Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 1:11

Εξαρχής, λοιπόν, για να επιδείξει τη δική του δύναμη, φρόντισε να παραχθούν τα πάντα χωρίς τους δικούς μας κόπους. Διότι λέει: «Ας βλαστήσει η γη χλωρό χόρτο»· και αμέσως τα πάντα γέμισαν βλάστηση. Μετά από αυτά, όμως, δεν συνέβη έτσι, αλλά πρόσταξε να παράγονται αυτά από τη γη και με τους δικούς μας κόπους, για να μάθεις ότι εισήγαγε τον κόπο, επειδή είναι χρήσιμος και ωφέλιμος σε εμάς. Και φαίνεται μεν να είναι τιμωρία και ποινή το να ακούς: «Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως το ψωμί σου»· η αλήθεια όμως είναι ότι πρόκειται για μια νουθεσία και σωφρονισμό, και φάρμακο για τα τραύματα που προκλήθηκαν από την αμαρτία. Για αυτόν τον λόγο και ο Παύλος εργαζόταν συνεχώς, όχι μόνο την ημέρα, αλλά και την ίδια τη νύχτα· και το διακηρύσσει αυτό λέγοντας: «Επειδή εργαζόμασταν νύχτα και μέρα, για να μην επιβαρύνουμε κανέναν από εσάς». Και δεν ασκούσε την εργασία απλώς για τέρψη και ψυχαγωγία, όπως πολλοί από τους αδελφούς, αλλά επεδείκνυε τόσο μεγάλο μόχθο για αυτήν, ώστε να μπορεί να συνδράμει και άλλους.

Όταν λοιπόν συγχώρησε αμαρτίες, και άνοιξε τον παράδεισο, και εισήγαγε τον ληστή, και κατήργησε τον παλαιό νόμο με μεγάλη υπεροχή, και ανέστησε αμέτρητους νεκρούς, και χαλιναγώγησε τη θάλασσα, και αποκάλυψε τα απόκρυφα των ανθρώπων, και δημιούργησε οφθαλμό, πράγματα τα οποία αποτελούν κατορθώματα μόνο του Θεού και κανενός άλλου, πουθενά δεν φαίνεται να προσεύχεται· όταν όμως έκανε να αναβλύσουν οι άρτοι, πράγμα που ήταν πολύ υποδεέστερο από όλα αυτά, τότε υψώνει το βλέμμα Του στον ουρανό· αφενός μεν για να επιβεβαιώσει όσα προείπα, αφετέρου δε για να μας διδάξει να μην καθόμαστε στο τραπέζι, προτού ευχαριστήσουμε Εκείνον που μας παρέχει αυτήν την τροφή. Και γιατί δεν τα δημιουργεί εκ του μηδενός; Για να φράξει το στόμα του Μαρκίωνα και του Μανιχαίου, οι οποίοι αποξενώνουν την κτίση από Αυτόν, και για να διδάξει μέσω των ίδιων των έργων ότι και όλα τα ορατά είναι δικά Του έργα και κτίσματα, και για να αποδείξει ότι Αυτός είναι που χορηγεί τους καρπούς, Αυτός που είπε εξαρχής: «Ας βλαστήσει η γη χορτάρι» και «Ας βγάλουν τα ύδατα έμβια όντα». Διότι και τούτο δεν είναι υποδεέστερο από εκείνο. Επειδή, αν και εκείνα έγιναν εκ του μηδενός, εντούτοις προήλθαν από το ύδωρ· και δεν είναι κατώτερο από το να παραγάγει κανείς καρπό από τη γη και έμψυχα όντα από τα ύδατα, το να δημιουργήσει από πέντε άρτους τόσους πολλούς άρτους, και ομοίως από τα ψάρια· γεγονός που αποτελούσε σημείο ότι Αυτός εξουσιάζει και τη γη και τη θάλασσα.

Ποιος από αιώνων είδε παρθένο να γεννά; Για να μην περιπέσουν λοιπόν σε μεγάλη απιστία οι Ιουδαίοι, προλαμβάνει και σκιαγραφεί την αλήθεια στο πρόσωπο της Σάρρας, ώστε, όταν απορήσουν πώς η Παρθένος γέννησε, φέρνοντάς το στη μνήμη τους να πουν: πώς γέννησε η Σάρρα; Ή μάλλον, σύμφωνα με εκείνον τον λόγο, πώς η γη, ενώ ήταν παρθένος, γέννησε; Σκαπάνη δεν υπήρχε, γεωργός να την καλλιεργήσει δεν υπήρχε, βροχή δεν έπεσε, χλόη δεν είχε αναπτυχθεί σε αυτήν, αυλάκι δεν είχε ανοιχτεί πάνω της, ήταν χέρσα, δεν δέχθηκε καταβολή σπόρων, ούτε σταγόνα βροχής δεν την εύφρανε. Πες μου λοιπόν, πώς, ενώ ήταν παρθένος, εβλάστησε τα αναρίθμητα είδη των φυτών; Αλλά δεν μπορείς να ερμηνεύσεις το γεγονός, παρά λες ότι έτσι θέλησε ο Θεός. Κατά τον ίδιο τρόπο λοιπόν και στην περίπτωση της Παρθένου, επειδή απορείς, μάθε να μην περιεργάζεσαι τα πράγματα όταν ενεργεί ο Θεός· μην αναζητάς τους φυσικούς νόμους, όταν ενεργεί ο Δημιουργός της φύσεως· μην πολυπραγμονείς. Είπε: «Ας βλαστήσει η γη», και αμέσως εισήλθε ο λόγος στα σπλάχνα της γης, διέγειρε τις ωδίνες της, και η παρθένος γέννησε.

Και εμείς, αδελφοί (διότι αυτά προγράφτηκαν για τη δική μας νουθεσία), θεωρώντας τα πάντα ως μηδέν, ας τηρήσουμε τον νόμο και τις εντολές του Θεού. Θέλοντας δε να δείξει πόσης τιμής έχει αξιωθεί ο άνθρωπος, ψάλλοντας ανέφερε: «Τα χέρια σου με έκαναν και με έπλασαν». Διότι με τον λόγο του συνέστησε τα πάντα ο Θεός, και τα έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη. Αφού δηλαδή δημιούργησε τον ουρανό και τη γη, είπε: «Ας γίνει φως», και έγινε φως· και, «Ας γίνει στερέωμα, και ας διαχωρίζει ανάμεσα στα ύδατα»· και, «Ας βλαστήσει η γη χορτάρι»· και, «Ας γίνουν φωστήρες στο στερέωμα του ουρανού»· και, «Ας παραγάγουν τα ύδατα έμβια όντα με ζωντανή ψυχή»· και, «Ας παραγάγει η γη ζωντανή ψυχή, κτήνη, ερπετά και θηρία κατά το είδος τους»· τον άνθρωπο όμως, αφού πήρε χώμα από τη γη, τον έπλασε. Ο προφήτης, λοιπόν, κινούμενος από το θείο Πνεύμα, υπενθυμίζει τη φιλοστοργία του Δημιουργού για την ανθρώπινη φύση. Διότι, ενώ κατασκεύασε τα πάντα με τον λόγο, λέγεται ότι ο ίδιος έπλασε τη φύση των ανθρώπων, όχι χρησιμοποιώντας χέρια (επειδή είναι ασώματος και χωρίς σχήμα· διότι «ο Θεός είναι Πνεύμα», σύμφωνα με τη φωνή του Κυρίου), αλλά επιδεικνύοντας την περισσή εύνοια και οικειότητα προς αυτό το δημιούργημα, την οποία έχουμε εμείς οι άνθρωποι· διότι πλαστήκαμε κατ' εικόνα του· γι' αυτό ακριβώς, από όλα τα έμβια όντα μόνον ο άνθρωπος προικίζεται με σύνεση.

Και πρόσεξε το παράδοξο: δεν είπε «Λάζαρε, ξανάζησε», αλλά τι; «Λάζαρε, βγες έξω», για να διδάξει τους παρισταμένους ότι αυτός είναι εκείνος που καλεί τα μη όντα ως όντα, για να δείξει στους παρόντες ότι αυτός είναι εκείνος, ο Θεός ζώντων και όχι νεκρών, για να επιδείξει την κατάλληλη στιγμή το ανεμπόδιστο του θείου προστάγματος, και να υπενθυμίσει στους παρευρισκόμενους εκείνον που λέει: «Ας γίνει στερέωμα»· «Ας συγκεντρωθούν τα ύδατα σε μία συναγωγή»· «Ας βλαστήσει η γη χορτάρι»· «Ας παραγάγουν τα ύδατα έμβια ερπετά»· «Λάζαρε, βγες έξω»· και το έκανε αυτό για μεγαλύτερη και βεβαιότερη πίστη αυτών που είχαν προστρέξει, ώστε το μεν νεκρικό ένδυμα και τα δεσμά να μαρτυρήσουν τη νέκρωση, η δε άμεση υπακοή και ο ανεμπόδιστος φόβος να κηρύξουν τη δεσποτική εξουσία: «Λάζαρε, βγες έξω»· και ο αποσυντεθειμένος ορθωνόταν, και ο σαπισμένος αποκτούσε αισθήσεις· ο νεκρός υπάκουε, και ο δεσμώτης έτρεχε, και εκείνος που θρηνούνταν σκιρτούσε. Για ποιον λόγο όμως ο Σωτήρας χρησιμοποιεί κραυγή τη συγκεκριμένη στιγμή; Διότι, λέει ο ευαγγελιστής, «αφού είπε αυτά, κραύγασε με μεγάλη φωνή: Λάζαρε, βγες έξω». Και ίσως με τη δυνατή φωνή προτύπωνε τη μέλλουσα ανάσταση· διότι, λέει, «θα ηχήσει η σάλπιγγα και οι νεκροί θα αναστηθούν». Αν και έχω πολλά ακόμη να πω, παρασύρομαι στο προκείμενο θέμα και αναγκάζομαι να μεταβώ από τον έναν τάφο στον άλλον.

Διότι Εκείνος που είπε εξ αρχής: «Ας βλαστήσει η γη χλωρό χόρτο», και διέγειρε τη δύναμή της προς καρπογονία, αυτός έκανε τότε να βλαστήσει και εκείνο το ξύλο, μολονότι ήταν ξηρό και άκαρπο, και χωρίς χώμα και ρίζα· και αποτελούσε λοιπόν η ράβδος εκείνη έλεγχο και μάρτυρα και της δικής τους κακίας και της κρίσεως του Θεού, η οποία, αν και δεν έβγαζε φωνή, ηχηρότερα και από σάλπιγγα, διά της όψεώς της, παραινούσε τους πάντες να μην επιχειρούν στο εξής τέτοια πράγματα.

Διότι, εάν το ζήτημα δεν ήταν σπουδαίο και άξιο μεγάλης προσοχής, εκείνος που είχε αναλάβει ολόκληρη την οικουμένη και μεριμνούσε για όλες τις Εκκλησίες κάτω από τον ήλιο, δεν θα είχε υποσχεθεί να διακονήσει στη διαχείριση αυτών των χρημάτων. Αναλογιζόμενοι λοιπόν αυτά και εμείς, είτε πρέπει να δώσουμε οι ίδιοι, είτε να υπηρετήσουμε άλλους που προσφέρουν, ας μην οκνούμε, ούτε να αποθαρρυνόμαστε, με τη σκέψη ότι δήθεν ελαττώνεται η περιουσία μας. Διότι πώς να μην είναι παράλογο, ο μεν γεωργός, όταν ρίχνει τα σπέρματα και αδειάζει τα υπάρχοντά του, να μη στενοχωριέται ούτε να θλίβεται, ούτε να θεωρεί έξοδο αυτό που γίνεται, αλλά κέρδος και πρόσοδο, αν και η ελπίδα της σοδειάς είναι αβέβαιη· εσύ όμως, που δεν σπέρνεις για τέτοια πράγματα, αλλά για πολύ μεγαλύτερα, και πρόκειται να παραδώσεις το χρήμα στον ίδιο τον Χριστό, να διστάζεις, να αδρανείς και να προβάλλεις ως δικαιολογία τη φτώχεια; Μήπως δεν μπορούσε ο Θεός να προστάξει τη γη να βγάλει έτοιμο χρυσάφι; Διότι Εκείνος που είπε: «Ας βλαστήσει η γη χορτάρι», και την έδειξε ξαφνικά κατάφυτη, μπορούσε να προστάξει να αναβλύσουν από παντού πηγές και ποτάμια χρυσού. Αλλά δεν το θέλησε· αντίθετα, επέτρεψε να βρίσκονται πολλοί σε φτώχεια, και για το δικό τους, αλλά και για το δικό σου συμφέρον.

Περί νηστείας Λόγος Γ΄. Προηγουμένως, από όσα ακούσατε, μάθατε, αδελφοί, πόσο λαμπρό είναι το προοίμιο της νηστείας. Διότι, αν και απείχαμε από την τροφή, εστιαστήκαμε με τα στοιχεία του κόσμου σαν να ήταν εδέσματα, βλέποντας όχι αμυδρά, αλλά με μεγάλη καθαρότητα μέσω του οφθαλμού της ψυχής, τον Θεό να απλώνει τον ουρανό, να στολίζει το στερέωμα, να χαλιναγωγεί τη θάλασσα και να παρέχει τροφή από τη γη. Και πρόσεξέ μου το παράδοξο: διότι οι γυναίκες γεννούν πρώτα το βρέφος, και τότε του προσφέρουν τροφή· ώστε, αν δεν γεννηθεί βρέφος, η θηλή παραμένει άκαρπη. Η γη όμως, πριν καν δημιουργηθεί ο Αδάμ, παρήγαγε τροφή, και πριν από τη γέννηση είχε παρατεθεί τραπέζι για το παιδί, πριν από τη γέννηση είχε παρατεθεί τραπέζι για τον πρωτόπλαστο. Διότι, «ας βλαστήσει», λέει ο Θεός, «η γη χορτάρι», και τότε έπλασε τον άνθρωπο από χώμα· όχι άσκοπα, αλλά για να μην υπερηφανεύεται –αφού προήλθε από τη γη, περπατά πάνω στη γη, αποκαλεί αυτήν μητέρα και βλέπει προς αυτήν–, αλλά αντίθετα να απευθύνει προς τον Θεό εκείνη την αβραμιαία φωνή, λέγοντας: «Εγώ δε είμαι γη και στάχτη».

Και δεν είπε: Ο Θεός έπλασε τον Σηθ ή τον Ενώς ή κάποιον άλλον, και από αυτό γνωρίζουμε ότι μόνον ο Αδάμ πλάστηκε από τον Θεό, ενώ αυτοί που τον διαδέχθηκαν γεννιούνται και γεννούν μέχρι σήμερα. Και έτσι με τη χάρη του Θεού συνίσταται ο κόσμος, επειδή και κάθε χόρτο και κάθε φυτό, με προσταγή του Θεού, από τότε γεννά και γεννιέται —διότι είπε ο Θεός: «Ας βλαστήσει η γη χόρτο χλωρό»— και με το πρόσταγμά Του βλάστησε κάθε δέντρο, και κάθε είδος χόρτου και φυτού έχει μέσα του σπερματική δύναμη. Ο σπόρος δε κάθε φυτού και χόρτου είναι έμψυχος, ο οποίος, όταν πέφτει πάλι από μόνος του στη γη ή όταν σπέρνεται από άλλον, αναβλαστάνει, χωρίς να πλάθεται από κάποιον, αλλά υπακούοντας στο πρώτο πρόσταγμα του Θεού. Ιδού και εγώ, όπως ακριβώς είπα προηγουμένως, όντας αυτεξούσιος, ως προς τα όσα μόλις προείπα, οπουδήποτε κι αν σπείρω, είτε στη δική μου γυναίκα είτε σε ξένη κάνοντας χρήση της ελευθερίας μου, (ο σπόρος) αναβλαστάνει και δημιουργείται υπακούοντας στο πρώτο πρόσταγμα του Θεού, και όχι επειδή ο Θεός πλάθει και εργάζεται καθημερινά ακόμη και τώρα, αφού την πρώτη εβδομάδα «εποίησε ο Θεός τον ουρανό και τη γη και ολόκληρο τον σύμπαντα κόσμο σε έξι ημέρες και την έβδομη κατέπαυσε από όλα τα έργα Του, τα οποία άρχισε να δημιουργεί», όπως ακριβώς μαρτυρεί σε εμένα και η Γραφή.

«Διότι, οσάκις τρώγετε τον άρτο τούτο και πίνετε το ποτήριο τούτο, καταγγέλλετε τον θάνατο του Υιού του ανθρώπου και ομολογείτε την ανάστασή του, έως ότου έλθει». Εάν λοιπόν «ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός» και «όλα όσα θέλησε ο Κύριος τα έπραξε»· εάν είπε: «Ας γίνει φως, και έγινε· ας γίνει στερέωμα, και έγινε»· εάν «με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή τους»· εάν ο ουρανός και η γη, το νερό, η φωτιά, ο αέρας και όλος ο κόσμος τους δημιουργήθηκαν με τον λόγο του Κυρίου, καθώς και τούτο το πολυθρύλητο ον, ο άνθρωπος· εάν, επειδή το θέλησε, ο ίδιος ο Θεός Λόγος έγινε άνθρωπος και από τα καθαρά και αμώμητα αίματα της αγίας Παρθένου έδωσε ασπόρως υπόσταση σε σάρκα για τον εαυτό του, —δεν μπορεί άραγε να κάνει τον άρτο δικό του σώμα, και τον οίνο και το νερό αίμα; Είπε στην αρχή: «Ας βλαστήσει η γη χορτάρι», και μέχρι τώρα, όταν πέφτει βροχή, βγάζει τα ίδια βλαστάρια, παρακινούμενη και ενδυναμούμενη από το θείο πρόσταγμα. Είπε ο Θεός: «Τούτο είναι το σώμα μου», και: «Τούτο είναι το αίμα μου», και: «Τούτο ποιείτε», και με το παντοδύναμο πρόσταγμά του αυτό γίνεται, έως ότου έλθει· διότι έτσι είπε: «Έως ότου έλθει».

«Διότι τα δημιούργησε όλα για να υπάρχουν στον αιώνα, και τα δημιουργήματα του κόσμου είναι σωτήρια, και δεν υπάρχει σε αυτά φάρμακο ολέθρου, ούτε βασίλειο του Άδη πάνω στη γη.» «Αγαπάς όλα όσα υπάρχουν, και δεν αποστρέφεσαι τίποτα από όσα δημιούργησες. Και πώς θα μπορούσε να διατηρηθεί κάτι, αν εσύ δεν το ήθελες;» «Από το μέγεθος και την ωραιότητα των κτισμάτων αναγνωρίζεται αναλογικά ο Δημιουργός τους.» «Αυτός που ζει αιώνια, δημιούργησε τα πάντα από κοινού, μόνον ο Κύριος.» «Δεν έφτιαξε τίποτε ελλιπές· το ένα δίπλα στο άλλο στερέωσε τα αγαθά· και ποιος θα χορτάσει βλέποντας τη δόξα του;» «Τα έργα του Κυρίου είναι όλα αγαθά, και κάθε ανάγκη θα τη χορηγήσει στην ώρα της. Και δεν μπορεί κανείς να πει: Αυτό είναι χειρότερο από το άλλο. Διότι όλα θα αποδειχθούν χρήσιμα στον καιρό τους.» «Ο Κύριος δημιούργησε από τη γη φάρμακα, και ο συνετός άνθρωπος δεν τα αποστρέφεται. Και η ειρήνη (η θεραπεία) που προέρχεται από αυτά, βρίσκεται πάνω στο πρόσωπο της γης.» «Ας βλαστήσει η γη χορτάρι»· και μαζί με τα φαγώσιμα φύτρωσαν και τα δηλητηριώδη· μαζί με το σιτάρι το κώνειο, μαζί με τις άλλες τροφές ο ελλέβορος, το ακόνιτο, ο μανδραγόρας και ο χυμός της παπαρούνας. Τι λοιπόν; Θα παραλείψουμε να εκφράσουμε ευγνωμοσύνη για τα χρήσιμα, και θα κατηγορήσουμε τον Δημιουργό για τα επιβλαβή της ζωής μας; Αλλά σκεφτόμαστε το εξής: ότι δεν έχουν δημιουργηθεί τα πάντα χάριν του στομαχιού μας, αλλά οι καθορισμένες για εμάς τροφές είναι άμεσα διαθέσιμες και σε όλους γνωστές· ενώ καθένα από τα δημιουργήματα εκπληρώνει έναν δικό του ιδιαίτερο σκοπό (λόγο) μέσα στην κτίση.

Και πολύ εύλογα ο Δημιουργός «τα συστήματα των υδάτων ονόμασε θάλασσες». «Και είδε ο Θεός ότι ήταν καλό». Διότι ο Θεός και πριν από τη δημιουργία έβλεπε ότι το δημιούργημά του είναι καλό, αλλά αυτό ειπώθηκε για να παιδαγωγηθούμε και εμείς να πράττουμε το καλό, και για να γνωρίζουμε ότι ο Θεός δεν έχει δημιουργήσει τίποτα το κακό. «Είδε ο Θεός ότι είναι καλό. Και είπε ο Θεός: ας βλαστήσει η γη χορτάρι που να δίνει σπόρο σύμφωνα με το είδος και την ομοιότητά του, και δέντρο καρποφόρο που να κάνει καρπό, του οποίου ο σπόρος να είναι μέσα του σύμφωνα με το είδος του πάνω στη γη». Διότι, αφού η γη απαλλάχθηκε από την υπεραφθονία των υδάτων, φαινόταν πλέον εντελώς αποψιλωμένη και αστόλιστη. Αφού όμως δέχθηκε τον ορισμό και τον λόγο του Κτίστη, ως τον πλέον γόνιμο σπόρο, ένιωσε ωδίνες και γέννησε αμέσως πλήθος γεννημάτων, χλόη, φυτά, λειμώνες, άνθη, ολόλαμπρους καρπούς, και σαν νύμφη στολίστηκε με την ωραία ενδυμασία της κοσμιότητας, αυτή που πριν από λίγο ήταν αποψιλωμένη. Διότι, μόλις εκείνος ο θείος λόγος έπεσε σαν πολύγονος σπόρος στα σπλάχνα της γης, αμέσως συντελέστηκε η ωδίνα των βλαστών και μαζί η γέννησή τους. «Και είδε ο Θεός ότι είναι καλό».

Αλλά αυτά, μαζί με τις μητέρες τους, εκείνοι οι πνευματικοί αγωνιστές τα κατέβαλαν με ανδρεία, ενώ την αγνεία, τη διόραση και την ανδρεία οι όντως ανδρείοι τις κατόρθωσαν με τη χάρη του Θεού. Διότι η αγνεία γεννιέται από τη νηστεία, ενώ από την ταπείνωση, όπως λένε, έχει τη φύση της να γεννιέται η διάκριση και η διόραση. Η ακτημοσύνη γέννησε την ανδρεία, και η ανδρεία πάλι γέννησε την ακτημοσύνη, και η καθεμιά έγινε μητέρα και κόρη της άλλης. Διότι οι αγαθές και σώφρονες μητέρες από τη φύση τους γεννούν αγαθά παιδιά, ενώ οι πονηρές και ακόλαστες πονηρά και ακόλαστα. «Σπείρε», λέει, «σπέρματα σύμφωνα με το είδος τους και καθ' ομοιότητα». Διότι, τι το αγαθό θα μπορούσε να γεννηθεί από την άμετρη τρυφή, παρά οπωσδήποτε ασωτίες, μολυσμοί, πολλές φροντίδες, πολύσαρκο σώμα, συχνές αρρώστιες και βαριές νόσοι της ψυχής και του σώματος και όσα τα ακολουθούν; Και τι το πονηρό θα μπορούσε να γεννηθεί από την εγκράτεια και τη σύμμετρη νηστεία, παρά οπωσδήποτε η αγνεία, η σωφροσύνη, η ηρεμία των λογισμών, ο μαρασμός της σάρκας, η αύξηση της υγείας, ο απερίσπαστος βίος, η περιφρόνηση των επίγειων πραγμάτων, η πεποίθηση στα ουράνια και ο αγγελικός βίος που κατορθώνεται μέσα στο σώμα; Διότι, ζώντας με αυτόν τον τρόπο, οι θεοφόροι πατέρες μας πέτυχαν την άνω κληρονομία και τα βραβεία της νίκης.

Βλέπετε τους καρπούς της άμετρης τρυφής; Βλέπετε τα γεννήματα της κοιλιάς; Βλέπετε πώς η πορνεία κατέστη θυγατέρα της γαστριμαργίας; Εκείνος, λοιπόν, που με αγαθή προαίρεση και θεϊκή βοήθεια θανατώνει αυτή τη χείριστη μητέρα, θανατώνει οπωσδήποτε μαζί της και την κακή θυγατέρα και θα αναδειχθεί ως κάποιος άλλος φονευτής σαν τον Ηλία και τον Φινεές. Όσο όμως η μητέρα ζει, καμαρώνει και ζει με τρυφή, θα συλλάβει οπωσδήποτε και θα γεννήσει θυγατέρα αντάξιά της. «Σπείρε», λέει, «σπόρο κατά το είδος και καθ' ομοιότητα» και ότι «από το σπέρμα των φιδιών θα προέλθουν απόγονοι ασπίδων, και οι απόγονοι αυτών θα βγουν ως ιπτάμενα φίδια», δηλαδή ότι ο πονηρός γεννήτορας ονομάζεται φίδι, ενώ όσα γεννιούνται από αυτόν, ως πιο πονηρά από τον ίδιο, ονομάζονται ασπίδες, και τα γεννήματα πάλι αυτών των γεννημάτων των ασπίδων, ως πιο πονηρά από τα προηγούμενα, ονομάζονται ιπτάμενα φίδια. Είναι φανερό ότι ένα μικρό πάθος γεννά ένα μεγαλύτερο πάθος, και εκείνο πάλι ένα άλλο μεγαλύτερο, όπως η κενοδοξία γεννά την υπερηφάνεια και η υπερηφάνεια την αλαζονεία απέναντι στον Θεό, ή πάλι όπως η παρακοή γεννά τη γαστριμαργία, και η γαστριμαργία την πορνεία, τα οποία είναι φίδια και ασπίδες και πάλι ιπτάμενα φίδια.

Ότι τον μεν ουρανό τον εξέτεινε σαν υπερυψωμένη καμάρα και σαν σκηνή, όπως εξήγησαν αργότερα ο Δαβίδ και ο Ησαΐας μετά τον Μωυσή· τη δε γη, αφού την δημιούργησε, τη θεμελίωσε πάνω στα ύδατα, χωρίς να χρειαστεί πολλές ημέρες, ούτε σκέψη, ούτε χρήση μυστριού, ούτε νήματος μετρήματος για την κτίση της. Διότι, αν και λέει στον Ιώβ «ποιος άπλωσε νήμα πάνω της», ωστόσο ανέφερε το νήμα χρησιμοποιώντας ανθρώπινη έκφραση και συνήθεια. Και πώς την έκτισε; Προφανώς είπε: Γενηθήτω γη, και έγινε γη. Όπως ακριβώς είπε: «Γενηθήτω στερέωμα», «ας συναχθεί το ύδωρ», «ας βλαστήσει η γη», «γενηθήτωσαν φωστήρες», «ας εξαγάγουν τα ύδατα» και όλα τα παρόμοια, και έγιναν, έτσι είπε και πριν από όλα αυτά: Γενηθήτω ουρανός, και έγινε αμέσως και εκτάθηκε σαν σκηνή· γενηθήτω γη, και παρήχθη αμέσως και έλαβε ως θεμέλιο τις πηγές των υδάτων, ώστε και από αυτό να θαυμάσουμε απεριόριστα τη θεία και άπειρη σοφία και δύναμη, διότι αυτό το εξαιρετικά ρευστό και απαλότατο στοιχείο έγινε θεμέλιο του πολυφορτωμένου και βαρύτατου.

Είτε λοιπόν πολύ χρόνο είτε λίγο την άφησε αδιαμόρφωτη και αόρατη, κανείς δεν το γνωρίζει. Αλλά ούτε ο θείος Μωυσής δήλωσε κάτι περί τούτου, παρά μόνο ότι «στην αρχή ο Θεός δημιούργησε τον ουρανό και τη γη», και ότι είπε «Ας γίνει φως», και αμέσως συστάλθηκε το σκοτάδι και εισήχθη στη θέση του το φως. «Και ονόμασε», λέει, «ο Θεός το φως ημέρα και το σκοτάδι το ονόμασε νύχτα», και τα δύο μαζί τα ονόμασε μία ημέρα· «Έγινε», λέει, «εσπέρα και έγινε πρωί, ημέρα μία». Έπειτα διηγείται τη διακόσμηση των κτισμάτων που ακολούθησε, κινούμενος στο νου και στη γλώσσα από το θείο Πνεύμα, και ότι τη δεύτερη ημέρα πρόσταξε: «Ας γίνει στερέωμα»· την δε τρίτη: «Ας συναχθεί το νερό» και «Ας βλαστήσει η γη χορτάρι και καρποφόρο δέντρο που να κάνει καρπό»· την δε τέταρτη: «Ας γίνουν φωστήρες»· την δε πέμπτη: «Ας παραγάγουν τα νερά ερπετά» και κήτη και πετεινά· την δε έκτη: <Ας παραγάγει η γη> τετράποδα της ξηράς και θηρία και όλα τα κτήνη· και έγινε έτσι.

Η δε φωνή του Λόγου του Σωτήρα προς τα ζώα υποδήλωσε τη φωνή, την οποία ανερχόμενος προς τον Πατέρα άφησε ως τελευταία προς τους αποστόλους, «πορευθέντες εις τον κόσμον άπαντα, κηρύξατε το ευαγγέλιον πάση τη κτίσει», η οποία όχι μόνο τότε τους κίνησε προς εκείνον τον δρόμο και τον καλό αγώνα, αλλά και συνεργούσε στο έργο του ευαγγελίου και ολοκλήρωνε τον δρόμο, έχοντας μεν ειπωθεί μία φορά από τον Κύριο, αλλά ενεργώντας πάντοτε με τη δύναμη εκείνου που την πρόφερε, όπως ακριβώς η δημιουργική και τελεσιουργός φωνή του Θεού «βλαστησάτω η γη βοτάνην» και «εξαγαγέτω τα ύδατα ερπετά ψυχών ζωσών». Ακόμη δε και το σωτήριο όνομα του Κυρίου, θα μπορούσε να είναι η φωνή του Λόγου, το οποίο διαρκώς κατά το κήρυγμα και συνεχώς ακουγόταν από τους αποστόλους, οι οποίοι πάντοτε επικαλούνταν τον Κύριο. Διότι και όταν δίδασκαν και όταν θαυματουργούσαν και όταν έκαναν όλα τα άλλα, είχαν τον Χριστό στο στόμα τους.

ΟΖʹ. Κάθε εν δυνάμει ον προέρχεται στο εν ενεργεία από το εν ενεργεία ον, το οποίο είναι αυτό ακριβώς που το πρώτο είναι εν δυνάμει· αυτό που είναι κατά κάποιο τρόπο εν δυνάμει, [προέρχεται] από αυτό που είναι κατά κάποιο τρόπο εν ενεργεία, ως προς αυτό ακριβώς που είναι εν δυνάμει· ενώ το καθ' ολοκληρίαν εν δυνάμει ον [προέρχεται] από το καθ' ολοκληρίαν εν ενεργεία ον ... (72,20-74,7). Ο κόκκος του σιταριού είναι εν δυνάμει στάχυς· διότι μπορεί, αν λάβει γεωργική φροντίδα, αν πέσει την κατάλληλη εποχή σε εύφορη γη και αν δεν εμποδιστεί από κανένα απρόοπτο γεγονός, να βλαστήσει, να αυξηθεί και να γίνει στάχυς, όμως όχι εκείνος ο στάχυς από τον οποίο προήλθε ο κόκκος, αλλά κάποιος άλλος παρόμοιος με εκείνον, για να παραβλέψουμε την περίπτωση της αποτυχίας. Ούτε βέβαια, όπως από εκείνον προήλθε εξαρχής ώστε να είναι εν δυνάμει στάχυς, έτσι πάλι από εκείνον τον τότε εν ενεργεία στάχυ (διότι πώς θα μπορούσε από κάτι που πλέον δεν υπάρχει;) προάγεται από το εν δυνάμει στο εν ενεργεία. Αλλά από πού; Από το θείο πρόσταγμα, το οποίο κατέγραψε ο θείος Μωυσής όταν εξιστορούσε την πρώτη γένεση των αισθητών: «είπε ο Θεός· ας βλαστήσει η γη χορτάρι που να βγάζει σπόρο κατά το γένος και καθ' ομοιότητα». Αυτά μπορεί να ειπωθούν και για κάθε σπόρο και, γενικότερα, για καθετί που υπάρχει εν δυνάμει.