Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 1:17

Την τρίτη, αυτή του εφήβου, ώστε με την αγνεία να ξηράνεις την υγρότητα των παθών. Διότι και την τρίτη ημέρα ο Θεός διαχώρισε την ξηρά από την υγρασία. Την τετάρτη του νέου· φέροντας ως άστρα τις τέσσερις αρετές και φαινόμενος ως φωστήρας μέσα στον κόσμο. Διότι και οι φωστήρες δημιουργήθηκαν την τετάρτη ημέρα. Την πέμπτη ηλικία, αυτή του μεσήλικα· χαλιναγωγώντας τα πέντε ζώα των αισθήσεών σου, για να μην σκιρτήσουν προς την αμαρτία. Διότι και τα ζώα δημιουργήθηκαν την πέμπτη ημέρα. Την έκτη, αυτή του πρεσβύτη· διασφαλίζοντας την αρχική σου κίνηση με τον λόγο ως άνθρωπος και πλάθοντας και ρυθμίζοντας το χώμα και τον πηλό του σώματος με τις αρετές. Διότι και ο άνθρωπος δημιουργήθηκε την έκτη ημέρα. Την έβδομη, αυτή του γέροντα, με τα λευκά μαλλιά της βιοτής και της ευσέβειας, αναπαυόμενος στη γη, όταν ως λευκοντυμένο στάχυ και ως ώριμος σίτος θα απέλθεις στον τάφο, συγκομιζόμενος στην κατάλληλη εποχή και αναπαυόμενος όπως στην έβδομη ημέρα. Διότι και την έβδομη ημέρα ο Πατέρας κατέπαυσε από τα έργα Του, και ο Υιός αναπαύθηκε από τα δικά Του ευαγγελικά έργα μέσα στον τάφο. Την όγδοη, λοιπόν, να την περιμένεις· την έξοδο από το σκήνωμα, την αναχώρηση από τον τάφο και την εκ νεκρών έγερση. Διότι και την όγδοη ημέρα αναστήθηκε εκ νεκρών ο Κύριος. «Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης. Την όγδοη», λέει, «ημέρα θα είναι εορτή εξοδίου· κανένα λατρευτικό έργο δεν θα κάνετε κατ' αυτήν». Και γιατί εμπόδισε την προσφορά λατρείας και θυσιών την όγδοη ημέρα;

Διότι, ακόμη και αν λέτε «όχι σαν ένα από τα κτίσματα», αυτό το σόφισμά σας θα αποδειχθεί ανόητο· διότι και πάλι τον χαρακτηρίζετε ως ένα από τα κτίσματα. Και όσα θα μπορούσε να πει κανείς για τα υπόλοιπα κτίσματα, τα ίδια ακριβώς φρονείτε και για τον Υιό, ως αληθινά «μωροί και τυφλοί». Διότι ποιο άλλο από τα κτίσματα είναι πανομοιότυπο με ένα άλλο, ώστε να το λέτε αυτό για τον Υιό ως κάτι το εξαιρετικό; Όλη η ορατή κτίση δημιουργήθηκε σε έξι ημέρες· και την μεν πρώτη δημιουργήθηκε το φως, το οποίο ονόμασε ημέρα· τη δε δεύτερη το στερέωμα· και την τρίτη, αφού συγκέντρωσε τα ύδατα, φανέρωσε την ξηρά και έκανε να βλαστήσουν σε αυτήν ποικίλοι καρποί· και την τέταρτη έφτιαξε τον ήλιο και τη σελήνη και ολόκληρο τον χορό των αστέρων· τη δε πέμπτη δημιούργησε τα ζώα της θάλασσας και τα πτηνά του αέρα· και την έκτη έφτιαξε τα τετράποδα πάνω στη γη, και τελικά τον άνθρωπο. Έτσι, «τα αόρατά Του, από την κτίση του κόσμου, κατανοούμενα μέσα από τα δημιουργήματα, γίνονται καθαρά ορατά», και ούτε το φως είναι όπως η νύχτα, ούτε ο ήλιος όπως η σελήνη, ούτε τα άλογα ζώα είναι όπως ο λογικός άνθρωπος· ούτε οι άγγελοι είναι όπως οι θρόνοι, ούτε αυτοί όπως οι εξουσίες, αλλά όλα μεν είναι κτίσματα, το δε καθένα από τα δημιουργήματα, «σύμφωνα με το γένος του» και με την ιδιαίτερη ουσία του όπως ακριβώς πλάστηκε, έτσι είναι και παραμένει.

Λοιπόν, τι άραγε θα αποφανθεί αυτός ο δεινός γνώστης των ουρανίων φαινομένων ότι είναι το διάστημα από τη δημιουργία του ουρανού και της γης μέχρι την κατασκευή των αστέρων; Διότι σαφώς αυτός που κατέγραψε την κοσμογονία με τη δύναμη του Πνεύματος αναφέρει πως την τέταρτη ημέρα δημιουργήθηκαν οι μεγάλοι φωστήρες και οι υπόλοιποι αστέρες. Επομένως, όπως φαίνεται, δεν υπήρχε χρόνος κατά τις επόμενες ημέρες· διότι οι αστέρες δεν κινούνταν ακόμη. Πώς θα μπορούσαν άλλωστε, αφού δεν είχαν καν δημιουργηθεί εξαρχής; Και πάλι, όταν ο Ιησούς του Ναυή πολεμούσε τους Γαβαωνίτες, επειδή ο ήλιος παρέμεινε ακίνητος δεσμευμένος από το πρόσταγμα, και η σελήνη στάθηκε στη θέση της, δεν υπήρχε χρόνος τότε; Τι λοιπόν να ονομάσουμε εκείνο το διάστημα της ημέρας; Τι ονομασία θα επινοήσεις; Διότι, αν η φύση του χρόνου είχε εκλείψει, προφανώς υπεισήλθε στη θέση της ο αιώνας. Αλλά το να ονομάζει κανείς αιώνα ένα μικρό μέρος της ημέρας, ποια υπερβολή ανοησίας παραλείπει; Φαίνεται όμως ότι, από πολλή οξυδέρκεια, θεωρεί ότι η ημέρα και η νύχτα δημιουργούνται από την ποιοτική κίνηση των αστέρων, και ότι αυτά είναι μέρη του χρόνου· γι' αυτό και αποφάνθηκε ότι ο χρόνος είναι κάποια ποιοτική κίνηση των αστέρων, χωρίς να κατανοεί ούτε καν αυτό το ίδιο που λέει. Διότι θα ήταν πιο οικείο να πει, αν μη τι άλλο, όχι ποιοτική, αλλά ποσοτική. Αλλά ποιος είναι τόσο εντελώς νήπιος στη διάνοια, ώστε να αγνοεί ότι οι ημέρες, και οι ώρες, και οι μήνες, και τα έτη, είναι μέτρα του χρόνου, και όχι μέρη;

Τη δεύτερη τετράδα, γέννημα της πρώτης τετράδας, ισχυρίζονται ότι την έχει αναφέρει ως εξής, ονομάζοντας την άβυσσο και το σκότος καθεαυτά, καθώς και το ύδωρ και το πνεύμα που φέρεται πάνω από το ύδωρ. Μετά από αυτήν, μνημονεύοντας τη δεκάδα, αναφέρει το φως και την ημέρα και τη νύχτα, το στερέωμα και την εσπέρα και αυτό που ονομάζεται πρωί, την ξηρά και τη θάλασσα, και επιπλέον τη βλάστηση και στη δέκατη θέση το ξύλο (δέντρο)· και έτσι, μέσω των δέκα αυτών ονομάτων, φανέρωσε τους δέκα Αιώνες. Η δε δύναμη της δωδεκάδας υποστηρίζουν ότι έχει απεικονιστεί από αυτόν ως εξής: διότι αναφέρει τον ήλιο και τη σελήνη, τα άστρα και τους καιρούς, τα έτη (ενιαυτούς) και τα κήτη, καθώς και τα ψάρια και τα ερπετά, τα πετεινά και τα τετράποδα, τα θηρία και, πάνω από όλα αυτά, δωδέκατο τον άνθρωπο. Έτσι διδάσκουν ότι έχει εκφραστεί η τριακοντάδα από το πνεύμα μέσω του Μωυσή. Αλλά και ο πλασμένος άνθρωπος, κατ' εικόνα της άνω δύναμης, θεωρούν ότι έχει μέσα του τη δύναμη από τη μία πηγή (η οποία είναι εγκατεστημένη στην περιοχή του εγκεφάλου), από την οποία απορρέουν τέσσερις δυνάμεις που ονομάζονται κατ' εικόνα της άνω τετράδας, δηλαδή η όραση, η ακοή, τρίτη η όσφρηση και τέταρτη η γεύση. Την δε ογδοάδα ισχυρίζονται ότι φανερώνεται μέσω του ανθρώπου ως εξής: επειδή διαθέτει δύο ακοές (αυτιά) και ισάριθμες οράσεις (μάτια), καθώς και δύο οσφρήσεις (ρουθούνια) και διπλή γεύση, του πικρού και του γλυκού.

Αν όμως λέει ότι, έχοντας έλθει πριν από αυτόν, τα έκανε αυτά, η φλυαρία του είναι αστήρικτη· διότι, πριν υπάρξει άνθρωπος επί της γης, δημιουργήθηκαν τα λεγόμενα από αυτόν στοιχεία και οι δώδεκα, μάταια ονομαζόμενοι, κάδοι και η μηχανή, την οποία θέλει να προβάλλει με ελκυστικά ονόματα σε όσους έχουν πλανηθεί από αυτόν. 51. Διότι σε καθέναν που διαθέτει σύνεση είναι φανερό από την ίδια τη Γραφή και την ακολουθία των γεγονότων ότι, πριν πλασθεί ο Αδάμ, ο πρωτόπλαστος άνθρωπος, δημιουργήθηκαν κατά την τέταρτη ημέρα όλα τα άστρα και οι φωστήρες. Αυτός όμως λέει ότι: «Ήλθε, λέει, για να φτιάξει τους δώδεκα κάδους, με μορφή ανθρώπου και φαινόταν στους ανθρώπους ως άνθρωπος», και, αγνοώντας ακόμη και τη θεία Οικονομία που συντελέστηκε από την αρχή, νομίζει ότι λέει κάτι σπουδαίο και, σαν τυφλός που οδηγεί τον εαυτό του, διδάσκει σε αυτούς που τυφλώθηκαν από αυτόν όσα καταλήγουν σε ψέματα. Ενώ όμως είναι παρούσα η αλήθεια και ανοίγει ολοφάνερα τα μάτια των συνετών, καθιστά γελοία τη φλυαρία του. Διότι σε ποιους ανθρώπους φαινόταν; Σε αυτούς που δεν υπήρχαν; Και πώς φαινόταν με μορφή ανθρώπου αυτός που δεν είχε λάβει σώμα; Και αν μεν κατά την ένσαρκη παρουσία του εκπλήρωνε αυτό το έργο, φαινόμενος έτσι αλλά μη όντας πραγματικά, άρα τα γεγονότα ήταν δόκηση. Άρα λοιπόν ούτε φανερώθηκε ούτε ήλθε. Διότι αν, έχοντας έλθει, δεν ήταν πραγματικά (άνθρωπος), ούτε καν ήλθε εξ αρχής. Αν πάλι νομιζόταν ως άνθρωπος, αλλά δεν ήταν άνθρωπος, τι ήταν αυτό που ανάγκασε τον Λόγο του Θεού να φανεί ως άνθρωπος χωρίς να είναι;

«Και τους τοποθέτησε στο στερέωμα του ουρανού, ώστε να φωτίζουν πάνω στη γη»· μέσα από αυτά ο ήλιος αποδεικνύει και σχεδόν βροντοφωνάζει ότι δεν είναι ο ίδιος κύριος του εαυτού του, ούτε τυγχάνει ελεύθερος, αλλά ότι αναγνωρίζει τον Δεσπότη και του εαυτού του και των πάντων.

λα΄. ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΟΥΡΑΝΙΩΝ ΦΩΣΤΗΡΩΝ Και πάλι, καθώς ο Μωυσής δίδαξε ότι και αυτοί είναι δημιουργήματα μέσα από όσα είπε: «Και είπε ο Θεός: Ας γίνουν φωστήρες στο στερέωμα του ουρανού ώστε να φωτίζουν επί της γης· και ας χρησιμεύουν για σημεία και για εποχές και για ημέρες και για έτη. Και εποίησε ο Θεός τους δύο μεγάλους φωστήρες και τα άστρα· και τους έθεσε στο στερέωμα του ουρανού», ομοίως και ο Πλάτων λέει: «Από τέτοιο λόγο, λοιπόν (λέγει), και τέτοια διάνοια του Θεού προς γένεση του χρόνου, προκειμένου να δημιουργηθεί ο χρόνος, έγιναν ο ήλιος και η σελήνη και πέντε άλλα άστρα, που φέρουν την ονομασία πλανήτες, για τον προσδιορισμό και την τήρηση των αριθμών του χρόνου. Αφού δε εποίησε τα σώματά τους ο Θεός, τα έθεσε στις τροχιές τους». Παρατήρησε δε αν το «από λόγο λοιπόν και διάνοια του Θεού» που ειπώθηκε από τον Πλάτωνα είναι όμοιο με αυτό που λέγεται στους Εβραίους: «Με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί και με το πνεύμα του στόματός Του όλες οι δυνάμεις τους». Αλλά και ενώ ο Μωυσής είπε «και τους έθεσε στο στερέωμα», παρόμοια λέξη χρησιμοποίησε και ο Πλάτων με το «έθεσε», λέγοντας «αφού δε εποίησε τα σώματά τους ο Θεός, τα έθεσε στις τροχιές τους».

Εγώ όμως θα αφήσω σε άλλους να διακωμωδήσουν το απαίδευτο και αγοραίο του λόγου του, κρίνοντας ότι είναι απρεπές για την πρεσβυτική μου ηλικία να προβάλλω την απαιδευσία των λέξεων σε εκείνον που ασεβεί στο προκείμενο θέμα. Θα προσθέσω όμως το εξής στην εξέτασή μας: αν το Πνεύμα έχει ανυψωθεί υπεράνω όλων των «ποιημάτων» του Υιού (διότι θα χρησιμοποιήσω αυτή την ασύντακτη και ανόητη έκφρασή του, ή μάλλον θα παρουσιάσω το νόημα σαφέστερα με τα δικά μου λόγια), αν δηλαδή υπερέχει όλων όσων έχουν δημιουργηθεί από τον Υιό, τότε το Άγιο Πνεύμα δεν συγκαταλέγεται στην υπόλοιπη κτίση· και αν πλεονεκτεί, όπως ισχυρίζεται ο Ευνόμιος, επειδή δημιουργήθηκε πριν από τα άλλα, υπάρχει απόλυτη ανάγκη να ομολογήσει και για την υπόλοιπη κτίση πως εκείνα που προηγούνται στην τάξη της δημιουργίας είναι πολυτιμότερα από τα επόμενα. Αλλά βέβαια, της κατασκευής του ανθρώπου προϋπήρξε η φύση των άλογων ζώων. Επομένως, με τη λογική αυτή, θα αποδείξει οπωσδήποτε ότι η άλογη ουσία είναι πολυτιμότερη από τη λογική. Έτσι και ο Κάιν θα δειχθεί ανώτερος του Άβελ, σύμφωνα με τον συλλογισμό του Ευνόμιου, επειδή προηγείται χρονικά κατά τη γέννηση, έτσι και η φύση των άστρων θα αναδειχθεί κατώτερη και υποδεέστερη από όλα όσα βλαστάνουν από τη γη· διότι τα μεν βλάστησαν από τη γη την τρίτη ημέρα, ενώ οι μεγάλοι φωστήρες και όλα τα άστρα εξιστορείται από τον Μωυσή ότι δημιουργήθηκαν την τετάρτη.

Διότι ο λόγος της Γραφής, με κάποια καταχρηστική χρήση των λέξεων, ονομάζει από τη μία πλευρά ουρανό το όριο του παχυμερέστερου αέρα, μέχρι το οποίο κινούνται τα σύννεφα, οι άνεμοι και η φύση των πτηνών που πετούν ψηλά. Γι' αυτό κάνει λόγο και για «νεφέλες του ουρανού» και για «πετεινά του ουρανού»· και δεν τον ονομάζει αυτόν απλώς ουρανό, αλλά και μαζί με το στερέωμα. Λέει δηλαδή: «Ας παραγάγουν τα ύδατα ερπετά ζωντανών ψυχών, και πετεινά που πετούν πάνω από τη γη κατά το στερέωμα του ουρανού». Έπειτα, ονομάζει ουρανό και στερέωμα ένα άλλο, αυτό που θεωρείται ότι βρίσκεται εσωτερικά, κάτω από την απλανή σφαίρα, μέσα στο οποίο διαπορεύονται οι πλανήτες. Διότι αναφέρει ότι «Έφτιαξε ο Θεός τους μεγάλους φωστήρες, και τους έθεσε στο στερέωμα του ουρανού, ώστε να φέγγουν πάνω στη γη». Είναι δε ολοφάνερο στον καθένα που έχει εξετάσει έστω και λίγο τη διακόσμηση του σύμπαντος, πόσο πιο χαμηλά τοποθετούνται αυτά σε σχέση με την άνω φορά, και το ίδιο το απώτατο όριο του αισθητού κόσμου, το οποίο αποτελεί το μεθόριο της νοητής κτίσεως, το ονομάζει στερέωμα και ουρανό.

Εκεί λοιπόν έθεσε ο Θεός τον άνθρωπο τον οποίο έπλασε. Αλλού τον έπλασε και εκεί τον εισήγαγε. Διότι, όπως ακριβώς πρώτα εποίησε τους φωστήρες και έπειτα τους έθεσε στο στερέωμα, έτσι και τον άνθρωπο τον έπλασε από χώμα της γης, αλλά τον έθεσε στον παράδεισο. Σημείωσε δε ότι δεν αναφέρεται «τον οποίο εποίησε», αλλά «τον οποίο έπλασε». Διότι αυτό που εποίησε είναι το «κατ' εικόνα»· και αυτό είναι ασώματο. Το δε ασώματο είναι απερίγραπτο ως προς τον τόπο. Εντούτοις, το ποίημα ακολουθεί εξ ανάγκης το πλάσμα, τουτέστιν η ψυχή το σώμα. Διότι το σύνθετο πρέπει να βρίσκεται ομού, αλλά πρωτίστως ο τόπος αφορά το σώμα, ενώ η ψυχή περικλείεται σε τόπο κατ' επακολούθηση, διά της σχέσεως ή της ανακράσεώς της με το σώμα, και όχι εξαιτίας της δικής της φύσεως, δηλαδή της νοερής της ουσίας.

Εκεί τοποθέτησε τον άνθρωπο που έπλασε. Αλλού τον έπλασε και εκεί τον εισήγαγε. Όπως ο Θεός εποίησε τους φωστήρες και τους έθεσε στο στερέωμα, έτσι και τον άνθρωπο τον έπλασε με χώμα από τη γη, τον έθεσε όμως στον παράδεισο. Σημείωσε δε ότι δεν έχει ειπωθεί «αυτόν που εποίησε», αλλά «αυτόν που έπλασε». Διότι εκείνος τον οποίο εποίησε, είναι ο κατ' εικόνα (άνθρωπος)· και αυτός είναι ασώματος. Το ασώματο, όμως, δεν περιγράφεται από τόπο. Διότι το ποίημα ακολουθεί το πλάσμα, δηλαδή η ψυχή το σώμα. Επειδή το σύνθετο υφίσταται ταυτόχρονα, αλλά πρωτίστως ο τόπος ανήκει στα σώματα, ενώ η ψυχή βρίσκεται σε τόπο ως επακολούθημα, εξαιτίας της σχέσης της με το σώμα, χωρίς να περιγράφεται σε τόπους από την ίδια της τη φύση [μέσα στο σώμα].

Για εμάς, πριν από εμάς, δημιούργησε τον μεγάλο φωστήρα για να άρχει της ημέρας και τον μικρότερο για να άρχει της νύχτας. Και τοποθέτησε αυτούς και τα άλλα άστρα στο στερέωμα, να κινούνται μαζί του και σε αντίθετη κατεύθυνση με αυτό, να συναντώνται και να μεταβάλλονται με ποικίλους τρόπους, ώστε να χρησιμεύουν σε εμάς ως σημεία και για τον καθορισμό των εποχών και των ετών. Κανένα από αυτά δεν χρειάζεται ούτε η νοερή φύση, επειδή βρίσκεται πάνω από τις αισθήσεις, ούτε η φύση των άλογων ζώων, που ζει μόνο σύμφωνα με τις αισθήσεις. Επομένως, για εμάς έγιναν αυτά, που με τις αισθήσεις μεν απολαμβάνουμε τη γενικότερη χρησιμότητά τους και την ομορφιά των ορατών πραγμάτων, με τον νου δε, μέσω της αίσθησης αυτών των σημείων, τα χρησιμοποιούμε για κατανόηση.

Τη δύναμη της δωδεκάδας, κατ' αυτόν, την απεικονίζουν ως εξής: διότι αναφέρει τον ήλιο, τη σελήνη, τα άστρα και τις εποχές, τα έτη και τα κήτη, τα ψάρια και τα ερπετά, τα πτηνά και τα τετράποδα, τα θηρία και ως δωδέκατο τον άνθρωπο. Έτσι διδάσκουν ότι από το πνεύμα διακηρύχθηκε η τριακοντάδα δια μέσου του Μωυσή. Αλλά βεβαίως και ο πλασμένος άνθρωπος, κατ' εικόνα της άνω δύναμης, έχει μέσα του τη δύναμη από τη μία πηγή. Αυτή δε εδράζεται στην περιοχή του εγκεφάλου, από την οποία απορρέουν τέσσερις δυνάμεις, κατ' εικόνα της άνω τετράδας, οι οποίες ονομάζονται: όραση, ακοή, τρίτη η όσφρηση και τέταρτη η γεύση. Την δε Ογδοάδα λένε ότι φανερώνεται δια του ανθρώπου ως εξής: επειδή αυτός έχει δύο ακοές, και ισάριθμες οράσεις, και ακόμη δύο οσφρήσεις, και διπλή γεύση, του πικρού και του γλυκού. Διδάσκουν δε ότι ολόκληρος ο άνθρωπος φέρει όλη την εικόνα της τριακοντάδας ως εξής: στα μεν χέρια, μέσω των δακτύλων, βαστάζει τη δεκάδα, ενώ σε όλο το σώμα, που διαιρείται σε δώδεκα μέλη, τη δωδεκάδα. Και το διαιρούν αυτό, όπως ακριβώς έχει διαιρεθεί από αυτούς το σώμα της Αλήθειας, για το οποίο μιλήσαμε προηγουμένως. Την δε ογδοάδα, επειδή είναι άρρητη και αόρατη, την εννοούν ως κρυμμένη στα σπλάχνα.

Διότι τότε και ο οδοιπόρος με θάρρος ξεκινά την οδοιπορία του, και ο ναύτης καθελκύει το πλοίο και διασχίζει τα πελάγη, και ο καθένας από όσους ασκούν κάποιο επιτήδευμα, με πολλή άνεση εφαρμόζει τα έργα της δικής του τέχνης. Έπειτα, αφού μας δίδαξε τη χρησιμότητα αυτών των φωστήρων, λέει: «Και τους αστέρες· και τους έθεσε ο Θεός στο στερέωμα του ουρανού, ώστε να φωτίζουν πάνω στη γη, και να κυριαρχούν στην ημέρα και στη νύχτα, και να διαχωρίζουν το φως από το σκοτάδι».

Εʹ. Αναλογίσου πόσο μεγάλη χρησιμότητα μας φανέρωσε και για αυτά. «Τους έθεσε», λέει, «στο στερέωμα του ουρανού». Τι σημαίνει «έθεσε»; Μήπως, όπως θα έλεγε κάποιος, τους στερέωσε ακίνητους; Μη γένοιτο· διότι πολλές φορές τους βλέπουμε σε μια στιγμή του χρόνου να διατρέχουν μεγάλη απόσταση, και ποτέ να μη στέκονται σε έναν τόπο, αλλά να ολοκληρώνουν την ορισμένη πορεία τους, την οποία διατάχθηκαν από τον Δεσπότη να διατρέχουν. Τι σημαίνει λοιπόν το «έθεσε»; Είναι αντί του: τους πρόσταξε να βρίσκονται στον ουρανό. Διότι μπορούμε να δούμε τη Γραφή, προχωρώντας παρακάτω, να λέει και αλλού ότι «έθεσε τον Αδάμ στον παράδεισο», όχι επειδή τον στερέωσε ακίνητο στον παράδεισο, αλλά επειδή τον πρόσταξε να βρίσκεται στον παράδεισο. Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο θα μπορούσαμε να πούμε και για τους αστέρες, ότι τους πρόσταξε, ευρισκόμενους στο στερέωμα του ουρανού, να εκπέμπουν το δικό τους φως πάνω στη γη. Διότι αναλογίσου, αγαπητέ, από ποια λιβάδια και παραδείσους δεν θα ήταν πιο τερπνό να βλέπει κανείς στη μέση της νύχτας τον έναστρο ουρανό, να στολίζεται από την ποικιλία των άστρων σαν από κάποια άνθη, και αυτά να καταπέμπουν άφθονο το φως πάνω στη γη; Διότι για αυτόν τον σκοπό τάχθηκαν, ώστε να φέγγουν πάνω στη γη και να εξουσιάζουν την ημέρα και τη νύχτα, πράγμα το οποίο έχει λεχθεί γενικώς και για τους μεγάλους φωστήρες.

Δ΄. Πρόσεξε αμέσως πόση τιμή επιδεικνύει σε αυτόν. Αφού τον δημιούργησε έξω από τον παράδεισο, αμέσως μόλις τον έφερε στην ύπαρξη, για να του παράσχει μέσω των ίδιων των πραγμάτων την αίσθηση της ευεργεσίας και για να γνωρίσει μέσω των έργων την τιμή που του επιδεικνύεται, τον εισήγαγε στον παράδεισο. «Και έθεσε εκεί τον άνθρωπο, τον οποίο έπλασε». Και τη λέξη «έθεσε» πάλι, ας την κατανοήσουμε με την έννοια ότι τον διέταξε να διαβιεί εκεί, ώστε και η θέα και η διαμονή να του παρέχουν πολλή τέρψη, και να τον παρακινούν σε ευγνωμοσύνη ευχαριστίας, αναλογιζόμενος πόσο έχει ευεργετηθεί χωρίς ο ίδιος να έχει ακόμη επιδείξει κανένα απολύτως έργο. Ας μη σε παραξενεύει, λοιπόν, η λέξη «έθεσε»· διότι είναι πάντοτε συνήθεια της Γραφής, για χάρη μας και για τη δική μας ωφέλεια, να χρησιμοποιεί ανθρώπινες εκφράσεις. Και για να το κατανοήσεις αυτό, δες πώς προηγουμένως, και κατά τη δημιουργία των αστέρων, χρησιμοποίησε την ίδια λέξη λέγοντας: «Και τους έθεσε στο στερέωμα του ουρανού», όχι για να θεωρήσουμε ότι έχουν καρφωθεί πάνω στον ουρανό (αφού άλλωστε ο καθένας τους διανύει τη δική του πορεία, αλλάζοντας διαρκώς τόπους), αλλά για να διδάξει ότι τους διέταξε να βρίσκονται στον ουρανό, όπως ακριβώς διέταξε και τον άνθρωπο να ζει μέσα στον παράδεισο. «Και έκανε να βλαστήσει», αναφέρει, «ο Θεός επιπλέον από τη γη κάθε δέντρο ωραίο στην όψη και καλό στη βρώση, και το δέντρο της ζωής στο μέσο του παραδείσου, και το δέντρο της γνώσης του καλού και του πονηρού».

Ποιος είναι λοιπόν ο πρώτος χρόνος; Ποια είναι η κορυφή του πρώτου αυτού χρόνου; Η ισημερία, αδελφέ, όπως αποδείξαμε ζητώντας να είναι ίσα τα τμήματα της ημέρας και της νύκτας, και μάλιστα η εαρινή ισημερία, από την οποία αρχίζει ο καιρός της άνοιξης, με βάση την ίδια την ακολουθία της ιστορικής αφήγησης. Διότι εξιστορεί ο Μωυσής ότι την τρίτη ημέρα πρόσταξε ο Θεός να γίνουν τα άνθη, τα δένδρα και τα βότανα, τα οποία αποτελούν σύμβολα της άνοιξης και συμφωνούν με τη δημιουργική τέχνη, την οδό και την τάξη του Θεού που κτίζει τα πάντα. Επειδή, λοιπόν, η πρώτη δημιουργία του ανθρώπου έγινε μετά την ισημερία, την έκτη ημέρα από την ισημερία —διότι την Παρασκευή πλάστηκε ο άνθρωπος—, και η πανσέληνος δημιουργήθηκε και αυτή μετά την ισημερία, την τέταρτη ημέρα, και ακολούθησε η πτώση εξαιτίας της αμαρτίας του ανθρώπου, για τον λόγο αυτό (ο Θεός) αναλαμβάνει τη διόρθωση και την ανανέωσή του κατά την ίδια χρονική προθεσμία της δημιουργίας του, συγκεντρώνοντας και την ισημερία και τη δέκατη τέταρτη ημέρα της σελήνης (πανσέληνο) μετά την ισημερία και την έκτη ημέρα της εβδομάδας, ώστε, διά μέσου όλων αυτών των χρονικών προθεσμιών, να καταδείξει την ανάσταση Εκείνου που έπαθε, καθώς και την ανανέωση και ανακεφαλαίωση της φύσεως.

Δηλαδή, είτε αναφέρεις την άμμο της θάλασσας, είτε τα φύλλα από το πλήθος των φυτών, είτε κυριολεκτικά τις τρίχες της κεφαλής μας, τα πάντα στον κόσμο Του φέρουν συγκεκριμένο αριθμό. «Και τους αστέρες. Και τους έθεσε ο Θεός στο στερέωμα του ουρανού, ώστε να φέγγουν πάνω στη γη, και να εξουσιάζουν την ημέρα και τη νύχτα, και να διαχωρίζουν το φως από το σκοτάδι». Διότι, όπως ακριβώς ένας δωρητής αγαθών και πανευδαίμων βασιλιάς, και ο πιο σοφός από τους σοφούς, αφού οικοδόμησε ανάκτορα παμμέγιστα και περίτεχνα, τα καταφώτισε από ψηλά με πολλές λαμπάδες και δάδες, ώστε να φωτίζονται όσοι κινούνται μέσα σε αυτά και να μην σκοντάφτουν στο σκοτάδι της αορασίας, έτσι και ο υπερφυής και υπέρσοφος δικός μας πανευδαίμων Βασιλιάς, αφού οικοδόμησε πάνσοφα, σαν ανάκτορο, αυτόν τον τρικάτοικο και παγκόσμιο οίκο, δεν αρκείται στο να φωτίζεται αυτός μόνο με τούτο το φως της ημέρας, το οποίο παρήγαγε λέγοντας: «Γενηθήτω φως και εγένετο φως». Και παρήλθαν τρία ημερόνυχτα, χωρίς ήλιο και σελήνη και αστέρια.