Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 1:14

«Ας είναι, λέει, για σημάδια, και για καιρούς, και για ημέρες, και για έτη». Τι σημαίνει, «Για σημάδια, και για καιρούς, και για ημέρες, και για έτη»; Η θεία Γραφή θέλει να μας διδάξει ότι η δική τους πορεία μάς χαρίζει τη γνώση των καιρών, και της εναλλαγής των εποχών, τον αριθμό των ημερών, την πορεία του έτους, και χάρη σε αυτά μπορούμε να διακρίνουμε τα πάντα. Διότι και ο κυβερνήτης του πλοίου, προσέχοντας την πορεία τους και ατενίζοντας τον ουρανό, αφού τα παρατηρήσει όλα με ακρίβεια, τότε ξεκινά τη ναυσιπλοΐα και διασχίζει πέλαγη, και πολλές φορές, ενώ η νύχτα ήταν σκοτεινότατη, από την παρατήρηση των άστρων μπόρεσε να κατευθύνει το σκάφος και, μέσω της δικής του τέχνης, να χαρίσει τη σωτηρία σε όσους επέβαιναν σε αυτό. Αλλά και ο γεωργός, μαθαίνοντας από αυτά, γνωρίζει πότε αρμόζει να ρίξει τους σπόρους, πότε να ανασκάψει τη γη και να σύρει το άροτρο, και πότε να ακονίσει το δρεπάνι και να προχωρήσει στον θερισμό των σπαρτών.

Εδώ όμως δεν υπάρχει τίποτα τέτοιο, αλλά και ο κόπος είναι μικρότερος, και ο πλούτος απερίγραπτος. Διότι τέτοια είναι όλα τα πνευματικά πράγματα. Ας μη γίνουμε λοιπόν χειρότεροι από εκείνους που έχουν συνεπαρθεί με τα αισθητά, αλλά ας ερευνήσουμε και εμείς αυτόν τον πνευματικό θησαυρό που βρίσκεται αποταμιευμένος σε αυτά τα λόγια, και ας δούμε πρώτα τι το καινούργιο και παράδοξο υπάρχει στα λεγόμενα, και για ποιον λόγο χρησιμοποίησε τέτοια αλλαγή των λέξεων ο μακάριος αυτός προφήτης, ή μάλλον ο φιλάνθρωπος Θεός που ομιλεί μέσω του προφήτη. Και λέει: «Ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας και καθ' ομοίωση». Διότι προηγουμένως τον ακούγαμε να λέει μετά τη δημιουργία του ουρανού και της γης: «Γενηθήτω φως», και «Γενηθήτω στερέωμα ανάμεσα στο νερό»· και πάλι: «Ας συναχθεί το νερό σε μία σύναξη, και ας φανεί η ξηρά», και «Γενηθήτωσαν φωστήρες», και «Ας βγάλουν τα νερά ερπετά ζωντανών ψυχών». Είδες ότι μόνο με τον λόγο και με το πρόσταγμα δημιουργήθηκε όλη η κτίση μέσα στις πέντε ημέρες; Παρατήρησε σήμερα πόση είναι η διαφορά των λέξεων. Διότι δεν λέει πλέον, «γενηθήτω άνθρωπος», αλλά τι; «Ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας και καθ' ομοίωση». Τι είναι αυτό το καινούργιο; Τι είναι αυτό το παράξενο; Ποιος άραγε είναι αυτός που δημιουργείται, ώστε ο Δημιουργός να χρειαστεί τόση βουλή και σκέψη για την κατασκευή του;

Ποιος είναι λοιπόν ο πρώτος χρόνος; Ποια είναι η κορυφή του πρώτου αυτού χρόνου; Η ισημερία, αδελφέ, όπως αποδείξαμε ζητώντας να είναι ίσα τα τμήματα της ημέρας και της νύκτας, και μάλιστα η εαρινή ισημερία, από την οποία αρχίζει ο καιρός της άνοιξης, με βάση την ίδια την ακολουθία της ιστορικής αφήγησης. Διότι εξιστορεί ο Μωυσής ότι την τρίτη ημέρα πρόσταξε ο Θεός να γίνουν τα άνθη, τα δένδρα και τα βότανα, τα οποία αποτελούν σύμβολα της άνοιξης και συμφωνούν με τη δημιουργική τέχνη, την οδό και την τάξη του Θεού που κτίζει τα πάντα. Επειδή, λοιπόν, η πρώτη δημιουργία του ανθρώπου έγινε μετά την ισημερία, την έκτη ημέρα από την ισημερία —διότι την Παρασκευή πλάστηκε ο άνθρωπος—, και η πανσέληνος δημιουργήθηκε και αυτή μετά την ισημερία, την τέταρτη ημέρα, και ακολούθησε η πτώση εξαιτίας της αμαρτίας του ανθρώπου, για τον λόγο αυτό (ο Θεός) αναλαμβάνει τη διόρθωση και την ανανέωσή του κατά την ίδια χρονική προθεσμία της δημιουργίας του, συγκεντρώνοντας και την ισημερία και τη δέκατη τέταρτη ημέρα της σελήνης (πανσέληνο) μετά την ισημερία και την έκτη ημέρα της εβδομάδας, ώστε, διά μέσου όλων αυτών των χρονικών προθεσμιών, να καταδείξει την ανάσταση Εκείνου που έπαθε, καθώς και την ανανέωση και ανακεφαλαίωση της φύσεως.

Και αφού είπε αυτά, έκραξε με μεγάλη φωνή, λέγοντας: «Λάζαρε, έλα έξω». Και αμέσως βγήκε ο νεκρός, δεμένος στα χέρια και στα πόδια με νεκρικούς επιδέσμους. Ω δύναμη φωνής, που διέρρηξε τον άδη, που συνέτριψε χάλκινες πύλες, που έσπασε σιδερένιους μοχλούς, που κατατρόπωσε τον διάβολο, που κατήργησε τον θάνατο, που ανέστησε νεκρό! Ω δύναμη φωνής, που συγκέντρωσε σε ένα και ανόρθωσε τα διαχωρισμένα μέλη, και που έφερε στην ύπαρξη όσα δεν υπήρχαν! Ω δύναμη φωνής, που ξύπνησε τον τετραήμερο νεκρό σαν από ύπνο, και που έβγαλε έξω από τον τάφο αυτόν που ήταν δεμένος με επιδέσμους, σαν να ήταν εντελώς ελεύθερος και γρήγορος δρομέας! Προσήλωσε, αγαπητέ, τον νου σου σε αυτή τη φωνή, και θα διαπιστώσεις ότι είναι ο ίδιος ο Λόγος που έλεγε κατά τη δημιουργία του κόσμου: «Γενηθήτω φως, και έγινε φως· ας γίνουν φωστήρες στο στερέωμα του ουρανού, και έγιναν», αυτός ο ίδιος που και τώρα λέει: «Λάζαρε, έλα έξω». Και τα υγρά των σαρκών που είχαν διαρρεύσει αναπλήρωναν πάλι τις κοιλότητες των αρθρώσεων, και οι τρίχες που είχαν πέσει αναγνώριζαν την οικεία τους θέση και εμφυτεύονταν ξανά στα μέλη. «Λάζαρε, έλα έξω»· και ο νεκρός ανασταινόταν, και αν και ήταν τέσσερις ημέρες στον τάφο, γινόταν όμοιος με αυτόν που δεν είχε πεθάνει καθόλου. «Λάζαρε, έλα έξω»· και η ψυχή ανασυρόταν από τα καταχθόνια, χωρίς να φέρνει αντίρρηση ο διάβολος, χωρίς να αντιπαλεύει ο θάνατος, και με χαρά αναγνώριζε τη δική της κατοικία.

Και εμείς, αδελφοί (διότι αυτά προγράφτηκαν για τη δική μας νουθεσία), θεωρώντας τα πάντα ως μηδέν, ας τηρήσουμε τον νόμο και τις εντολές του Θεού. Θέλοντας δε να δείξει πόσης τιμής έχει αξιωθεί ο άνθρωπος, ψάλλοντας ανέφερε: «Τα χέρια σου με έκαναν και με έπλασαν». Διότι με τον λόγο του συνέστησε τα πάντα ο Θεός, και τα έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη. Αφού δηλαδή δημιούργησε τον ουρανό και τη γη, είπε: «Ας γίνει φως», και έγινε φως· και, «Ας γίνει στερέωμα, και ας διαχωρίζει ανάμεσα στα ύδατα»· και, «Ας βλαστήσει η γη χορτάρι»· και, «Ας γίνουν φωστήρες στο στερέωμα του ουρανού»· και, «Ας παραγάγουν τα ύδατα έμβια όντα με ζωντανή ψυχή»· και, «Ας παραγάγει η γη ζωντανή ψυχή, κτήνη, ερπετά και θηρία κατά το είδος τους»· τον άνθρωπο όμως, αφού πήρε χώμα από τη γη, τον έπλασε. Ο προφήτης, λοιπόν, κινούμενος από το θείο Πνεύμα, υπενθυμίζει τη φιλοστοργία του Δημιουργού για την ανθρώπινη φύση. Διότι, ενώ κατασκεύασε τα πάντα με τον λόγο, λέγεται ότι ο ίδιος έπλασε τη φύση των ανθρώπων, όχι χρησιμοποιώντας χέρια (επειδή είναι ασώματος και χωρίς σχήμα· διότι «ο Θεός είναι Πνεύμα», σύμφωνα με τη φωνή του Κυρίου), αλλά επιδεικνύοντας την περισσή εύνοια και οικειότητα προς αυτό το δημιούργημα, την οποία έχουμε εμείς οι άνθρωποι· διότι πλαστήκαμε κατ' εικόνα του· γι' αυτό ακριβώς, από όλα τα έμβια όντα μόνον ο άνθρωπος προικίζεται με σύνεση.

Διότι λέει: «Ας δημιουργήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας». Πριν από την πλάση, τιμώμαστε με ιδιαίτερη μέριμνα. Διότι, ενώ παρείχε την ύπαρξη στο καθένα από τα όντα, διατηρούσε την αυθεντία εκείνου που προστάζει, και ολόκληρη την ορατή φύση τη δημιουργούσε με ένα πρόσταγμα, απευθυνόμενος με προστακτικό τρόπο σε όσα δεν υπήρχαν: «Ας γίνει φως»· «ας γίνει στερέωμα»· «ας γίνουν φωστήρες για φωτισμό»· «ας βγάλουν τα ύδατα ερπετά ζωντανών ψυχών»· «ας βγάλει η γη τετράποδα κατά το είδος τους»!

Διότι τους όρισε για τους καιρούς, τις ημέρες και τα έτη. Διότι μέσω του ηλίου διαμορφώνονται οι τέσσερις τροπές (εποχές). Και πρώτη είναι η εαρινή· διότι σε αυτήν δημιούργησε ο Θεός τα σύμπαντα, και αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός ότι μέχρι και σήμερα σε αυτήν λαμβάνει χώρα η βλάστηση των ανθέων. Αυτή αποτελεί ισημερινή τροπή· διότι καθιστά την ημέρα και τη νύχτα ίσες, διάρκειας δώδεκα ωρών την καθεμία. Αυτή προκύπτει από τη μέση ανατολή του ηλίου, είναι εύκρατη, αυξάνει το αίμα, όντας θερμή και υγρή, και μεσολαβεί μεταξύ του χειμώνα και του θέρους, ούσα θερμότερη και ξηρότερη από τον χειμώνα, αλλά ψυχρότερη και υγρότερη από το θέρος. Εκτείνεται δε αυτή η εποχή από τις 21 Μαρτίου μέχρι τις 24 Ιουνίου. Έπειτα, καθώς η ανατολή του ηλίου υψώνεται προς τα βορειότερα μέρη, ακολουθεί η θερινή τροπή, η οποία μεσολαβεί μεταξύ της άνοιξης και του φθινοπώρου, έχοντας το θερμό στοιχείο από την άνοιξη και το ξηρό από το φθινόπωρο· διότι είναι θερμή και ξηρή και αυξάνει την ξανθή χολή. Αυτή έχει τη μεγαλύτερη ημέρα, διάρκειας δεκαπέντε ωρών, και τη νύχτα εξαιρετικά μικρή, με διάρκεια εννέα ωρών.

Διότι, όπως ακριβώς σε μία ολόφωτη ημέρα και σταθερή μεσημβρία, όταν ο ήλιος εκχέει πλούσιες τις ακτίνες του, δεν υπάρχει ανάγκη από φως λυχναριού ή κάποιας λαμπάδας, έτσι ούτε και τότε θα υπάρχει ανάγκη από τον ήλιο, τη σελήνη και τα άστρα. Διότι αυτά έγιναν για σημεία και για καιρούς και για ημέρες και για χρόνια. Και όταν πλέον θα έχουν παρέλθει οι χρόνοι και οι ημέρες, και η νύχτα δεν θα υπάρχει, και δεν θα υπάρχει ανάγκη για σημεία, αλλά θα έχει εμφανιστεί ο Ήλιος της δικαιοσύνης και οι φωτεινοί και αστραποβόλοι άγγελοί του, και οι δίκαιοι θα έχουν λάμψει περισσότερο από τον ήλιο, ποια ανάγκη θα υπάρχει τότε για το φως του ήλιου και τη λάμψη της σελήνης ή για κάτι άλλο; «Τότε θα θρηνήσουν όλες οι φυλές της γης», δηλαδή εκείνοι που φέρουν φορτία αμαρτημάτων στους τραχήλους τους. Θα θρηνήσουν, διότι ο καιρός της μετάνοιάς τους θα έχει πλέον κλείσει. Θα θρηνήσουν, διότι θα αναζητούν και δεν θα βρίσκουν τον χρόνο που σπατάλησαν κακώς. Διότι κοιμήθηκαν τον ύπνο τους στον θάνατο και, όταν αναστήθηκαν, δεν βρήκαν τίποτα στα χέρια τους όλοι οι άνθρωποι του πλούτου. Θα θρηνήσουν, διότι θησαύριζαν και δεν γνώριζαν για ποιον τα συγκεντρώνουν. Θα θρηνήσει ο πλούσιος, που έλεγε: «Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου, διότι η γη μου έδωσε πλούσια σοδειά, και θα χτίσω μεγαλύτερες, και θα συγκεντρώσω εκεί τα γεννήματά μου και τα αγαθά μου, και θα απολαμβάνω για πολλά χρόνια». Θα θρηνήσουν, διότι είναι ευκολότερο να περάσει καμήλα από την τρύπα της βελόνας παρά πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών.

Αφού στον τρίτο λόγο φιλοσόφησε με συντομία, όσο ήταν δυνατόν, για τα κτίσματα της τρίτης ημέρας, στον τέταρτο λόγο κατευθύνεται στο να μιλήσει για όσα δημιουργήθηκαν την τέταρτη. Διότι, όπως ακριβώς τρία είναι τα δημιουργήματα της τρίτης ημέρας, η συναγωγή των υδάτων, η βλάστηση του χόρτου και η βλάστηση των φυτών κατά είδος, έτσι και κατά την τέταρτη ημέρα δημιουργεί άλλα τρία μεγάλα έργα, τον ήλιο, τη σελήνη και την ποικιλία των αστέρων. «Διότι αστέρας», λέει, «διαφέρει από αστέρα ως προς τη δόξα». Και όπως ακριβώς, αφού ελευθέρωσε τη γη από τα ύδατα, τη στόλισε με φυτά και χλόη, έτσι και το κάτω μέρος του ουρανού, αφού καθαρίστηκε και αυτό από την πληθώρα των υδάτων, το στολίζει με την ποικιλία των φωστήρων. «Και είπε ο Θεός: ας γίνουν φωστήρες στο στερέωμα του ουρανού για να φωτίζουν τη γη, ώστε να διαχωρίζουν την ημέρα από τη νύχτα, και ας χρησιμεύουν ως σημάδια και για να ορίζουν τις εποχές και τις ημέρες και τα έτη, και ας είναι για να φέγγουν στο στερέωμα του ουρανού, ώστε να φωτίζουν τη γη. Και έγινε έτσι».

Δεν διέταξε απλώς να δημιουργηθούν οι φωστήρες, αλλά κατέδειξε σαφώς και την πιο αναγκαία χρησιμότητά τους, οι οποίοι ανέρχονται σε έξι τον αριθμό, ώστε να φέγγουν πάνω στη γη, να διαχωρίζουν την ημέρα από τη νύχτα, να χρησιμεύουν ως σημεία, να υποδιαιρούνται σε εποχές, ώστε, συμπληρώνοντας τα έτη, να διακρίνουν με σαφήνεια τις τέσσερις τροπές του έτους, καθορίζοντας τα μέτρα των χρόνων και τις μεταβολές των εποχών. Διότι ο γεωργός, ο ναυτικός, ο οδοιπόρος και κάθε τεχνίτης, παρατηρώντας την πορεία του ήλιου, της σελήνης και των αστέρων, υπολογίζουν τις ώρες και τα διαστήματα της ημέρας και της νύχτας, καθώς και ποια είναι η εποχή της άνοιξης, ποια του φθινοπώρου και ποια του χειμώνα. Εκείνοι δε που είναι ειδήμονες σε αυτά τα εξέθεσαν ως εξής: η άνοιξη αρχίζει από την εικοστή πρώτη Μαρτίου έως την εικοστή τετάρτη Ιουνίου, το δε καλοκαίρι από την εικοστή τετάρτη Ιουνίου έως την εικοστή πέμπτη Σεπτεμβρίου, όντας θερμό και ξηρό και αυξάνοντας την ξανθή χολή. Το δε φθινόπωρο από την εικοστή πέμπτη Σεπτεμβρίου έως την εικοστή πέμπτη Δεκεμβρίου, είναι ψυχρό και ξηρό, και αυξητικό της μέλαινας χολής. Τον δε χειμώνα από την εικοστή πέμπτη Δεκεμβρίου έως την εικοστή πρώτη Μαρτίου, ψυχρό και υγρό και αυξητικό του φλέγματος.

Και οι άνθρωποι δεν θα μπορούσαν να διακρίνουν με σαφήνεια και να μιλήσουν για τη διάκριση αυτών, αν δεν είχαν παρατηρήσει τις μεταβολές, τις πορείες και τις εναλλαγές τους, βάσει των οποίων ο Κυρίαρχος των φωστήρων πρόσταξε να υπάρχουν ως σημάδια για τους καιρούς, τις ημέρες και τα έτη. «Και εποίησε ο Θεός τους δύο μεγάλους φωστήρες, τον φωστήρα τον μέγα για να άρχει στην ημέρα, και τον φωστήρα τον μικρότερο για να άρχει στη νύχτα. Και τους αστέρες», των οποίων ο αριθμός και τα ονόματα είναι ανέκφραστα και ανερμήνευτα στους ανθρώπους, αλλά για τον Θεό είναι ευκόλως αριθμήσιμα και ονομάσιμα. «Αυτός που μετράει τα πλήθη των άστρων», λέει ο Δαβίδ, «και τα καλεί όλα με τα ονόματά τους». Διότι, όπως στα πλήθη των αγγέλων ο καθένας έχει κληθεί με το δικό του όνομα από τον Θεό, το οποίο σε εμάς παραμένει άδηλο και ανερμήνευτο, με εξαίρεση τους Μιχαήλ, Γαβριήλ, Ραγουήλ και Ραφαήλ, έτσι και αναφορικά με τα πλήθη των ουρανίων φωστήρων, κανένα όνομα δεν μας είναι γνώριμο, εκτός από τον Ήλιο, τη Σελήνη, τον Εωσφόρο, τον Ωρίωνα και τους επτά πλανήτες, και τίποτε περισσότερο, εκτός ίσως από εκείνους που έχουν ασκηθεί στην αστρονομική επιστήμη και γνωρίζουν κάποιες άλλες ονομασίες αστέρων. Και όπως για έναν πατέρα είναι εύκολος ο υπολογισμός και τα ονόματα των παιδιών που έχουν γεννηθεί από αυτόν, έτσι και για τον Θεό είναι εύκολος ο αριθμός και τα ονόματα του πλήθους των αστέρων. «Αυτός που εξάγει», λέει, «κατά αριθμό τον κόσμο τους».

Αλλά, έχοντας ευδοκήσει να καταλαμπρύνει αυτόν τον οίκο με ακόμη περισσότερο φως, διασκορπίζει το σκοτάδι της νύχτας με το πλήθος της λάμψης των αστέρων, ώστε οι υπηρέτες που βαδίζουν στο παγκόσμιο κατάλυμά του, καταυγαζόμενοι, να μην προσκόπτουν, και να μην ψηλαφούν σαν να έχουν μυωπία, αλλά, έχοντας τη φωτεινή σηματοδοσία από ψηλά να προηγείται σαν κάποιος φωσφόρος, να βαδίζουμε αισθητά και νοητά με ασφάλεια, και απρόσκοπτα να κατευθυνόμαστε προς τον Κτίστη και Κύριο. «Και είδε ο Θεός ότι είναι καλό· και έγινε εσπέρα, και έγινε πρωί, ημέρα τέταρτη». Εάν λοιπόν και εμείς μετατρέψουμε την εσπερινή τυφλότητα των παθών σε πρωινό ημέρας αρετών, θα πει και για εμάς ο Κτίστης «ότι είναι καλό» και, προσθέτοντας, πάλι θα πει: «Ας γίνουν νοεροί φωστήρες που να καταυγάζουν τη γνώση στο στερέωμα του ουράνιου νου, για να φέγγουν πάνω στη γη της καρδιάς του, ώστε να διαχωρίζουν ανάμεσα σε πράξεις φωτεινές και φαύλες, να χρησιμεύουν ως σημεία ξεκάθαρα και ωφέλιμα για καιρούς, ημέρες και έτη, για να φέγγουν πάνω στη γη της σάρκας, ώστε να διαχωρίζουν τα έργα του φωτός της ημέρας και της νύχτας από τις σκοτεινές πράξεις», επειδή ο νους, ως κυρίαρχος των παθών, έλαβε τον κλήρο του προς τον Κτίστη, ώστε ο καθένας από εμάς να λέει προς τον δικό του νου: «Μη δώσεις σε άλλο πάθος τη δόξα της κυριαρχίας σου, και τα συμφέροντά σου στον αλλότριο».

Χαίρε, ταξίαρχε, φως πολλαπλάσιο του ήλιου και της σελήνης και των ποικίλων αστέρων. Διότι αυτά δημιουργήθηκαν «για σημεία και για καιρούς και για ημέρες και για έτη, για να φέγγουν πάνω στη γη», εσύ όμως για τη δόξα του Θεού, για την αρχιστρατηγία των αγγέλων, για τη σωτηρία των ανθρώπων, για τον φωτισμό και την καθοδήγηση ημών των επιγείων. Εσύ που παραμένεις όχι απλώς «για καιρούς και για ημέρες και για έτη», αλλά έχοντας κλήρο αθανασίας από τον αθάνατο Θεό, ηγείσαι των αγγέλων στους αθάνατους αιώνες, για να συμψάλλεις με τους αγγέλους, τους αρχαγγέλους και τις αρχές, τις εξουσίες, τις δυνάμεις και τις κυριότητες, τα σεραφείμ και τα χερουβείμ μαζί με τους θειοτάτους θρόνους την τρισάγια υμνωδία στον τρισάγιο Θεό.

Ότι τον μεν ουρανό τον εξέτεινε σαν υπερυψωμένη καμάρα και σαν σκηνή, όπως εξήγησαν αργότερα ο Δαβίδ και ο Ησαΐας μετά τον Μωυσή· τη δε γη, αφού την δημιούργησε, τη θεμελίωσε πάνω στα ύδατα, χωρίς να χρειαστεί πολλές ημέρες, ούτε σκέψη, ούτε χρήση μυστριού, ούτε νήματος μετρήματος για την κτίση της. Διότι, αν και λέει στον Ιώβ «ποιος άπλωσε νήμα πάνω της», ωστόσο ανέφερε το νήμα χρησιμοποιώντας ανθρώπινη έκφραση και συνήθεια. Και πώς την έκτισε; Προφανώς είπε: Γενηθήτω γη, και έγινε γη. Όπως ακριβώς είπε: «Γενηθήτω στερέωμα», «ας συναχθεί το ύδωρ», «ας βλαστήσει η γη», «γενηθήτωσαν φωστήρες», «ας εξαγάγουν τα ύδατα» και όλα τα παρόμοια, και έγιναν, έτσι είπε και πριν από όλα αυτά: Γενηθήτω ουρανός, και έγινε αμέσως και εκτάθηκε σαν σκηνή· γενηθήτω γη, και παρήχθη αμέσως και έλαβε ως θεμέλιο τις πηγές των υδάτων, ώστε και από αυτό να θαυμάσουμε απεριόριστα τη θεία και άπειρη σοφία και δύναμη, διότι αυτό το εξαιρετικά ρευστό και απαλότατο στοιχείο έγινε θεμέλιο του πολυφορτωμένου και βαρύτατου.

Είτε λοιπόν πολύ χρόνο είτε λίγο την άφησε αδιαμόρφωτη και αόρατη, κανείς δεν το γνωρίζει. Αλλά ούτε ο θείος Μωυσής δήλωσε κάτι περί τούτου, παρά μόνο ότι «στην αρχή ο Θεός δημιούργησε τον ουρανό και τη γη», και ότι είπε «Ας γίνει φως», και αμέσως συστάλθηκε το σκοτάδι και εισήχθη στη θέση του το φως. «Και ονόμασε», λέει, «ο Θεός το φως ημέρα και το σκοτάδι το ονόμασε νύχτα», και τα δύο μαζί τα ονόμασε μία ημέρα· «Έγινε», λέει, «εσπέρα και έγινε πρωί, ημέρα μία». Έπειτα διηγείται τη διακόσμηση των κτισμάτων που ακολούθησε, κινούμενος στο νου και στη γλώσσα από το θείο Πνεύμα, και ότι τη δεύτερη ημέρα πρόσταξε: «Ας γίνει στερέωμα»· την δε τρίτη: «Ας συναχθεί το νερό» και «Ας βλαστήσει η γη χορτάρι και καρποφόρο δέντρο που να κάνει καρπό»· την δε τέταρτη: «Ας γίνουν φωστήρες»· την δε πέμπτη: «Ας παραγάγουν τα νερά ερπετά» και κήτη και πετεινά· την δε έκτη: <Ας παραγάγει η γη> τετράποδα της ξηράς και θηρία και όλα τα κτήνη· και έγινε έτσι.

Αφού εξέτασε αυτά τα ιερά λόγια, τα οπλίζει και πάλι κατά της ειμαρμένης, προτρέποντας τους ανθρώπους να απαλλαγούν από αυτή την πλάνη. Και με το να λέει ότι ο ήλιος, η σελήνη και τα άστρα δημιουργήθηκαν από τον Θεό για να είναι σημεία, και για τους καιρούς και για τα έτη, υποστηρίζει ότι φανερώνονται τα γεγονότα που συνέβησαν την εποχή του Ιησού του Ναυή, τα γεγονότα επί του βασιλέως Εζεκία και εκείνα κατά το Δεσποτικό Πάθος.

Ο δε ήλιος θα σκοτεινιάσει, και η σελήνη δεν θα δώσει το φως της, όταν το αποφασίσει Εκείνος που δημιούργησε τον μεν για να εξουσιάζει την ημέρα, και την δε για να εξουσιάζει τη νύχτα. Τα δε άστρα θα πέσουν από την ουράνια αψίδα σαν τα φύλλα της συκιάς, όταν το θελήσει ο Θεός, ο οποίος τα τοποθέτησε για να αποτελούν σημεία και να προσδιορίζουν τους καιρούς. Η δε γη και όλα όσα υπάρχουν σε αυτήν, η οποία με τον λόγο του Θεού έλαβε τη σύστασή της από το νερό και διά μέσου του νερού, θα πάψει να υφίσταται, όταν το θελήσει ο Θεός, ο οποίος δεν τη δημιούργησε άσκοπα, αλλά για να αποτελεί κατοικία των ανθρώπων·

Και αυτός, επίσης, ήταν γνωστός ως ένας από τους λαμπρούς άρχοντες, καθώς δεν στολιζόταν μόνο με το αξίωμά του, αλλά καυχιόταν και για τον πλούτο του και για τη λαμπρότητα που απορρέει από τον πλούτο· πλεονεκτούσε δε έναντι εκείνων που ήταν απλώς πλούσιοι σε χρήματα, χάρη στη σοφία των ελληνικών γραμμάτων και στη ρητορική δεινότητα που καλλιεργείται από αυτά. [2] Μην μπορώντας όμως να αντέξει την αλαζονεία αυτών των πραγμάτων και την έπαρση που φουσκώνει τον νου, επαναστάτησε, για να μιλήσουμε με αγιογραφικούς όρους, ενάντια στον Θεό των όλων· και αφού αφαίρεσε, όσο εξαρτιόταν από τον ίδιο, την πρόνοια από όλα τα δημιουργήματά Του, την απέδωσε στην κίνηση των άστρων, και ο άθλιος εξάρτησε τα δικά μας ζητήματα από τους ποικίλους σχηματισμούς που προκύπτουν από αυτήν· καθιστώντας εμάς δούλους, εμάς που μετέχουμε ψυχής και λογικής και πλαστήκαμε κατ' εικόνα του Δημιουργού· και οι οποίοι τιμηθήκαμε με την ελευθερία της γνώμης και το αυτεξούσιο της βούλησης· δούλους σε άστρα που είναι ταυτόχρονα άψυχα και στερημένα λογικής, χωρίς καμία αίσθηση και βούληση, τα οποία αντίθετα τάχθηκαν να υπηρετούν τους επί γης και τα θεία προστάγματα· και να υποδεικνύουν μόνο τα τμήματα του χρόνου και τις αλλαγές των καιρών, όπως ακριβώς διέταξε ο Θεός που τα δημιούργησε για εμάς. [3] Διότι, όπως λέει ο συγγραφέας και δάσκαλος της γένεσης των πάντων, εξηγώντας τη δημιουργία τους: Και είπε ο Θεός: Ας γίνουν φωστήρες στο στερέωμα του ουρανού, για να φέγγουν στη γη, ώστε να διαχωρίζουν την ημέρα από τη νύχτα, και ας χρησιμεύουν ως σημάδια, και για τους καιρούς, και για τις ημέρες, και για τα έτη· και ας είναι για να φωτίζουν στο στερέωμα του ουρανού, ώστε να φέγγουν πάνω στη γη· και έγινε έτσι.