Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 11:2

Βιβλίο Α΄. Γένεσις. Το βιβλίο αυτό της Γενέσεως, ο Μωυσής είναι εκείνος που το εξέφρασε και το έγραψε κατόπιν προστάγματος του Κυρίου. Ονομάζεται δε έτσι, επειδή περιέχει τη γένεση των πάντων, του ουρανού και της γης, και των ανθρώπων και όλων αυτών των ορατών δημιουργημάτων, καθώς και την ίδια τη φύτευση του παραδείσου. Εξηγεί δε ότι την μεν πρώτη ημέρα δημιουργήθηκε το φως· τη δεύτερη το στερέωμα, το οποίο ο Θεός ονόμασε ουρανό· την τρίτη συγκεντρώθηκαν τα ύδατα και φάνηκε η ξηρά, και τις μεν συγκεντρώσεις των υδάτων τις ονόμασε θάλασσες, την δε ξηρά την ονόμασε γη, και εβλάστησε η γη χλωρό χόρτο και κάθε είδους δέντρο· την τέταρτη προήλθαν ο ήλιος και η σελήνη και όλος ο χορός των αστέρων· την πέμπτη έγινε η γένεση των πτηνών, των ιχθύων και των κητών που βρίσκονται στα ύδατα· την έκτη των τετραπόδων, των θηρίων, των ερπετών και των κτηνών, καθώς και η πλάση του ανθρώπου κατ' εικόνα Θεού και καθ' ομοίωσιν· την δε έβδομη κατέπαυσε ο Θεός από τα έργα του και την ευλόγησε. Περιλαμβάνεται επίσης σε αυτό το βιβλίο η παράβαση του Αδάμ και η εκδίωξη από τον παράδεισο, ο φόνος του Άβελ από τον αδελφό του τον Κάιν, η μετάθεση του Ενώχ, η κατασκευή της κιβωτού, ο κατακλυσμός που έγινε επί Νώε, η ανέγερση του πύργου, η διαίρεση των γλωσσών, η διασπορά των εθνών και η έξοδος του Αβραάμ από τους Χαλδαίους.

Διότι κάποιοι, έχοντας καταδικαστεί για ανόσια σχέδια και παράλογες επιπολαιότητες, την μετέτρεψαν σε μια διαφορετική και ασύμφωνη γλώσσα. «Διότι ήταν», λέει, «όλη η γη μια γλώσσα και μια φωνή για όλους. Και συνέβη, καθώς μετακινούνταν από την ανατολή, βρήκαν μια πεδιάδα στη γη Σεναάρ και κατοίκησαν εκεί. Και είπε ο καθένας στον πλησίον του: Ελάτε να φτιάξουμε πλίνθους και να τους ψήσουμε στη φωτιά. Και οι πλίνθοι τους έγιναν σαν πέτρα, και η άσφαλτος τους χρησίμευσε ως πηλός. Και είπαν: Ελάτε, ας οικοδομήσουμε για τον εαυτό μας μια πόλη και έναν πύργο, του οποίου η κορυφή θα φτάνει έως τον ουρανό, και ας κάνουμε όνομα για τους εαυτούς μας πριν διασκορπιστούμε σε όλη τη γη. Έπειτα κατεβαίνει ο Θεός, διότι έτσι αναφέρει το ιερό Γράμμα, και συγχέει τις γλώσσες τους, και τους διασκορπίζει σε όλη τη γη». Ο Θεός των όλων επιτίμησε τα εγχειρήματά τους, όχι επειδή φοβήθηκε την κατάληξη· αλλά επειδή είχαν σκεφτεί κάτι υπεροπτικό, χρησιμοποιώντας την έμφυτη αγαθότητά Του, τους σταματά από τα εγχειρήματά τους με την πολυγλωσσία· δείχνοντας ότι τις σκέψεις που ξεπερνούν το ανθρώπινο μέτρο, ακόμη κι αν προχωρούν μέσα από ακατόρθωτους τρόπους, δεν τις αφήνει ανεπιτίμητες. Αυτός λοιπόν συγχέει τις γλώσσες, διότι τα έργα που απαιτούν την τέχνη και, βεβαίως, την εξουσία αποκλειστικά και μόνο του Δημιουργού, δεν αρμόζουν σε κανέναν άλλον, παρά μόνο σε Αυτόν.

Περί της πυργοποιίας. Εκείνοι που οικοδομούσαν τον πύργο της Χαλάνης, έχοντας αναχωρήσει από τη χώρα του φωτός της ανατολής, εννοώ δηλαδή από τη μία και αληθινή θεογνωσία, ήρθαν στη γη Σενάαρ, η οποία ερμηνεύεται ως «Βλάσφημα δόντια», και αφού εξέπεσαν σε πολλές δοξασίες περί Θεού, συνθέτοντας τον λόγο της κάθε δοξασίας σαν να ήταν πλίνθοι, οικοδόμησαν σαν άλλον πύργο την πολυθεϊστική αθεΐα.

Δʹ. Εμείς όμως δεν είμαστε έτσι. Αντιθέτως, ως προς τη θεότητα ομοφρονούμε και συμφωνούμε, όχι λιγότερο από ό,τι η ίδια η θεότητα με τον εαυτό της, αν δεν είναι υπερβολή να πούμε κάτι τέτοιο, και έχουμε γίνει ένα χείλος και μία φωνή, αντίθετα με εκείνους που έχτιζαν τον πύργο στο παρελθόν. Διότι εκείνοι ομοφρονούσαν για το κακό· σε εμάς όμως η ομόνοια αποβλέπει στο απόλυτα άριστο, ώστε με μία ψυχή και με ένα στόμα να δοξάζουμε τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, και να λέγεται για εμάς ότι όντως ο Θεός είναι ανάμεσά μας, Αυτός που ενώνει εκείνους που διαφυλάττουν την ενότητά Του, και που δοξάζει όσους Τον δοξάζουν· και όχι μόνο να λέγεται, αλλά και να πιστεύεται. Υπάρχουν βέβαια άλλα ζητήματα για τα οποία διαφωνήσαμε. Κακώς βέβαια συνέβη και σε αυτά, διότι δεν θα το αρνηθώ (επειδή δεν έπρεπε να δώσουμε καμία δίοδο ή λαβή στον πονηρό, ούτε ελευθερία στις πονηρές γλώσσες), αλλά όχι σε τόσο μεγάλο βαθμό, όσο νομίζουν εκείνοι που διαβάλλουν τα ζητήματά μας. Διότι, αφού έπρεπε να σφάλουμε σε κάτι, όντας άνθρωποι, σε τούτο σφάλαμε: αναπτύξαμε υπερβολική αγάπη προς τους ποιμένες μας, και δεν μπορούσαμε να βρούμε ποιο από τα δύο πρόσωπα ήταν το προτιμότερο, μέχρι που φτάσαμε στο σημείο να θαυμάζουμε και τα δύο εξίσου. Αυτό είναι το έγκλημά μας· γι' αυτό ας μας δικάσει ή ας μας αθωώσει όποιος θέλει· αυτή είναι η ασφάλεια των αιρετικών· πέραν όμως τούτου δεν υπάρχει τίποτα άλλο, όσο και αν το θέλετε πολύ. «Μύγες που ψοφούν και σαπίζουν, βρωμίζουν το λάδι», λέει εκείνος που το έγραψε· ο φθόνος θα θελήσει μεν να βλάψει τα καλά, αλλά δεν θα μπορέσει.

Αλλά θα ήταν καλό, σαν πάνω σε πίνακα, να αναπαραστήσουμε με ακρίβεια μέσω του λόγου την άθληση, ώστε στην πορεία, μέσα από την ακολουθία των γεγονότων, να μας φανερωθεί η τάξη των θαυμάτων. Μόλις πριν, η άνωθεν ορμητική πνοή, αφού διασκόρπισε όλη την εναέρια και απατηλή δύναμη των δαιμόνων, γέμισε τον οίκο των αποστόλων, και το Πνεύμα, αφού διαμερίστηκε σε πύρινες γλώσσες ανάλογα με τον αριθμό εκείνων που δέχονταν τη χάρη, κατήλθε στον καθένα. Ήδη δε, μπροστά στο παράδοξο θαύμα της φωνής και της γλώσσας, έκπληξη και σύγχυση είχε καταλάβει εκείνους από κάθε έθνος που παρεπιδημούσαν στα Ιεροσόλυμα, καθώς όλοι όσοι ήταν χωρισμένοι σε ποικίλα και διαφορετικά είδη γλωσσών είχαν γίνει ξαφνικά ομόγλωσσοι με τους μαθητές, διότι η ικανότητα της ομιλίας τούς δόθηκε όχι από κάποια προηγούμενη εκπαίδευση και μελέτη, αλλά από την επιφοίτηση του Πνεύματος, η οποία χορήγησε ακαριαία αυτή τη χάρη στους αποστόλους. Διότι έπρεπε εκείνοι που διέλυσαν την ομοφωνία τους κατά την κατασκευή του γήινου πύργου, να έλθουν και πάλι σε ομοφωνία κατά την πνευματική οικοδομή της Εκκλησίας. Και για αυτόν τον λόγο, πολύ ορθά από αυτό το σημείο ξεκινά η οικονομία της χάριτος του Αγίου Πνεύματος, ώστε να κατανείμει την κοινή ευεργεσία των ανθρώπων σε κάθε διαφορετική ανθρώπινη φωνή, προκειμένου το κήρυγμα της ευσέβειας να μην περιοριστεί αποκλειστικά σε μία μόνο γλώσσα και παραμείνει άπρακτο και ανενεργό για τους αλλόγλωσσους.

Γι' αυτόν τον λόγο, και εκείνοι που διακατέχονται από πάθος για τα πράγματα του κόσμου, όταν αποκτήσουν άφθονο πλούτο και εξουσία, σαν να λησμονούν τη δική τους φύση, επιθυμούν να υψώνονται τόσο πολύ, μέχρι να κατακρημνιστούν στον ίδιο τον πυθμένα. Και αυτό θα μπορούσε να το διαπιστώσει κανείς να συμβαίνει καθημερινά, και ούτε με αυτό να συνετίζονται οι υπόλοιποι, αλλά για λίγο μόνο να συγκρατούνται, και μεμιάς να παραδίδουν τα πάντα στη λήθη, βαδίζοντας και πάλι στον ίδιο δρόμο με εκείνους και οδηγούμενοι στον ίδιο γκρεμό· πράγμα που μπορεί κανείς να δει ότι συνέβη και τώρα με αυτούς εδώ. «Και συνέβη, καθώς μετακινούνταν από την ανατολή, βρήκαν μια πεδιάδα στη γη Σενναάρ και κατοίκησαν εκεί». Δες πώς σιγά-σιγά μας διδάσκει το άστατο της γνώμης τους. Επειδή είδαν, λέει, την πεδιάδα, μετανάστευσαν, εγκατέλειψαν την προηγούμενη κατοικία τους και κατοίκησαν εκεί. Έπειτα λέει: «Είπε ο καθένας στον πλησίον του: Ελάτε, ας κατασκευάσουμε πλίνθους και ας τους ψήσουμε στη φωτιά».

ΟΜΙΛΙΑ ΛΕ΄. Μην νομίσετε ότι ήλθα για να φέρω ειρήνη στη γη· δεν ήλθα για να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα. α΄. Πάλι παραθέτει τα πιο δυσβάστακτα, και μάλιστα με μεγάλη έμφαση· και αυτό ακριβώς που επρόκειτο να φέρουν ως αντίρρηση, το λέγει προκαταβολικά. Διότι, για να μην πουν ακούγοντας αυτά: «Γι' αυτό λοιπόν ήλθες, για να εξοντώσεις και εμάς και εκείνους που μας υπακούν, και να γεμίσεις τη γη με πόλεμο;», ο ίδιος λέγει πρωτύτερα: «Δεν ήλθα για να φέρω ειρήνη στη γη». Πώς λοιπόν τους έδωσε εντολή, όταν μπαίνουν σε κάθε σπίτι, να εύχονται ειρήνη; Πώς επίσης οι άγγελοι έλεγαν: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη»; Πώς επίσης και όλοι οι προφήτες αυτό το χαρμόσυνο μήνυμα έφερναν; Διότι αυτό προπαντός είναι ειρήνη: όταν το άρρωστο μέρος αποκόπτεται, όταν το στασιαστικό στοιχείο αποχωρίζεται. Επειδή έτσι είναι δυνατόν να ενωθεί ο ουρανός με τη γη. Αφού και ο ιατρός με αυτόν τον τρόπο διασώζει το υπόλοιπο σώμα, όταν δηλαδή αποκόψει το ανίατο μέρος· και ο στρατηγός, όταν οδηγήσει σε διάσπαση εκείνους που ομονοούν για κακό σκοπό. Έτσι συνέβη και στην περίπτωση εκείνου του πύργου (της Βαβέλ)· διότι την κακή ειρήνη διέλυσε η αγαθή διαφωνία, και αυτή δημιούργησε την ειρήνη. Έτσι και ο Παύλος δίχασε εκείνους που είχαν συνασπιστεί εναντίον του. Στην περίπτωση δε του Ναβουθέ, η συμφωνία εκείνη αποδείχθηκε τότε χειρότερη από κάθε πόλεμο. Διότι η ομόνοια δεν είναι παντού καλό πράγμα· αφού και οι ληστές συμφωνούν μεταξύ τους. Επομένως, ο πόλεμος δεν είναι αποτέλεσμα της δικής Του προθέσεως, αλλά της δικής τους προαιρέσεως.

Δʹ. Αυτόν λοιπόν τον κανόνα ας τηρούμε διαρκώς, και αυτόν, αν θέλετε, ας εφαρμόσουμε και στην προκειμένη υπόθεση. Έδωσε κοινή γλώσσα σε όλους· αυτό είναι έργο της δικής του φιλανθρωπίας. Εκείνοι όμως δεν έκαναν τη δέουσα χρήση του δώρου, αλλά εξέκλιναν σε έσχατη παραφροσύνη· γι' αυτό τους αφαίρεσε και πάλι ό,τι τους είχε δοθεί. Διότι, αν, επειδή ακριβώς είχαν μία γλώσσα, ξέπεσαν σε τόση ανοησία ώστε να θελήσουν να οικοδομήσουν πύργο μέχρι τον ουρανό, εάν δεν τιμωρούνταν πάραυτα, άραγε δεν θα επιθυμούσαν να καταλάβουν και αυτήν την ίδια την κορυφή του ουρανού;

Τι σημαίνει ο πύργος που οικοδομείται στη γη Σενναάρ; Οικοδομούμε και εμείς πύργο όταν μετακινηθούμε από ανατολάς, δηλαδή όταν απομακρυνθούμε από τη γνώση· και ερχόμαστε στη γη Σενναάρ, δηλαδή στο πάθος της γαστριμαργίας· διότι η λέξη Σενναάρ ερμηνεύεται «εγρήγορση των δοντιών»· έπειτα οικοδομούμε πύργο, δηλαδή δίνουμε μεγάλη σημασία στα σαρκικά πάθη και τον οικοδομούμε συνδέοντας πάθος με πάθος. Έως τον ουρανό· διότι ποτέ δεν θέλουν να σταματήσουν όσοι επιδεικνύουν ζήλο για τα μάταια, αλλά διακατέχονται από ακόρεστη επιθυμία για αυτά. Ο Θεός όμως παύει την οικοδόμηση του πύργου και συγχέει τις γλώσσες, όταν, παιδαγωγώντας μας προς το συμφέρον μας, ανακόπτει την κακία μας· διότι, όταν παιδαγωγεί με ασθένεια αυτόν που έχει νικηθεί από την ακαθαρσία της πορνείας ή όταν σωφρονίζει με φτώχεια αυτόν που είναι υποδουλωμένος στη γαστριμαργία, είναι σαν να προκαλεί ανακοπή του πύργου των παθών, συγχέοντας ταυτόχρονα και τις γλώσσες· επειδή, έχοντας καταστείλει με την ασθένεια τον πόρνο, ο οποίος πάντοτε είχε στο μυαλό του την πορνεία, και κάνοντάς τον να απασχολείται με την υγεία του σώματος, είναι σαν να προκάλεσε σύγχυση στη φωνή της συνεχούς ενασχόλησής του με το πάθος.

Επειδή όμως κρίθηκε από τους προϊσταμένους να καλλιεργώ αμπέλια, και κατά τη διάρκεια αυτή να ασχοληθώ λίγο και με τα γράμματα, φάνηκε καλό στον Θεό και σε μένα, ώστε να εμπεδώσω την ακολουθία του νυχθημέρου που συνηθίζεται στους μοναχούς. Αλλά η θεία χάρη μού δώρισε ακόμη περισσότερα από αυτά, ώστε να μπορώ να απαγγέλλω εξ ολοκλήρου τον θείο Ψαλτήρα. Και επειδή με επισκέφθηκε πάλι κάποια θεία πρόνοια για να με απομακρύνει από τους θορύβους του κοινοβίου σε ένα καταφύγιο ησυχίας, έγινε κι αυτό με την ευδοκία του Θεού. Τότε λοιπόν, βρίσκοντας άφθονο χρόνο ησυχίας και διατηρώντας στη μνήμη μου τα προαναφερθέντα θεία λόγια, αναζητούσα πριν από κάθε άλλο βιβλίο εκείνη την προφητεία. Όταν τη βρήκα, αποστήθισα με τη βοήθεια του Θεού και με πόθο τα όσα περιείχε, όχι μόνο τα σχετικά με τη δημιουργία του κόσμου σε έξι ημέρες, αλλά και τα περί του παραδείσου και της παραβάσεως, καθώς και περί του κατακλυσμού και της κατασκευής του πύργου και μέχρι τον φιλόθεο Αβραάμ, και έτρεφα μεγάλο θαυμασμό για τα θεία λόγια αυτής της Γραφής.

Και ήλθαν στη γη Σεναάρ, και «αφού βρήκαν πεδιάδα», δηλαδή τόπο καλό και απολύτως κατάλληλο για κατοικία και οικοδόμηση πόλης, «κατοίκησαν εκεί». «Και είπε ο καθένας στον πλησίον του: ελάτε να κατασκευάσουμε πλίνθους και να τους ψήσουμε στη φωτιά», και «ας οικοδομήσουμε με αυτούς πόλη και πύργο, του οποίου η κορυφή θα φτάνει έως τον ουρανό, και ας δημιουργήσουμε για εμάς όνομα πριν διασκορπιστούμε στο πρόσωπο όλης της γης». Ουδαμού υπήρξε μνήμη Θεού, ούτε ελάχιστη αναφορά στον Θεό, αλλά «ας οικοδομήσουμε για τους εαυτούς μας και ας δημιουργήσουμε για τους εαυτούς μας όνομα». Και ιδού, δημιούργησαν για τον εαυτό τους ένα αλησμόνητο όνομα, αλλά φαύλο και ατιμωτικό, τον πύργο της Χαλάνης, και τη διαίρεση σε εβδομήντα δύο γλώσσες, ισάριθμες με τους λαούς. «Και έγινε σε αυτούς ο πλίνθος πέτρα, και η άσφαλτος ήταν σε αυτούς πηλός».

Αλλ' Εκείνος, ο οποίος με τη σύγχυση των γλωσσών απέτρεψε από το εγχείρημά τους εκείνους τους παλαιούς τολμητίες και κατασκευαστές του πύργου, Αυτός, στρέφοντας ενάντια στον ίδιο του τον εαυτό και τούτον τον νέο κατασκευαστή πύργου, ο οποίος καυχήθηκε άμετρα ότι θα φθάσει στο υπέρτατο ύψος, θα τον συγχύσει, θα τον συνταράξει και θα τον κατακρημνίσει μαζί με το κατασκεύασμά του· και ας εξετάσουμε πώς.

Τι θα μπορούσε να πει κανείς για τις οργές, τις λύπες, τους κάθε είδους όρκους, τις μεταμέλειες, τις κατάρες, τους θυμούς, τα πολυειδή και στρεβλά σοφίσματα της αθέτησης των υποσχέσεων· για τη γιγαντομαχία στη Γένεση, κατά την οποία λέγεται ότι επιβουλεύτηκε από φόβο εκείνους τους δυνατούς άνδρες, και μάλιστα ενώ αυτοί είχαν μηχανευτεί την οικοδόμηση όχι προς αδικία κάποιων άλλων, αλλά υπέρ της δικής τους σωτηρίας· και για εκείνο το συμβούλιο στον ουρανό που στήθηκε με σκοπό τον δόλο και την απάτη του Αχαάβ· και για τα υλόφρονα και εταιρικά πάθη των Ασμάτων, και για όσα άλλα ιερά σύμβολα της θεοπλαστίας που τολμά τα πάντα, τα οποία προβάλλονται ως ορατά φαινόμενα έναντι των κρυφών, πεπληθυσμένα και μεριστά έναντι των ενιαίων και αμερίστων, και μορφοποιημένα και πολύμορφα έναντι των άμορφων και ατύπωτων; Αν κάποιος μπορέσει να διακρίνει την εσωτερική και κρυμμένη ευπρέπεια αυτών, θα τα βρει όλα μυστικά και θεοειδή και γεμάτα από άφθονο θεολογικό φως.