζόμαστε το αγαθό προς όλους». Διότι ταιριάζει απόλυτα σε όσους είναι αγαθοί κατά την έξη, να μην αναζητούν τα αγαθά της κατάλληλης ευκαιρίας όταν αυτή έχει πια περάσει, αλλά μάλλον όταν αυτή αρχίζει και παρουσιάζεται στην πιο ακμαία της μορφή.

Επομένως, «Εφόσον έχουμε καιρό, ας εργαζόμαστε το αγαθό προς όλους». Όσο παραχωρεί χρόνο ο Δεσπότης, δείχνοντας ανεξικακία ως Θεός, ας μετανοήσουμε, ας προσφέρουμε ικεσίες, ας αναφωνήσουμε δακρυσμένοι: «Τις αμαρτίες της νεότητάς μου και της άγνοιάς μου μην τις θυμηθείς», ας συνδεθούμε μαζί Του μέσω αγιασμού και νήψης· διότι έτσι θα προστατευθούμε κατά την ημέρα της οργής, και θα ξεπλύνουμε την κηλίδα των σφαλμάτων μας πριν έρθει πάνω μας η ημέρα του θυμού του Κυρίου. Διότι θα έρθει, βεβαίως θα έρθει, την κατάλληλη στιγμή από τους ουρανούς ο Κριτής, και θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με το έργο του. <Αναζητήστε τον Κύριο όλοι οι ταπεινοί της γης, πράττετε το δίκαιο, και αναζητήστε τη δικαιοσύνη, αναζητήστε την πραότητα, και ανταποκριθείτε σε αυτά, ώστε να προστατευθείτε κατά την ημέρα της οργής του Κυρίου.> Το με ποιον τρόπο, λοιπόν, θα μπορούσαν να συνδεθούν μαζί Του, αν και είναι έθνος βδελυρό και απαίδευτο, το φανερώνει σαφώς. Διότι προστάζει να αναζητούν τον Κύριο, να πράττουν το δίκαιο και τη δικαιοσύνη και να ανταποκρίνονται σε αυτά.

«Εφόσον έχουμε καιρό, ας εργαζόμαστε το αγαθό προς όλους». Ας μην επιδιδόμαστε σε διασκεδάσεις και μέθες, ούτε σε σαρκικές απολαύσεις και ασέλγειες, αλλά ας ενδυθούμε τον Κύριο Ιησού, ας αποκτήσουμε ευσπλαχνία και συμπόνια, ας επιδιώξουμε την αγάπη μεταξύ μας, την πραότητα, την ταπεινοφροσύνη, την εγκράτεια, την ελεημοσύνη προς τους φτωχούς. Και για να το πούμε απλά, ας κρατηθούμε σφιχτά από την εξουσία του Θεού και ας φροντίζουμε για κάθε ευλάβεια. Διότι έτσι, με καθαρή συνείδηση και με χαρούμενο φρόνημα ας επιτελέσουμε την πάναγνη εορτή, αρχίζοντας την μεν αγία Τεσσαρακοστή από τις είκοσι τρεις του μήνα Μεχίρ, και την εβδομάδα του σωτηριώδους Πάσχα από τις είκοσι οκτώ του μήνα Φαμενώθ, λύνοντας μεν τις νηστείες στις τρεις του μήνα Φαρμουθί, το εσπέρας του Σαββάτου, σύμφωνα με τις αποστολικές παραδόσεις, και εορτάζοντας την επόμενη Κυριακή που ξημερώνει, στις τέσσερις του ίδιου μήνα Φαρμουθί, συνδέοντας ακολούθως και τις επτά εβδομάδες της αγίας Τεσσαρακοστής. Διότι έτσι θα κληρονομήσουμε και τη βασιλεία των ουρανών εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, μέσω του οποίου και μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα η δόξα και το κράτος, μαζί με το άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Αυτό θα στεφανώσει τον αθλητή της ευσέβειας με τις επιδοκιμασίες του Θεού· αυτό θα εξασφαλίσει το βραβείο της άνω κλήσεως σε όσους αγωνίζονται γενναία με υπομονή. «Επομένως, όσο έχουμε καιρό, ας εργαζόμαστε το αγαθό προς όλους.» 4. Για να μας διδάξει αυτά φανερώθηκε ο Μονογενής με τη δική μας μορφή· αλλά ο Ισραήλ δεν κατανόησε τον Σωτήρα και Λυτρωτή των πάντων· αν και ο νόμος προανήγγειλε το μυστήριό Του με σκιές και τύπους, και οι άγιοι προφήτες το διακήρυξαν με πολλούς τρόπους. Ας ακούσουν λοιπόν εκείνοι που πάσχουν από άγνοια γι' Αυτόν: «Άκουε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος μίλησε: Υιούς γέννησα και ανέδειξα, αυτοί όμως με αθέτησαν. Το βόδι γνώρισε τον ιδιοκτήτη του, και το γαϊδούρι τη φάτνη του κυρίου του.»

Επομένως, όπως ακριβώς γράφει και ο πάνσοφος Παύλος, «Όσο έχουμε χρόνο, ας εργαζόμαστε το αγαθό προς όλους». Διότι η ραθυμία είναι επικίνδυνη, και δεν θα απέκλινε από την αλήθεια όποιος θα υποστήριζε ότι η κατάσταση αυτή είναι από κάθε άποψη και με κάθε τρόπο πρόξενος ολέθρου.

Περί αγνείας. Παραίνεση λστ'. Να παρομοιάζεις την αγνεία, αγαπητέ αδελφέ, με τον φοίνικα. Διότι ο φοίνικας έχει μεν την καρδιά του λευκή, ολόγυρα όμως είναι γεμάτος από αγκάθια, τα οποία περικυκλώνουν τη λευκότητά του. Πρέπει, λοιπόν, να έχουμε προς όλους τους ανθρώπους αγάπη από καθαρή καρδιά, και μάλιστα προς τους οικείους της πίστεως. Προς δε τους εναντίους και τους φιλήδονους ανθρώπους να τηρούμε αυστηρότητα· μέσα δε στην αυστηρότητα, να έχουμε τη γνώση, τη σωφροσύνη και την ειρήνη, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει: «ο δούλος του Κυρίου δεν πρέπει να φιλονικεί, αλλά να είναι ήπιος προς όλους, διδακτικός, ανεξίκακος, να διαπαιδαγωγεί με πραότητα αυτούς που αντιτίθενται, μήπως τους δώσει ο Θεός μετάνοια ώστε να επιγνώσουν την αλήθεια, και να ανανήψουν από την παγίδα του Διαβόλου, όντας αιχμαλωτισμένοι από αυτόν για να κάνουν το δικό του θέλημα».

Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά, ας σπείρουμε εδώ έργα δικαιοσύνης, και ας σπείρουμε στα χέρια των φτωχών, των χηρών και των ορφανών, για να θερίσουμε εκεί την αιώνια ζωή. Όσο έχουμε καιρό, ας εργαζόμαστε το αγαθό, και ας προπέμψουμε εκεί ο καθένας ανάλογα με τη δύναμή του: ελεημοσύνη, συμπάθεια, φιλοξενία, μετάνοια, δάκρυα, νηστεία, αγρυπνία, εγκράτεια, προσευχή, ψαλμωδία, το να μη λοιδορούμε, το να μη φιλονικούμε, την υπομονή στις θλίψεις, τη χαμοκοιτία, την παρθενία. Τα μεγαλύτερα δε όλων, είναι αυτά τα τρία: το να μη μολύνουμε την πίστη με την αίρεση, η φιλοπτωχία, και το να συγχωρούμε στους αδελφούς τα παραπτώματα και να μην έχουμε έχθρα απέναντι σε κανέναν.

Αγωνίζου, λοιπόν, όσο έχεις καιρό, ώστε και στον κατάλληλο καιρό να θερίσεις χωρίς να αποκάμεις. Μην αγαπάς το μίσος. Να αποστρέφεσαι τον φθόνο, την έριδα και την κενοδοξία. Να μισείς την κακοήθεια και την καταλαλιά. Διότι σε λίγο και ο φθόνος και η έχθρα προς τον πλησίον παρέρχονται· διότι μετά από λίγο χωριζόμαστε ο ένας από τον άλλον. Και γιατί να βασιλεύει ανάμεσά μας ο φθόνος, αδελφοί; Γιατί υψώνεις τον εαυτό σου, άνθρωπε, αφού μετά από λίγο γίνεσαι γη και στάχτη; Να αγαπάς την κατάνυξη, να ποθείς την καρτερία. Να αγαπάς την εγκράτεια, για να σε γλιτώσει από πολλούς πειρασμούς και μάταιες φροντίδες. Να δακρύζεις όταν προσεύχεσαι, για να βρεις ανάπαυση εκεί όπου πρόκειται να πας. Να επιμελείσαι το έργο σου ως σοφός και συνετός· διότι η αναισχυντία και το γέλιο σε τίποτα δεν θα σε ωφελήσουν την ημέρα του θανάτου, ούτε βέβαια και οι αστειότητες· διότι αυτά ριζώνουν στην καρδιά των αφρόνων. Ούτε όμως και η ψευδής υποκρισία, εάν δεν φοβηθείς από τα βάθη της καρδιάς σου τον Κύριο. Να αγαπάς την ταπείνωση με αληθινή καρδιά, και θα βρεις χάρη από τον Παντοκράτορα Θεό, και εδώ και στον μέλλοντα αιώνα.

Αν δεις κάποιον γυμνό, μην τον προσπεράσεις και μην τον παραβλέψεις σαν να είναι ξένος· διότι ο Θεός των όλων έταξε άλλους μεν να ευπορούν σε τροφή και χρήματα, και άλλους να είναι ενδεείς και φτωχοί, προς δοκιμασία και των δύο, ώστε οι μεν να έχουν τον καρπό της ευπορίας τους προσφέροντας στους ενδεείς, και οι δε, ασκούμενοι μέσα στη φτώχεια, αντί για γόνιμο χωράφι να καρπώνονται τη χορηγία των ευπόρων. Επιπλέον, πέραν των προειρημένων: «και δεν θα παραβλέψεις τους οικείους του σπέρματός σου». Διότι πρωτίστως μεν πρέπει να μεταδίδεις άφθονα τα αγαθά σε όλους, και κατ' εξοχήν να τα απονέμεις στους «οικείους της πίστεως»· διότι αυτό ακριβώς παρήγγειλε και η αποστολική διάταξη, λέγοντας να είμαστε ευεργετικοί «προς όλους, και προπάντων προς τους οικείους της πίστεως». Αυτά λοιπόν τα λεγόμενα, αφού τα τηρήσεις έμπρακτα σαν κάποιους νόμους, «μην ταπεινώνεις την ψυχή σου, μήτε να κάμπτεις σαν κρίκο τον λαιμό σου, μήτε να στρώνεις από κάτω σου σάκο και στάχτη»· αλλά με πρόσωπο φωτεινό και βλέποντας ψηλά προς τον Θεό, να δέχεσαι τις ανταμοιβές από Αυτόν.

Αναλογιζόμενοι αυτά, αδελφοί, και ενθυμούμενοι την έσχατη ημέρα μας, εφόσον έχουμε καιρό, ας επιστρέψουμε από την πεπλανημένη οδό μας. Εξαγοραστήκαμε με τίμιο αίμα. Γι' αυτό ο Θεός φανερώθηκε επί της γης· για χάρη σου, άνθρωπε, ο Θεός φανερώθηκε επί της γης, μη έχοντας πού να κλίνει την κεφαλή Του. Ώ του θαύματος! Ο Κριτής προσέρχεται σε κριτήριο για χάρη των κατακρίτων· η Ζωή γεύεται θάνατο· ο Πλάστης ραπίζεται από το πλάσμα· Εκείνος που είναι αθέατος για τα Σεραφείμ, εμπτύεται από τον δούλο, γεύεται όξος και χολή, κεντάται με λόγχη, κατατίθεται σε τάφο· και εσύ αμελείς, πες μου, και κοιμάσαι, και καταφρονείς, άνθρωπε; Δεν γνωρίζεις ότι, ακόμη και εάν εκχύσεις το ίδιο σου το αίμα υπέρ Αυτού, ούτε έτσι έχεις εκπληρώσει το χρέος σου; Διότι άλλο είναι το δεσποτικό αίμα, και άλλο το δουλικό αίμα. Πρόλαβε την έξοδο της ψυχής με τη μετάνοια και την επιστροφή, μήπως, εάν επέλθει ο θάνατος, καταστεί ανενεργή κάθε θεραπεία της μετάνοιας· διότι επί της γης ισχύει η μετάνοια, και μόνον στον άδη δεν υφίσταται αυτή. Ας αναζητήσουμε τον Κύριο, εφόσον έχουμε καιρό· ας εργαστούμε το αγαθό, ώστε και από τη μέλλουσα ατελεύτητη γέεννα να απαλλαγούμε, και να αξιωθούμε της βασιλείας των ουρανών, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον Οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, εις τους αιώνας των αιώνων.

Εσύ πράξε το για χάρη του Θεού. Και τι λέω; Ακόμη και ειδωλολάτρη εάν δούμε να βρίσκεται σε ανάγκη, οφείλουμε να τον ευεργετούμε, και γενικά κάθε άνθρωπο που βρίσκεται σε δυσχερείς περιστάσεις, και πολύ περισσότερο έναν πιστό λαϊκό. Άκουσε τον Παύλο που λέει: Να κάνετε το καλό προς όλους, και μάλιστα προς τους οικείους της πίστεως. Αλλά δεν γνωρίζω από πού έχει εισαχθεί αυτό, και από πού έχει επικρατήσει αυτή η συνήθεια.

Δεν είπε ότι ένας Ιουδαίος τα έπραξε αυτά σε έναν Σαμαρείτη, αλλά ότι ένας Σαμαρείτης έδειξε όλη εκείνη την ευσπλαχνία. Από αυτό μαθαίνουμε να προνοούμε εξίσου για όλους, και να μη μεριμνούμε μόνο για τους οικείους της πίστεως, ενώ παραμελούμε τους ξένους. Έτσι λοιπόν και εσύ, εάν δεις κάποιον να υποφέρει, μην περιεργάζεσαι πλέον τίποτε άλλο· το ίδιο το πάθημά του αποτελεί το δικαίωμά του για βοήθεια. Διότι, εάν δεις ένα υποζύγιο να καταπνίγεται από το βάρος του, το βοηθάς να σηκωθεί και δεν εξετάζεις σε ποιον ανήκει. Πολύ περισσότερο δεν πρέπει να εξετάζεις σε ποιον ανήκει ο άνθρωπος· είναι του Θεού, είτε είναι ειδωλολάτρης, είτε είναι Ιουδαίος. Διότι, ακόμη κι αν είναι άπιστος, έχει ωστόσο ανάγκη από βοήθεια. Αν βέβαια σου είχε επιτραπεί να εξετάζεις και να κρίνεις, καλώς θα τα έλεγες αυτά· τώρα όμως η συμφορά δεν σου επιτρέπει να τα εξετάζεις αυτά. Διότι, αν δεν πρέπει να περιεργαζόμαστε ούτε αυτούς που είναι υγιείς, ούτε να πολυπραγμονούμε για τις υποθέσεις των άλλων, πολύ περισσότερο δεν πρέπει να το κάνουμε για όσους υποφέρουν. Εξάλλου, τι συμβαίνει; Μήπως τον είδες να ευημερεί ή να ευδοκιμεί, ώστε να λες ότι είναι πονηρός και φαύλος; Υποφέρει· και εάν τον βλέπεις να υποφέρει, μη λες ότι είναι πονηρός. Διότι, όταν μεν ευδοκιμεί, καλώς τα λέμε αυτά· όταν όμως βρίσκεται σε συμφορά και χρειάζεται βοήθεια, δεν πρέπει να λέμε ότι είναι πονηρός· διότι αυτό είναι γνώρισμα σκληρότητας, απανθρωπιάς και αλαζονείας. Τι υπήρξε πιο άνομο από τους Ιουδαίους, πες μου;

Διότι, όπως ακριβώς στα σπέρματα δεν είναι δυνατόν, όταν σπέρνει κανείς ρόβη, να θερίσει σιτάρι· επειδή πρέπει και ο σπόρος και ο θερισμός να είναι του ίδιου είδους· έτσι συμβαίνει και στα έργα, εκείνος που σπέρνει στη σάρκα την τρυφή, τη μέθη, την άτοπη επιθυμία, θα θερίσει τα αποτελέσματα αυτών. Και ποια είναι αυτά; Κόλαση, τιμωρία, ντροπή, χλεύη, φθορά. Διότι το τέλος των πολυτελών τραπεζιών και των εκλεκτών εδεσμάτων δεν είναι τίποτε άλλο παρά η φθορά· επειδή και τα ίδια φθείρονται, και συμπαρασύρουν σε φθορά το σώμα. Ενώ τα του πνεύματος δεν είναι τέτοια, αλλά εντελώς αντίθετα προς αυτά. Σκέψου λοιπόν: Έσπειρες ελεημοσύνη, σε αναμένουν οι θησαυροί των ουρανών και η αιώνια δόξα· έσπειρες σωφροσύνη, σε αναμένουν η τιμή και το βραβείο και οι έπαινοι από τους αγγέλους και οι στέφανοι από τον Αγωνοθέτη. Κάνοντας δε το καλό, ας μην αποκάμνουμε· διότι στον κατάλληλο καιρό θα θερίσουμε, εφόσον δεν λιποψυχούμε. Επομένως, όσο έχουμε καιρό, ας εργαζόμαστε το καλό προς όλους, και μάλιστα προς τους οικείους της πίστεως. Διότι, για να μην νομίσει κανείς ότι πρέπει να φροντίζουμε και να τρέφουμε μόνο τους διδασκάλους, ενώ να αμελούμε τους άλλους, κάνει τον λόγο του γενικό, και ανοίγει σε όλους τη θύρα μιας τέτοιας φιλοτιμίας, και φτάνει μάλιστα σε τέτοιο σημείο υπερβολής, ώστε να παραγγέλλει να ελεούμε και Ιουδαίους και Έλληνες, με την πρέπουσα βεβαίως τάξη, αλλά πάντως να τους ελεούμε. Και ποια είναι αυτή η τάξη; Το να δείχνουμε μεγαλύτερη πρόνοια για τους πιστούς.

γʹ. Διότι στην περίπτωση των γεωργών, δεν υπομένει μεγάλο μόχθο μόνο αυτός που σπέρνει, αλλά και αυτός που θερίζει, παλεύοντας με την ξηρασία, τη σκόνη και πολλή ταλαιπωρία. Τότε όμως δεν θα υπάρχει τίποτε από αυτά, λέει· τα οποία υποδηλώνοντας έλεγε: «Διότι στον κατάλληλο καιρό θα θερίσουμε, εφόσον δεν αποκάμουμε». Και αφενός μεν τους προτρέπει και τους ελκύει, αφετέρου δε τους επισπεύδει και τους ωθεί, λέγοντας: «Άρα, λοιπόν, όσο έχουμε καιρό, ας εργαζόμαστε το αγαθό». Διότι, όπως δεν είμαστε πάντοτε κύριοι του να σπέρνουμε, έτσι δεν είμαστε και του να ελεούμε. Επειδή, όταν αναχωρήσουμε από εδώ, έστω κι αν το θελήσουμε μύριες φορές, δεν θα καταφέρουμε πλέον τίποτα. Και τον λόγο αυτό μας τον επιβεβαιώνουν οι παρθένες, οι οποίες, παρόλο που έδειξαν πολύ μεγάλη προθυμία, επειδή αναχώρησαν χωρίς να έχουν άφθονη ελεημοσύνη, αποκλείστηκαν από τον νυμφώνα· όπως και ο πλούσιος που παρέβλεψε τον Λάζαρο. Διότι και εκείνος, επειδή στερούνταν αυτή τη συμμαχία, παρότι θρηνούσε και ικέτευε θερμά, δεν ελεήθηκε ούτε από τον πατριάρχη ούτε από κανέναν άλλον, αλλά παρέμενε στο διηνεκές να βασανίζεται στις φλόγες χωρίς καμία απολύτως συγχώρηση. Γι' αυτό λέει: «Όσο έχουμε καιρό, ας εργαζόμαστε το αγαθό», και μάλιστα προς όλους· απαλλάσσοντας κατ' αυτόν τον τρόπο κυρίως από την ιουδαϊκή μικροψυχία. Διότι εκείνος μεν περιόριζε όλα τα έργα της φιλανθρωπίας προς τους ομοφύλους του· η φιλοσοφία της χάριτος, αντίθετα, καλεί την ξηρά και τη θάλασσα μαζί στο τραπέζι της ελεημοσύνης, αν και επιδεικνύει μεγαλύτερη σπουδή για τους οικείους.

Αυτό προτρέπει να πράττουμε και ο Παύλος, λέγοντας: «Εσείς δε, κάνοντας το καλό, μην αποκάμνετε, προς όλους μεν, προπάντων δε προς τους οικείους της πίστεως». Εάν περιεργαζόμαστε και εξετάζουμε σχολαστικά τους αναξίους, ούτε οι άξιοι πρόκειται ποτέ να βρεθούν εύκολα στον δρόμο μας. Εάν, όμως, προσφέρουμε και στους αναξίους, εξάπαντος θα έλθουν στα χέρια μας και οι άξιοι, καθώς και εκείνοι που αξίζουν όσο όλοι οι άλλοι μαζί. Όπως ακριβώς συνέβη, λοιπόν, και με τον μακάριο Αβραάμ, ο οποίος, επειδή δεν περιεργαζόταν ούτε εξέταζε σχολαστικά τους περαστικούς, κατόρθωσε κάποτε να φιλοξενήσει ακόμη και αγγέλους.

Ας βγούμε στους τάφους, παρακαλώ· ας δούμε τα μυστήρια, ας δούμε τη φύση διασκορπισμένη, οστά καταφαγωμένα, σώματα σαπισμένα· παρατήρησε, ακόμη κι αν είσαι σοφός, ακόμη κι αν είσαι συνετός, πες μου, εκεί ποιος είναι ο βασιλιάς και ποιος ο απλός άνθρωπος, ποιος ο ευγενής και ποιος ο δούλος, ποιος ο σοφός και ποιος ο αμαθής. Πού είναι εκεί η ομορφιά της νεότητας, πού η χαρωπή όψη, πού τα ωραία μάτια, πού το λαμπερό πρόσωπο; Δεν είναι όλα σκόνη; Δεν είναι όλα στάχτη; Δεν είναι όλα τέφρα; Δεν είναι όλα σκοτάδι; Δεν είναι όλα βρώμα και δυσωδία; Αναλογιζόμενοι αυτά, και φέρνοντας στο νου την έσχατη ημέρα, όσο έχουμε καιρό, ας πράξουμε το αγαθό, ώστε να απαλλαγούμε από τη μέλλουσα ατελεύτητη γέεννα και να αξιωθούμε τη βασιλεία των ουρανών, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Και γιατί; Άκου. Επειδή το διδασκαλικό αξίωμα πολλές φορές προκαλούσε έπαρση σε αυτούς που το κατείχαν, καταστέλλοντας την υπεροψία τους, τους έφερε στην ανάγκη να εξαρτώνται από τους μαθητευόμενους, και εκείνους πάλι (τους μαθητές) τους οδήγησε στο να βρουν αφορμή ώστε να γίνονται πιο πρόθυμοι στην αγαθοεργία, ασκώντας τους στο να είναι πράοι. Λέει δε, «σε όλα τα αγαθά», ώστε να επιδεικνύουν σε αυτούς κάθε αφθονία. «Διότι στον κατάλληλο καιρό θα θερίσουμε, αν δεν αποκάμουμε». Δεν συμβαίνει, λέει, όπως με τον σαρκικό άπορο, ο οποίος και κατά τον θερισμό έχει πολύ κόπο, το ίδιο και με τον πνευματικό, αλλά αυτός βρίσκεται σε πολλή ανάπαυση. «Άρα, λοιπόν, όσο έχουμε καιρό, ας εργαζόμαστε το αγαθό προς όλους, και μάλιστα προς τους οικείους της πίστεως». Προτρέπει να δείχνουμε ταχύτητα και προθυμία στην ελεημοσύνη. Διότι δεν είμαστε πάντοτε κύριοι του να ελεούμε. Επειδή, όταν αναχωρήσουμε από εδώ, έστω κι αν το θελήσουμε χιλιάδες φορές, δεν καταφέρνουμε τίποτε πλέον. Το δε «προς όλους», λέγεται σε αντιδιαστολή με την ιουδαϊκή μικροψυχία. Διότι σε εκείνους κάθε έργο φιλανθρωπίας απευθυνόταν προς τους ομοεθνείς τους. Η φιλανθρωπία όμως της χάριτος, καλεί ταυτόχρονα και τη γη και τη θάλασσα στη μέθεξη της ελεημοσύνης, και επιδεικνύει μεγαλύτερη προθυμία προς τους οικείους. «Δείτε με πόσο μεγάλα γράμματα σας έγραψα με το δικό μου χέρι».