Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 6:4

Νομίζεις ότι κατορθώνεις κάτι αγαθό; Να ευχαριστείς τον Θεό και να μην υπερηφανεύεσαι εις βάρος του πλησίον. «Το δικό του έργο», λέει, «ας εξετάζει ο καθένας, και τότε θα έχει το καύχημα μόνο για τον εαυτό του, και όχι σε σχέση με τον άλλον». Διότι σε τι ωφέλησας τον πλησίον, επειδή ομολόγησες την πίστη, ή επειδή υπέμεινες την εξορία για το όνομα του Χριστού, ή επειδή δείχνοντας εγκαρτέρηση υπέμεινες τους κόπους της νηστείας; Το κέρδος δεν είναι άλλου, αλλά δικό σου. Να φοβάσαι μήπως ομοιωθείς με την πτώση του διαβόλου· ο οποίος, επειδή υπερηφανεύθηκε εναντίον του ανθρώπου, έπεσε από τον άνθρωπο, και παραδόθηκε να καταπατείται από αυτόν που προηγουμένως είχε καταπατηθεί. Τέτοια ήταν και η πτώση των Ισραηλιτών.

Πρέπει λοιπόν ο άνθρωπος του Θεού να είναι καταρτισμένος και στολισμένος με κάθε καλό έργο και λόγο, και να πράττει τα πάντα με ευσχημοσύνη και τάξη, προς παραδειγματισμό όσων τον υπακούουν. Διότι ο ηγούμενος ονομάζεται ηγούμενος επειδή προηγείται στα έργα. Διότι ένα απλό όνομα δεν εισάγει στη βασιλεία των ουρανών. Ο νέος λοιπόν, δηλαδή αυτός που ευνούχισε τον εαυτό του για τη βασιλεία, και η παρθένος, εάν δεν είναι σε όλα τέτοιοι, όπως ακριβώς οι αληθινοί μιμητές του Χριστού, δεν μπορούν να σωθούν. Διότι το να ονομάζεται κάποια παρθένος και να μην έχει τις ανάλογες, οικείες και αρμόζουσες αρετές, ο Κύριος χαρακτήρισε μια τέτοια παρθενία μωρή· διότι, όντας χωρίς φως και χωρίς έλαιο, αποκλείεται έξω από τη βασιλεία των ουρανών. Έχοντας στερηθεί τη χαρά του νυμφίου, θα συγκαταλεχθεί με εκείνους που μισούν τον νυμφίο· διότι αυτή που δεν έχει έργα νομίζει ότι είναι κάτι, ενώ δεν είναι τίποτα, και εξαπατά τον εαυτό της. Ας δοκιμάζει όμως ο καθένας το δικό του έργο και ας ελέγχει τον εαυτό του, διαπιστώνοντας ότι η θρησκεία είναι μάταιη όταν ομολογούν ότι έχουν παρθενία και εγκράτεια, αλλά έχουν αρνηθεί τη δύναμή τους. Και ένας τέτοιος άνθρωπος περιβάλλεται την αγνεία με τον αγνό φόβο του Κυρίου.

Γιατί, λοιπόν, προκαλούμε στον εαυτό μας την ελαφρότητα και την αφροσύνη, εφόσον ο Απόστολος λέει: «αν κάποιος νομίζει ότι είναι κάτι, ενώ δεν είναι τίποτα, εξαπατά τον εαυτό του· ας δοκιμάζει ο καθένας το δικό του έργο, και τότε θα έχει το καύχημα μόνο για τον εαυτό του, και όχι σε σχέση με τον άλλον»; Γιατί, λοιπόν, εξαπατούμε τους εαυτούς μας, υπερηφανευόμενοι ο ένας απέναντι στον άλλον, επειδή είμαστε ένδοξοι κατά κόσμον, περιφρονώντας τους πιο ταπεινούς; Διότι βρίσκουμε τον Κύριο να διδάσκει, ότι τα υψηλά στους ανθρώπους είναι βδελυρά ενώπιον του Θεού. Αλλά μήπως υπερηφανευόμαστε ως εγκρατείς εις βάρος των πιο αδύναμων; Πάλι ελεγχόμαστε από τον Απόστολο που λέει: «διότι δεν είναι δόκιμος εκείνος που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος». Αλλά μήπως, επειδή κοπιάζουμε υπερβολικά στη διακονία, υπερηφανευόμαστε εις βάρος εκείνων που ησυχάζουν; Όμως βρίσκουμε τον Κύριο να επαινεί περισσότερο τη Μαρία, διότι εξέλεξε την αγαθή μερίδα. Αλλά μήπως ως ησυχαστές υπερηφανευόμαστε εναντίον εκείνων που περισπώνται στη διακονία; Βρίσκουμε πάλι τον Κύριο να διδάσκει και να λέει: «δεν ήλθα για να διακονηθώ, αλλά για να διακονήσω και να δώσω την ψυχή μου λύτρο για πολλούς». Ώστε πρέπει να αποφεύγουμε παντελώς την υψηλοφροσύνη. Αλλά μήπως υπερηφανευόμαστε επειδή καθόμαστε σε έρημο τόπο και σε ασβεστωμένα κελλιά;

Διότι, επειδή δεν είχαν τίποτα για το οποίο να κατηγορήσουν τον εαυτό τους μετά το βάπτισμα, θυμούνταν τα προηγούμενα, διδάσκοντάς μας να μην κάνουμε καθόλου λόγο για τα ξένα σφάλματα, αλλά να μεριμνούμε για τα δικά μας και να τα αναλογιζόμαστε συνεχώς. Διότι δεν υπάρχει, δεν υπάρχει κανένα άλλο τέτοιο φάρμακο για την εξάλειψη των αμαρτημάτων, όσο η συνεχής ανάμνησή τους και η αδιάκοπη κατηγορία τους. Έτσι ο τελώνης μπόρεσε να αποβάλει τα αναρίθμητα κακά, λέγοντας: «Θεέ μου, σπλαχνίσου με τον αμαρτωλό»· έτσι ο Φαρισαίος εξέπεσε από κάθε δικαιοσύνη, διότι, αφήνοντας το να αναλογίζεται τα δικά του σφάλματα, καταδίκαζε την οικουμένη, λέγοντας: «Δεν είμαι όπως οι υπόλοιποι άνθρωποι, άρπαγες και πλεονέκτες, ούτε όπως αυτός εδώ ο τελώνης». Γι' αυτό και ο Παύλος προέτρεπε λέγοντας: «Ο καθένας ας εξετάζει το δικό του έργο, και τότε θα έχει την καύχηση μόνο για τον εαυτό του, και όχι σε σχέση με τον άλλον». Θέλεις να μάθεις πώς και στην Παλαιά Διαθήκη οι δίκαιοι κατηγόρησαν τον εαυτό τους; Άκουσε και αυτούς να διακηρύσσουν λόγια σύμφωνα με τους άλλους.

Εάν όμως δεν πράττετε έτσι, αλλά ο καθένας σκοπεύει να εγκαλεί τον πλησίον του, ποτέ δεν πρόκειται να κατορθώσετε τίποτε από όσα πρέπει. Διότι, όπως ακριβώς στο σώμα, εάν κάποιος απαιτούσε από όλα τα μέλη την ίδια λειτουργία, το σώμα δεν θα μπορούσε ποτέ να σταθεί· έτσι και μεταξύ των αδελφών προκαλείται μεγάλος πόλεμος, εάν επιζητούμε τα πάντα από όλους. «Διότι, εάν κάποιος νομίζει ότι είναι κάτι, ενώ δεν είναι τίποτα, εξαπατά τον εαυτό του». Και πάλι εδώ ελέγχει την υπεροψία. Διότι αυτός που νομίζει ότι είναι κάτι, δεν είναι τίποτα, προβάλλοντας ως πρώτο δείγμα της ευτέλειάς του μια τέτοια αυταρέσκεια. «Το δε έργο του ας δοκιμάζει ο καθένας». Εδώ δείχνει ότι πρέπει να είμαστε εξεταστές του βίου μας, και όχι απλώς να παρατηρούμε, αλλά να δοκιμάζουμε με ακρίβεια τα πεπραγμένα σας. Για παράδειγμα, έκανες κάτι καλό; Εξέτασε μήπως τυχόν το έκανες από κενοδοξία, μήπως από ανάγκη, μήπως από έχθρα, μήπως από υποκρισία, μήπως για κάποια άλλη ανθρώπινη αιτία. Διότι, όπως ακριβώς το χρυσάφι φαίνεται μεν λαμπερό πριν από το χωνευτήρι, όταν όμως παραδοθεί στη φωτιά, τότε διακρίνεται με ακρίβεια, καθώς κάθε κίβδηλο στοιχείο χωρίζεται από το γνήσιο· έτσι και τα δικά μας έργα, όταν τα εξετάζουμε με ακρίβεια, τότε θα αποκαλυφθούν με σαφήνεια, και θα διαπιστώσουμε ότι είμαστε υπεύθυνοι για πολλά παραπτώματα.

Και τότε θα έχει την καύχηση μόνο για τον εαυτό του, και όχι για τον άλλον. Αυτά τα λέει όχι νομοθετώντας, αλλά συγκαταβαίνοντας· σαν να έλεγε: Άτοπο βέβαια είναι το να καυχάται κανείς· εάν όμως το επιθυμείς, μην καυχάσαι εις βάρος του πλησίον, όπως ο Φαρισαίος. Διότι όποιος παιδαγωγηθεί σε αυτό, γρήγορα θα απομακρυνθεί και από εκείνο. Γι' αυτό και το παραχώρησε αυτό, ώστε σιγά-σιγά να το εξαλείψει ολόκληρο. Διότι όποιος συνηθίσει να καυχάται μόνο για τον εαυτό του και όχι εις βάρος των άλλων, γρήγορα θα διορθώσει και τούτο το ελάττωμα.

Εξέτασε τον βίο σου. Δεν κλέβεις; Αλλά αρπάζεις, αλλά ασκείς βία, αλλά κάνεις μύρια άλλα τέτοια. Δεν το λέω αυτό επαινώντας την κλοπή, μη γένοιτο, αλλά μάλλον κλαίγοντας πικρά, εάν τυχόν υπάρχει κάποιος τέτοιος· διότι δεν πείθομαι. Διότι το πόσο μεγάλο κακό είναι η ιεροσυλία, ούτε που μπορεί να εκφραστεί με λόγια· αλλά θέλω να σας προφυλάξω· διότι δεν θέλω η αρετή μας να εκμηδενίζεται με το να κατηγορούμε τους άλλους. Τι υπάρχει χειρότερο από τον τελώνη, πες μου; Ήταν αλήθεια ότι και τελώνης ήταν, και ένοχος για μύρια κακά· και μόνο που είπε ο Φαρισαίος: «Ότι δεν είμαι όπως αυτός ο τελώνης», τα έχασε όλα. Εσύ λες για τον ιερέα: «Δεν είμαι ιερόσυλος όπως αυτός», και δεν τα εκμηδενίζεις όλα; Αναγκάζομαι να τα λέω αυτά και να επεκτείνομαι σε αυτόν τον λόγο, όχι επειδή νοιάζομαι τόσο πολύ για εκείνους, αλλά επειδή φοβάμαι για εσάς, μήπως εκμηδενίσετε την αρετή σας εξαιτίας αυτής της καυχήσεως, εξαιτίας της κατακρίσεως. Άκουσε λοιπόν τον Παύλο που προτρέπει και λέει: «Το δικό του έργο ας δοκιμάζει ο καθένας, και τότε μόνο στον εαυτό του θα έχει το καύχημα, και όχι στον άλλον».

Για ποιον λόγο και γιατί; Επειδή, αν και είχε απαλλαγεί από την πλεονεξία και την αρπαγή, είχε ριζωμένη στην ψυχή του τη μητέρα όλων των κακών, την κενοδοξία και την αλαζονεία. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Παύλος προτρέπει και λέει: «Ο καθένας ας εξετάζει το δικό του έργο, και τότε θα έχει το καύχημα για τον εαυτό του και όχι σε σχέση με τον άλλον». Εκείνος όμως εμφανίστηκε στο μέσον ως κατήγορος ολόκληρης της οικουμένης, και ισχυρίστηκε ότι ο ίδιος είναι καλύτερος από όλους τους ανθρώπους που υπάρχουν.

«Διότι, αν κάποιος νομίζει ότι είναι κάτι, ενώ δεν είναι τίποτα, εξαπατά τον εαυτό του». Γι' αυτό να ανέχεστε ο ένας τον άλλον. Για παράδειγμα, ο τάδε είναι οξύθυμος, και εσύ είσαι νωθρός; Υπόμεινε τη σφοδρή του ορμή, ώστε να υπομείνει και αυτός τη δική σου νωθρότητα· και έτσι, ούτε εκείνος θα αμαρτήσει επειδή θα υποβαστάζεται από εσένα, ούτε εσύ θα σφάλεις σε όσα είσαι βαρύς, επειδή σε ανέχεται ο αδελφός. «Το δικό του έργο ας δοκιμάζει ο καθένας». Δηλαδή, αν έκανες κάποιο καλό, εξέτασε εσύ μήπως το έκανες από κενοδοξία, ή από ανάγκη, ή με υποκρισία, ή για κάποια άλλη ανθρώπινη αιτία. «Και τότε μόνο για τον εαυτό του θα έχει το καύχημα, και όχι για τον άλλον». Αυτά δεν τα λέει νομοθετώντας, αλλά συγκαταβαίνοντας, σαν να έλεγε: Το να καυχάται κανείς δεν είναι καλό. Αν όμως το θέλεις, ας μην είναι εις βάρος του πλησίον σου, όπως έκανε ο Φαρισαίος.

Ο καθένας ας εξετάζει το δικό του έργο, και τότε θα έχει το καύχημα μόνο για τον εαυτό του, και όχι για τον άλλον.» Είναι προτιμότερο, ενώ είναι κανείς καλός, να θεωρεί τον εαυτό του κακό, παρά να είναι χείριστος έχοντας τη φήμη του αγαθού· σαν τον επίπλαστο τάφο που φανερώνεται στους ανθρώπους, ο οποίος εσωτερικά αναδίδει έντονη δυσοσμία από τα σαπισμένα νεκρά σώματα, ενώ εξωτερικά λάμπει ασβεστωμένος με ευχάριστες ζωγραφιές.

Γαλ 6,4 «Ο καθένας ας δοκιμάζει το δικό του έργο.» Διότι, αν κάποιος δοκιμάζει το δικό του έργο και ερευνά τον εαυτό του με ακρίβεια, μάλλον «θα έχει το καύχημα για τον εαυτό του και όχι σε σχέση με τον άλλον», δηλαδή θα έχει το καύχημα για τον εαυτό του, με την έννοια ότι θα κατακρίνει τον εαυτό του και όχι τους άλλους. «Ή θα έχει το καύχημα στον εαυτό του», δηλαδή, βλέποντας τον εαυτό του να υστερεί και να έχει ελλείψεις, θα τον μεμφθεί και θα απομακρυνθεί από την κατάκριση των άλλων, γνωρίζοντας ότι ούτε και ο ίδιος δεν διαφυλάσσει πάντοτε την ίδια διαγωγή, αλλά κάποιες φορές εκπίπτει και από αυτήν.