Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 1:13

Διότι, ακόμη και αν λέτε «όχι σαν ένα από τα κτίσματα», αυτό το σόφισμά σας θα αποδειχθεί ανόητο· διότι και πάλι τον χαρακτηρίζετε ως ένα από τα κτίσματα. Και όσα θα μπορούσε να πει κανείς για τα υπόλοιπα κτίσματα, τα ίδια ακριβώς φρονείτε και για τον Υιό, ως αληθινά «μωροί και τυφλοί». Διότι ποιο άλλο από τα κτίσματα είναι πανομοιότυπο με ένα άλλο, ώστε να το λέτε αυτό για τον Υιό ως κάτι το εξαιρετικό; Όλη η ορατή κτίση δημιουργήθηκε σε έξι ημέρες· και την μεν πρώτη δημιουργήθηκε το φως, το οποίο ονόμασε ημέρα· τη δε δεύτερη το στερέωμα· και την τρίτη, αφού συγκέντρωσε τα ύδατα, φανέρωσε την ξηρά και έκανε να βλαστήσουν σε αυτήν ποικίλοι καρποί· και την τέταρτη έφτιαξε τον ήλιο και τη σελήνη και ολόκληρο τον χορό των αστέρων· τη δε πέμπτη δημιούργησε τα ζώα της θάλασσας και τα πτηνά του αέρα· και την έκτη έφτιαξε τα τετράποδα πάνω στη γη, και τελικά τον άνθρωπο. Έτσι, «τα αόρατά Του, από την κτίση του κόσμου, κατανοούμενα μέσα από τα δημιουργήματα, γίνονται καθαρά ορατά», και ούτε το φως είναι όπως η νύχτα, ούτε ο ήλιος όπως η σελήνη, ούτε τα άλογα ζώα είναι όπως ο λογικός άνθρωπος· ούτε οι άγγελοι είναι όπως οι θρόνοι, ούτε αυτοί όπως οι εξουσίες, αλλά όλα μεν είναι κτίσματα, το δε καθένα από τα δημιουργήματα, «σύμφωνα με το γένος του» και με την ιδιαίτερη ουσία του όπως ακριβώς πλάστηκε, έτσι είναι και παραμένει.

Εγώ όμως θα αφήσω σε άλλους να διακωμωδήσουν το απαίδευτο και αγοραίο του λόγου του, κρίνοντας ότι είναι απρεπές για την πρεσβυτική μου ηλικία να προβάλλω την απαιδευσία των λέξεων σε εκείνον που ασεβεί στο προκείμενο θέμα. Θα προσθέσω όμως το εξής στην εξέτασή μας: αν το Πνεύμα έχει ανυψωθεί υπεράνω όλων των «ποιημάτων» του Υιού (διότι θα χρησιμοποιήσω αυτή την ασύντακτη και ανόητη έκφρασή του, ή μάλλον θα παρουσιάσω το νόημα σαφέστερα με τα δικά μου λόγια), αν δηλαδή υπερέχει όλων όσων έχουν δημιουργηθεί από τον Υιό, τότε το Άγιο Πνεύμα δεν συγκαταλέγεται στην υπόλοιπη κτίση· και αν πλεονεκτεί, όπως ισχυρίζεται ο Ευνόμιος, επειδή δημιουργήθηκε πριν από τα άλλα, υπάρχει απόλυτη ανάγκη να ομολογήσει και για την υπόλοιπη κτίση πως εκείνα που προηγούνται στην τάξη της δημιουργίας είναι πολυτιμότερα από τα επόμενα. Αλλά βέβαια, της κατασκευής του ανθρώπου προϋπήρξε η φύση των άλογων ζώων. Επομένως, με τη λογική αυτή, θα αποδείξει οπωσδήποτε ότι η άλογη ουσία είναι πολυτιμότερη από τη λογική. Έτσι και ο Κάιν θα δειχθεί ανώτερος του Άβελ, σύμφωνα με τον συλλογισμό του Ευνόμιου, επειδή προηγείται χρονικά κατά τη γέννηση, έτσι και η φύση των άστρων θα αναδειχθεί κατώτερη και υποδεέστερη από όλα όσα βλαστάνουν από τη γη· διότι τα μεν βλάστησαν από τη γη την τρίτη ημέρα, ενώ οι μεγάλοι φωστήρες και όλα τα άστρα εξιστορείται από τον Μωυσή ότι δημιουργήθηκαν την τετάρτη.

Και έγινε εσπέρα και έγινε πρωί, ημέρα δεύτερη. Και είπε ο Θεός: Ας συγκεντρωθεί το ύδωρ που βρίσκεται κάτω από τον ουρανό σε έναν τόπο, και ας φανεί η ξηρά. Και συγκεντρώθηκε το ύδωρ που βρισκόταν κάτω από τον ουρανό στους τόπους συγκέντρωσής του, και φάνηκε η ξηρά. Και ονόμασε ο Θεός την ξηρά γη, και τα συστήματα των υδάτων τα ονόμασε θάλασσες. Και είπε ο Θεός: Ας βλαστήσει η γη χορτάρι που να βγάζει σπόρο κατά το είδος και την ομοιότητά του, και καρποφόρο δέντρο που να κάνει καρπό. Αυτά, με τον λόγο Εκείνου που πρόσταζε, παρουσιάζονταν ολοκληρωτικά· δεν υπήρχε τίποτα που να τα κωλύει, τίποτα που να τα παρεμποδίζει. Και έγινε εσπέρα και έγινε πρωί, ημέρα τρίτη. Βλέπεις τη Γραφή να διανοίγει τις διάνοιές μας προς τα τελειότατα;

«Και είδε», λέει, «ο Θεός ότι ήταν καλό. Και έγινε εσπέρα και έγινε πρωί, ημέρα τρίτη». Βλέπεις πώς, με τη συνέχεια της διδασκαλίας, θέλει να στερεώσει στη διάνοιά μας τη δύναμη των όσων λέγονται; Διότι θα αρκούσε να πει: «και έγινε ημέρα τρίτη». Αλλά πρόσεξε πώς για κάθε ημέρα λέει τα εξής: «Και έγινε εσπέρα και έγινε πρωί, ημέρα τρίτη»· όχι απλώς, ούτε τυχαία, αλλά για να μη συγχέουμε τη σειρά και για να μη νομίζουμε, όταν φτάσει η εσπέρα, ότι έλαβε τέλος η ημέρα, αλλά για να κατανοήσουμε ότι η μεν εσπέρα είναι το τέλος του φωτός και η αρχή της νύχτας, ο δε όρθρος είναι το τέλος της νύχτας και το πλήρωμα της ημέρας. Διότι αυτό ακριβώς θέλει να μας διδάξει ο μακάριος Μωυσής λέγοντας: «Και έγινε εσπέρα και έγινε πρωί, ημέρα τρίτη». Και μην παραξενεύεσαι, αγαπητέ, εάν η θεία Γραφή τα λέει αυτά πολλές φορές και συνεχώς. Διότι, εάν ακόμη και μετά από τόση συνεχή επανάληψη οι Ιουδαίοι, που έχουν κυριευθεί από την πλάνη και έχουν πωρωμένη την καρδιά, προσπαθούν να φιλονικούν και νομίζουν ότι η εσπέρα είναι η αρχή της επόμενης ημέρας, εξαπατώντας τον εαυτό τους και παραλογιζόμενοι, παραμένοντας ακόμη προσκολλημένοι στη σκιά, ενώ η αλήθεια έχει πλέον γίνει ολοφάνερη σε όλους, και κάθονται δίπλα στο λυχνάρι, ενώ ο Ήλιος της Δικαιοσύνης εκπέμπει παντού τις ακτίνες του — εάν λοιπόν δεν χρησιμοποιούσε ο συγγραφέας μια τέτοια διδασκαλία με πολλή ακρίβεια, ποιος θα μπορούσε να υποφέρει τη φιλόνικη διάθεση των αγνωμόνων;

Ποιος είναι λοιπόν ο πρώτος χρόνος; Ποια είναι η κορυφή του πρώτου αυτού χρόνου; Η ισημερία, αδελφέ, όπως αποδείξαμε ζητώντας να είναι ίσα τα τμήματα της ημέρας και της νύκτας, και μάλιστα η εαρινή ισημερία, από την οποία αρχίζει ο καιρός της άνοιξης, με βάση την ίδια την ακολουθία της ιστορικής αφήγησης. Διότι εξιστορεί ο Μωυσής ότι την τρίτη ημέρα πρόσταξε ο Θεός να γίνουν τα άνθη, τα δένδρα και τα βότανα, τα οποία αποτελούν σύμβολα της άνοιξης και συμφωνούν με τη δημιουργική τέχνη, την οδό και την τάξη του Θεού που κτίζει τα πάντα. Επειδή, λοιπόν, η πρώτη δημιουργία του ανθρώπου έγινε μετά την ισημερία, την έκτη ημέρα από την ισημερία —διότι την Παρασκευή πλάστηκε ο άνθρωπος—, και η πανσέληνος δημιουργήθηκε και αυτή μετά την ισημερία, την τέταρτη ημέρα, και ακολούθησε η πτώση εξαιτίας της αμαρτίας του ανθρώπου, για τον λόγο αυτό (ο Θεός) αναλαμβάνει τη διόρθωση και την ανανέωσή του κατά την ίδια χρονική προθεσμία της δημιουργίας του, συγκεντρώνοντας και την ισημερία και τη δέκατη τέταρτη ημέρα της σελήνης (πανσέληνο) μετά την ισημερία και την έκτη ημέρα της εβδομάδας, ώστε, διά μέσου όλων αυτών των χρονικών προθεσμιών, να καταδείξει την ανάσταση Εκείνου που έπαθε, καθώς και την ανανέωση και ανακεφαλαίωση της φύσεως.

Επειδή, δηλαδή, κάποια από τα κτίσματα θεωρούνται από τους ανθρώπους ως αντίθετα, λόγω της άγνοιάς τους για τα καλά που προκύπτουν από αυτά, «είδεν ο Θεός ότι καλόν», και τίποτα δεν είναι αντίθετο. «Και εγένετο εσπέρα και εγένετο πρωί, ημέρα τρίτη». Διότι τρία έργα έπραξε ο εν Τριάδι Θεός κατά την τρίτη ημέρα: τη συναγωγή των υδάτων, τη βλάστηση του χόρτου και την εμφάνιση κάθε δέντρου, τα οποία συγκρατώντας ο Δημιουργός παρέχουν διαρκή τη διατήρηση στον κόσμο, ώστε ούτε ο χόρτος ούτε τα δέντρα της γης να εκλείψουν ποτέ. Κι αν ίσως φθαρούν με την πάροδο του χρόνου, και πάλι η γόνιμη μήτρα τους, η γη, γεννά εύκολα άλλα περισσότερα. Αλλά και η θάλασσα, παρομοίως, ούτε με το πέρασμα του χρόνου στέρεψε ούτε ξεχείλισε, χάρη στις πηγές που αναβλύζουν από τα βάθη της αβύσσου προς αυτήν.