Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 11:1

Βιβλίο Α΄. Γένεσις. Το βιβλίο αυτό της Γενέσεως, ο Μωυσής είναι εκείνος που το εξέφρασε και το έγραψε κατόπιν προστάγματος του Κυρίου. Ονομάζεται δε έτσι, επειδή περιέχει τη γένεση των πάντων, του ουρανού και της γης, και των ανθρώπων και όλων αυτών των ορατών δημιουργημάτων, καθώς και την ίδια τη φύτευση του παραδείσου. Εξηγεί δε ότι την μεν πρώτη ημέρα δημιουργήθηκε το φως· τη δεύτερη το στερέωμα, το οποίο ο Θεός ονόμασε ουρανό· την τρίτη συγκεντρώθηκαν τα ύδατα και φάνηκε η ξηρά, και τις μεν συγκεντρώσεις των υδάτων τις ονόμασε θάλασσες, την δε ξηρά την ονόμασε γη, και εβλάστησε η γη χλωρό χόρτο και κάθε είδους δέντρο· την τέταρτη προήλθαν ο ήλιος και η σελήνη και όλος ο χορός των αστέρων· την πέμπτη έγινε η γένεση των πτηνών, των ιχθύων και των κητών που βρίσκονται στα ύδατα· την έκτη των τετραπόδων, των θηρίων, των ερπετών και των κτηνών, καθώς και η πλάση του ανθρώπου κατ' εικόνα Θεού και καθ' ομοίωσιν· την δε έβδομη κατέπαυσε ο Θεός από τα έργα του και την ευλόγησε. Περιλαμβάνεται επίσης σε αυτό το βιβλίο η παράβαση του Αδάμ και η εκδίωξη από τον παράδεισο, ο φόνος του Άβελ από τον αδελφό του τον Κάιν, η μετάθεση του Ενώχ, η κατασκευή της κιβωτού, ο κατακλυσμός που έγινε επί Νώε, η ανέγερση του πύργου, η διαίρεση των γλωσσών, η διασπορά των εθνών και η έξοδος του Αβραάμ από τους Χαλδαίους.

ΨΑΛΜΟΣ ΜΗ'. <Εἰς τὸ τέλος, τοῖς υἱοῖς Κορέ.> (A f. 269.) Διά του παρόντος ηθικού ψαλμού κηρύττονται σε όλους τους ανθρώπους τα περί του θείου δικαστηρίου, και εκείνη η ημέρα κατά την οποία ο Θεός θα φέρει το δημιούργημά του σε κρίση. Οι δε υιοί Κορέ θα μπορούσαν να αντιπροσωπεύουν το πρόσωπο των αποστόλων που μυσταγώγησαν την υφήλιο· εξού και ακολούθως εδώ, το κήρυγμα του λόγου διαδίδεται σε όλη τη γη· και όπως πριν από τη σύγχυση των γλωσσών υπήρχε μια γλώσσα για όλους και μια φωνή, έτσι και τώρα όλα τα έθνη και όλη η οικουμένη και όλοι οι άνθρωποι γίνονται μια ακοή και μια καρδιά, καθώς ένας λόγος αντηχεί σε όλους. Διότι βραδύγλωσσος μεν, ομολογουμένως, και χωρίς ευφράδεια ήταν ο παλαιός νόμος, ο οποίος, μέσα από μια μακρά κυκλική πορεία σύμφωνα με το γράμμα, σχεδόν μας ψέλλιζε το θέλημα του Θεού. Αντιθέτως, το πλέον καλλίφωνο στόμα του Μωυσή είναι ο Χριστός, ο οποίος μεθιστά τους τύπους στην αλήθεια και προσφέρει έτοιμη παντού τη γνώση των αναγκαίων. Και ενώ ο νόμος παιδαγώγησε μόνο τον κατά σάρκα Ισραήλ, ο Χριστός, απλώνοντας το δίχτυ της πραότητάς του, σαγήνευσε όλη την οικουμένη. Εύλογα, λοιπόν, συμβουλεύει αυτούς που βρίσκονται σε όλη τη γη: «Ακούστε αυτά, όλα τα έθνη», κ.τ.λ. <Θα κλίνω το αυτί μου σε παραβολή, θα ανοίξω το πρόβλημά μου με ψαλτήρι.> (I f. 267 b.)

Διότι κάποιοι, έχοντας καταδικαστεί για ανόσια σχέδια και παράλογες επιπολαιότητες, την μετέτρεψαν σε μια διαφορετική και ασύμφωνη γλώσσα. «Διότι ήταν», λέει, «όλη η γη μια γλώσσα και μια φωνή για όλους. Και συνέβη, καθώς μετακινούνταν από την ανατολή, βρήκαν μια πεδιάδα στη γη Σεναάρ και κατοίκησαν εκεί. Και είπε ο καθένας στον πλησίον του: Ελάτε να φτιάξουμε πλίνθους και να τους ψήσουμε στη φωτιά. Και οι πλίνθοι τους έγιναν σαν πέτρα, και η άσφαλτος τους χρησίμευσε ως πηλός. Και είπαν: Ελάτε, ας οικοδομήσουμε για τον εαυτό μας μια πόλη και έναν πύργο, του οποίου η κορυφή θα φτάνει έως τον ουρανό, και ας κάνουμε όνομα για τους εαυτούς μας πριν διασκορπιστούμε σε όλη τη γη. Έπειτα κατεβαίνει ο Θεός, διότι έτσι αναφέρει το ιερό Γράμμα, και συγχέει τις γλώσσες τους, και τους διασκορπίζει σε όλη τη γη». Ο Θεός των όλων επιτίμησε τα εγχειρήματά τους, όχι επειδή φοβήθηκε την κατάληξη· αλλά επειδή είχαν σκεφτεί κάτι υπεροπτικό, χρησιμοποιώντας την έμφυτη αγαθότητά Του, τους σταματά από τα εγχειρήματά τους με την πολυγλωσσία· δείχνοντας ότι τις σκέψεις που ξεπερνούν το ανθρώπινο μέτρο, ακόμη κι αν προχωρούν μέσα από ακατόρθωτους τρόπους, δεν τις αφήνει ανεπιτίμητες. Αυτός λοιπόν συγχέει τις γλώσσες, διότι τα έργα που απαιτούν την τέχνη και, βεβαίως, την εξουσία αποκλειστικά και μόνο του Δημιουργού, δεν αρμόζουν σε κανέναν άλλον, παρά μόνο σε Αυτόν.

β. Σκυθισμός. Μετά τον κατακλυσμό, αφού η κιβωτός του Νώε στάθηκε στα όρη του Αραράτ, ανάμεσα στους Αρμενίους και τους Καρδυαίους, στο λεγόμενο όρος Λουβάρ, εκεί έγινε η πρώτη κατοίκηση των ανθρώπων μετά τον κατακλυσμό, και εκεί ο προφήτης Νώε φύτεψε αμπελώνα και έγινε ο οικιστής του τόπου. Γεννήθηκαν δε στα παιδιά του (διότι δεν φαίνεται ο ίδιος να απέκτησε άλλους απογόνους) παιδιά και παιδιά των παιδιών, έως την πέμπτη γενεά σε διάστημα εξακοσίων πενήντα εννέα ετών, με εξαίρεση τον Σημ. Θα εκθέσω λοιπόν τη γενεαλογία ακολουθώντας τη σειρά του ενός υιού: ο Σημ γεννά τον Αρφαξάδ, ο Αρφαξάδ τον Κηνά, ο Κηνάς τον Σάλα, ο Σάλα τον Έβερ, ο οποίος ήταν ευλαβής και θεοσεβής, και ο Έβερ γεννά τον Φαλέκ. Και δεν υπήρχε απολύτως τίποτα πάνω στη γη, ούτε αίρεση ούτε διαφορετικές γνώμες, παρά μόνον ονομάζονταν άνθρωποι, έχοντας «ένα στόμα και μία γλώσσα». Υπήρχε μόνο η ασέβεια και η ευσέβεια, ο φυσικός νόμος και η πλάνη σύμφωνα με το φυσικό θέλημα του καθενός, η οποία δεν προερχόταν από διδασκαλία ούτε από συγγράμματα [συγγραφέων], ούτε υπήρχε Ιουδαϊσμός, ούτε Ελληνισμός, ούτε κάποια άλλη αίρεση, αλλά, θα λέγαμε, η τωρινή πίστη που πολιτεύεται στη σημερινή αγία καθολική Εκκλησία του Θεού, η οποία υπήρχε από την αρχή και αργότερα αποκαλύφθηκε και πάλι. Διότι, για όποιον θέλει να δει με φιλαλήθεια, αρχή των πάντων είναι η καθολική και αγία Εκκλησία, από αυτόν καθαυτόν τον σκοπό της.

Δʹ. Εμείς όμως δεν είμαστε έτσι. Αντιθέτως, ως προς τη θεότητα ομοφρονούμε και συμφωνούμε, όχι λιγότερο από ό,τι η ίδια η θεότητα με τον εαυτό της, αν δεν είναι υπερβολή να πούμε κάτι τέτοιο, και έχουμε γίνει ένα χείλος και μία φωνή, αντίθετα με εκείνους που έχτιζαν τον πύργο στο παρελθόν. Διότι εκείνοι ομοφρονούσαν για το κακό· σε εμάς όμως η ομόνοια αποβλέπει στο απόλυτα άριστο, ώστε με μία ψυχή και με ένα στόμα να δοξάζουμε τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, και να λέγεται για εμάς ότι όντως ο Θεός είναι ανάμεσά μας, Αυτός που ενώνει εκείνους που διαφυλάττουν την ενότητά Του, και που δοξάζει όσους Τον δοξάζουν· και όχι μόνο να λέγεται, αλλά και να πιστεύεται. Υπάρχουν βέβαια άλλα ζητήματα για τα οποία διαφωνήσαμε. Κακώς βέβαια συνέβη και σε αυτά, διότι δεν θα το αρνηθώ (επειδή δεν έπρεπε να δώσουμε καμία δίοδο ή λαβή στον πονηρό, ούτε ελευθερία στις πονηρές γλώσσες), αλλά όχι σε τόσο μεγάλο βαθμό, όσο νομίζουν εκείνοι που διαβάλλουν τα ζητήματά μας. Διότι, αφού έπρεπε να σφάλουμε σε κάτι, όντας άνθρωποι, σε τούτο σφάλαμε: αναπτύξαμε υπερβολική αγάπη προς τους ποιμένες μας, και δεν μπορούσαμε να βρούμε ποιο από τα δύο πρόσωπα ήταν το προτιμότερο, μέχρι που φτάσαμε στο σημείο να θαυμάζουμε και τα δύο εξίσου. Αυτό είναι το έγκλημά μας· γι' αυτό ας μας δικάσει ή ας μας αθωώσει όποιος θέλει· αυτή είναι η ασφάλεια των αιρετικών· πέραν όμως τούτου δεν υπάρχει τίποτα άλλο, όσο και αν το θέλετε πολύ. «Μύγες που ψοφούν και σαπίζουν, βρωμίζουν το λάδι», λέει εκείνος που το έγραψε· ο φθόνος θα θελήσει μεν να βλάψει τα καλά, αλλά δεν θα μπορέσει.

Έπειτα από αυτό, στη συνέχεια, το κήρυγμα του Λόγου διαδίδεται σε ολόκληρη τη γη, και όπως πριν από τη σύγχυση των γλωσσών υπήρχε ένα χείλος για όλους και μία φωνή, έτσι και τώρα όλα τα έθνη και ολόκληρη η οικουμένη και όλοι οι άνθρωποι γίνονται μία ακοή και μία καρδιά, καθώς ένας Λόγος αντηχεί σε όλους. Διότι, αφού συγκέντρωσε ταυτόχρονα ολόκληρη την ανθρώπινη φύση ως εκκλησία και έστησε γύρω του ολόκληρο τον κόσμο ως ένα θέατρο, αναβοά τον λόγο κοινά προς όλους: «Ακούσατε», λέγοντας, «όλα τα έθνη, δώστε προσοχή όλοι οι κατοικούντες την οικουμένη, τόσο οι γηγενείς όσο και οι υιοί των ανθρώπων, είτε είναι κανείς πλούσιος ανάμεσά σας είτε τυγχάνει φτωχός». Διότι με αυτά τα τρία ζεύγη περιλαμβάνει γενικά κάθε διαφορά στον βίο των ανθρώπων. Στο πρώτο ζεύγος αναφέρει όλα τα έθνη και τους κατοικούντες την οικουμένη· έτσι ώστε με το όνομα των εθνών να σημαίνονται τα όρια των τόπων, ενώ με τη φράση που ακολουθεί, οι κάτοικοι των τόπων. Λέγοντας δε «γηγενείς» και «υιούς ανθρώπων», διακρίνει τους σαρκικούς, τους χοϊκούς και τους πιο άλογους από εκείνους που σώζονται και διατηρούν μέσα τους κάποιον χαρακτήρα της ανθρώπινης φύσης· και το ιδιαίτερο γνώρισμα του ανθρώπου είναι η ομοίωση προς το θείο. Η δε ανισότητα του βίου ως προς την πενία και τον πλούτο αποτελεί τη γενικότατη αιτία της ποικίλης και πολυειδούς ανωμαλίας των ανθρωπίνων πραγμάτων.

Προσθέτει σε αυτά στη συνέχεια τον κατάλληλο έπαινο για τα χείλη, παρομοιάζοντας την ομορφιά τους με κοκκοβαφές νήμα, του οποίου την ερμηνεία παρέθεσε ο ίδιος, ονομάζοντας το νήμα «ωραία λαλιά». Αυτό άλλωστε έχει ήδη εξεταστεί στα προηγούμενα, πώς δηλαδή με τη συνδρομή των δοντιών εξωραΐζεται η ομορφιά των χειλιών· διότι με την καθοδήγηση των δοντιών (δηλαδή των διδασκάλων) το στόμα της Εκκλησίας ομοφωνεί. Γι' αυτόν τον λόγο, πρώτα τα δόντια κουρεύονται και λούζονται και δεν μένουν άτεκνα αλλά γεννούν δίδυμα, και τότε τα χείλη διανθίζονται με την κόκκινη όψη, όταν ολόκληρη η Εκκλησία γίνει, σύμφωνα με τη συμφωνία στο αγαθό, ένα χείλος και μία φωνή.

Αλλά θα ήταν καλό, σαν πάνω σε πίνακα, να αναπαραστήσουμε με ακρίβεια μέσω του λόγου την άθληση, ώστε στην πορεία, μέσα από την ακολουθία των γεγονότων, να μας φανερωθεί η τάξη των θαυμάτων. Μόλις πριν, η άνωθεν ορμητική πνοή, αφού διασκόρπισε όλη την εναέρια και απατηλή δύναμη των δαιμόνων, γέμισε τον οίκο των αποστόλων, και το Πνεύμα, αφού διαμερίστηκε σε πύρινες γλώσσες ανάλογα με τον αριθμό εκείνων που δέχονταν τη χάρη, κατήλθε στον καθένα. Ήδη δε, μπροστά στο παράδοξο θαύμα της φωνής και της γλώσσας, έκπληξη και σύγχυση είχε καταλάβει εκείνους από κάθε έθνος που παρεπιδημούσαν στα Ιεροσόλυμα, καθώς όλοι όσοι ήταν χωρισμένοι σε ποικίλα και διαφορετικά είδη γλωσσών είχαν γίνει ξαφνικά ομόγλωσσοι με τους μαθητές, διότι η ικανότητα της ομιλίας τούς δόθηκε όχι από κάποια προηγούμενη εκπαίδευση και μελέτη, αλλά από την επιφοίτηση του Πνεύματος, η οποία χορήγησε ακαριαία αυτή τη χάρη στους αποστόλους. Διότι έπρεπε εκείνοι που διέλυσαν την ομοφωνία τους κατά την κατασκευή του γήινου πύργου, να έλθουν και πάλι σε ομοφωνία κατά την πνευματική οικοδομή της Εκκλησίας. Και για αυτόν τον λόγο, πολύ ορθά από αυτό το σημείο ξεκινά η οικονομία της χάριτος του Αγίου Πνεύματος, ώστε να κατανείμει την κοινή ευεργεσία των ανθρώπων σε κάθε διαφορετική ανθρώπινη φωνή, προκειμένου το κήρυγμα της ευσέβειας να μην περιοριστεί αποκλειστικά σε μία μόνο γλώσσα και παραμείνει άπρακτο και ανενεργό για τους αλλόγλωσσους.

Γρηγορείτε και προσεύχεσθε, για να μην εισέλθετε σε πειρασμό. Εάν η συμφωνία με σκοπό το κακό είναι κάτι το φοβερό, τότε αντιθέτως αποτελεί μεγάλο αγαθό η διάλυση εκείνων που έχουν συμφωνήσει για το κακό. Και εκείνοι λοιπόν που ομονόησαν στην κατασκευή του πύργου, με το να έχουν μία φωνή και μία γλώσσα, εμποδίστηκαν όλοι, περιπίπτοντας σε σύγχυση λόγω της μεγίστης ασέβειάς τους, ώστε να μην έχουν πλέον ομοφωνία.

Από πού, λοιπόν, είναι φανερό ότι υπήρχε μία γλώσσα; «Και όλη η γη», λέει, «ήταν ένα χείλος». Ασαφές είναι αυτό που ειπώθηκε. Η γη έχει χείλος; Σε καμία περίπτωση. Τι λέει λοιπόν, και για ποιο πράγμα; Δεν μιλάει για τούτη την αναίσθητη και ακίνητη γη, αλλά με αυτόν τον τρόπο ονόμασε το κοινό γένος των ανθρώπων, υπενθυμίζοντάς τους την οικεία τους φύση, φέρνοντας στη μνήμη τους τη μητέρα από την οποία προήλθαν. Διότι είναι διπλό ον αυτό, εννοώ ο άνθρωπος, αποτελούμενος από δύο ουσίες, την αισθητή και τη νοητή, δηλαδή το σώμα και την ψυχή, έχοντας συγγένεια και στον ουρανό και στη γη. Διότι, μέσω της νοητής ουσίας κοινωνεί με τις άνω δυνάμεις, ενώ μέσω της αισθητής έχει συνδεθεί με τα επίγεια πράγματα, όντας ένας ακριβής σύνδεσμος των δύο μερών της κτίσεως. Όταν, λοιπόν, πράττει κάτι από όσα είναι αρεστά στον Θεό, ονομάζεται πνευματικός, και δεν παίρνει το όνομά του από την ψυχή, αλλά από μια άλλη μεγαλύτερη τιμή, από την ενέργεια του Πνεύματος. Διότι δεν μας αρκεί η ψυχή για κατορθώματα αρετής, εάν δεν απολαύσουμε εκείνη τη θεία βοήθεια. Και για να μάθετε ότι η ψυχή δεν μας αρκεί για κατορθώματα —και τι λέω για κατορθώματα; ούτε καν για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε τα λεγόμενα— λέει η Γραφή: «Ο ψυχικός άνθρωπος δεν δέχεται τα του Πνεύματος». Διότι, όπως ακριβώς ονομάζει σαρκικό αυτόν που είναι υποδουλωμένος στη σάρκα, έτσι ονομάζει ψυχικό αυτόν που εμπιστεύεται τα πράγματα στους ανθρώπινους λογισμούς και δεν δέχεται την ενέργεια του Πνεύματος.

Αλλά αυτό ακριβώς που έλεγα, ότι δηλαδή, όταν μεν πράττουμε το αγαθό ονομαζόμαστε πνευματικοί· όταν όμως αμαρτήσουμε και παραστρατήσουμε και πράξουμε κάτι ανάξιο της ευγενούς μας καταγωγής, μας προσφωνεί με βάση την ευτελή μας φύση, ονομάζοντάς μας γη. Επειδή, λοιπόν, και εδώ πρόκειται να κατηγορήσει κάποιους από εκείνους που οικοδόμησαν τον πύργο, εκείνους που παρασύρθηκαν από αλαζονεία, αυτούς που σχημάτισαν υπερβολική ιδέα για τη δική τους αξία, και πρόκειται να κατακρίνει την έπαρσή τους, γι' αυτόν τον λόγο τους ονόμασε με βάση την ευτελή τους ουσία, λέγοντας: «Και ήταν όλη η γη ένα χείλος». Και για να μάθετε ότι έτσι μας αποκαλεί όταν αμαρτάνουμε, και τον Αδάμ μετά την αμαρτία έτσι ακριβώς τον ονόμασε λέγοντας: «Γη είσαι, και στη γη θα επιστρέψεις»· και όμως δεν ήταν μόνο γη, αλλά είχε και αθάνατη ψυχή.

Και για να μάθεις ότι δεν αναφέρεται στη γη, αλλά στους αμαρτωλούς, πρόσθεσε ότι: «Και με την πνοή των χειλέων του θα εξολοθρεύσει τους ασεβείς». Βλέπεις ότι και εδώ ονόμασε γη τους αμαρτωλούς; Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά, όταν ακούσεις ότι «Όλη η γη ήταν ένα χείλος», να αναλογίζεσαι πάλι την ανθρώπινη φύση· διότι μας υπενθυμίζει τη δική μας ευτέλεια. Άλλωστε, είναι μεγάλο αγαθό να εξετάζουμε τη δική μας καταγωγή και να γνωρίζουμε από τι έχουμε συσταθεί. Αρκεί αυτή η διδασκαλία ταπεινοφροσύνης, δηλαδή η εξέταση της φύσεώς μας· έχει τη δύναμη να καταστείλει όλα τα πάθη και να φέρει γαλήνη στη διάνοια. Γι' αυτόν τον λόγο προέτρεπε κάποιος λέγοντας: «Πρόσεχε τον εαυτό σου· αναλογίσου τη φύση και την κατασκευή σου, και αυτό σου αρκεί για να παραμένεις διαρκώς σε ηρεμία».

Με αυτόν τον τρόπο να καταστέλλετε τον θυμό, έτσι να καταπραΰνετε την επιθυμία, έτσι να καταρρίπτετε την αλαζονεία. «Και όλη η γη είχε ένα χείλος, και μία φωνή σε όλους». Ιδού το ζητούμενο ακόμη. Ο λόγος δεν γίνεται για αυτήν (τη γη), αλλά για το ότι όλοι οι άνθρωποι είχαν μία φωνή. Γιατί όμως ονόμασε τη φωνή «ένα χείλος»; Είναι συνήθεια της Γραφής να ονομάζει με αυτόν τον τρόπο τα λόγια, γλώσσα. Είναι δε αναγκαίο να το γνωρίζουμε και αυτό εξαιτίας των αιρετικών, οι οποίοι κατηγορούν τη δημιουργία του Θεού, λέγοντας ότι το σώμα είναι πονηρό. Διότι, επειδή η Γραφή ονομάζει τα πονηρά κινήματα της διανοίας με τα ονόματα των μελών του σώματος —όπως για παράδειγμα όταν λέει: «Ακόνισαν τη γλώσσα τους σαν του φιδιού» και «Η γλώσσα τους είναι κοφτερό μαχαίρι»—, νομίζουν λοιπόν μερικοί ότι αυτά λέγονται για το σαρκικό όργανο της γλώσσας. Δεν λέγονται όμως για τη γλώσσα —μη γένοιτο— διότι αυτή είναι έργο του Θεού, αλλά για τα φονικά λόγια, τα οποία σκοτώνουν ανθρώπους και επιφέρουν πλήγματα χειρότερα από το ξίφος.

«Η γλώσσα τους είναι μάχαιρα οξεία»· και πάλι: «Χείλη δόλια στην καρδιά, και μέσα από την καρδιά μίλησε κακά»· δεν αναφέρεται στο μέλος του σώματος, αλλά στα ύπουλα λόγια. Έτσι και εδώ, λέγοντας, «Και ήταν όλη η γη ένα χείλος», δεν δίδαξε τούτο, ότι δηλαδή όλοι οι άνθρωποι είχαν ένα χείλος, αλλά με τη λέξη χείλος ονόμασε τη φωνή. Διότι, αφού είπε, «Ήταν όλη η γη ένα χείλος», πρόσθεσε, «Και μία φωνή σε όλους». Έτσι, όταν λέει, «Τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους», δεν κατηγορεί τον λάρυγγα, αλλά τα κακά λόγια που ανεβαίνουν από εκεί, τα νεκρά δόγματα.

ΟΜΙΛΙΑ Λ΄. «Και όλη η γη είχε μία γλώσσα και μία φωνή για όλους». α΄. Ιδού, φθάσαμε λοιπόν στο τέλος της αγίας Τεσσαρακοστής, διανύσαμε τον πλου της νηστείας και καταπλεύσαμε πλέον στο λιμάνι με τη χάρη του Θεού.

Είδες με πόσους τρόπους μας συνέδεσε; Αλλά όμως ούτε αυτά δεν του φάνηκαν αρκετά, παρά φρόντισε να έχουμε ανάγκη και ο ένας τον άλλον, για να μας ενώσει και με αυτόν τον τρόπο, επειδή κυρίως οι ανάγκες δημιουργούν τις φιλίες. Γι' αυτό ακριβώς δεν επέτρεψε να παράγονται τα πάντα παντού, ώστε και εξ αυτού του λόγου να μας αναγκάσει να ερχόμαστε σε επικοινωνία μεταξύ μας. Και αφού μας έκανε να έχουμε ανάγκη ο ένας τον άλλον, έκανε πάλι εύκολη τη συναναστροφή· διότι, αν δεν συνέβαινε αυτό, το πράγμα θα κατέληγε σε άλλη δυσαρέσκεια και δυσχέρεια. Διότι, αν αυτός που είχε ανάγκη από γιατρό ή ξυλουργό ή άλλον τεχνίτη έπρεπε να αναλάβει μακρινό ταξίδι, τα πάντα θα είχαν καταστραφεί. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο κατασκεύασε και τις πόλεις, και τους συγκέντρωσε όλους μαζί. Και για να μπορούμε να επικοινωνούμε εύκολα και με τους μακρινούς, άπλωσε ανάμεσά μας τη θάλασσα και έδωσε ταχύτητα στους ανέμους, καθιστώντας έτσι εύκολα τα ταξίδια. Στην αρχή, μάλιστα, τους συγκέντρωσε όλους σε έναν τόπο, και δεν τους διέσπειρε νωρίτερα, παρά μόνο όταν εκείνοι που πρώτοι έλαβαν το δώρο χρησιμοποίησαν την ομόνοια για κακό σκοπό· αλλά μας ένωσε από κάθε άποψη, και μέσω της φύσης και της συγγένειας και της γλώσσας και του τόπου. Και όπως δεν ήθελε να εκπέσουμε από τον παράδεισο (διότι, αν το ήθελε, δεν θα είχε τοποθετήσει εξαρχής εκεί τον άνθρωπο που έπλασε), αλλά αιτία ήταν εκείνος που παράκουσε, έτσι δεν θέλησε να μιλάμε και διαφορετικές γλώσσες· επειδή, αν το ήθελε, θα το είχε κάνει αυτό εξαρχής· ενώ αντίθετα όλη η γη είχε ένα στόμα, και μία φωνή υπήρχε για όλους.

ΟΜΙΛΙΑ ΛΕ΄. Μην νομίσετε ότι ήλθα για να φέρω ειρήνη στη γη· δεν ήλθα για να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα. α΄. Πάλι παραθέτει τα πιο δυσβάστακτα, και μάλιστα με μεγάλη έμφαση· και αυτό ακριβώς που επρόκειτο να φέρουν ως αντίρρηση, το λέγει προκαταβολικά. Διότι, για να μην πουν ακούγοντας αυτά: «Γι' αυτό λοιπόν ήλθες, για να εξοντώσεις και εμάς και εκείνους που μας υπακούν, και να γεμίσεις τη γη με πόλεμο;», ο ίδιος λέγει πρωτύτερα: «Δεν ήλθα για να φέρω ειρήνη στη γη». Πώς λοιπόν τους έδωσε εντολή, όταν μπαίνουν σε κάθε σπίτι, να εύχονται ειρήνη; Πώς επίσης οι άγγελοι έλεγαν: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη»; Πώς επίσης και όλοι οι προφήτες αυτό το χαρμόσυνο μήνυμα έφερναν; Διότι αυτό προπαντός είναι ειρήνη: όταν το άρρωστο μέρος αποκόπτεται, όταν το στασιαστικό στοιχείο αποχωρίζεται. Επειδή έτσι είναι δυνατόν να ενωθεί ο ουρανός με τη γη. Αφού και ο ιατρός με αυτόν τον τρόπο διασώζει το υπόλοιπο σώμα, όταν δηλαδή αποκόψει το ανίατο μέρος· και ο στρατηγός, όταν οδηγήσει σε διάσπαση εκείνους που ομονοούν για κακό σκοπό. Έτσι συνέβη και στην περίπτωση εκείνου του πύργου (της Βαβέλ)· διότι την κακή ειρήνη διέλυσε η αγαθή διαφωνία, και αυτή δημιούργησε την ειρήνη. Έτσι και ο Παύλος δίχασε εκείνους που είχαν συνασπιστεί εναντίον του. Στην περίπτωση δε του Ναβουθέ, η συμφωνία εκείνη αποδείχθηκε τότε χειρότερη από κάθε πόλεμο. Διότι η ομόνοια δεν είναι παντού καλό πράγμα· αφού και οι ληστές συμφωνούν μεταξύ τους. Επομένως, ο πόλεμος δεν είναι αποτέλεσμα της δικής Του προθέσεως, αλλά της δικής τους προαιρέσεως.

Δʹ. Αυτόν λοιπόν τον κανόνα ας τηρούμε διαρκώς, και αυτόν, αν θέλετε, ας εφαρμόσουμε και στην προκειμένη υπόθεση. Έδωσε κοινή γλώσσα σε όλους· αυτό είναι έργο της δικής του φιλανθρωπίας. Εκείνοι όμως δεν έκαναν τη δέουσα χρήση του δώρου, αλλά εξέκλιναν σε έσχατη παραφροσύνη· γι' αυτό τους αφαίρεσε και πάλι ό,τι τους είχε δοθεί. Διότι, αν, επειδή ακριβώς είχαν μία γλώσσα, ξέπεσαν σε τόση ανοησία ώστε να θελήσουν να οικοδομήσουν πύργο μέχρι τον ουρανό, εάν δεν τιμωρούνταν πάραυτα, άραγε δεν θα επιθυμούσαν να καταλάβουν και αυτήν την ίδια την κορυφή του ουρανού;

Διότι αυτό σημαίνει το «Έκλιναν βασιλείες, έδωσε τη φωνή του ο Ύψιστος»· σαν να έλεγε κανείς, κυρίευσε τις πόλεις με μόνη τη φωνή. Βέβαια, η έκφραση είναι υλική και τα λεγόμενα διατυπώνονται με πιο ανθρώπινο τρόπο. Διότι ο Θεός δεν νικά με φωνή και κραυγή, αλλά μόνο με ένα νεύμα και με το θέλημά Του. Ωστόσο, για να ανυψώσει τον νου από τις πιο υλικές παραστάσεις, χρησιμοποίησε μια έκφραση ανώτερη από τις άλλες. Διότι, επειδή τον παρουσιάζει διαρκώς να εξοπλίζεται, θέλοντας να δείξει ότι όλα εκείνα έχουν ειπωθεί μεταφορικά, αλληγορικά και με συγκατάβαση (αφού ο Θεός δεν έχει ανάγκη από κανένα από αυτά), πρόσθεσε: «Έδωσε τη φωνή Του και σείστηκε η γη», δείχνοντας ότι δεν συγκλονίζει μόνο πόλεις, έθνη και χώρες, αλλά και αυτό το ίδιο το στοιχείο της φύσεως. Συνηθίζει, βέβαια, να ονομάζει «γη» και τα πλήθη των ανθρώπων, όπως όταν λέει: «Και όλη η γη είχε μία γλώσσα». Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας. Βοηθός μας είναι ο Θεός του Ιακώβ. Το δε εβραϊκό κείμενο, αντί του «των δυνάμεων», ανέφερε «Σαβαώθ». Πρόσεξε πώς ανάγει τον λόγο από τη γη στον ουρανό, στα άπειρα πλήθη των αγγέλων, στα έθνη των αρχαγγέλων, στις άνω δυνάμεις. Διότι, λέει, τι μου αναφέρεις στρατόπεδα, βαρβάρους και φθαρτούς ανθρώπους; Αναλογίσου την ισχύ Του από τη βασιλεία Του στους ουρανούς, από το πόσα στρατόπεδα αόρατων δυνάμεων έχει τεταγμένα υπό την εξουσία Του. Και πολύ ορθά τις ονόμασε «δυνάμεις», υποδεικνύοντας την ισχύ τους· πράγμα που λέει και αλλού: «Δυνατοί στην ισχύ, που εκτελούν τον λόγο Του».

Επειδή όμως κρίθηκε από τους προϊσταμένους να καλλιεργώ αμπέλια, και κατά τη διάρκεια αυτή να ασχοληθώ λίγο και με τα γράμματα, φάνηκε καλό στον Θεό και σε μένα, ώστε να εμπεδώσω την ακολουθία του νυχθημέρου που συνηθίζεται στους μοναχούς. Αλλά η θεία χάρη μού δώρισε ακόμη περισσότερα από αυτά, ώστε να μπορώ να απαγγέλλω εξ ολοκλήρου τον θείο Ψαλτήρα. Και επειδή με επισκέφθηκε πάλι κάποια θεία πρόνοια για να με απομακρύνει από τους θορύβους του κοινοβίου σε ένα καταφύγιο ησυχίας, έγινε κι αυτό με την ευδοκία του Θεού. Τότε λοιπόν, βρίσκοντας άφθονο χρόνο ησυχίας και διατηρώντας στη μνήμη μου τα προαναφερθέντα θεία λόγια, αναζητούσα πριν από κάθε άλλο βιβλίο εκείνη την προφητεία. Όταν τη βρήκα, αποστήθισα με τη βοήθεια του Θεού και με πόθο τα όσα περιείχε, όχι μόνο τα σχετικά με τη δημιουργία του κόσμου σε έξι ημέρες, αλλά και τα περί του παραδείσου και της παραβάσεως, καθώς και περί του κατακλυσμού και της κατασκευής του πύργου και μέχρι τον φιλόθεο Αβραάμ, και έτρεφα μεγάλο θαυμασμό για τα θεία λόγια αυτής της Γραφής.

Διότι, όπως ακριβώς πριν από τον κατακλυσμό, όταν αυξήθηκαν οι άνθρωποι και έγιναν πολλοί, τους γεννήθηκαν και κόρες, εξαιτίας των οποίων και οδηγήθηκαν ξαφνικά στον αφανισμό, έτσι και μετά τον κατακλυσμό, όταν αυξήθηκαν και προχώρησαν σε ανόητα έργα, χάνοντας το ένα γένος και τη μία γλώσσα, ξαφνικά μετατράπηκαν σε πολλά γένη και πολλές γλώσσες. Διότι η Θεία Γραφή λέει ότι από αυτούς τους τρεις γιους του Νώε «διασκορπίστηκαν τα νησιά των εθνών πάνω στη γη μετά τον κατακλυσμό». «Και όλη η γη είχε μία γλώσσα και μία φωνή για όλους». Και αφού μετακινήθηκαν από την Ανατολή, ήρθαν στη γη Σενάαρ, η οποία ερμηνεύεται ως γη της Χαλάνης. Διότι, βέβαια, ο τόπος δεν ονομάστηκε Χαλάνη επειδή χάλασε ο πύργος, αλλά, και πριν λάβει αυτή την ονομασία, το όνομα προδιέγραφε ξεκάθαρα αυτό που επρόκειτο να συμβεί.

Αλλά μόλις έφτασες στην πόλη, προφέροντας τα λόγια της Γραφής: «ελάτε να ανεβούμε για να δούμε τα έργα τους και να συγχύσουμε τα βουλεύματά τους», αμέσως, σαν ιστό αράχνης, διέλυσες τις δόλιες ραδιουργίες, και την ομοψυχία την οποία είχαν στερεώσει με πολλούς τρόπους, έχοντας γίνει ένα χείλος και μία φωνή, τη μετέτρεψες σε διχασμό και διχόνοια.

Αλλ' Εκείνος, ο οποίος με τη σύγχυση των γλωσσών απέτρεψε από το εγχείρημά τους εκείνους τους παλαιούς τολμητίες και κατασκευαστές του πύργου, Αυτός, στρέφοντας ενάντια στον ίδιο του τον εαυτό και τούτον τον νέο κατασκευαστή πύργου, ο οποίος καυχήθηκε άμετρα ότι θα φθάσει στο υπέρτατο ύψος, θα τον συγχύσει, θα τον συνταράξει και θα τον κατακρημνίσει μαζί με το κατασκεύασμά του· και ας εξετάσουμε πώς.

Τι θα μπορούσε να πει κανείς για τις οργές, τις λύπες, τους κάθε είδους όρκους, τις μεταμέλειες, τις κατάρες, τους θυμούς, τα πολυειδή και στρεβλά σοφίσματα της αθέτησης των υποσχέσεων· για τη γιγαντομαχία στη Γένεση, κατά την οποία λέγεται ότι επιβουλεύτηκε από φόβο εκείνους τους δυνατούς άνδρες, και μάλιστα ενώ αυτοί είχαν μηχανευτεί την οικοδόμηση όχι προς αδικία κάποιων άλλων, αλλά υπέρ της δικής τους σωτηρίας· και για εκείνο το συμβούλιο στον ουρανό που στήθηκε με σκοπό τον δόλο και την απάτη του Αχαάβ· και για τα υλόφρονα και εταιρικά πάθη των Ασμάτων, και για όσα άλλα ιερά σύμβολα της θεοπλαστίας που τολμά τα πάντα, τα οποία προβάλλονται ως ορατά φαινόμενα έναντι των κρυφών, πεπληθυσμένα και μεριστά έναντι των ενιαίων και αμερίστων, και μορφοποιημένα και πολύμορφα έναντι των άμορφων και ατύπωτων; Αν κάποιος μπορέσει να διακρίνει την εσωτερική και κρυμμένη ευπρέπεια αυτών, θα τα βρει όλα μυστικά και θεοειδή και γεμάτα από άφθονο θεολογικό φως.