Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 1:29

Την τρίτη, αυτή του εφήβου, ώστε με την αγνεία να ξηράνεις την υγρότητα των παθών. Διότι και την τρίτη ημέρα ο Θεός διαχώρισε την ξηρά από την υγρασία. Την τετάρτη του νέου· φέροντας ως άστρα τις τέσσερις αρετές και φαινόμενος ως φωστήρας μέσα στον κόσμο. Διότι και οι φωστήρες δημιουργήθηκαν την τετάρτη ημέρα. Την πέμπτη ηλικία, αυτή του μεσήλικα· χαλιναγωγώντας τα πέντε ζώα των αισθήσεών σου, για να μην σκιρτήσουν προς την αμαρτία. Διότι και τα ζώα δημιουργήθηκαν την πέμπτη ημέρα. Την έκτη, αυτή του πρεσβύτη· διασφαλίζοντας την αρχική σου κίνηση με τον λόγο ως άνθρωπος και πλάθοντας και ρυθμίζοντας το χώμα και τον πηλό του σώματος με τις αρετές. Διότι και ο άνθρωπος δημιουργήθηκε την έκτη ημέρα. Την έβδομη, αυτή του γέροντα, με τα λευκά μαλλιά της βιοτής και της ευσέβειας, αναπαυόμενος στη γη, όταν ως λευκοντυμένο στάχυ και ως ώριμος σίτος θα απέλθεις στον τάφο, συγκομιζόμενος στην κατάλληλη εποχή και αναπαυόμενος όπως στην έβδομη ημέρα. Διότι και την έβδομη ημέρα ο Πατέρας κατέπαυσε από τα έργα Του, και ο Υιός αναπαύθηκε από τα δικά Του ευαγγελικά έργα μέσα στον τάφο. Την όγδοη, λοιπόν, να την περιμένεις· την έξοδο από το σκήνωμα, την αναχώρηση από τον τάφο και την εκ νεκρών έγερση. Διότι και την όγδοη ημέρα αναστήθηκε εκ νεκρών ο Κύριος. «Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης. Την όγδοη», λέει, «ημέρα θα είναι εορτή εξοδίου· κανένα λατρευτικό έργο δεν θα κάνετε κατ' αυτήν». Και γιατί εμπόδισε την προσφορά λατρείας και θυσιών την όγδοη ημέρα;

Διότι, ακόμη και αν λέτε «όχι σαν ένα από τα κτίσματα», αυτό το σόφισμά σας θα αποδειχθεί ανόητο· διότι και πάλι τον χαρακτηρίζετε ως ένα από τα κτίσματα. Και όσα θα μπορούσε να πει κανείς για τα υπόλοιπα κτίσματα, τα ίδια ακριβώς φρονείτε και για τον Υιό, ως αληθινά «μωροί και τυφλοί». Διότι ποιο άλλο από τα κτίσματα είναι πανομοιότυπο με ένα άλλο, ώστε να το λέτε αυτό για τον Υιό ως κάτι το εξαιρετικό; Όλη η ορατή κτίση δημιουργήθηκε σε έξι ημέρες· και την μεν πρώτη δημιουργήθηκε το φως, το οποίο ονόμασε ημέρα· τη δε δεύτερη το στερέωμα· και την τρίτη, αφού συγκέντρωσε τα ύδατα, φανέρωσε την ξηρά και έκανε να βλαστήσουν σε αυτήν ποικίλοι καρποί· και την τέταρτη έφτιαξε τον ήλιο και τη σελήνη και ολόκληρο τον χορό των αστέρων· τη δε πέμπτη δημιούργησε τα ζώα της θάλασσας και τα πτηνά του αέρα· και την έκτη έφτιαξε τα τετράποδα πάνω στη γη, και τελικά τον άνθρωπο. Έτσι, «τα αόρατά Του, από την κτίση του κόσμου, κατανοούμενα μέσα από τα δημιουργήματα, γίνονται καθαρά ορατά», και ούτε το φως είναι όπως η νύχτα, ούτε ο ήλιος όπως η σελήνη, ούτε τα άλογα ζώα είναι όπως ο λογικός άνθρωπος· ούτε οι άγγελοι είναι όπως οι θρόνοι, ούτε αυτοί όπως οι εξουσίες, αλλά όλα μεν είναι κτίσματα, το δε καθένα από τα δημιουργήματα, «σύμφωνα με το γένος του» και με την ιδιαίτερη ουσία του όπως ακριβώς πλάστηκε, έτσι είναι και παραμένει.

«Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας», δηλαδή ας του δώσουμε τον πλούτο της λογικής. «Και ας εξουσιάζουν». Όχι: «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας, και ας οργίζονται και ας επιθυμούν και ας λυπούνται»· διότι τα πάθη δεν συμπεριελήφθησαν στην εικόνα του Θεού, αλλά το λογικό, το οποίο είναι ο κυρίαρχος των παθών. «Και ας εξουσιάζουν τα ψάρια». Ευθύς μόλις δημιουργήθηκες, δημιουργήθηκες ως άρχοντας. «Και ας εξουσιάζουν». Όταν κάποιος λαμβάνει εξουσία ενός έτους από βασιλιά, άνθρωπος από άνθρωπο, θνητός από θνητό, λαμβάνοντας από κάποιον που δεν έχει πραγματική κυριότητα —διότι τι είδους εξουσία επί της ψυχής μπορεί να λάβει ο άνθρωπος;—, εσύ αντίθετα έλαβες εξουσία από τον Θεό, η οποία δεν είναι γραμμένη σε ξύλινες πινακίδες ούτε σε φθαρτούς παπύρους που γίνονται βορά των σκόρων, αλλά η ίδια η φύση σου φέρει εγγεγραμμένη τη θεία φωνή. «Ας εξουσιάζουν»· όλα αυτά υπόκεινται στην ανθρώπινη εξουσία. «Ας εξουσιάζουν τα ψάρια, τα θηρία της γης, τα πετεινά του ουρανού, τα κτήνη, και τα ερπετά που σέρνονται πάνω στη γη». Δεν είπε: «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας, και ας τρώνε από κάθε καρποφόρο δέντρο που έχει μέσα του τον καρπό του». Έρχονται δεύτερα τα της σάρκας, ενώ πρώτα είναι τα της ψυχής, αυτά προηγούνται. Πρώτα μας παραχωρήθηκε, μαζί με τη δημιουργία μας, η δύναμη της εξουσίας. Είσαι ον πλασμένο για να κυριαρχεί, άνθρωπε, και γιατί υποδουλώνεσαι στα πάθη; Γιατί καταρρίπτεις το αξίωμά σου και γίνεσαι δούλος της αμαρτίας; Γιατί καθιστάς τον εαυτό σου αιχμάλωτο του διαβόλου; Ορίστηκες άρχοντας της κτίσης, και απέρριψες την αξιοπρέπεια της ίδιας σου της φύσης;

«Ιδού, σας έδωκα κάθε δέντρο που έχει καρπό μέσα του, αυτό θα είναι σε εσάς για τροφή». Τίποτε ας μην παραβλέπει η Εκκλησία· όλα είναι νομοθετημένα. Δεν είπε: σας έδωκα τα ψάρια για τροφή, σας έδωκα τα κτήνη, τα πτηνά, τα τετράποδα. Διότι δεν κτίστηκαν για αυτόν τον σκοπό, αλλά η πρώτη νομοθεσία επέτρεψε την απόλαυση των καρπών. Επειδή ακόμη θεωρούμασταν άξιοι του παραδείσου και της διαβίωσης μέσα σε αυτόν. Τόσο σπουδαίο είναι και το μυστήριο που βρίσκεται κρυμμένο σε αυτό, ότι δηλαδή όχι μόνο για εμάς αλλά και για όλα τα άλογα ζώα ορίστηκε τότε ως κοινή τροφή αυτή που προέρχεται από τους καρπούς της γης και τους σπόρους. Διότι λέει: «Ιδού, σας έδωκα κάθε χόρτο που βγάζει σπόρο, το οποίο βρίσκεται πάνω στη γη, και κάθε δέντρο που έχει μέσα του καρπό με σπόρο, αυτά θα είναι για εσάς τροφή, καθώς και για όλα τα θηρία της γης και για όλα τα πτηνά του ουρανού και για κάθε ερπετό που έρπει πάνω στη γη». Και ίσως θα μπορούσε να πει κάποιος: βλέπουμε τώρα τα περισσότερα θηρία να μην τρέφονται με καρπούς. Με ποιον καρπό ανέχεται να τραφεί η λεοπάρδαλη; Και ποιος καρπός μπορεί να θρέψει ένα λιοντάρι; Αλλά ας γνωρίζει, ότι και αυτά, όντας υποταγμένα στον νόμο της φύσης, τρέφονταν προηγουμένως με καρπούς· επειδή όμως ο άνθρωπος παρέκκλινε από την αρχική του δίαιτα και υπερέβη τα όρια που του είχαν δοθεί, μετά τον κατακλυσμό, ο Κύριος, γνωρίζοντας ότι οι άνθρωποι είναι αχόρταγοι, τους επέτρεψε την απόλαυση των πάντων· «διότι θα τα τρώτε αυτά όπως τα λάχανα του χόρτου».

Πληθύνεστε· αυτή είναι η ευλογία της εκκλησίας. Ας μην περιοριστεί η θεολογία σε έναν, αλλά σε όλη τη γη ας κηρυχθεί το ευαγγέλιο της σωτηρίας. «Πληθύνεστε». Ποιοι; Αυτοί που αναγεννήθηκαν σύμφωνα με το ευαγγέλιο. «Και γεμίστε τη γη». Τη σάρκα που σας έχει δοθεί για να υπηρετεί, γεμίστε την με αγαθά έργα· ο οφθαλμός ας είναι πλήρης με το να βλέπει αυτά που πρέπει, το χέρι ας είναι πλήρες από αγαθά έργα, τα πόδια ας είναι πρόθυμα να πορεύονται για την επίσκεψη των ασθενών, κατευθυνόμενα προς όσα αρμόζουν. Ολόκληρη η κατάσταση των μελών μας ας είναι πλήρης από τα έργα που γίνονται σύμφωνα με τις εντολές· αυτό σημαίνει το «Γεμίστε τη γη». Έτσι, αυτά τα λόγια είναι μεν κοινά και για τα άλογα ζώα, γίνονται όμως ιδιαίτερα για εμάς, όταν κάνουμε χρήση του «Κατ' εικόνα» και αυτού με το οποίο τιμηθήκαμε. Διότι εκείνα μεν αυξάνονται σωματικά, εμείς δε πνευματικά· και εκείνα μεν γεμίζουν τη γη με το πλήθος τους, ενώ εμείς γεμίζουμε με τα αγαθά έργα τη γη που έχει συζευχθεί μαζί μας [δηλαδή τη σωματική υπηρεσία]. «Ιδού, σας έχω δώσει κάθε δέντρο που έχει καρπό μέσα του· σε εσάς θα είναι για τροφή». Τίποτα ας μην παραβλέπει η εκκλησία· τα πάντα είναι νόμιμα. Δεν είπε: «Σας έδωσα τα ψάρια για τροφή, σας έδωσα τα κτήνη, τα ερπετά, τα τετράποδα». Διότι δεν τα δημιούργησε για αυτόν τον σκοπό, λέει, αλλά η πρώτη νομοθεσία παραχώρησε την απόλαυση των καρπών· επειδή θεωρούμασταν ακόμη άξιοι του παραδείσου. Και ποιο είναι για εσένα το μυστήριο που βρίσκεται κρυμμένο σε αυτό;

5. Είδες άφατη εξουσία; Είδες μέγεθος κυριαρχίας; Είδες όλα τα δημιουργήματα να τίθενται υπό την υποταγή του; Τίποτα μικρό, λοιπόν, να μη φανταστείς για το λογικό αυτό ον, αλλά, κατανοώντας το μέγεθος της τιμής και την εύνοια του Δεσπότη προς αυτό, να εκπλήσσεσαι με την άφατη φιλανθρωπία Του. Και είπε ο Θεός: «Ιδού, σας έδωσα κάθε σπόριμο χόρτο που βγάζει σπόρο, το οποίο βρίσκεται πάνω σε όλη τη γη, και κάθε δέντρο που έχει μέσα του καρπό με σπόρο προς σπορά· αυτά θα είναι σε εσάς προς βρώση, και σε όλα τα θηρία της γης, και σε όλα τα πτηνά του ουρανού, και σε κάθε ερπετό που έρπει πάνω στη γη, το οποίο έχει μέσα του ψυχή ζωής, έδωσα και κάθε χλωρό χόρτο προς βρώση». Και έγινε έτσι. Παρατήρησε, αγαπητέ, την ακρίβεια των λόγων και την άφατη φιλανθρωπία του Θεού, και μην προσπεράσεις επιπόλαια απολύτως τίποτα από όσα έχουν ειπωθεί.

«Και είπε», αναφέρει, «ο Θεός: Ιδού, σας έδωσα κάθε σπόριμο χόρτο»· ο λόγος απευθύνεται προς τους δύο, και μάλιστα ενώ δεν είχε ακόμη δημιουργηθεί η γυναίκα. Έπειτα, για να γνωρίσεις την υπερβάλλουσα αγαθότητά Του, δες πώς δεν επιδεικνύει τη φιλανθρωπία και την υπερβάλλουσα μεγαλοδωρία Του μόνο στον άνθρωπο και στη γυναίκα, η οποία δεν είχε ακόμη δημιουργηθεί, αλλά μέχρι και σε αυτά τα ίδια τα άλογα ζώα. Διότι, αφού είπε: «Σε εσάς θα είναι για τροφή», πρόσθεσε: «Και σε όλα τα θηρία της γης». Δες πάλι μία άλλη άβυσσο φιλανθρωπίας.

Επειδή, λοιπόν, τον έφερε στην ύπαρξη και του ενεπιστεύθη ολόκληρη την εξουσία της δημιουργίας, για να μην αρχίσει να δυσανασχετεί βλέποντας αμέσως και εξ αρχής το πλήθος των άλογων ζώων, σκεπτόμενος ότι δεν θα μπορούσε να επαρκέσει για την τροφή τόσων πολλών ζώων, πριν καν προλάβει να σχηματίσει την οποιαδήποτε σκέψη γι' αυτό το ζήτημα, τον πρόλαβε ο αγαθός Δεσπότης παρηγορώντας τον, τρόπον τινά, και αποδεικνύοντας ότι τόσο ο ίδιος όσο και όλα τα άλογα ζώα θα έχουν μεγάλη αφθονία, καθώς η γη θα υπηρετεί τη διατροφή τους υπακούοντας στο πρόσταγμα του Δεσπότη. Αφού, λοιπόν, είπε: «Σε εσάς θα είναι για τροφή», αμέσως πρόσθεσε: «Και στα θηρία της γης, και στα πτηνά του ουρανού, και σε κάθε ερπετό που έρπει πάνω στη γη, το οποίο έχει μέσα του ψυχή ζωής, (δίδω) και κάθε χλωρό χόρτο για τροφή». Και έγινε έτσι.

Ποιος είναι λοιπόν ο πρώτος χρόνος; Ποια είναι η κορυφή του πρώτου αυτού χρόνου; Η ισημερία, αδελφέ, όπως αποδείξαμε ζητώντας να είναι ίσα τα τμήματα της ημέρας και της νύκτας, και μάλιστα η εαρινή ισημερία, από την οποία αρχίζει ο καιρός της άνοιξης, με βάση την ίδια την ακολουθία της ιστορικής αφήγησης. Διότι εξιστορεί ο Μωυσής ότι την τρίτη ημέρα πρόσταξε ο Θεός να γίνουν τα άνθη, τα δένδρα και τα βότανα, τα οποία αποτελούν σύμβολα της άνοιξης και συμφωνούν με τη δημιουργική τέχνη, την οδό και την τάξη του Θεού που κτίζει τα πάντα. Επειδή, λοιπόν, η πρώτη δημιουργία του ανθρώπου έγινε μετά την ισημερία, την έκτη ημέρα από την ισημερία —διότι την Παρασκευή πλάστηκε ο άνθρωπος—, και η πανσέληνος δημιουργήθηκε και αυτή μετά την ισημερία, την τέταρτη ημέρα, και ακολούθησε η πτώση εξαιτίας της αμαρτίας του ανθρώπου, για τον λόγο αυτό (ο Θεός) αναλαμβάνει τη διόρθωση και την ανανέωσή του κατά την ίδια χρονική προθεσμία της δημιουργίας του, συγκεντρώνοντας και την ισημερία και τη δέκατη τέταρτη ημέρα της σελήνης (πανσέληνο) μετά την ισημερία και την έκτη ημέρα της εβδομάδας, ώστε, διά μέσου όλων αυτών των χρονικών προθεσμιών, να καταδείξει την ανάσταση Εκείνου που έπαθε, καθώς και την ανανέωση και ανακεφαλαίωση της φύσεως.

Μεγάλη αρχή και εξουσία είναι το να εξουσιάζει και να βασιλεύει κανείς σε όλη τη γη και να κυριαρχεί σε όλα τα κτίσματα του Θεού σε αυτήν, καθώς και το να είναι αυτεξούσιος και να διαθέτει νοερή ψυχή και διορατικότατο νου, πράγμα που αποτελεί το «κατ' εικόνα». «Και είπε ο Θεός: Ιδού, σας έδωσα κάθε χορτάρι που βγάζει σπόρο για σπορά, το οποίο βρίσκεται πάνω σε όλη τη γη».

Ερώτηση: Και τι είναι το σπόριμο χόρτο; Απόκριση: Το σιτάρι, το κριθάρι, το μπιζέλι, το κουκί, το ρεβίθι, το φασόλι, και οτιδήποτε παρόμοιο με αυτά. Το δε υπόλοιπο χόρτο δεν μας προσφέρει καρπό σπόρου κατάλληλου για σπορά, αλλά είναι χρησιμότατο για τα κτήνη.

Όπως ακριβώς και στα δέντρα, δεν είναι οι καρποί όλων εδώδιμοι για τους ανθρώπους, αλλά της ελιάς, της συκιάς, της μουριάς, της χαρουπιάς, της ροδιάς, της αχλαδιάς και των υπόλοιπων οπωρών που είναι εδώδιμοι για τους ανθρώπους. Διότι καρπό φέρει και το πεύκο, ο κέδρος, το κυπαρίσσι, το σκλήθρο, η βελανιδιά, δεν γνωρίζω αν και ο πλάτανος, και τα υπόλοιπα δέντρα ανάλογα με το είδος τους. Βεβαίως, οι καρποί αυτών δεν είναι κατάλληλοι για βρώση, αλλά όμως ούτε αυτά τα παρήγαγε για εμάς ο Δεσπότης ως περιττά, αλλά είναι εξαιρετικά χρησιμότατα στη ζωή, ώστε όχι μόνο να ικανοποιούν τις αναγκαίες χρείες για κάθε καύση και για τους τεχνίτες, αλλά και κάθε ξυλουργός, τέκτονας και λαξευτής, χρησιμοποιώντας τα, κατασκευάζει μέσω αυτών φατνώματα και θύρες και στέγες, ώστε τα δύσκαρπα και άκαρπα από αυτά να προσφέρουν πιο χρήσιμη και αναγκαία χρήση από ό,τι τα εύκαρπα, για να αποδειχθεί ότι ο Κτίστης τίποτα δεν έκανε περιττό και τυχαίο, αλλά «τα πάντα εν σοφία εποίησε»· «Και κάθε δέντρο που έχει μέσα του καρπό σπέρματος σπόριμου θα είναι σε εσάς για βρώση· και σε όλα τα θηρία της γης και σε όλα τα πετεινά του ουρανού και σε κάθε ερπετό που έρπει πάνω στη γη, το οποίο έχει μέσα του ψυχή ζωής, (δόθηκε) και κάθε χλωρό χόρτο για βρώση».

Αν και είναι σαφές στους πεπαιδευμένους στα θεία ότι ο Θεός δεν πράττει τίποτε από μεταμέλεια· διότι αυτό το πάθος είναι ίδιον εκείνων που έχουν τρεπτή φύση, και επιπλέον αγνοούν το μέλλον· ο Θεός όμως είναι άτρεπτος και βλέπει όσα δεν έχουν γίνει ακόμη ως ήδη γενόμενα. Γι' αυτό, επειδή προγνώριζε για τον Αδάμ ότι θα καταστεί θνητός παραβαίνοντας την εντολή, προκατασκεύασε τέτοια και τη φύση του, σε άρρεν και θήλυ· διότι αυτή η διάπλαση των σωμάτων προσιδιάζει στους θνητούς που έχουν ανάγκη την τεκνοποιία για τη διατήρηση του γένους, καθώς η αθάνατη φύση δεν έχει ανάγκη το θήλυ. Για τον λόγο αυτόν ο Ποιητής παρήγαγε ταυτόχρονα το πλήθος των ασωμάτων, ενώ δημιουργώντας τα θνητά ζώα ανά δύο για κάθε γένος τούς προσέφερε την ευλογία της αύξησης. Προβλέποντας λοιπόν αυτά ο Θεός, όχι μόνο διέπλασε τον άνθρωπο σε άρρεν και θήλυ, αλλά τους έδωσε και τον νόμο σχετικά με την τροφή· διότι λέει «Ιδού, σας έδωσα κάθε χόρτο σπόριμο», και στη συνέχεια «σας τα έδωσα για τροφή», και αυτά πριν από την εντολή.

Γι' αυτό και προσθέτει λέγοντας: «Και είπε ο Θεός: Ιδού, σας έδωσα κάθε χορτάρι που βγάζει σπόρο, το οποίο βρίσκεται πάνω σε όλη τη γη, και κάθε δέντρο που έχει μέσα του καρπό που βγάζει σπόρο· αυτά θα είναι για εσάς προς βρώση, καθώς και για όλα τα θηρία της γης και για όλα τα πτηνά του ουρανού και για κάθε ερπετό που σέρνεται πάνω στη γη.» Είδες πώς όλα τα ορατά, τόσο όσα βρίσκονται στη γη όσο και στη θάλασσα, τα έδωσε για απόλαυση στον Αδάμ και σε εμάς που καταγόμαστε από αυτόν, και δεν του χάρισε μόνο τον Παράδεισο; Διότι όσα είπε στον Αδάμ, τα έλεγε απευθυνόμενος σε όλους εμάς, όπως ακριβώς αργότερα ο Ίδιος είπε στους αποστόλους μέσω του ζώντος Λόγου Του: «Αυτά που λέω σε εσάς, τα λέω προς όλους», επειδή γνώριζε ότι το γένος μας επρόκειτο να αυξηθεί πάνω στη γη σε άπειρα και αναρίθμητα πλήθη.