Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 6:7

Έπρεπε να καθαρίζεις το σώμα από εκείνα που το βλάπτουν, και όχι βέβαια να καθιστάς την ασθένεια μεγαλύτερη από τις δυνάμεις σου. Είναι φανερό μέχρι ποιο σημείο το πλοίο αντέχει το βάρος των φορτίων, ενώ το επιπλέον βάρος το καταποντίζει. Να φοβάσαι μήπως πάθεις και εσύ τα παρόμοια, και, αφού κάνεις τα αμαρτήματα μεγαλύτερα από τη συγχώρηση, υποστείς το ναυάγιο πριν από τα προσδοκώμενα λιμάνια. Δεν βλέπει ο Θεός τα γινόμενα; Ή δεν κατανοεί τις σκέψεις σου; Ή μήπως συνεργάζεται μαζί σου στις ανομίες; «Υπέθεσες άνομα», λέει, «ότι θα γίνω όμοιός σου». Εσύ, λοιπόν, όταν επιδιώκεις τη φιλία ενός θνητού ανθρώπου, τον προσεγγίζεις με ευεργεσίες, λέγοντας και πράττοντας εκείνα που αντιλαμβάνεσαι ότι τον ευχαριστούν· όταν όμως προσπαθείς να οικειωθείς τον Θεό, και ελπίζεις να γίνεις δεκτός στην τάξη του υιού, πράττοντας όσα είναι εχθρικά προς τον Θεό και ατιμάζοντάς Τον με την παράβαση του νόμου, από αυτά ακριβώς με τα οποία Τον προσβάλλεις, από αυτά ελπίζεις να αποκτήσεις την οικειότητα; Πρόσεχε μήπως, με την ελπίδα της απολύτρωσης, αφού συσσωρεύσεις στον εαυτό σου πλήθος κακών, συγκεντρώσεις μεν την αμαρτία, αλλά αποτύχεις της συγχωρήσεως. Ο Θεός δεν εμπαίζεται. Μην εμπορεύεσαι τη χάρη. Μην πεις: «Καλός μεν ο νόμος, αλλά πιο γλυκιά η αμαρτία». Η ηδονή είναι αγκίστρι του διαβόλου που έλκει προς την απώλεια. Η ηδονή είναι μητέρα της αμαρτίας· και η αμαρτία είναι το κεντρί του θανάτου. Η ηδονή είναι τροφός του αιώνιου σκώληκα, η οποία για λίγο μεν καιρό κολακεύει εκείνον που την απολαμβάνει, αργότερα όμως αποφέρει καρπούς πιο πικρούς και από τη χολή.

Δεν θα φρίξει ο ουρανός άνωθεν; Δεν θα σκοτεινιάσουν πάνω μου τα άστρα, και η γη θα με αντέξει διόλου; Μην πλανάσθε· ο Θεός δεν εμπαίζεται. Από το ίδιο μας το στόμα μάς κρίνει, από τα λόγια μας μας δικαιώνει, και από τα λόγια μας μας καταδικάζει. Δεν αναγνώσατε τη φοβερή απειλή του Κυρίου; Ότι όποιος με αρνηθεί ενώπιον των ανθρώπων, θα τον αρνηθώ και εγώ ενώπιον του Πατρός μου, του εν τοις ουρανοίς;

Ανάγνωσε τις διαθήκες σου. Θα ήθελα βέβαια να ζω και να απολαμβάνω τα υπάρχοντά μου. Στον θάνατο οφείλεται η χάρη, όχι σε σένα. Διότι, αν ήσουν αθάνατος, δεν θα θυμόσουν τις εντολές. Μην πλανάσθε· ο Θεός δεν εμπαίζεται. Νεκρό δεν προσφέρεται στο θυσιαστήριο· ζωντανή πρόσφερε τη θυσία. Εκείνος που προσφέρει από το περίσσευμά του είναι μη αποδεκτός. Εσύ όμως, αυτά που περίσσεψαν μετά από ολόκληρη τη ζωή, αυτά προσφέρεις στον Ευεργέτη. Αν δεν τολμάς να δεξιωθείς τους άρχοντες από τα απομεινάρια του τραπεζιού, πώς λοιπόν τολμάς να εξευμενίσεις τον Θεό από τα απομεινάρια; Δείτε το τέλος της φιλοχρηματίας, οι πλούσιοι, και πάψτε να διακείσθε εμπαθώς απέναντι στα χρήματα. Όσο φιλόπλουτος είσαι, τόσο περισσότερο να μην αφήσεις πίσω κανένα από τα υπάρχοντά σου. Κάνε τα όλα δικά σου, πάρε τα όλα μαζί σου, μην εγκαταλείψεις σε ξένους τον πλούτο. Ίσως μάλιστα οι υπηρέτες να μην σε ετοιμάσουν καν με τον τελευταίο στολισμό, αλλά να διεκπεραιώσουν εντελώς τυπικά την ταφή, αφού πλέον θα έχουν στραφεί προς τους κληρονόμους για να αποκτήσουν την εύνοιάν τους.

«Λαέ μου, οι πράκτορές σας σάς συλλέγουν σαν καλαμιές, και οι απαιτητές σάς κυριεύουν.» Η φωνή ανακαλεί τον λαό και συμπάσχει με όσους κακοπαθούν, λέγοντας: «Λαέ μου». Πριν δέσετε τον Δίκαιο, πριν απορρίψετε τη χρησιμότητά του, τι είχατε πάθει; Τώρα έχετε γίνει καταχρεωμένοι με πολλά οφλήματα. Γι' αυτόν τον λόγο παραδοθήκατε σε εκείνους που εισπράττουν από εσάς την οφειλή, οι οποίοι, επειδή δεν βρίσκουν μέσα σας δεμάτια από στάχυα, ούτε αφθονία καρπών, σας συλλέγουν σαν καλαμιές, μαζεύοντας τους μικρούς, ευτελείς και τσακισμένους καρπούς των ψυχών σας. —Τέτοιοι είμαστε κι εμείς, που μετανοούμε μικροπρεπώς, ευτελώς και ακάρπως. Διότι, ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει. Εκείνος, λοιπόν, που με αξιόλογη μετάνοια σπέρνει πλούσια στο Πνεύμα, προσφέροντας ελεημοσύνη, ευσπλαχνία, ικεσία, δικαιοσύνη και αδιάκοπα δάκρυα, αυτός που σπέρνει με δάκρυα θα θερίσει με αγαλλίαση, σηκώνοντας τα δεμάτια της μετάνοιας, ώστε να εξοφλήσει ολόκληρο το χρέος στον πράκτορα. Εκείνος όμως που, μετανοώντας για τα προηγούμενα αμαρτήματα, σπέρνει λίγα σε ελεημοσύνη και προσευχή, καλλιεργώντας καλαμιά στερημένη από καρπό, δεν θα του επιτραπεί από τον πράκτορα να κρατήσει ούτε κι αυτήν.

Για ολόκληρη τη στρατιά των επουρανίων δυνάμεων ένα είναι το έργο: να αναπέμπει δόξα στον Κτίστη. Ολόκληρη η κτίση, τόσο αυτή που σιωπά όσο και αυτή που έχει φωνή, τόσο η υπερκόσμια όσο και η επίγεια, δοξάζει τον Κτίστη. Άνθρωποι όμως αξιοθρήνητοι, ενώ άφησαν τα σπίτια τους και προσέτρεξαν στον ναό, δήθεν για να ωφεληθούν κάπως, δεν προσφέρουν την ακοή τους στους λόγους του Θεού, δεν αποκτούν συναίσθηση της δικής τους φύσης, δεν θλίβονται που έχουν κυριευθεί από την αμαρτία· δεν θλίβονται όταν φέρνουν στη μνήμη τους τις αμαρτίες τους, δεν τρέμουν την κρίση, αλλά χαμογελώντας και ανταλλάσσοντας χειραψίες μεταξύ τους, μετατρέπουν τον οίκο της προσευχής σε τόπο φλυαρίας, παρακούοντας τον ψαλμό που διακηρύττει και λέει ότι «Μέσα στον ναό του Θεού οι πάντες αναφωνούν δόξα». Εσύ όμως, όχι μόνο δεν δοξολογείς, αλλά γίνεσαι εμπόδιο και στον άλλον αποσπώντας την προσοχή του, και με τον δικό σου θόρυβο σκεπάζεις τη διδασκαλία του Πνεύματος. Πρόσεξε μήπως τελικά αναχωρήσεις, αντί να λάβεις τον μισθό της δοξολογίας, συγκαταδικασμένος μαζί με εκείνους που βλασφημούν το όνομα του Θεού. Έχεις τον ψαλμό, έχεις την προφητεία, τα ευαγγελικά παραγγέλματα, τα κηρύγματα των Αποστόλων. Η γλώσσα ας ψάλλει, ο νους ας ερευνά το νόημα των όσων λέγονται, ώστε να ψάλλεις με το πνεύμα, να ψάλλεις όμως και με τον νου. Διότι δεν έχει ανάγκη δόξας ο Θεός, αλλά θέλει να γίνεις εσύ άξιος να δοξαστείς. Επειδή «ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει».

Διότι εσύ θα ανταποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Διότι με όποιο μέτρο μετράτε, με το ίδιο θα αντιμετρηθεί σε εσάς. Έθλιψες τον αδελφό; Περίμενε το ίσο. Άρπαξες τα αγαθά των πιο αδυνάτων, καταδυνάστευσες φτωχούς, εξευτέλισες με λοιδορίες, συκοφάντησες, καταψεύστηκες, επιβουλεύτηκες ξένους γάμους, επιόρκησες, μετέθεσες τα όρια των πατέρων, καταπάτησες κτήματα ορφανών, κατέθλιψες χήρες, προτίμησες την παρούσα ηδονή από τα αγαθά της επαγγελίας; Περίμενε την ανταπόδοση για όλα αυτά. Διότι, ό,τι σπέρνει ο καθένας, τέτοια και θα θερίσει. Και βεβαίως, εάν έχεις πράξει κάποιο αγαθό, περίμενε και για εκείνα πολλαπλάσιες τις ανταποδόσεις. Διότι εσύ θα ανταποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Ενθυμούμενος αυτήν την απόφαση καθ' όλη τη διάρκεια του βίου σου, θα δυνηθείς να διαφύγεις τα περισσότερα από τα αμαρτήματα, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Αντί για τόσα και τηλικαύτα αγαθά, άθλιε, θεωρείς προτιμότερη την ηδονή; Διότι κατανοώ την αναβολή σου, έστω και αν την συγκαλύπτεις με τα λόγια· τα ίδια τα πράγματα βοούν, έστω και αν εσύ σιωπάς με τη φωνή σου: «Άφησέ με να κάνω πλήρη χρήση της σάρκας για την απόλαυση των αισχρών, να κυλιστώ στον βούρκο των ηδονών, να ματώσω τα χέρια μου, να αρπάξω τα ξένα, να πορευτώ με δόλο, να επιορκήσω, να πω ψέματα· και τότε ας έρθει η μετάνοια, όταν κάποτε αποφασίσω να δώσω ένα τέλος στα κακά». Αν λοιπόν η αμαρτία είναι καλό πράγμα, φύλαξέ την μέχρι το τέλος· αν όμως είναι βλαβερή σε αυτόν που την πράττει, γιατί επιμένεις στα ολέθρια; Δεν βλέπει ο Θεός αυτά που γίνονται; Ή δεν κατανοεί τις σκέψεις σου; Ή μήπως συνεργάζεται στις ανομίες σου; Διότι λέγει η Γραφή: «Υπέθεσες μέσα στην ανομία σου ότι θα είμαι όμοιος με εσένα». Εσύ όμως, όταν επιδιώκεις τη φιλία ενός θνητού ανθρώπου, τον προσελκύεις με ευεργεσίες, λέγοντας και πράττοντας εκείνα με τα οποία αντιλαμβάνεσαι ότι αυτός χαίρεται· ενώ όταν προσπαθείς να οικειωθείς τον Θεό και ελπίζεις να γίνεις δεκτός στην τάξη του υιού, πράττεις τα εχθρικά προς τον Θεό και διά της παραβάσεως του νόμου τον ατιμάζεις· από εκείνα δηλαδή με τα οποία κυρίως προσκρούεις σε Αυτόν, από αυτά ελπίζεις να αποκτήσεις την οικειότητα; Πρόσεχε, μήπως με την ελπίδα της απολυτρώσεως, αφού συγκεντρώσεις στον εαυτό σου πλήθος κακών, από τη μια μεριά συσσωρεύσεις την αμαρτία και από την άλλη αποτύχεις να λάβεις τη συγχώρηση. Ο Θεός δεν εμπαίζεται. Μην εμπορεύεσαι τη χάρη. Μην πεις: «Καλός μεν ο νόμος, αλλά πιο γλυκιά η αμαρτία».

Ολόκληρη η κτίση, τόσο αυτή που σιωπά όσο και αυτή που ομιλεί, τόσο η υπερκόσμια όσο και η επίγεια, δοξάζει τον Δημιουργό. Άνθρωποι όμως ελεεινοί, ενώ εγκατέλειψαν τις οικίες τους και έσπευσαν στον ναό, νομίζοντας ότι κάπως έτσι θα ωφελήσουν τον εαυτό τους, δεν τείνουν τα ώτα τους στους λόγους του Θεού, δεν αποκτούν επίγνωση της δικής τους φύσεως, δεν θλίβονται ανακαλώντας στη μνήμη τις αμαρτίες τους, δεν τρέμουν την κρίση· αντίθετα, μειδιώντας και δίδοντας τα χέρια ο ένας στον άλλον, μετατρέπουν τον οίκο της προσευχής σε τόπο φλυαρίας, παρακούοντας τον Ψαλμωδό που διαμαρτύρεται και λέγει ότι: «Στον ναό του Θεού ο καθένας λέγει δόξα». Εσύ, όμως, όχι μόνο δεν λες δόξα, αλλά γίνεσαι και εμπόδιο σε άλλον, στρέφοντάς τον προς τον εαυτό σου. Διότι ο Θεός δεν έχει ανάγκη από δόξα, αλλά επιθυμεί να γίνεις εσύ άξιος να δοξαστείς. Διότι: «Ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει».

Επομένως, θεωρώντας ότι δεν θα τους είναι σε τίποτα χρήσιμος, τον έδεσαν με τον θάνατο, στο μέτρο τουλάχιστον που εξαρτιόταν από αυτούς, παρόλο που αναστήθηκε πάλι ως Θεός, αδειάζοντας τον άδη και καταλύοντας το κράτος της φθοράς. Διότι είναι ζωή και ζωοποιός. Ωστόσο, βουλεύονταν εναντίον του ίδιου τους του εαυτού, θέλοντας να δέσουν τον δίκαιο· και θα φάνε τα γεννήματα των έργων τους. Διότι ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει. Και όσοι μεν είναι επιεικείς στους τρόπους και έχουν φιλόθεο φρόνημα, θα βρουν από αυτό αγαθούς καρπούς· όσοι δε παρεκκλίνουν και είναι απειθείς, και μάχονται τη θεία δόξα, θα φάνε τα γεννήματα των έργων τους, δηλαδή πυρ, καταδίκη, κόλαση και όσα προέρχονται από την οργή. Διότι τέτοιου είδους κακά θα ακολουθήσουν οπωσδήποτε εκείνους που επέλεξαν να θεομαχούν.

Και όπως λέει ο Παύλος, ότι «Ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει, και εκείνος που σπέρνει στο πνεύμα, από το πνεύμα θα θερίσει ζωή αιώνια»· το ότι, λοιπόν, θα συσσωρεύσει πλουσιοπάροχα για τον εαυτό της όσα προέρχονται από την πνευματική ευκαρπία, το υποδηλώνει μέσα από τα προκείμενα λόγια: «Εκείνοι δε που θα τα αποκτήσουν, λέει, θα δοξολογήσουν τον Κύριο, και αυτοί που τα συγκεντρώνουν θα τα πιουν στις άγιες επαύλεις». Διότι θα απολαύσουν τις άνω μονές εκείνοι που τρύγησαν τα καυχήματα της εξαίρετης ζωής, και συγκεντρώνουν τους καρπούς της ορθής και αμώμητης πίστης. <Πορευτείτε μέσα από τις πύλες μου, και ετοιμάστε τον δρόμο για τον λαό μου, και απομακρύνετε τις πέτρες από τον δρόμο, υψώστε λάβαρο στα έθνη.

Έπειτα, αφού τους είπε προηγουμένως πάρα πολλά και αναγκαία, ύστερα ανέφερε: «Εάν όμως εγώ με το Πνεύμα του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού.» Διότι αν εγώ, λέει, που έγινα άνθρωπος σαν και εσάς, με εξουσία και βασιλεία θεοπρεπή επιτιμώ τα ακάθαρτα πνεύματα, η δική σας φύση είναι αυτή που στεφανώνεται με τέτοια δόξα· διότι εσείς φαίνεστε ότι, μέσω εμού και εντός εμού, έχετε αποκτήσει τον πλούτο της βασιλείας του Θεού. (B f. 53) Εκδιώκονταν λοιπόν τα πονηρά δαιμόνια, και μάλιστα έχοντας οδηγηθεί στο να αισθανθούν την ανίκητη δύναμή του, και μη αντέχοντας τα χτυπήματα της θεότητας, φώναζαν με τυραννικό και πανούργο τρόπο: «Άσε μας», λέγοντας, «τι σχέση υπάρχει μεταξύ μας και εσένα;» δηλαδή: Γιατί δεν μας αφήνεις να έχουμε τόπο, αφαιρώντας την πλάνη της ασέβειας; Έπειτα υποκρίνονται ότι τον εγκωμιάζουν και τον ονομάζουν άγιο του Θεού· διότι νόμισαν ότι μέσω αυτού του εγκωμιασμού θα τον κάνουν λάτρη της κενόδοξης φήμης και θα τον πείσουν να απέχει από το να τους επιτιμά, ανταποδίδοντας κατά κάποιον τρόπο χάρη αντί χάριτος· αλλά ο δόλιος δεν θα πιάσει θήραμα. Διότι ο Θεός δεν εμπαίζεται, και ο Κύριος φράζει τις ακάθαρτες γλώσσες τους. Έπειτα τα προστάζει να αποχωρήσουν από εκείνους που τα είχαν.

Επιστρέφοντας όμως δεν αστόχησε στον σκοπό του· διότι παρέμεινε αυτό που ήταν, γνήσιος μαθητής, έχοντας πλουτίσει με τη συγχώρεση του σφάλματος. <Τον ενέπαιζαν και τον έδερναν.> (B f. 206, C f. 155) Θα ταίριαζε να πούμε εκείνο το προφητικό: «Έκθαμβος έμεινε ο ουρανός για αυτό, και έφριξε πάρα πολύ, λέει ο Κύριος.» Ο Κύριος της γης και του ουρανού, ο Δημιουργός και Τεχνίτης των πάντων, ο Βασιλεύς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων, ατιμάζεται σαν ένας από εμάς.—(A f. 295 b, C f. 155) Αλλοίμονο! Ο Κύριος της γης και του ουρανού σαν ένας από εμάς υπομένει καρτερικά να χτυπιέται, και ανέχεται τον περίγελο των ασεβών, δίνοντάς μας υπόδειγμα της έσχατης ανεξικακίας· διότι αυτός που ερευνά τις καρδιές, πώς θα μπορούσε να αγνοεί ποιος είναι εκείνος που τον χτύπησε; <Και όταν ξημέρωσε, συγκεντρώθηκε το πρεσβυτέριο του λαού, κ.λπ.> (A f. 295 b, B f. 206, C f. 155, D f. 76 b) Επειδή καθώς ανέτειλε η ημέρα, είχε συγκεντρωθεί το ασεβές συμβούλιό τους, φέρθηκε στο μέσον, υβριζόμενος άνομα, ο Δεσπότης του Μωυσή και των προφητών· και ο υβριστής Ιουδαίος ρωτούσε επίμονα, αν αυτός είναι ο Χριστός; Αλλά θα μπορούσε κανείς να τους πει: Αν μεν ρωτάς από άγνοια, πώς δεν έπρεπε πριν μάθεις την αλήθεια, να μην τον λυπήσεις με κανέναν τρόπο, μήπως τυχόν προσκρούσεις στον Θεό; Αν όμως υποκρίνεσαι την άγνοια, γνωρίζοντας καλά ότι αυτός είναι ο Χριστός, θα ακούσεις την ιερή Γραφή που λέει: «Ο Θεός δεν εμπαίζεται.»

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗ ΩΣΗΕ, ΤΟΜΟΣ ΕΚΤΟΣ. «Σπείρετε για τον εαυτό σας με δικαιοσύνη, τρυγήστε καρπό ζωής, ανάψτε για τον εαυτό σας φως γνώσης, ζητήστε τον Κύριο έως ότου έλθουν σε εσάς γεννήματα δικαιοσύνης.» Διττός είναι πάντοτε ο τρόπος της παραίνεσης. Διότι είτε, εξηγώντας την κόλαση που επικρέμαται σε όσους θέλουν να ραθυμούν, συνηθίζουμε να τους αποτρέπουμε και μάλιστα πολύ γρήγορα να επιλέξουν να ζουν με λαμπρότητα, είτε, αναγγέλλοντας τις τιμές που έχουν ετοιμαστεί για τους ενάρετους, κάνουμε πιο πρόθυμους αυτούς που παιδαγωγούνται στο να προχωρήσουν πλέον προς την καλύτερη και πιο σύμφωνη με τον νόμο ζωή. Κάτι τέτοιο εργάζεται και τώρα ο Θεός των όλων. Διότι απείλησε τους πλανημένους με πολέμους, συμφορές, αιχμαλωσία σε αλλόφυλους, εμπρησμούς των πόλεων και την αγριότητα των μαχητών. Όμως δεν σταματά τον λόγο της παραίνεσης σε αυτά, αλλά ιδού πάλι, τους ωφελεί και με άλλον τρόπο, και μάλιστα, τους προστάζει, αφού εγκαταλείψουν το άχρηστο που είναι πρόξενο κάθε ταλαιπωρίας για αυτούς, να προτιμήσουν εκείνο που εκ φύσεως μπορεί να ωφελήσει τα μέγιστα, σαν τους γεωργούς, σπέρνοντας μεν για τη δικαιοσύνη, τρυγώντας δε καρπό ζωής. Διότι, όπως γράφει ο μακάριος Παύλος, «Ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει.»

Ωφέλιμα, εξάλλου, ο Ψαλμωδός αφηγείται τις τιμές των δικαίων και επιδεικνύει τις ποινές εκείνων που αγαπούν την αμαρτία· με τον φόβο της τιμωρίας απομακρύνει τους πονηρούς από τις τωρινές τους επιδιώξεις, ενώ με την επιθυμία των δώρων ανυψώνει κομψά, προς ακμαιότερη έφεση για το αγαθό, εκείνους που έχουν επιλέξει να ζουν ενάρετα. Και ως σπέρμα των ασεβών, για το οποίο λέει ότι θα εξολοθρευτεί, πρέπει να εννοήσουμε είτε τα έργα τους - διότι «ό,τι σπείρει ο άνθρωπος», λέει, «αυτό και θα θερίσει» - είτε τους γιους που πρόκειται να προέλθουν από αυτούς, είτε κατά σάρκα είτε με άλλον τρόπο, εάν επιλέξουν να ακολουθήσουν τους πατέρες τους και γίνουν μιμητές της προγονικής σκαιότητας. «Διότι ο Κύριος αγαπά την κρίση». Ως κρίση το ιερό Κείμενο ονομάζει πάντοτε σχεδόν τη δικαιοσύνη· σύμφωνα με αυτό που υμνείται κάπου αλλού προς τον Θεό σχετικά με τον νόμο που βραβεύει τα δίκαια: «Κρίση και δικαιοσύνη στον Ιακώβ εσύ εποίησες». Διότι παραθέτει παράλληλα την κρίση και τη δικαιοσύνη, αποδεικνύοντας ότι η κρίση δεν είναι τίποτε άλλο παρά δικαιοσύνη.

Ας ακούσει, λοιπόν, τη θεόπνευστη Γραφή που βροντοφωνάζει: «Ότι ο Θεός δεν εμπαίζεται»· και βέβαια και τον θείο Δαβίδ που ψάλλει και λέει: «Συνετιστείτε, λοιπόν, εσείς οι άφρονες ανάμεσα στον λαό, και εσείς οι ανόητοι, κάποτε λογικευτείτε. Αυτός που κατασκεύασε το αυτί, δεν ακούει; Αυτός που έπλασε τα μάτια, δεν βλέπει; Αυτός που διαπαιδαγωγεί τα έθνη, δεν θα ελέγξει;». Γ'. Εφόσον, λοιπόν, ο Θεός γνωρίζει συγχρόνως και επιβλέπει τα πάντα που μας αφορούν, ας έχουμε την πίστη μας ασφαλή και στερεωμένη, και ας αποβάλουμε το αίσχος της διψυχίας, ενθυμούμενοι τον μακάριο Παύλο που γράφει: «Ώστε, αδελφοί μου, να γίνεστε εδραίοι και αμετακίνητοι, να προοδεύετε πάντοτε στο έργο του Θεού». Εμπρός, λοιπόν, προσφέροντας το γνήσιο φρόνημα της πίστης ως πνευματική θυσία στον Θεό, ας πούμε με ειλικρινή καρδιά: «Ιδού, εμείς θα είμαστε δικοί σου, διότι εσύ είσαι ο Κύριος ο Θεός μας». Και πάλι: «Κύριε, ο Θεός μας, κάνε μας κτήμα σου· Κύριε, εκτός από εσένα άλλον δεν γνωρίζουμε, το όνομά σου επικαλούμαστε».

Ή δεν ακούς τον Δαβίδ να ψάλλει: «Τους κόπους των καρπών σου θα φας;» και βέβαια τον σοφό και ιερό Παύλο να γράφει: «Επειδή ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει;» ΠΑΛΛ. Το άκουσα. ΚΥΡ. Διότι κανείς δεν αγωνίζεται γενναία χωρίς ανταμοιβή, και είναι παντού απολύτως αληθινός αυτός που λέει: «Δεν είναι άδικος ο Θεός, ώστε να ξεχάσει τον κόπο σας και την αγάπη που δείξατε για το όνομά του». Και δεν πρόκειται καθόλου να ξεχάσει, αλλά ότι θα διανείμει τα έπαθλα των κόπων σε εκείνους που είναι ανώτεροι από τη μαλθακότητα που παρασύρει στην αμαρτία, μας το βεβαιώνουν πάλι όσα είναι γραμμένα στους Αριθμούς: «Και μίλησε ο Κύριος προς τον Μωυσή και τον Ελεάζαρ τον ιερέα, λέγοντας: Λάβε το σύνολο όλης της συναγωγής των υιών Ισραήλ, από είκοσι ετών και πάνω, κατά τους οίκους των πατριών τους· καθένας που βγαίνει για να παραταχθεί σε πόλεμο στον Ισραήλ». Έπειτα, αφού έγινε η απαρίθμηση κατά δήμους και κατά φυλές, προσθέτει πάλι: «Και μίλησε ο Κύριος προς τον Μωυσή, λέγοντας: Σε αυτούς θα μοιραστεί η γη για κληρονομιά, με βάση τον αριθμό των ονομάτων· στους περισσότερους θα αυξήσεις την κληρονομιά, και στους λιγότερους θα μειώσεις την κληρονομιά τους· στον καθένα, όπως ακριβώς καταμετρήθηκαν, θα δοθεί η κληρονομιά τους, ανάμεσα σε πολλούς και λίγους». Και αυτός βέβαια είναι ο νόμος σχετικά με το ότι πρέπει να κληρονομούν όσοι διανύουν ήδη το εικοστό έτος της ηλικίας τους.

Περί του να μη μεθάμε με κρασί ή να μη συναναστρεφόμαστε με γυναίκες. Μου φαίνεται περιττό να το επισημάνω στη θεοφιλία σου, εφόσον είναι φανερό σε όλους ότι αυτό είναι ξένο προς την αρετή. Είναι αναγκαίο λοιπόν όχι μόνο σε αυτό το μέρος να προσέχουμε την ορμή των δαιμόνων, αλλά ούτε και με άνδρες να ανταλλάσσουμε λόγους ηδονικούς και θηλυπρεπείς, οι οποίοι οδηγούν την ψυχή στον όλεθρο. Διότι δεν αποφεύγουμε τη συνάντηση με το θήλυ επειδή αυτό είναι πονηρό, αλλά επειδή είναι εύκολο για τον Εχθρό μέσω της συνάντησης και συναναστροφής με γυναίκες να μας καταστρέψει και να μας οδηγήσει στην παράβαση της εντολής του Θεού. Πρέπει λοιπόν από παντού να προσέχουμε τις προσβολές των πονηρών πνευμάτων, έχοντας θάρρος στην πανοπλία και τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος. Διότι όποιος κλείνει τη μία πύλη στον εχθρό, αλλά του ανοίγει δύο, και νομίζει ότι κάθεται με ασφάλεια, αυτός απατάται. Είναι αναγκαίο λοιπόν από παντού να ασφαλίζουμε τους εαυτούς μας και να μη δίνουμε αφορμή σε αυτούς που ζητούν αφορμή. Διότι ο Θεός δεν εμπαίζεται. Και είναι φοβερό το να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Αυτός που νομίζει ότι εμπαίζει, εξαπατά τον εαυτό του και στα δύο· διότι είναι γεγραμμένο: Ο Θεός δεν εμπαίζεται· επειδή, ό,τι σπείρει κανείς, αυτό και θα θερίσει. Μοναχέ, μην περιεργάζεσαι στις οδούς της πόλεως, ούτε να περιπλανάσαι στις πλατείες της, μήπως σου τύχει κάποιο συναπάντημα και ολισθήσει η ψυχή σου στην απώλεια. Η έπαρση τυφλώνει τους οφθαλμούς της διανοίας, ενώ η ταπείνωση με αγάπη θα τους φωτίσει· διότι θα διδάξει στους πράους τις οδούς Του.

Πρόσεχε τον εαυτό σου, μήπως γεννηθεί πονηρός λογισμός στην καρδιά σου. Μην συγκατατεθείς στον πονηρό λογισμό· διότι έτσι έπαθε κάποιος από τους παλαιούς, ο οποίος έκρυψε στη σκηνή του από τα αναθεματισμένα λάφυρα· παρομοίως και ο Γιεζή, ο υπηρέτης του προφήτη Ελισσαίου· και δεν έμειναν κρυφοί από τον Θεό, αλλά ούτε και από τους ανθρώπους· διότι, ενώ έπραξαν το κακό κρυφά, έλαβαν την ανταπόδοση φανερά· ο μεν πρώτος λιθοβολήθηκε μαζί με όλη του την οικογένεια από όλο τον λαό, ο δε δεύτερος κληρονόμησε τη λέπρα μαζί με τους απογόνους του εις τον αιώνα. Διότι είναι αψευδής εκείνος που είπε: Ο Θεός δεν εμπαίζεται· διότι ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει. Μάθε να έχεις υπομονή, για να διαφύγεις τις βλάβες που συναντούν όσους δεν ησυχάζουν. Άκουσε αυτόν που λέει: τέκνο μου, εάν γίνεις σοφός για τον εαυτό σου, θα είσαι σοφός και για τον πλησίον σου· εάν όμως αποβείς κακός, μόνος σου θα υποστείς τα κακά.

Ας μισήσουμε τη μέθη, το γέλιο και τα ανωφελή λόγια των κακόφρονων ανθρώπων. Διότι τα πάντα πράττουν, τα πάντα επινοούν για να μη στερηθούν τις ηδονές τους. Εσύ όμως, αγαπητέ, αυτά να τα αποφεύγεις, καθώς υποσχέθηκες να αρέσεις στον Θεό. τα πάντα να τα πράττεις κατά Θεόν. Διότι ο Θεός δεν εμπαίζεται, σύμφωνα με τον λόγο του Αποστόλου: διότι ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει. Επειδή εκείνος που σπέρνει στη δική του σάρκα, από τη σάρκα θα θερίσει φθορά. ενώ εκείνος που σπέρνει στο πνεύμα, από το πνεύμα θα θερίσει ζωή αιώνια. Μη συνομιλείς με τους ρυπαρούς λογισμούς, μήπως και σε παρασύρουν στην αισχρή πράξη τους, αλλά να τους αποστρέφεσαι και να τους απωθείς, ώστε να γαληνεύσει η διάνοιά σου. Παρακάλεσε τον Κύριο να φωτίσει τους οφθαλμούς της καρδιάς σου. διότι τα αδύνατα στους ανθρώπους είναι δυνατά στον Θεό. Όταν στέκεσαι στην προσευχή να μην αφαιρείσαι, για να μη βρεθείς ότι καταφρονείς τον Θεό. Πρόσεχε τον εαυτό σου, αγαπητέ, μήπως βλέποντας όσους πλουτίζουν στον παρόντα αιώνα, σπαταλούν και τρέφουν τις σάρκες τους σαν σε ημέρα σφαγής, τους μακαρίσεις για την πρόσκαιρη ευημερία τους. διότι το Άγιο Πνεύμα δεν μακάρισε κανέναν πλούσιο, ούτε τρυφηλό, ούτε δυνάστη, παρά μόνον όσους φοβούνται τον Κύριο. καθώς είναι γεγραμμένο: μακάριος ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο. και, μακάριοι πάντες όσοι φοβούνται τον Κύριο.

Αυτά και τα παρόμοια θα λες θρηνώντας και σε τίποτα δεν θα ωφεληθείς· διότι εκεί δεν υπάρχει κανένα όφελος από το να μετανοήσει κανείς. Γι' αυτόν τον λόγο μας παραγγέλλουν και μας διαβεβαιώνουν οι θείες Γραφές των αγίων Αποστόλων και Προφητών, ότι τα αγαθά, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν, μάτι δεν τα είδε και αυτί δεν τα άκουσε και σε καρδιά αμαρτωλού ανθρώπου δεν ανέβηκαν. Άκουσες πάλι τον Κύριο να λέει: Μη φοβάστε αυτούς που σκοτώνουν το σώμα. Και κάπου αλλού πάλι: Μακάριοι όσοι διώκονται εξαιτίας μου. Γι' αυτό λέει και ο Απόστολος: Μην πλανάστε, ο Θεός δεν εμπαίζεται· διότι ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει· όποιος σπέρνει στη σάρκα του, από τη σάρκα θα θερίσει φθορά· ενώ όποιος σπέρνει στο πνεύμα, από το πνεύμα θα θερίσει αιώνια ζωή· διότι εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα, με αγαλλίαση θα θερίσουν.

Και τότε, αναστενάζοντας από τα βάθη της καρδιάς του, λέει: Σε τι με ωφέλησε όλος ο κόσμος; Αλίμονό μου, διότι εξαπατήθηκα και εμπαίχθηκα. Δίκαιη είναι η κρίση του Θεού. Τώρα κατάλαβα εγώ ο άθλιος ότι ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει, και όποιο φορτίο δέσει, αυτό και θα βαστάξει. Αλίμονό μου, διότι άκουγα και δεν αποδεχόμουν.

Ενθυμούμενοι λοιπόν εκείνον που είπε ότι ο Θεός εξετάζει καρδιές και νεφρούς, και ότι θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του, ας πράττουμε τα πάντα σύμφωνα με το θέλημα του Θεού· διότι ο Θεός δεν εμπαίζεται. Εάν δεις τον εαυτό σου να ελκύεται από κάποιον λογισμό προς συνάντηση με πρόσωπο ωραίας όψεως, είτε νέου είτε γυναίκας, να γνωρίζεις ότι πλησιάζεις στις παγίδες του Εχθρού· εάν όμως, αν και νουθετείσαι, δεν απομακρυνθείς, να ξέρεις ότι έχεις βρεθεί ήδη μέσα στις παγίδες· γι' αυτό και δεν θα μπορέσεις εύκολα να κυριαρχήσεις επί της ηδονής. Διότι, εάν δεν μπόρεσαι, ή μάλλον δεν θέλησες, να αποτραβήξεις τον εαυτό σου από την επιβλαβή συνάντηση, πώς δεν θα σε μεταχειριστεί ο Εχθρός και με αυτή την ενέργεια για τη σφαγή σου; Εάν πάλι λες: «συναναστρέφομαι μεν, αλλά δεν βλάπτομαι», και αυτό είναι σημάδι εμπαθούς ψυχής. Διότι πώς είναι δυνατόν να περπατά κάποιος πάνω σε αναμμένα κάρβουνα και να μην κατακαίγονται τα πόδια του;

Διότι ο Θεός δεν εμπαίζεται· και είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού· στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες. Αμήν.

Μην επιτρέψεις ύπνο στα μάτια σου, ούτε νυσταγμό στα βλέφαρά σου, για να σωθείς σαν το ζαρκάδι από τις θηλιές, και σαν το πουλί από την παγίδα. Αλλά όμως μην καταρρέεις διανοητικά, ούτε να συγχύζεσαι. διότι υπάρχει διόρθωση στο σφάλμα, εάν στο εξής έχεις προ οφθαλμών τον Κύριο. Πρόσεχε λοιπόν τον εαυτό σου. διότι δεν είσαι ένοχος για τον όρκο, εάν απομακρύνεις τον εαυτό σου από το κακό. διότι αυτός που κήρυξε το ευαγγέλιο στον κόσμο, από υπερβολική φιλανθρωπία, ο ίδιος ο Κύριος έδωσε εντολή στους ανθρώπους να μετανοούν και να απέχουν από κάθε αμαρτία. Πρόσεχε λοιπόν μήπως, επειδή θέλουμε να ικανοποιήσουμε τις ηδονές μας, χρησιμοποιήσουμε ως πρόφαση τον όρκο, με τη δικαιολογία ότι δήθεν δεν μπορούμε πλέον να απεγκλωβίσουμε τους εαυτούς μας από τα δίχτυα του Εχθρού. Ο Θεός δεν εμπαίζεται, και σε όσους επιθυμούν να σωθούν απλώνει το χέρι. Απομακρύνσου λοιπόν από το κακό και πράξε το αγαθό, και με αυτόν τον τρόπο έχεις τηρήσει τον λόγο, σύμφωνα με αυτόν που είπε: «Εμπόδισα τα πόδια μου από κάθε πονηρό δρόμο, για να φυλάξω τα λόγια σου». Εάν όμως θέλεις να σε πληροφορήσω πλήρως ότι δεν είσαι ένοχος για τον λόγο σου, εάν αποφύγεις τα κακά, πράξεις τα καλά και απομακρύνεις τον εαυτό σου από κάθε άνθρωπο που ζει άτακτα, άκουσε μια παραβολή, ή μάλλον ένα παράδειγμα.

Εκεί, αγαπητοί μου αδελφοί, υπάρχουν μεγάλες δωρεές και ανείπωτη χαρά που δεν μπορεί να εκφραστεί με ανθρώπινο στόμα. Εκεί υπάρχουν μυριάδες Αγγέλων, πανηγύρεις πρωτοτόκων, θρόνοι Αποστόλων, προεδρίες Προφητών, σκήπτρα πατριαρχών, στέφανοι μαρτύρων, έπαινοι δικαίων. Εκεί βρίσκονται με πολλή δόξα και σε εορτασμό όσοι βάδισαν την στενή και τεθλιμμένη οδό, και χορεύουν μαζί με τους Αρχαγγέλους εκείνοι που στις ερήμους, στα όρη, στα σπήλαια και στις οπές της γης καταπόνησαν τους εαυτούς τους με νηστείες, αγρυπνίες και δάκρυα, και ο πατέρας των ορφανών και κριτής των χηρών υποδέχεται στις αιώνιες σκηνές τα ορφανά και τις πραγματικές χήρες. Εκεί φυλάσσεται ο μισθός για κάθε αρχή και εξουσία, και έχει ετοιμαστεί ο τόπος αρχιερέων και ιερέων, διακόνων, υποδιακόνων και αναγνωστών, βασιλέων, αρχόντων, στρατιωτών, πλουσίων, πενήτων, παρθένων, εγγάμων, δούλων, ελευθέρων, χηρών και ορφανών. Όλων αυτών εκεί φυλάσσονται οι μισθοί, οι καρποί και οι πράξεις. Ο καθένας θα λάβει ό,τι έστειλε από πριν, σύμφωνα με το γεγραμμένο, ότι στο χέρι Του βρισκόμαστε και εμείς και οι λόγοι μας. Και πάλι ο Απόστολος λέει, ότι το έργο του καθενός θα γίνει φανερό. Και αλλού αναφέρει: διότι ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει.

Είσαι εργάτης της αρετής, αδελφέ· σε έχει μισθώσει. Όσο έχεις καιρό, να εργάζεσαι το αγαθό. Άκουσε τον Παύλο που λέει: ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει. Σπείρε στο πνεύμα, για να θερίσεις ζωή αιώνια· διότι εκείνος που σπέρνει στη σάρκα, από τη σάρκα θα θερίσει φθορά. Άκουσε τον καλό καθοδηγητή που λέει: σπείρετε για τους εαυτούς σας δικαιοσύνη· τρυγήστε καρπό ζωής.

Και αν πουν ότι είναι καλός ο Θεός του νόμου, αυτός που αδίκησε τους Αιγυπτίους και δίδαξε τους δικούς του ανθρώπους να τους λεηλατήσουν κατά την έξοδό τους από τη γη της Αιγύπτου, δεν γνωρίζουν οι μάταιοι ότι ενώπιον του Θεού τίποτα δεν χάνεται και ότι υπάρχει δικαιοκρισία και «ο Θεός δεν εμπαίζεται». Διότι, τι νόμιζαν οι Αιγύπτιοι, όταν απαιτούσαν να εργάζονται οι Ιουδαίοι γι' αυτούς αμισθί, και μάλιστα όχι για λίγα τυχαία έτη, αλλά για διακόσια δεκαπέντε έτη, μαζί με τα διακόσια δεκαπέντε έτη του Ιωσήφ; Επειδή, καθώς είχε οριστεί για τον Αβραάμ και το σπέρμα του παροικία τετρακοσίων τριάντα ετών, όπως λέει: «πάροικο θα είναι το σπέρμα σου σε ξένη γη», τότε εκπληρωνόταν αυτό που είχε οριστεί. Με την ευσπλαχνία του, λοιπόν, ο Θεός διαμέρισε τα έτη της παροικίας τους. Και αμέσως, επί διακόσια δεκαπέντε έτη, ενώ βρίσκονταν ακόμη στη Χαναάν, τους προστάτευσε, και τα άλλα διακόσια δεκαπέντε έτη τα διένειμε σε αυτούς που μετοίκησαν στην Αίγυπτο. Διότι ο αριθμός αυτών των ετών υπολογίζεται ως εξής: διανυόταν τότε το εβδομηκοστό πέμπτο έτος του Αβραάμ.

Επομένως, οι γενεές απαριθμούνται ως εξής μέχρι τη δικαίωση του Σημ: Ο Σημ, ο οποίος έπεσε θύμα πλεονεξίας, γεννά τον Αρφαξάδ, όπως είπαμε· ο Αρφαξάδ γεννά τον Κηνά, ο Κηνάς τον Σαλά, ο Σαλά τον Έβερ, και γίνεται η κατασκευή του πύργου· ο Έβερ γεννά τον Φαλέκ, και γίνεται ο διαμερισμός της γης και των γλωσσών· ο Φαλέκ γεννά τον Ραγαύ, ο Ραγαύ τον Σερούχ, ο Σερούχ τον Ναχώρ, ο Ναχώρ τον Θάρρα, ο Θάρρα τον Αβραάμ, ο Αβραάμ τον Ισαάκ, ο Ισαάκ τον Ιακώβ που επονομάστηκε Ισραήλ, από τον οποίο προέρχονται οι Ισραηλίτες, ο Ιακώβ τον Ιούδα, ο Ιούδας τον Φαρές, ο Φαρές τον Εσρώμ, ο Εσρώμ τον Αράμ, ο Αράμ τον Αμιναδάβ, ο Αμιναδάβ τον Ναασσών και ο Ναασσών τον Σαλμών. Αυτή είναι η γενεαλογία εκείνων που γεννήθηκαν από τον Σημ. Αυτούς, λοιπόν, που αδικήθηκαν από τους γιους του Χαμ και στους οποίους αφαιρέθηκε ο δικός τους τόπος, τους δικαιώνει ο Θεός εξολοθρεύοντας τους απογόνους του Χαναάν σύμφωνα με τον όρκο τους, και το σπέρμα του Σημ ανακτά τη δική του χώρα. Δεν αδίκησε, λοιπόν, ο Θεός, απονέμοντας τα δίκαια στην κάθε πλευρά· διότι «ο Θεός δεν εμπαίζεται», όπως προείπα.

Δεν έλαβαν το έλεος αυτοί μεν εξαιτίας των όσων έπραξαν, ενώ οι άλλοι, με το να συμπεριφέρονται σκληρά προς τους συνανθρώπους τους, έκαναν το Θείο σκληρό απέναντί τους; Δεν ελέησε τον φτωχό που ταλαιπωρούνταν στην πύλη του ο πλούσιος που ήταν παραδομένος στις απολαύσεις· γι' αυτό αποκόπτει το έλεος από τον εαυτό του, και, ενώ παρακαλεί να ελεηθεί, δεν εισακούγεται. Όχι επειδή μία σταγόνα θα προξενούσε ζημιά στη μεγάλη πηγή του παραδείσου, αλλά επειδή η σταγόνα της ελεημοσύνης είναι ασυμβίβαστη με τη σκληρότητα. Διότι, τι κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους; Ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, λέει, αυτό και θα θερίσει· διότι εκείνος που σπέρνει στη σάρκα, από τη σάρκα θα θερίσει φθορά· ενώ εκείνος που σπέρνει στο πνεύμα, από το πνεύμα θα θερίσει αιώνια ζωή. Θεωρώ ότι η σπορά είναι η ανθρώπινη προαίρεση, ενώ το θέρος είναι η ανταπόδοση γι' αυτήν την προαίρεση.

«Και έπεσαν»: Διότι η τροφή βρισκόταν γύρω από τις κατοικίες τους. «Και έφαγαν»: Τότε οι Ισραηλίτες ως γαστρίμαργοι. «Και την επιθυμία»: Διότι ο Θεός εκπλήρωνε όλα τα θελήματά τους, για να μην πάρουν αφορμή. «Δεν στερήθηκαν»: Σε τίποτα δεν στερήθηκαν από τον Θεό· αυτοί όμως, από την αλαζονεία τους, δεν σταμάτησαν να γογγύζουν. «Όσο ήταν ακόμη η τροφή»: Επειδή ακόμη μασούσαν τη δόξα του Θεού και γόγγυζαν. «Και οργή»: Και αφού οργίστηκε, ο Θεός τους χτύπησε. «Και σκότωσε»: Σκοτώθηκαν λοιπόν τότε εξαιτίας της απείθειας και της αντιλογίας τους. Τότε· πότε; Όταν έλεγαν: «Ας φτιάξουμε για εμάς θεούς, οι οποίοι θα προπορεύονται από εμάς». «Και τους εκλεκτούς»: Τους εκλεκτούς, τους ισχυρούς του Ισραήλ, τους συνεπόδισαν. «Σε όλα αυτά»: Διότι δεν τους λύγισε η τιμωρία του Θεού. «Και δεν πίστεψαν»: Ούτε παλαιότερα ούτε στο τέλος, βλέποντας τα σημεία, πίστεψαν στον Θεό. «Και εξέλιπαν»: Έχοντας καταστραφεί εξαιτίας της ασέβειάς τους. «Όταν σκότωνε»: Μη κατανοώντας ότι η μετάνοια κατά τον θάνατο δεν ωφελεί (δεν υφίσταται). «Και επέστρεφαν»: Με υποκρισία, νομίζοντας ότι μπορούν να ξεγελάσουν τον Θεό. «Και θυμήθηκαν»: Διότι πολλές φορές θυμούνταν, αλλά τις περισσότερες αθετούσαν εξαιτίας της απιστίας τους. «Και ο Θεός»: Όλα τα έπρατταν θεωρώντας ότι βρίσκονται σε ειρήνη, αλλά ο Θεός δεν εμπαίζεται. «Και αγάπησαν»: Μόνο με το στόμα, ενώ στην ψυχή τους υποκρίνονταν. «Και με τη γλώσσα»: Διότι έλεγαν καλά λόγια, αλλά σκέφτονταν φαύλα.

Μην εμφανίζεσαι φιλόδωρος από εκείνα για τα οποία δεν υπήρξες φιλάδελφος. Όταν ελεήσεις εκείνους που εσύ έκανες φτωχούς, τότε να προσφέρεις σε άλλους φτωχούς από εκείνα που δεν άρπαξες· όταν σταματήσεις τα δάκρυα εκείνων που αδικήθηκαν από εσένα, τότε να συμπονέσεις άλλους φτωχούς που κλαίνε. Τίμα τον Κύριο, είπε η Γραφή, από τους δικούς σου δίκαιους κόπους. Διότι μην απατάσθε, ο Θεός δεν εμπαίζεται. Δεν δέχεται δωρεά όταν κάποιος άλλος στενάζει· δεν ανέχεται ο Πλάστης να μοιραστεί μαζί σου την αρπαγή.

Μην πλανάσθε· ο Θεός δεν εμπαίζεται. Διότι ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει· επειδή εκείνος που σπέρνει στη σάρκα του, από τη σάρκα θα θερίσει φθορά· ενώ εκείνος που σπέρνει στο πνεύμα, από το πνεύμα θα θερίσει ζωή αιώνια.

Ας τα στείλουμε από πριν εκεί, για να τα βρούμε. Διότι ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει. Κανείς ας μην προφασίζεται ότι: «Έχω γυναίκα και παιδιά, και δεν μπορώ εξαιτίας τους να διασκορπίσω τα χρήματα, ώστε πεθαίνοντας να μην τους αφήσω φτωχούς».

Λοιπόν, απόλαυσε τα αγαθά σου κατά τη διάρκεια της ζωής σου· εκεί όμως, κατά τη μέλλουσα ημέρα του Χριστού, μην προσδοκάς ούτε σωτηρία ούτε κληρονομία. Διότι τότε θα χαθεί για εσένα η ευκαιρία, όταν γυμνός και πλήρως εκτεθειμένος παραστείς ενώπιον του βήματος του Χριστού, γινόμενος θέαμα μπροστά σε αγγέλους και ανθρώπους. Εκεί θα φανείς ποιος πραγματικά είσαι· εκεί θα ελεγχθεί όλη σου η αδικία. Ο Θεός δεν χλευάζεται· και τότε θα ακούσεις εκείνη την οδυνηρή φωνή: Δέστε του τα χέρια και τα πόδια και ρίξτε τον στο εξώτερο σκοτάδι· εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των δοντιών. Ποιος, λοιπόν, δεν θα θρηνήσει έναν τέτοιον άνθρωπο; Ποιος δεν θα κλάψει για εκείνον που εξαιτίας μιας πρόσκαιρης απόλαυσης βασανίζεται αιώνια; Μην πλανάσθε· ο Θεός δεν εμπαίζεται. Διότι είναι γεγραμμένο ότι ούτε πόρνοι, ούτε μοιχοί, ούτε λοίδοροι, ούτε πλεονέκτες, ούτε μέθυσοι, ούτε άδικοι, ούτε μαλακοί, ούτε αρσενοκοίτες, ούτε ειδωλολάτρες, ούτε βλάσφημοι, ούτε φιλάργυροι, ούτε κανένας από τους παρόμοιους δεν έχει κληρονομία στη βασιλεία των ουρανών.

Επιδιώκοντας αυτήν, θα βρεις την πηγή των αγαθών, την ελπίδα· και η ελπίδα δεν καταισχύνει. Υποτάξου, λοιπόν, στον Κύριο και ικέτευσέ Τον, και εξ αυτού θα λάβεις την εκπλήρωση του λόγου: «Και είθε να σου δώσει τα αιτήματα της καρδιάς σου». Τι είναι πιο μακάριο από αυτό, από το να έχεις κερδίσει την ευμενή ακοή ενός τέτοιου Βασιλιά; Ποιος δεν θα θελήσει να βρει ανοικτή και πρόθυμη να τον εισακούσει την ακοή του Κριτή; Είσαι εργάτης της αρετής, αδελφέ· σε μίσθωσε ο Χριστός στον αμπελώνα Του· όσο έχεις καιρό, να εργάζεσαι το αγαθό. Άκουσε τον Παύλο που λέει: «Ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει».

Και αυτό το επέτρεψε, για να εξαλείψει σταδιακά ολόκληρο το ελάττωμα. Διότι αυτός που έχει συνηθίσει να καυχάται μόνο για τον εαυτό του και όχι εις βάρος των άλλων, γρήγορα θα διορθώσει και αυτό το ελάττωμα. «Διότι ο καθένας θα σηκώσει το δικό του φορτίο». Φαίνεται μεν ότι προβάλλει ένα επιχείρημα που εμποδίζει την καύχηση εις βάρος άλλου, αλλά στην πραγματικότητα διορθώνει αυτόν που καυχάται, ώστε να μην υπερηφανεύεται ούτε για τον εαυτό του, φέρνοντάς τον σε επίγνωση των δικών του αμαρτημάτων και πιέζοντας τη συνείδησή του με την ονομασία του «φορτίου». «Ας προσφέρει δε μερίδιο από όλα τα αγαθά του αυτός που κατηχείται στον λόγο, σε εκείνον που τον κατηχεί. Μην πλανάσθε, ο Θεός δεν εμπαίζεται. Διότι ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει. Επειδή εκείνος που σπέρνει στη δική του σάρκα, από τη σάρκα θα θερίσει φθορά. Ενώ εκείνος που σπέρνει στο Πνεύμα, από το Πνεύμα θα θερίσει αιώνια ζωή. Και όταν κάνουμε το καλό, ας μην αποκάμνουμε». Εδώ ο λόγος του αφορά και πάλι τους διδασκάλους, ώστε να απολαμβάνουν πολλή φροντίδα από τους μαθητευομένους. Αυτό άλλωστε το νομοθέτησε και ο Χριστός.

2. Ο όφις, λοιπόν, που σέρνεται γύρω από όλα τα καλά και θεοφιλή πράγματα και νοήματα, και ο φονικός εχθρός που εξοντώνεται, καθώς πλήττεται από τη φιλαδελφία, διαρρηγνύεται από την πίστη, νεκρώνεται από την ελπίδα και συγκλονίζεται από τη συμπάθεια, ο παράνομος αυτός ενέβαλε σε κάποιους μιαν αντίληψη έκφυλη και αλλότρια, και παντελώς αντίθετη προς τους ιερούς θεσμούς: ότι δηλαδή όλα τα θεοφιλή έργα που τελούνται μετά θάνατον δεν ωφελούν καθόλου εκείνους που έχουν προαπέλθει. «Διότι», ισχυρίζονται, «ο Θεός τους έχει αποκλείσει·» και, «Ο καθένας θα λάβει την ανταπόδοση για όσα έπραξε διά του σώματος, είτε αγαθά είτε φαύλα·» και ότι, «Στον Άδη ποιος θα σε δοξολογήσει;» και πάλι, «Διότι εσύ θα ανταποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του·» και, «Ό,τι έσπειρε ο καθένας, αυτό και θα θερίσει». Αλλά, ω σοφοί, ας τους πούμε: ερευνήστε και διδαχθείτε, ότι μπορεί μεν να είναι μεγάλος ο φόβος προς τον Δεσπότη των πάντων Θεό, είναι όμως πολύ μεγαλύτερη η αγαθότητά Του· και είναι φοβερές μεν οι απειλές Του, αλλά ακατάληπτη η φιλανθρωπία του Θεού· και είναι φρικτές πάλι οι καταδίκες, αλλά άφατο το πέλαγος των οικτιρμών Του.

κστ΄. Εάν όμως κάποιοι πουν για τον μακάριο Βασίλειο, τον οικουμενικό φωστήρα, ότι έχει πει τα εξής: «Μην πλανάσθε· ο Θεός δεν εμπαίζεται. Νεκρός δεν προσφέρεται ως θυσία. Ζωντανή, λέει, να προσφέρεις τη θυσία σου. Μήπως μπορείς με τα υπολείμματα του τραπεζιού σου να δεξιωθείς τους λαμπρούς ανθρώπους του βασιλιά; Διότι και εκείνος που προσφέρει από το περίσσευμά του, είναι απρόσδεκτος. Εσύ, λοιπόν, αυτά που περίσσεψαν ύστερα από ολόκληρη τη ζωή σου, αυτά προσφέρεις στον Ευεργέτη;», θα απαντήσουμε: Πολύ σωστά ο Μέγας Βασίλειος και προτρέπει και διδάσκει· αλλά δες και σε ποιους απευθύνεται: στους πλεονέκτες, στους άρπαγες, στους εντελώς άσπλαχνους και ανελεήμονες, όπως ο ίδιος μαρτυρεί, λέγοντας: «Σε πέτρινη καρδιά μιλάμε». Και: «Διότι, τον καιρό που ζούσες, απολαμβάνοντας τις ηδονές της ζωής και παραδομένος στην τρυφηλότητα, ούτε που ανεχόσουν να κοιτάξεις τους φτωχούς.

Πρόσεξε μήπως, με την ελπίδα της απολυτρώσεως, αφού συγκεντρώσεις πλήθος κακών, συσσωρεύσεις μεν την αμαρτία, αλλά χάσεις τη συγχώρηση. Ο Θεός δεν εμπαίζεται. Μην εμπορεύεσαι τη χάρη. Μην πεις: «Καλός μεν ο νόμος, αλλά πιο ευχάριστη η αμαρτία». Η ηδονή είναι αγκίστρι του διαβόλου που ελκύει προς την απώλεια· η ηδονή είναι μητέρα της αμαρτίας, και η αμαρτία είναι το κεντρί του θανάτου. Η ηδονή είναι τροφός του αιώνιου σκώληκα, η οποία προς καιρόν τρέφει πλούσια αυτόν που αμαρτάνει, αλλά αργότερα προκαλεί αναδόσεις πιο πικρές και από τη χολή. Τίποτα άλλο δεν διαλαλεί η αναβολή, παρά αυτά: ας βασιλεύσει μέσα μου η αμαρτία, και έπειτα θα βασιλεύσει κάποτε και ο Κύριος. Θα παραδώσω τα μέλη μου ως όπλα αδικίας στην ανομία πρώτα, και έπειτα τα ίδια ως όπλα δικαιοσύνης στον Θεό. Έτσι και ο Κάιν προσέφερε τις θυσίες του: τα πρώτα για τη δική του απόλαυση, και τα δεύτερα στον Πλάστη και δωρεοδότη Θεό. Όταν είσαι δυνατός στα έργα, αναλώνεις τη νεότητά σου στις αμαρτίες· και όταν αποκάμουν τα σωματικά σου όργανα, τότε τα προσφέρεις στον Θεό, όταν πλέον δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε τίποτα, αλλά αναγκαστικά κείτονται αδρανή, επειδή εξαιτίας του μαρασμού του χρόνου έχει παραλύσει η ζωτικότητά τους. Η σωφροσύνη στα γηρατειά δεν είναι σωφροσύνη, αλλά αδυναμία για ακολασία· κανένας νεκρός δεν στεφανώνεται. Κανείς δεν θεωρείται δίκαιος εξαιτίας της αδυναμίας του να πράξει το κακό. Όσο υπάρχει δύναμη, κυριάρχησε πάνω στην αμαρτία με τον λογισμό. Διότι αυτό είναι η αρετή: η απομάκρυνση από το κακό και η πράξη του αγαθού.