Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 6:2

Περί νομοθεσίας. Για τον Πατέρα ο Δαβίδ λέει: «Το να πράξω το θέλημά σου, Θεέ μου, επιθύμησα, και ο νόμος σου βρίσκεται μέσα στα σπλάχνα μου». Για τον Υιό ο Παύλος: «Να βαστάζετε ο ένας τα βάρη του άλλου, και έτσι να εκπληρώσετε τον νόμο του Χριστού». Για το Πνεύμα ο ίδιος: «Ο νόμος του Πνεύματος της ζωής εν Χριστώ Ιησού με ελευθέρωσε».

Διότι πολλές φορές μάς διαφεύγει και ο ίδιος μας ο εαυτός σε όσα πράττουμε· και εμείς μεν δεν τα γνωρίζουμε, ο Κύριος όμως κατανοεί τα πάντα. Παραδίδοντας, λοιπόν, την κρίση σε Αυτόν, ας συμπάσχουμε ο ένας με τον άλλον, και ας βαστάζουμε τα βάρη αλλήλων, ενώ τον εαυτό μας ας τον ανακρίνουμε, και εκείνα στα οποία υστερούμε, ας φροντίζουμε να τα αναπληρώνουμε. Ας τηρείται δε και η εξής προφύλαξη, ώστε να εξασφαλιζόμαστε από την αμαρτία: Ο καθένας μας ας σημειώνει και ας καταγράφει τις πράξεις και τα κινήματα της ψυχής του, σαν να επρόκειτο να τα ανακοινώσουμε ο ένας στον άλλον· και να είστε βέβαιοι ότι, ντρεπόμενοι οπωσδήποτε μήπως και γίνουν αυτά γνωστά, θα παύσουμε να αμαρτάνουμε και, γενικότερα, να συλλογιζόμαστε οτιδήποτε το φαύλο. Διότι, ποιος όταν αμαρτάνει θέλει να τον βλέπουν; Ή ποιος, αφού έχει αμαρτήσει, δεν καταφεύγει μάλλον στο ψεύδος, θέλοντας να παραμείνει κρυφός; Όπως ακριβώς, λοιπόν, όταν βλέπουμε ο ένας τον άλλον δεν διαπράττουμε πορνεία, έτσι, εάν καταγράφουμε τους λογισμούς μας σαν να επρόκειτο να τους ανακοινώσουμε ο ένας στον άλλον, θα προφυλάξουμε πολύ περισσότερο τους εαυτούς μας από ρυπαρούς λογισμούς, ντρεπόμενοι μήπως και γίνουν γνωστοί.

Και, αν μεν αμάρτησε, ας σταματήσει· αν πάλι δεν αμάρτησε, ας μην καυχάται, αλλά ας επιμένει στο καλό και ας μην αμελεί, ούτε ας κατακρίνει τον πλησίον του ούτε ας δικαιώνει τον εαυτό του, όπως είπε ο μακάριος απόστολος Παύλος, έως ότου έλθει ο Κύριος, ο οποίος ερευνά τα κρυπτά. Διότι πολλές φορές, σε όσα πράττουμε, λανθάνουμε και ως προς τον ίδιο μας τον εαυτό. Και εμείς μεν δεν γνωρίζουμε, ο Κύριος όμως αντιλαμβάνεται τα πάντα. Αφήνοντας λοιπόν σε Αυτόν την κρίση, ας συμπάσχουμε ο ένας με τον άλλον και ας βαστάζουμε τα βάρη ο ένας του άλλου, ενώ ας ανακρίνουμε τους εαυτούς μας, και εκείνα στα οποία υστερούμε, ας φροντίζουμε να τα αναπληρώνουμε. Ας τηρούμε δε και τούτο για να προφυλασσόμαστε από την αμαρτία. Ο καθένας μας ας σημειώνει και ας καταγράφει τις πράξεις και τα κινήματα της ψυχής του, σαν να επρόκειτο να τα φανερώσουμε ο ένας στον άλλον. Και να είστε βέβαιοι ότι, επειδή οπωσδήποτε θα ντρεπόμαστε μήπως γίνουν γνωστά, θα σταματήσουμε να αμαρτάνουμε και γενικά να σκεπτόμαστε οτιδήποτε φαύλο. Διότι ποιος, όταν αμαρτάνει, θέλει να τον βλέπουν; Και ποιος, αφού αμάρτησε, δεν προτιμά μάλλον να λέει ψέματα, θέλοντας να κρυφτεί; Όπως λοιπόν, όταν βλέπουμε ο ένας τον άλλον δεν θα πορνεύαμε, έτσι, εάν γράφουμε τους λογισμούς μας σαν να πρόκειται να τους ανακοινώσουμε ο ένας στον άλλον, θα προφυλάξουμε σε μεγάλο βαθμό τους εαυτούς μας από ρυπαρούς λογισμούς, ντρεπόμενοι μήπως φανερωθούν. Ας είναι λοιπόν σε εμάς το γραπτό αντί για τα μάτια των συνασκητών μας, ώστε, ντρεπόμενοι να τα γράψουμε όπως θα ντρεπόμασταν αν μας έβλεπαν, να μην σκεπτόμαστε καθόλου τα φαύλα.

Αλλά, γνωρίζοντας ο Θεός αυτά, κατ' οικονομίαν μας επιτρέπει να πειραστούμε, για να αναδειχθούμε δόκιμοι ενώπιόν Του. Για να στηρίξουμε τον πλησίον στον καιρό της ασθένειάς του, τόσο της σωματικής όσο και της πνευματικής. Διότι λέει: «Να βαστάζετε ο ένας τα βάρη του άλλου, και έτσι θα εκπληρώσετε τον νόμο του Χριστού». Εάν, λοιπόν, κάποιος συμπαρασταθεί στον ασθενή, η συμπαράσταση δεν βρίσκεται στο να κάνει το θέλημά του ή στο να του δώσει αυτά που τον βλάπτουν, αλλά στο να υπομείνει τις ύβρεις του και τα άλλα βάρη, και στο να τον σπλαγχνιστεί και να τον προφυλάξει μην τυχόν και του δώσει κάτι βλαβερό. Το ίδιο ισχύει και εδώ σε αυτό το ζήτημα. Η αληθινή φροντίδα δεν είναι το να κάνουμε το θέλημα εκείνου που ζητά, αλλά το να προσευχηθούμε για αυτόν. Και αν κάποιος δεν είναι ικανός, ας παρακαλέσει εκείνους που μπορούν να δυσωπήσουν τον Δεσπότη Θεό, για να τον λυτρώσει από τον πειρασμό που τον καταπονεί.

Γράφει λοιπόν σε αυτόν ο Γέροντας την εξής απάντηση: Κύριε αδελφέ, με μαρτυρεί ο Θεός ότι με γνησιότητα αγαπώ τον αδελφό μου, και η ευχή μου είναι να μη βλαφθεί η ψυχή σου σε τίποτα. Πιστεύοντας στην υπακοή σου και φροντίζοντας για τη σωτηρία σου, συνέργησα στο καλό. Διότι τα κρυφά στους ανθρώπους είναι φανερά στον Θεό. Και εσύ βλέπεις, αδελφέ μου, ότι υπάρχουν πράγματα πολλά και υπέρογκα, και δεν αμφιβάλλεις ότι ό,τι υπάρχει στο κοινόβιο, μέχρι και το χώμα, ανήκει στον Θεό, και Αυτός που συνέδεσε τα επίγεια με τα επουράνια, τα αγίασε όλα με την παρουσία Του. Λοιπόν, στο χέρι σου είναι να συνεργήσεις και να κακοπαθήσεις, ώστε να βρεθείς κοινωνός των ψυχών που σώζονται. Διότι είπε ο Απόστολος: «Να βαστάζετε τα βάρη ο ένας του άλλου, και έτσι να εκπληρώσετε τον νόμο του Χριστού». Και πάλι είπε: «Να συναναστρέφεστε με τους ταπεινούς». Και ο Κύριος είπε: «Εκείνος που ακούει εσάς, εμένα ακούει, και εκείνος που αθετεί εσάς, εμένα αθετεί». Εφόσον λοιπόν όλο το έργο ανήκει στον Θεό, δεν μπορείς να παραιτηθείς. Διότι, ακόμη κι αν υπάρχει κάτι ανθρώπινο, ξέρεις ότι σε επιβαρύνουμε με φροντίδα κατά Θεόν, στην οποία δεν υπάρχει κοσμική μέριμνα, αλλά σωτηρία ψυχής, καθώς λέει η Γραφή: «Εκείνος που επιστρέφει έναν αμαρτωλό από την πλάνη του δρόμου του, θα σώσει μια ψυχή από τον θάνατο και θα καλύψει πλήθος αμαρτιών». Να έχεις ανδρεία εν Κυρίω και να πιστεύεις στον Ιησού, και Αυτός θα μας φυλάξει από τον πονηρό, όπως παρακάλεσε τον Πατέρα για τους Αποστόλους Του.

Ερώτηση: Πώς οφείλω να συμπεριφέρομαι προς τους αδελφούς; Απόκριση: Να θεωρείς τον εαυτό σου κατώτερο από όλους, αλλά ταυτόχρονα και ως φροντιστή όλων, καθώς η τάξη την οποία ανέλαβες απαιτεί να δείχνεις ευσπλαχνία σε όλους, όπως είπε ο Απόστολος: «Να βαστάζετε ο ένας τα βάρη του άλλου», «Να νουθετείτε τους άτακτους, να παρηγορείτε τους ολιγόψυχους». Κανείς να μην ανταποδίδει κακό αντί για κακό, αλλά το αγαθό. Και εάν κάποιος δεν υποτάσσεται, αυτόν να τον σημειώνετε. Ο ίδιος ο Απόστολος θα σε συνετίσει για τα υπόλοιπα, με αφορμή τον δικό μου σύντομο λόγο.

Ο Θεός δεν απαιτεί από εμάς αυτά, αλλά αγιασμό, κάθαρση, σιωπή και ταπείνωση. Αλλά επειδή δεν ήθελα να σας αφήσω στους λογισμούς, και θλιβόμουν να παρακαλέσω τον Θεό να με πληροφορήσει περί τούτου, πιεζόμενος και από τα δύο, επέλεξα μάλλον για τον εαυτό μου τη θλίψη για να σας αναπαύσω από τη θλίψη, ενθυμούμενος αυτόν που λέει: «Να βαστάζετε ο ένας τα βάρη του άλλου.» Και ακούστε την κατά Θεόν πληροφορία, η οποία μου δόθηκε τρεις ημέρες πριν μου γράψετε την ερώτηση. Όλοι οι Πατέρες, που ευαρέστησαν τον Θεό, άγιοι και δίκαιοι και γνήσιοι δούλοι του Θεού, ας προσευχηθούν για εμένα. Μην νομίσετε δε, ότι, αν και ήταν άγιοι, μπόρεσαν πραγματικά να κατανοήσουν όλα τα βάρη του Θεού. Διότι ο Απόστολος λέει ότι «Εκ μέρους γνωρίζουμε, και εκ μέρους προφητεύουμε.» Και πάλι: «Στον καθένα δίνεται διά του Πνεύματος το ένα και το άλλο, και όχι όλα αυτά σε έναν άνθρωπο, αλλά το ένα έτσι, και το άλλο αλλιώς, όλα δε αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα.» Επειδή λοιπόν γνώριζε ο Απόστολος ότι τα του Θεού είναι ακατάληπτα, αναφωνούσε λέγοντας: «Ω, βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσεως του Θεού! Πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματά του και ανεξιχνίαστοι οι δρόμοι του! Διότι ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου;»

Πάντως πρόκειται περί των αληθινών. Και πώς κρίνεις και κατακρίνεις τον αδελφό σου για τα παραπτώματα των τριών εβδομάδων; Και δεν γνωρίζεις ότι υποβάλλεις τον εαυτό σου σε μεγάλη κατάκριση; Διότι, εάν απαιτείς από τον αδελφό σου λόγο για αυτά, ο Θεός θα απαιτήσει από εσένα λόγο για όσα έπραξες από τη νεότητά σου έως τώρα. Πού είναι το: «Ας μη δύει ο ήλιος ενώ είστε ακόμη οργισμένοι;» Πού είναι το: «Να βαστάζετε ο ένας τα βάρη του άλλου;» Πού είναι η επιστολή του Γέροντος που δύναται να σε βάλει σε τάξη; Αντί για ευχαριστία, αυτά κάνεις;

Και όσον αφορά το να πάρεις άλλον αδελφό, για τον αββά δεν είναι δύσκολο να σου δώσει άλλον. Διότι το ίδιο είναι γι' αυτόν. Εάν λοιπόν φτάσεις στο σημείο να πάρεις άλλον και βρεθεί να σε στενοχωρεί σε κάτι, τι θα κάνεις πάλι; Διότι, αν και ο αδελφός είναι ήπιος, έχει ωστόσο κάποια απλοϊκότητα. Δεν σου τα λέω αυτά για να σε εμποδίσω να πάρεις άλλον, αλλά σε συμβουλεύω να τα δοκιμάζεις όλα και να κρατάς το καλό. Διότι, όπως κάποιος σε υπηρετεί για χάρη του Θεού, έτσι και εσύ οφείλεις να βαστάζεις τα βάρη του, για να εκπληρώσεις τον νόμο του Χριστού. Μήπως νομίζεις ότι δεν θέλω την ανάπαυσή σου; Ο Θεός γνωρίζει, αν μπορούσα, θα σε υπηρετούσα όλες τις ημέρες της ζωής μου.

Απόκριση του άλλου Γέροντα προς τον ίδιο: Αν στα κοσμικά πράγματα οι άνθρωποι μακαρίζουν αυτόν που πλουτίζει, πολύ περισσότερο μακαρίζω την αγάπη σου που πλούτισε κατά Θεόν, δια των δεήσεων του ευλογημένου Πατέρα μας. Λοιπόν, αν δεν σε προλάβαινε η προσευχή του και δεν έλεγε: «Ενδυναμώσου και ανδρίζου και ίσχυε», θα είχες αρρωστήσει από επικίνδυνη ασθένεια, εξαιτίας μιας μικρής αμέλειας και μικροψυχίας στο να διαφυλάξεις τη μακροθυμία και την υπομονή με τους λογισμούς σου και με εκείνους που σε υπηρετούν. Ενθυμούμενος τον Απόστολο που λέει: «Να βαστάζετε ο ένας τα βάρη του άλλου και έτσι να εκπληρώσετε τον νόμο του Χριστού». Επειδή λοιπόν σε αγαπά ο Κύριος, σε παιδαγώγησε με έλεος, χάρη στην ευχή του δούλου του, ώστε μέσω αυτής της μικρής παιδαγωγίας να συνεργήσεις στη δέησή του και να σου υπολογιστεί ως πνευματική εργασία, προκειμένου να φιμωθεί το στόμα του εχθρού και να μην πει ποτέ ότι, αν δοκιμαζόταν με παιδαγωγία, θα λιποτακτούσε. Μη λυπάσαι λοιπόν, διότι θα σου γίνει όπως ακριβώς άκουσες από τον Γέροντα. Ανδρίζου, επομένως, σύμφωνα με τον λόγο του, και δείξε δύναμη.

Διότι αυτά τα έλεγε ο αββάς Θεόδωρος, επειδή μπορούσε να καλύψει τη δική του ανάγκη και να διακονεί άλλους. Αυτός όμως είναι ασθενής. Και ο καθένας οφείλει, ανάλογα με το μέτρο και την κατάστασή του, να ζει με φόβο Θεού, ευχαριστώντας Τον πάντοτε. Διότι μέσω αυτού άλλοι λαμβάνουν τον μισθό τους. Ας μην φθονήσει, λοιπόν, αυτόν που θέλει να ακούσει Εκείνον που λέει: «Ασθένησα και με διακονήσατε». Δεν έχει απαιτήσεις ο Θεός από τον ασθενή, όπως πολλές φορές έχει ακούσει, παρά μόνο την ευχαριστία και την υπομονή. Διότι αυτές πρεσβεύουν υπέρ της αδυναμίας του ενώπιον του Θεού. Ας μην διστάζει, λοιπόν, όταν υπηρετείται από οποιονδήποτε αδελφό που θέλει να κοπιάσει για τον Κύριο, και ας μην λέει: «Επιβαρύνω αυτόν» ή «Στενοχωρώ αυτόν», αλλά ας λέει: «Εφόσον ο Θεός τον πληροφόρησε να αποκτήσει μισθό για τον εαυτό του από εμένα, ο Κύριος θα τον ενδυναμώσει και εμένα ας μην με κατακρίνει». Αυτά ας τα φυλάξει και να κατοικείτε με ειρήνη, με τη χάρη του Χριστού, του Θεού μας. Προπαντός, «να βαστάζετε τα βάρη ο ένας του άλλου, και έτσι να εκπληρώσετε τον νόμο του Χριστού». Και εκτός από αυτά, ας θυμόμαστε ότι ο θάνατος δεν αργεί να φτάσει. «Και δουλέψτε τον Κύριο με φόβο» και τον πλησίον, ώστε μέσω αυτού να κληρονομήσετε την αθάνατη ζωή, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Στον Οποίο έχοντας την ελπίδα μας, «μην μεριμνάτε για το αύριο». Διότι Αυτός νοιάζεται για εμάς. «Και εάν ρίξουμε τη μέριμνά μας σε Αυτόν», Αυτός θα φροντίσει για εμάς όπως θέλει. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα. Αμήν.

ροε΄ Πώς φαίνεται αυτός που αγαπά τον αδελφό σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου. ροστ΄ Ποιοι είναι οι εχθροί, τους οποίους έχουμε προσταχθεί να αγαπούμε. ροζ΄ Πώς οφείλουν οι δυνατοί να βαστάζουν τις αδυναμίες των αδυνάτων. ροη΄ Τι σημαίνει το να βαστάζει ο ένας τα βάρη του άλλου.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΟΗ΄. Τι σημαίνει το, «Να βαστάζετε ο ένας τα βάρη του άλλου»· και ποιον νόμο θα εκπληρώσουμε, πράττοντας αυτό; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Είναι το ίδιο με το προλεχθέν. Διότι η αμαρτία είναι βαριά, καθώς καταβιβάζει την ψυχή στον πυθμένα του άδη. Αυτήν σηκώνουμε ο ένας του άλλου, και την αφαιρούμε, οδηγώντας σε επιστροφή όσους αμαρτάνουν. Η δε χρήση της λέξης «βαστάζω» αντί του «σηκώνω» συνηθίζεται να χρησιμοποιείται και από τους εντόπιους, όπως πολλές φορές ο ίδιος άκουσα από πολλούς. Θα εκπληρώσουμε δε τον νόμο του Χριστού, ο οποίος είπε: «Δεν ήρθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια»· και ο οποίος νομοθέτησε σε εμάς ότι: «Εάν αμαρτήσει ο αδελφός σου, πήγαινε και έλεγξέ τον».

Εάν τυχόν κάποιος άνθρωπος παρασυρθεί σε κάποιο παράπτωμα, εσείς οι πνευματικοί να διορθώνετε τον άνθρωπο αυτόν με πνεύμα πραότητας, προσέχοντας τον εαυτό σου, μήπως πειραστείς και εσύ. Να βαστάζετε ο ένας τα βάρη του άλλου, και με τον τρόπο αυτόν να εκπληρώσετε τον νόμο του Χριστού.

Ας αναλογιστούμε ότι και εμείς βρισκόμαστε σε αδυναμίες και νικιόμαστε από τα πάθη· και όταν το παθαίνουμε αυτό, ευχόμαστε εκείνοι που οφείλουν να μας επιπλήξουν και έχουν την εξουσία να μας τιμωρήσουν, να είναι καλοσυνάτοι και αμνησίκακοι απέναντί μας. Πρέπει λοιπόν, συμμεριζόμενοι τις αδυναμίες ο ένας του άλλου, «να βαστάζουμε τα βάρη αλλήλων· διότι έτσι θα εκπληρώσουμε τον νόμο του Χριστού». Παρατήρησε δε ότι στο κατά Ματθαίον ο Πέτρος ρωτά και λέει: «Πόσες φορές θα αμαρτήσει εις βάρος μου ο αδελφός μου και θα τον συγχωρήσω;» Εδώ όμως ο Κύριος λέει προς τους αποστόλους ότι «Ακόμη και αν επτά φορές την ημέρα αμαρτήσει», δηλαδή πολλές φορές, και ισάριθμες φορές καταδικάσει τον εαυτό του, «θα τον συγχωρήσεις». <Είπαν οι απόστολοι στον Κύριο: Πρόσθεσέ μας πίστη.> (Α f. 231) Την ψυχή όλων των αγίων δεν την ευφραίνει η απόκτηση των πρόσκαιρων και επίγειων αγαθών, διότι αυτά είναι φθαρτά και εύκολα χάνονται, αλλά μάλλον εκείνα που καθιστούν αυτούς που τα λαμβάνουν σεβαστούς και μακάριους. Αυτά δε είναι προφανώς τα θεόσδοτα και πνευματικά χαρίσματα· ένα από τα οποία, και μάλιστα εξαιρετικό, είναι η πίστη, δηλαδή η εδραίωση της πίστης προς τον Σωτήρα όλων μας Χριστό· την οποία βεβαίως και ο Παύλος αναγνωρίζει ως το αποκορύφωμα των αγαθών που υπάρχουν μέσα μας· γι' αυτό άλλωστε είπε ότι «Χωρίς πίστη, είναι αδύνατον ποτέ να ευαρεστήσει κανείς τον Θεό». Διότι χάρη σε αυτήν έλαβαν καλή μαρτυρία οι προπάτορες. Δες λοιπόν τους αγίους αποστόλους, που έγιναν ζηλωτές των παλαιότερων αγίων· διότι τι ζητούν από τον Χριστό; «

Επομένως, όπως είπε ο μακάριος Παύλος, ας βαστάζουμε ο ένας τα βάρη του άλλου. Και έτσι θα εκπληρώσουμε τον νόμο του Χριστού. Διότι ολοφάνερος είναι και αυτός ο τρόπος της ευσέβειας. Αλλά υπάρχουν μερικοί ανάμεσά μας, οι οποίοι απέχουν τόσο πολύ από το να θέλουν να είναι χρηστοί, και κρατούν τόσο μακριά από την ψυχή τους το καύχημα της αμνησικακίας, ώστε, αν κάποιοι από αυτούς που έχουν κληθεί στην αδελφότητα σφάλλουν έστω και λίγο, κινούν κάθε μέσο και, παραδίδοντας τον εαυτό τους ολοκληρωτικά στον θυμό, παρασύρονται από ακάθεκτες ορμές και ορμούν σαν ταύροι, νομίζοντας ότι η υπόληψή τους θα ταπεινωθεί τα μέγιστα, αν δεν προξενήσουν κάθε είδους δεινό. Αν δε κάποιοι από εκείνους που τους έχουν προσβάλει τυχαίνει να είναι ισχυρότεροι, αμέσως τους περιστοιχίζουν χιλιάδες υπηρέτες της αγριότητας, που τους παροτρύνουν σε οργή, τους ακονίζουν προς την απανθρωπία, τους υποβάλλουν λογισμούς και τους υποδεικνύουν δρόμους, μέσω των οποίων θα επιβληθεί η δύναμη της πλεονεξίας.

Πάλι έλεγε, προσθέτει: Άπαξ, αδελφέ, είθε ο Θεός να διαφυλάξει την αγάπη. Να βαστάζετε ο ένας τα βάρη του άλλου, και έτσι θα εκπληρώσετε τον νόμο του Χριστού. Οπωσδήποτε ο γέροντας συνήθιζε να μου δίνει μία παραγγελία από αυτές τις τέσσερις, καθώς αναχωρούσα κάθε βράδυ, σαν να παρείχε σε κάποιον πνευματικά εφόδια· και έτσι τα τηρούσα προς φύλαξη σε όλη μου τη ζωή. Και όμως, αν και είχα τέτοια βεβαιότητα για τον άγιο και τέτοια προθυμία για την διακονία του, αρκούσε να αντιληφθώ και μόνο ότι κάποιος από τους αδελφούς θλιβόταν επειδή επιθυμούσε να τον διακονήσει εκείνος, για να πάω στον αββά και να τον παρακαλέσω λέγοντας ότι:

Ο αδελφός, λοιπόν, συγκατατιθέμενος στους λογισμούς και ενοχλούμενος πλέον σφοδρότερα από αυτούς, προσέρχεται στον ηγούμενο, λέγοντάς του: Αββά, κάνε αγάπη, και πλέον άφησέ με να φύγω· διότι δεν μπορώ άλλο να παραμείνω στο κοινόβιο. Ακούγοντας αυτά ο γέροντας, αρχίζει να λυπείται και να αδημονεί για τον αδελφό, επειδή εξαπατήθηκε· και αρχίζει ο γέροντας να παρακαλεί τον αδελφό, λέγοντας: Εγώ, αδελφέ, δεν σε αφήνω να φύγεις. Και γιατί, αδελφέ, ακούς τους δαίμονες, οι οποίοι θέλουν να σε χωρίσουν από την αδελφότητα και από τη γλυκιά αγάπη τους; Ή δεν γνωρίζεις, αδελφέ, ότι εάν δεν βγει το πρόβατο από τη μάντρα, δεν γίνεται βορά στα θηρία; Πες μου, τέκνο, μήπως κάποιος από τους αδελφούς σε στενοχώρησε; Πες μου, και εγώ θα σε θεραπεύσω εν Κυρίω. Και αν κάποιος από τους αδελφούς σε λύπησε, υπόμεινε, για χάρη Εκείνου που λέει: να βαστάζετε ο ένας τα βάρη του άλλου, και έτσι να εκπληρώσετε τον νόμο του Χριστού. Και γιατί προσέχεις τα σφάλματα των άλλων; Διατήρησε τον εαυτό σου αγνό. Αν πάλι εγώ σε λύπησα, μάρτυράς μου είναι ο καρδιογνώστης Κύριος ότι δεν στράφηκα εναντίον σου επειδή σε μισώ, αλλά μερίμνησα για τη σωτηρία της ψυχής σου. Και ενώ με τα αυτιά του ο αδελφός ακούει, παρασύρεται από τους λογισμούς. Ομοίως και οι αδελφοί τον παρακαλούν, λέγοντας: Μη μας εγκαταλείπεις, αδελφέ· κάνοντάς του ταυτόχρονα μετάνοια. Και εάν ο αδελφός πεισθεί και ησυχάσει εν Κυρίω, απαλλάσσεται από πολλούς πειρασμούς και θλίψεις.

Αναλογίσου ταυτόχρονα και την ανεξικακία του ίδιου του Δαβίδ προς τον Σαούλ. Και εμείς λοιπόν, αδελφοί, ας δείξουμε μακροθυμία, βαστάζοντας ο ένας τα βάρη του άλλου. Διότι ποιος στρατιώτης υπάρχει, ο οποίος, βλέποντας τον συστρατιώτη του να έχει συλληφθεί από τους εχθρούς, δεν αγωνίζεται και δεν πολεμά τους εχθρούς, για να ελευθερώσει τον συστρατιώτη του από τα χέρια εκείνων που τον αιχμαλώτισαν;

Έτσι και οι αδελφοί στα μοναστήρια, έχοντας παραδώσει εν Κυρίω τους εαυτούς σας ο ένας στον άλλον, οι ισχυρότεροι, είτε στο σώμα είτε στο φρόνημα, να βαστάζετε τα βάρη των ασθενέστερων για τη μακάρια ελπίδα του Χριστού, και ο καθένας ό,τι έχει, είτε ως φυσικό αγαθό, είτε ως δύναμη, είτε ως σύνεση, είτε ως ανδρεία, είτε ως προθυμία, είτε ως κάποια ικανότητα, ας παραδώσουμε τους εαυτούς μας ολοκληρωτικά· και αν αξιωνόμαστε πνευματικά χαρίσματα διά της χάριτος του Χριστού, ας γίνουμε κοινωνοί μεταξύ μας σε όλα τα αγαθά, για την οικοδομή και την ωφέλεια και των εαυτών μας και του πλησίον και όλων των ανθρώπων· διότι έτσι, εκπληρώνοντας τον νόμο του Χριστού, γινόμαστε άξιοι της αιώνιας ζωής.

Και αφού ο ίδιος την εγκωμίασε πολύ, έπειτα, όταν άκουσε να τον αποκαλούν «εικονογνώστη», δυσαρεστήθηκε έντονα, σαν να μην ήταν αυτός ο πρώτος που απέδωσε στο πιο ακριβές τμήμα της Εκκλησίας, ωσάν να επρόκειτο για αιρετικούς, μια καινοφανή και δεινή επωνυμία με σκοπό τη διαβολή. Αλλά δεν πέρασε πολύς καιρός και, αλλάζοντας στάση, λέει ότι «δεν αξίζει να δυσανασχετεί κανείς για αυτή την ύβρη», ως μαθητής του Χριστού, ούτε να ανταποδίδει τα ίσα, θυμούμενος την εντολή, αυτός που ανταπέδωσε πολλαπλασίως και χρησιμοποίησε ακράτητα κάθε είδους διαβολή εναντίον μας. Καίτοι τα προηγούμενα συγγράμματά μας δεν στρέφονται καθόλου εναντίον του, αλλά αντιπαραβάλλω τον λόγο μου προς όσα διαδίδονται από τις φήμες και προς τους ίδιους τους λόγους, όχι προς αυτόν που τους λέει, και τόσο πολύ απέχω από το να χρησιμοποιώ συκοφαντίες για τα δικά του λόγια, όπως έκανε εκείνος για τα δικά μας, ώστε παρέλειψα ακόμη και τα χειρότερα από όσα ελέχθησαν από εκείνον. Το δε σημαντικότερο είναι ότι δεν γράφω υπέρ του εαυτού μου, αλλά υπέρ των πιο απλών αδελφών που βλάπτονται, βαστάζοντας ο ίδιος το βάρος τους σύμφωνα με την αποστολική εντολή.

Διότι εκείνοι που, εξαιτίας ενός μικρού ελαττώματος, υποτιμούν ακόμη και το μεγαλύτερο προτέρημα, ούτε τα ανθρώπινα αναλογίζονται, ούτε υπακούουν στον απόστολο Παύλο που προτρέπει: «Να βαστάζετε ο ένας τα βάρη του άλλου, και έτσι θα εκπληρώσετε τον νόμο του Χριστού». Διότι εκείνος που δεν ανέχεται το μικρό ελάττωμα, ούτε το μέγιστο κατόρθωμα θα απολαύσει, ούτε θα εκπληρώσει τον νόμο του Χριστού, δηλαδή την αγάπη. Εάν όμως πεις, «στην Παλαιά Διαθήκη λοιπόν δεν έχει ειπωθεί: 'Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου;'», θα απαντούσα ότι πρωτίστως και εκείνη την εντολή ο ίδιος την εθέσπισε, έπειτα δε κατά την ένσαρκη παρουσία του, προσέθεσε κάτι περισσότερο, λέγοντας: «Καινή εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, καθώς εγώ σας αγάπησα». Διότι το να αγαπά κανείς υπάρχει και στην Παλαιά Διαθήκη· το «καθώς εγώ σας αγάπησα» όμως το προσέθεσε. Γι' αυτό και την ονόμασε καινή εντολή. Διότι άλλο πράγμα είναι το να αγαπά κανείς τον πλησίον όπως τον εαυτό του, και άλλο το να παραβλέπει τα δικά του συμφέροντα, για να ανορθώσει τα του πλησίον. Όπως δηλαδή ο ίδιος δεν απέβλεψε στο δικό του μεγαλείο, αλλά στο όφελος των ανθρώπων, και ταπεινώνοντας τον εαυτό του καταδέχθηκε να λάβει μορφή δούλου, για να οδηγήσει τους δούλους στην υιοθεσία· έτσι διέταξε και τον καθένα από εμάς να μην αποβλέπει στο δικό του κέρδος, αλλά να προσβλέπει στο όφελος του πλησίον. Εάν δε νομίζει κάποιος ότι βλάπτεται όταν δείχνει συγκατάβαση, ας γνωρίζει ότι αυτή η συγκατάβαση τον ανυψώνει στην ίδια την κορυφή της τιμής.

Και γιατί αναφέρω τον Παύλο; Εάν Εκείνος, που υπάρχει σε μορφή Θεού, κένωσε τον εαυτό Του παίρνοντας μορφή δούλου για χάρη των δούλων, τι σπουδαίο είναι εάν εγώ ο δούλος έγινα δούλος στους συνδούλους μου για τον εαυτό μου; Επομένως, δεν τα είπα αυτά για να αποφύγω την κυριαρχία σας, αλλά επειδή ζητώ να βρω συγκατάβαση, εάν δεν παραθέσω την τράπεζα προσαρμοσμένη στις προτιμήσεις όλων. Κάντε μάλλον αυτό που λέω τώρα: Εσείς, που δεν μπορείτε ποτέ να χορτάσετε, αλλά πεινάτε και διψάτε για τη δικαιοσύνη, και επιθυμείτε μακροσκελείς λόγους, για χάρη της αδυναμίας των αδελφών σας ανεχθείτε την περικοπή του συνήθους μέτρου των λόγων. Από την άλλη, εσείς που αγαπάτε τη βραχυλογία και είστε πιο αδύναμοι, για χάρη των αδελφών σας που είναι αχόρταγοι υπομείνετε λίγο κόπο, βαστάζοντας ο ένας τα βάρη του άλλου, και έτσι εκπληρώστε τον νόμο του Χριστού. Δεν βλέπετε τους Ολυμπιακούς αθλητές να στέκονται στο μέσο του θεάτρου, το καταμεσήμερο μέσα στο σκάμμα σαν σε καμίνι, και να δέχονται τις ακτίνες του ήλιου με γυμνό σώμα, πολεμώντας σαν χάλκινοι ανδριάντες και με τον ήλιο και με τη σκόνη και με την αποπνικτική ζέστη, ώστε να στεφανώσουν με φύλλα δάφνης την κεφαλή τους που τόσο ταλαιπωρήθηκε;

Πολύ περισσότερο πρέπει να το πράττουν αυτό εκείνοι που ελέγχουν· διότι ο έλεγχος είναι πιο σφοδρός και από τη φωτιά και από το σίδερο, και κάνει τον άνθρωπο να αναπηδά. Για τον λόγο αυτόν και οι ιατροί μηχανεύονται πολλά, ώστε ο ασθενής να υπομείνει την τομή με ηρεμία, και την επιφέρουν όσο το δυνατόν πιο ήπια, προχωρώντας λίγο και έπειτα αφήνοντάς τον να αναπνεύσει. Με τον ίδιο τρόπο πρέπει να γίνονται και οι έλεγχοι, ώστε να μην αποσκιρτούν εκείνοι που ελέγχονται. Συνεπώς, ακόμη κι αν χρειαστεί να υβριστούμε, ακόμη κι αν χρειαστεί να δεχτούμε πλήγματα, ας μην παραιτηθούμε. Διότι και εκείνοι που υφίστανται τομές, καταβοούν μύρια εναντίον αυτών που τους χειρουργούν· αλλά οι ιατροί δεν στρέφουν την προσοχή τους σε κανένα από αυτά, παρά μόνο στην υγεία των ασθενών. Έτσι λοιπόν και εδώ πρέπει να πράττουμε τα πάντα προκειμένου ο έλεγχος να αποβεί ωφέλιμος, και να τα υπομένουμε όλα αποβλέποντας στον μισθό που μας επιφυλάσσεται. Να βαστάζετε, λέγει, τα βάρη ο ένας του άλλου, και με αυτόν τον τρόπο να εκπληρώσετε τον νόμο του Χριστού.

Να βαστάζετε τα βάρη ο ένας του άλλου. Διότι, επειδή είναι αδύνατον να υπάρχει άνθρωπος χωρίς ελαττώματα, προτρέπει να μην εξετάζουμε με ακρίβεια τα σφάλματα των άλλων, αλλά να υπομένουμε τα ελαττώματα του πλησίον, ώστε και τα δικά μας να γίνονται ανεκτά από τους άλλους. Όπως ακριβώς συμβαίνει στην οικοδομή, όπου δεν έχουν όλοι οι λίθοι την ίδια θέση, αλλά ο ένας είναι κατάλληλος για τη γωνία, όχι όμως για τα θεμέλια, ενώ ο άλλος κάνει για τα θεμέλια, όχι όμως για τη γωνία· το ίδιο ακριβώς ισχύει και στο σώμα της Εκκλησίας. Και στη δική μας σάρκα θα μπορούσε κανείς να παρατηρήσει το ίδιο ακριβώς πράγμα· παρόλα αυτά, το ένα μέλος ανέχεται το άλλο, και δεν ζητούμε τα πάντα από όλους. Διότι η κοινή συνεισφορά όλων συγκροτεί και το σώμα και την οικοδομή. Και έτσι αναπληρώστε τον νόμο του Χριστού. Δεν είπε, «Εκπληρώστε», αλλά «Αναπληρώστε», δηλαδή, όλοι μαζί από κοινού να τον εκπληρώσετε, με το να ανέχεται ο ένας τον άλλον· όπως για παράδειγμα, ο τάδε είναι οξύθυμος, εσύ όμως είσαι νωθρός· υπόμεινε, λοιπόν, τη σφοδρή του ορμή, ώστε να υπομείνει και αυτός τη δική σου νωθρότητα. Και έτσι, ούτε εκείνος θα αμαρτήσει, αφού βαστάζεται από εσένα, ούτε εσύ θα σφάλεις σε όσα είσαι βαρύς, αφού σε ανέχεται ο αδελφός σου. Έτσι, λοιπόν, τείνοντας χείρα βοηθείας ο ένας στον άλλον σε όσα κινδυνεύετε να πέσετε, να εκπληρώσετε από κοινού τον νόμο μέσω της αλληλοβοήθειας, αναπληρώνοντας ο καθένας την έλλειψη του πλησίον διά της δικής του υπομονής.

Έδειξε το δίκαιο· να ανέχεσαι εσύ εκείνον, και εκείνος εσένα· όπως ακριβώς λέει στην προς Γαλάτας επιστολή: «Να βαστάζετε ο ένας τα βάρη του άλλου». Και, λέει, να είστε ευγνώμονες. Μάλιστα, παντού αυτό ζητά· διότι αυτό είναι το κεφάλαιο των αγαθών.

Αυτό να κάνεις κι εσύ· διότι έτσι εσύ πρώτος θα απολαύσεις και τους καρπούς και τη γαλήνη. Επειδή η γυναίκα είναι λιμάνι και το μεγαλύτερο φάρμακο της ψυχικής ευθυμίας. Αν, λοιπόν, απαλλάξεις αυτό το λιμάνι από τους ανέμους και τα κύματα, θα απολαύσεις μεγάλη ηρεμία επιστρέφοντας από την αγορά· αν όμως το γεμίσεις με θορύβους και ταραχή, προετοιμάζεις για τον εαυτό σου πιο βαρύ το ναυάγιο. Για να μη συμβαίνει λοιπόν αυτό, ας γίνεται αυτό που λέω: όταν συμβεί κάτι δυσάρεστο στο σπίτι από δικό της σφάλμα, να την παρηγορείς και να μην επιτείνεις τη λύπη. Διότι, ακόμη κι αν τα χάσεις όλα, τίποτε δεν είναι πιο δυσάρεστο από το να μην είναι καλά διατεθειμένη η γυναίκα με την οποία συγκατοικείς μέσα στο σπίτι· και όποιο σφάλμα κι αν σκεφτείς, κανένα δεν θα πεις ότι είναι τόσο οδυνηρό, όσο το να βρίσκεσαι σε διαμάχη μαζί της. Ώστε, και για τους λόγους αυτούς, ας είναι η αγάπη της πιο πολύτιμη από όλα. Διότι, αν πρέπει να βαστάζουμε ο ένας τα βάρη του άλλου, πολύ περισσότερο πρέπει να βαστάζουμε τα βάρη της γυναίκας μας.

Η΄. Δεν βλέπετε στα στρατόπεδα ότι, όταν επικρατεί ειρήνη, αφού αποθέσουν τα όπλα, περνούν στο στρατόπεδο των εχθρών άοπλοι και χωρίς προστασία; Όταν όμως θωρακίζονται με όπλα, και στήνουν σκοπιές και προφυλακές, και περνούν άγρυπνες νύχτες, και διατηρούν συνεχώς αναμμένες φωτιές, μια τέτοια κατάσταση δεν είναι πλέον ειρήνη, αλλά πόλεμος. Αυτό μπορεί κανείς να το παρατηρήσει και σε εμάς· διότι φυλαγόμαστε ο ένας από τον άλλον και φοβόμαστε, και ο καθένας μιλάει ψιθυριστά στο αυτί του διπλανού του, και αν δούμε να πλησιάζει κάποιος άλλος, σωπαίνουμε και τα κρύβουμε όλα από τη μέση· πράγμα που δεν χαρακτηρίζει ανθρώπους που αισθάνονται εμπιστοσύνη, αλλά ανθρώπους που βρίσκονται σε μεγάλη επιφυλακή. Αλλά, θα πει κάποιος, αυτά τα κάνουμε όχι για να αδικήσουμε, αλλά για να μην αδικηθούμε. Ακριβώς γι' αυτό θλίβομαι βαθύτατα, επειδή, ενώ ζούμε ανάμεσα σε αδελφούς, έχουμε ανάγκη από προστασία για να μην αδικηθούμε, και ανάβουμε τόσες φωτιές, και στήνουμε σκοπιές και προφυλακές. Και η αιτία αυτού είναι ότι υπάρχει πολύ ψέμα, πολύς δόλος, μεγάλη απουσία της αγάπης, και αδυσώπητος πόλεμος. Εξαιτίας αυτού, θα μπορούσε να βρει κανείς πολλούς που εμπιστεύονται περισσότερο τους ειδωλολάτρες παρά τους Χριστιανούς· καίτοι πόσης ντροπής είναι άξια αυτά; Πόσων δακρύων, πόσων θρήνων; Και τι να κάνω, θα πει κανείς; Ο τάδε είναι δύστροπος και μοχθηρός. Και πού είναι η δική σου φιλοσοφία; Πού είναι οι αποστολικοί νόμοι που προστάζουν να βαστάζουμε τα βάρη ο ένας του άλλου; Διότι, αν δεν ξέρεις πώς να συμπεριφερθείς στον αδελφό σου, πότε θα μπορέσεις να συμπεριφερθείς σωστά σε έναν ξένο;

Δʹ. Ας παρηγορήσουμε λοιπόν τον εαυτό μας με τούτα τα δύο: αφενός ότι εμείς δεν υβριζόμαστε (διότι δεν γνωρίζουν ποιοι πραγματικά είμαστε), και αφετέρου ότι, κι αν ακόμη θελήσουμε να εκδικηθούμε, εκείνοι θα υποστούν αργότερα βαρύτατη τιμωρία. Αλλά μακάρι κανείς να μην έχει τόσο σκληρή και απάνθρωπη ψυχή. Τι γίνεται, όμως, αν υβριζόμαστε από τους ομοφύλους μας; Διότι αυτό είναι το δυσβάσταχτο. Αντιθέτως, αυτό είναι το ελαφρύτερο. Γιατί άραγε; Επειδή δεν φέρουμε το ίδιο βαρέως τις ύβρεις όταν προέρχονται από πρόσωπα που αγαπούμε, σε σύγκριση με εκείνους που δεν γνωρίζουμε. Γι' αυτό άλλωστε, όταν προσπαθούμε να παρηγορήσουμε όσους έχουν υβριστεί, τους λέμε συχνά αυτά τα λόγια: «Αδελφός είναι αυτός που σε ύβρισε, υπόμεινέ το γενναία· πατέρας είναι, θείος είναι». Αν όμως ο τίτλος του αδελφού και του πατέρα προκαλεί τον σεβασμό, πολύ περισσότερο θα ίσχυε αυτό αν ανέφερα κάτι πιο γνήσιο από αυτά. Διότι δεν είμαστε μόνο αδελφοί μεταξύ μας, αλλά αποτελούμε μέλη και ένα κοινό σώμα. Και αν ο τίτλος του αδελφού προκαλεί τον σεβασμό, πολύ περισσότερο το όνομα του μέλους. Δεν άκουσες την κοσμική παροιμία που λέει ότι πρέπει να αποδεχόμαστε τους φίλους μαζί με τα ελαττώματά τους; Δεν άκουσες τον Παύλο να λέει: «Να βαστάζετε ο ένας τα βάρη του άλλου»; Δεν βλέπεις τους ερωτευμένους; Αναγκάζομαι βέβαια να κατευθύνω τον λόγο σε αυτό το θέμα, επειδή δεν μπορώ να αντλήσω το ανάλογο παράδειγμα από εσάς. Το ίδιο όμως κάνει και ο Παύλος, λέγοντας: «Έπειτα, είχαμε τους κατά σάρκα πατέρες μας ως παιδαγωγούς και τους σεβόμασταν».

Ας γίνουμε μεταξύ μας εύσπλαχνοι, φιλάνθρωποι, ήμεροι, φιλάγαθοι, επιεικείς, μακρόθυμοι, βοηθώντας ο ένας τον άλλον, υπομένοντας ο ένας τον άλλον, συγχωρώντας ο ένας τον άλλον, διορθώνοντας ο ένας τον άλλον, νουθετώντας ο ένας τον άλλον, βαστάζοντας τα βάρη ο ένας του άλλου· ώστε και να αποφύγουμε τη δοκιμασία των προαναφερθεισών κολάσεων, και, αφού διανύσουμε τον παρόντα βίο με άφεση αμαρτιών, να επιτύχουμε τα αιώνια αγαθά, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Ας μη νομίσει κανείς ότι τα λέω αυτά αστειευόμενος· δεν ψεύδομαι. Διότι, όπως ακριβώς στον ιππόδρομο τα μάτια όλων είναι προσηλωμένα στον μαππάριο, αφού έχει στηθεί το σήμαντρο, περιμένοντας να δοθεί το άνοιγμα σύμφωνα με τη βούλησή του· κατά παρόμοιο τρόπο και όσοι συγκεντρώνονται στο ίδιο μέρος για την εκκλησιαστική σύναξη, όταν ο διάκονος πρόκειται να ανοίξει το τετράθυρο του Ευαγγελίου, όλοι προσηλώνουμε το βλέμμα μας σε αυτόν τηρώντας ησυχία, και όταν εκείνος αρχίσει τον δρόμο της ανάγνωσης, αμέσως εμείς σηκωνόμαστε όρθιοι αναφωνώντας: «Δόξα σοι, Κύριε». Ανέβα στο άρμα, κυνήγησε, τρέξε στον αγώνα, καθύποταξε, εκδίωξε, απότρεψε, πιάσε, και κάνε με το στόμα σου την καλή ομολογία, τρέξε εναντίον του αντιπάλου· διότι αυτός που πορεύεται με ακεραιότητα, πορεύεται με ασφάλεια. Καθύποταξέ τον όπως ο Δαβίδ τον Γολιάθ, εκδίωξέ τον όπως ο Ελισσαίος τον Γιεζή, πιάσε τον όπως ο Ηλίας τον Αχαάβ στον αμπελώνα του Ναβουθαί, ρίξε τον στο εξώτερο σκοτάδι, όπου υπάρχει ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων· πρόσεχε τον εαυτό σου. Διότι λέγει: «Προσέχετε τους εαυτούς σας, μήπως βαρύνουν οι καρδιές σας από την κραιπάλη και τη μέθη». Βάσταξε τα πάντα· διότι λέγει: «Αλλήλων τα βάρη βαστάζετε». Έχοντας ανηφορικό δρόμο να διανύσεις, φυλάξου, «μήπως σκοντάψεις το πόδι σου πάνω σε πέτρα»· μην επιστρέφεις προς τα πίσω, φέρνοντας στο νου σου τη γυναίκα του Λωτ. Κράτα τη μέση οδό της δικαιοσύνης, μην παρεκκλίνεις ούτε προς τα δεξιά ούτε προς τα αριστερά.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ΄. «Αδελφοί, εάν τυχόν ο άνθρωπος προληφθεί σε κάποιο παράπτωμα». Δεν είπε, εάν το πράξει, αλλά εάν προληφθεί, δηλαδή εάν παρασυρθεί. Δες δε πώς ευφυώς και εκείνους που κηρύσσουν την περιτομή τούς εισάγει στην πίστη, θεωρώντας το αμάρτημά τους ως πρόληψη και παραφορά, και πείθει τους άλλους να μην ενώνονται μαζί τους. Διότι πώς θα μπορούσαν να παρασυρθούν μαζί τους αυτοί που λαμβάνουν την εντολή να τους διορθώσουν; «Εσείς οι πνευματικοί, να καταρτίζετε τον άνθρωπο αυτόν». Δεν είπε «να τιμωρείτε», ούτε «να καταδικάζετε», αλλά «να διορθώνετε». «Με πνεύμα πραότητας». Τέτοιον νόμο θεσπίζει για τους διδασκάλους, το να λένε τα πάντα με πραότητα. Και καλώς έπραξε που δεν είπε απλώς «με πραότητα», αλλά «με πνεύμα πραότητας»· για να δείξει ότι και το Άγιο Πνεύμα αυτά επιδοκιμάζει, και ότι η διόρθωση με επιείκεια αποτελεί πνευματικό χάρισμα. «Προσέχοντας τον εαυτό σου, μήπως πειραστείς και εσύ». Ανεπαίσθητα καθαιρεί την υπεροψία που γεννιέται από το έργο της διδασκαλίας. Διότι, για να μην υπερηφανευόμαστε και εμείς εξαιτίας του ότι διδάσκουμε, μας θέτει σε κατάσταση φόβου και αγωνίας. «Να βαστάζετε ο ένας τα βάρη του άλλου». Επειδή λοιπόν δεν είναι δυνατόν ο άνθρωπος να είναι εντελώς χωρίς ελαττώματα, προτρέπει να μην γινόμαστε αυστηροί εξεταστές των σφαλμάτων των άλλων. «Και έτσι να εκπληρώσετε τον νόμο του Χριστού».

«Μην νικιέσαι από το κακό, αλλά να νικάς το κακό με το αγαθό.» «Αν δαγκώνετε και κατασπαράζετε ο ένας τον άλλον, προσέξτε μήπως αφανιστείτε ο ένας από τον άλλον.» «Να βαστάζετε τα βάρη ο ένας του άλλου, και έτσι να εκπληρώσετε τον νόμο του Χριστού. Όσο έχουμε καιρό, ας πράττουμε το αγαθό προς όλους, και προπάντων προς τους οικείους της πίστεως.» «Αποβάλλοντας το ψεύδος, να λέτε την αλήθεια ο καθένας στον πλησίον του, διότι είμαστε μέλη ο ένας του άλλου.»

ΤΙΤΛΟΣ Β'. — Περί των νοσούντων και των ασθενούντων· και ότι πρέπει να τους επισκεπτόμαστε. «Όποιος κλείνει τα αυτιά του για να μην εισακούσει τον ασθενή, θα παρακαλέσει και ο ίδιος, και δεν θα υπάρξει κάποιος να τον εισακούσει.» «Μη διστάζεις να επισκέπτεσαι τους αρρώστους· διότι για τέτοιες πράξεις θα αγαπηθείς.» «Παιδί μου, στην αρρώστια σου μην αδιαφορείς, αλλά προσευχήσου στον Κύριο, και αυτός θα σε θεραπεύσει.» «Είναι προτιμότερος ο θάνατος από μια πικρή ζωή, ή από μια επίμονη αρρώστια.» «Ασθένησα, και με επισκεφθήκατε.» «Ασθενεί κάποιος μεταξύ σας; Ας προσκαλέσει τους πρεσβυτέρους της Εκκλησίας, και ας προσευχηθούν γι' αυτόν, αλείφοντάς τον με λάδι στο όνομα του Κυρίου· και η προσευχή της πίστεως θα σώσει τον άρρωστο και [ο Κύριος] θα τον εγείρει.» «Να βαστάζετε ο ένας τα βάρη του άλλου, και έτσι θα εκπληρώσετε τον νόμο του Χριστού.» «Να θυμάστε τους ασθενείς, επειδή και εσείς οι ίδιοι βρίσκεστε σε σώμα.» Καλύτερη είναι η ασθένεια που διδάσκει τη σύνεση παρά η αχαλίνωτη ευημερία.

Έτσι λοιπόν, μέσω της κοινωνίας ανέλαβαν τους δικούς μας πειρασμούς· «Διότι είτε», λέει, «θλιβόμαστε είτε παρηγορούμαστε, αυτό γίνεται για τη δική σας σωτηρία και παρηγοριά», έχοντας παραλάβει τον νόμο από τον Κύριο που λέει: «Κανείς δεν έχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν, το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του.» Και αυτοί μας παρέδωσαν λέγοντας: «Αν ο Κύριος θυσίασε τη ζωή του για εμάς, οφείλουμε και εμείς να θυσιάζουμε τις ζωές μας για τους αδελφούς»· και πάλι: «Να βαστάζετε τα βάρη ο ένας του άλλου, και έτσι θα εκπληρώσετε τον νόμο του Χριστού.» Αν λοιπόν γνωρίσαμε τους δύο τρόπους της μεταξύ μας κοινωνίας, και την εξ ανάγκης επακόλουθη αναδοχή, και τους πειρασμούς που συμβαίνουν κατ' αναλογία, ας μην περιεργαζόμαστε το πώς, ή πότε, ή μέσω ποιου έρχονται. Διότι το τι αρμόζει στον καθένα, και την άμεση και αναπόφευκτη ταχύτητά τους, και τη συνέργεια όλης της κτίσης σε αυτό, μόνο ο Θεός είναι δυνατόν να τα γνωρίζει. Εμείς οφείλουμε μόνο να πιστεύουμε στη δικαιοσύνη του Θεού και να γνωρίζουμε ότι καθετί που μας έρχεται ακούσια, είτε εξαιτίας αγάπης είτε εξαιτίας κακίας μας έχει έλθει, και για τον λόγο αυτό πρέπει να το υπομένουμε και να μην το αποδιώχνουμε, ώστε να μην προσθέσουμε αμαρτία πάνω στις αμαρτίες μας.

Γαλ. 5,24 Είναι δυνατόν το 〈οι δε〉 να εννοηθεί και αντί του «αυτοί δε», τονίζοντας το «οι»· αυτοί δε είναι εκείνοι που είπα, οι οποίοι, ανήκοντας στον Χριστό, σταύρωσαν τη σάρκα, και τα εξής. Γαλ. 6,2 〈Και έτσι θα αναπληρώσετε τον νόμο.〉 Διότι ο 〈νόμος του Χριστού〉 αποδείχθηκε τέτοιος μέσα από τα έργα· 〈επειδή αυτός ανέλαβε τις αμαρτίες μας και βάσταξε τις ασθένειές μας.〉 Και το αποκορύφωμα είναι ότι καταδέχθηκε σταυρό και θάνατο για χάρη μας.

Αυτός είναι αληθινά αγγελικός βίος πάνω στη γη· αυτό είναι το «Γενηθήτω το θέλημά σου ως εν ουρανώ και επί της γης», όταν δεν υπερηφανευόμαστε ο ένας εις βάρος του άλλου· όταν χωρίς ζήλια και φθόνο, με απλότητα, αγάπη, ειρήνη και χαρά είμαστε αρμονικά συνδεδεμένοι μεταξύ μας, θεωρώντας την προκοπή του πλησίον ως δικό μας κέρδος, και θεωρώντας την ατονία ή την ελάττωση ή την θλίψη του πλησίον ως δική μας ζημιά. Διότι, όπως λέει, δεν πρέπει να κοιτάζει ο καθένας μόνο το δικό του συμφέρον, αλλά ο καθένας και του πλησίον του· διότι έτσι, συμπάσχοντας μεταξύ μας και βαστάζοντας τα βάρη ο ένας του άλλου, και μάλιστα οι δυνατοί των αδυνάτων και οι ισχυροί των ασθενεστέρων, μπορούμε να εκπληρώσουμε τον νόμο του Χριστού, σύμφωνα με την προτροπή του Παύλου. Και ευρισκόμενοι μαζί με τέτοιον τρόπο, θα μπορέσουμε αληθινά να πατήσουμε πάνω σε φίδια και σκορπιούς και σε όλη τη δύναμη του εχθρού, και μέσω της ομόνοιας και της χάριτος του Χριστού να συντρίψουμε τα κεφάλια των δρακόντων [των πονηρών πνευμάτων], βαδίζοντας πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο και καταπατώντας λιοντάρι και δράκοντα. Διότι εάν, όπως προείπαμε, οι αδελφοί συμβιώνουν με αγάπη και απλότητα και ακεραιότητα, τότε και εκείνος που βρίσκεται σε μεγάλα μέτρα πνευματικής προκοπής και υπομένει με καρτερία στην προσευχή, λαμβάνει την αύξηση και την προκοπή προς τα υψηλότερα, μέσω της συνεργασίας και της ομοψυχίας των αδελφών.

Αλλά και τη διανομή των πολλών χαρισμάτων, ο απόστολος την ανάγει σε μία ενότητα και συμφωνία, θεωρώντας τα ως μέλη ενός σώματος, και λέει: «έχοντας δε χαρίσματα διαφορετικά, σύμφωνα με τη χάρη που μας δόθηκε, είτε προφητεία σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως, είτε αυτός που διακονεί στο έργο της διακονίας, είτε αυτός που παρακαλεί με την παρηγοριά του, αυτός που μεταδίδει με απλότητα, αυτός που προΐσταται με επιμέλεια, αυτός που ελεεί με ιλαρότητα, η αγάπη να είναι ανυπόκριτη» και τα εξής. Και πάλι: «καθένας από εσάς έχει ψαλμό, έχει αποκάλυψη, έχει γνώση, έχει προφητεία· όλα να γίνονται για οικοδομή»· δηλαδή, να απολαμβάνει καθένας τα χαρίσματα των άλλων μέσω της ομόνοιας και της μεταξύ σας συμφωνίας με αγάπη. Έτσι και οι αδελφοί στα μοναστήρια, έχοντας παραδώσει τους εαυτούς τους στον Κύριο και ο ένας στον άλλον, οι δυνατοί, είτε στο σώμα είτε στη φρόνηση, να βαστάζετε τα βάρη των ασθενεστέρων, για τη μακάρια ελπίδα του Χριστού· και ό,τι αγαθό έχει ο καθένας στη φύση του, είτε σωματική δύναμη είτε σύνεση είτε ανδρεία είτε κάποια ικανότητα είτε προθυμία, ας τα προσφέρουμε εξ ολοκλήρου ο ένας στον άλλον. Και εάν αξιωνόμαστε πνευματικών χαρισμάτων μέσω της χάριτος του Χριστού, ας τα μοιραζόμαστε μεταξύ μας με κάθε αγαθό για οικοδομή και ωφέλεια και δική μας και των πλησίον και όλων των ανθρώπων· και έτσι, εκπληρώνοντας τον νόμο του Χριστού, θα γίνουμε άξιοι της αιώνιας ζωής.

Επειδή όλοι οι άγιοι αποτελούν όντως μέλη του Χριστού, του Θεού που είναι πάνω από όλα, και, όπως έχει ειπωθεί, οφείλουν να είναι προσκολλημένοι και ενωμένοι σε Αυτόν, στο σώμα Του, έτσι ώστε Εκείνος μεν να είναι σε αυτούς κεφαλή, και οι άγιοι από την αρχή του αιώνα μέχρι την έσχατη ημέρα να είναι μέλη Του, ώστε οι πολλοί να γίνουν ένα σώμα Χριστού, σαν ένας άνθρωπος. Κάποιοι μεν εκπληρώνουν την τάξη των χεριών, εργαζόμενοι έως τώρα και κάνοντας το πανάγιο θέλημά Του, αναπλάθοντας άξιους από ανάξιους και διασώζοντάς τους για Αυτόν· άλλοι πάλι την τάξη των ώμων, βαστάζοντας ο ένας τα βάρη του άλλου ή και το ίδιο το χαμένο πρόβατο που μόλις βρήκαν, το οποίο παλαιότερα περιπλανιόταν σε όρη και βουνά και τόπους που δεν επιβλέπει ο Κύριος, και έτσι εκπληρώνουν τον νόμο Του· άλλοι την τάξη του στήθους, αναβλύζοντας για εκείνους που διψούν και πεινούν για τη δικαιοσύνη του Θεού το πιο διαυγές νάμα του λόγου της απόρρητης σοφίας και γνώσης, και χορηγώντας τους τον άρτο που τρώνε οι άνω δυνάμεις των ουρανών, ως επιστήθιοι και αγαπημένοι από Αυτόν· άλλοι την τάξη της κοιλιάς, αγκαλιάζοντας τους πάντες μέσω της αγάπης και κυοφορώντας στα σπλάχνα τους το Πνεύμα της σωτηρίας, έχοντας τη διάθεση να χωρέσουν τα απόρρητα και κρυμμένα μυστήριά Του· άλλοι την τάξη των μηρών, φέροντας μέσα τους το γόνιμο στοιχείο των θεοπρεπών νοημάτων της μυστικής θεολογίας και γεννώντας Πνεύμα σωτηρίας πάνω στη γη, δηλαδή τον καρπό του Πνεύματος και τον σπόρο στις καρδιές των ανθρώπων μέσω του λόγου της διδασκαλίας τους· άλλοι δε την τάξη των σκελών και των ποδιών, επιδεικνύοντας ανδρεία στους πειρασμούς και υπομονή κατά το πρότυπο του Ιώβ και χωρίς να σαλεύονται καθόλου από τη σταθερότητά τους στα καλά, ούτε να ατονούν, αλλά βαστάζοντας τα βάρη των δικών Του χαρισμάτων.

Προς τον Πέτρο Νικαίας. Αυτή είναι η συμβουλή μας προς την ερώτηση του κυρίου ηγουμένου, ώστε μέχρι την εορτή των Αγίων Αποστόλων να απαλλαγούν όλοι από το επιτίμιο, συμμετέχοντας στα αγιάσματα, χωρίς όμως να τελούν οι ιερείς τα της ιεροσύνης μέχρι την έλευση ορθόδοξης συνόδου, στην οποία θα υπάρξει κάθε λύση και κάθε χαρά. Από κοινού δε όλοι ως απλοί μοναχοί, είτε είναι ιερωμένοι είτε όχι, ας ευλογούν και ας ευλογούνται, ας προσεύχονται και ας δέχονται ευχές. Επειδή όμως είναι αναγκαίο να τελείται και θεία λειτουργία, για να χειροτονηθεί και πρεσβύτερος και διάκονος, αναπληρώνοντας τη θέση εκείνων που εμποδίζονται, για τους οποίους ας μη γνωρίζεται φθόνος, αλλά ευχαριστία, εφόσον έχουμε αποστολική εντολή να βαστάζουμε αλλήλων τα βάρη, καθώς αυτό έχει ήδη προομολογηθεί από όλους, ότι δηλαδή εάν ο Θεός, κατά τις ανεξιχνίαστες κρίσεις της δικαιοσύνης Του, παραχωρήσει να αναζωπυρωθεί πάλι διωγμός, θα προτιμήσουν να υποστούν τα πάντα μέχρι θανάτου παρά να προδώσουν την αλήθεια.