Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 11:5

Βιβλίο Α΄. Γένεσις. Το βιβλίο αυτό της Γενέσεως, ο Μωυσής είναι εκείνος που το εξέφρασε και το έγραψε κατόπιν προστάγματος του Κυρίου. Ονομάζεται δε έτσι, επειδή περιέχει τη γένεση των πάντων, του ουρανού και της γης, και των ανθρώπων και όλων αυτών των ορατών δημιουργημάτων, καθώς και την ίδια τη φύτευση του παραδείσου. Εξηγεί δε ότι την μεν πρώτη ημέρα δημιουργήθηκε το φως· τη δεύτερη το στερέωμα, το οποίο ο Θεός ονόμασε ουρανό· την τρίτη συγκεντρώθηκαν τα ύδατα και φάνηκε η ξηρά, και τις μεν συγκεντρώσεις των υδάτων τις ονόμασε θάλασσες, την δε ξηρά την ονόμασε γη, και εβλάστησε η γη χλωρό χόρτο και κάθε είδους δέντρο· την τέταρτη προήλθαν ο ήλιος και η σελήνη και όλος ο χορός των αστέρων· την πέμπτη έγινε η γένεση των πτηνών, των ιχθύων και των κητών που βρίσκονται στα ύδατα· την έκτη των τετραπόδων, των θηρίων, των ερπετών και των κτηνών, καθώς και η πλάση του ανθρώπου κατ' εικόνα Θεού και καθ' ομοίωσιν· την δε έβδομη κατέπαυσε ο Θεός από τα έργα του και την ευλόγησε. Περιλαμβάνεται επίσης σε αυτό το βιβλίο η παράβαση του Αδάμ και η εκδίωξη από τον παράδεισο, ο φόνος του Άβελ από τον αδελφό του τον Κάιν, η μετάθεση του Ενώχ, η κατασκευή της κιβωτού, ο κατακλυσμός που έγινε επί Νώε, η ανέγερση του πύργου, η διαίρεση των γλωσσών, η διασπορά των εθνών και η έξοδος του Αβραάμ από τους Χαλδαίους.

Γι' αυτό λέει: «Λαός τον οποίο εξέλεξε ως κληρονομία του». «Από τον ουρανό επέβλεψε ο Κύριος· είδε όλους τους υιούς των ανθρώπων από το έτοιμο κατοικητήριό του». Αυτούς που παραμένουν στο δικό τους αξίωμα και πράττουν όσα αρμόζουν στην ανθρώπινη φύση, τους επιβλέπει ο Κύριος από ψηλά· εκείνους όμως που έχουν παρασυρθεί στο έσχατο σημείο της κακίας, τους επισκέπτεται με διαφορετικό τρόπο, με το να καταβαίνει ο Ίδιος. Διότι, λέει: «Η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας έχει πληθύνει, και οι αμαρτίες τους είναι πάρα πολύ μεγάλες. Αφού κατέβω, λοιπόν, θα δω αν πράττουν σύμφωνα με την κραυγή τους που φτάνει σε εμένα»· και πάλι: «Κατέβηκε για να δει την πόλη και τον πύργο, τον οποίο οικοδόμησαν οι υιοί των ανθρώπων». Εδώ, όμως, λέει: «Από τον ουρανό επέβλεψε ο Κύριος· είδε όλους τους υιούς των ανθρώπων». Παρατήρησε τον υψηλό θεατή, παρατήρησε αυτόν που εγκύπτει από ψηλά στα ανθρώπινα πράγματα.

Διότι, ερευνώντας με ακρίβεια τη δόξα του Κυρίου, μοιάζουμε με εκείνους που θέλουν να μετρήσουν τον ουρανό με τη σπιθαμή. Επομένως, όταν λέγεται κάτι για τον Θεό με ανθρώπινο τρόπο, ας κατανοείται θεοπρεπώς. Επειδή τι θα κάνεις όταν ακούσεις τον Δαβίδ να ψάλλει: «Εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβίμ φανερώσου, εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις;». Διότι πώς κάθεται το ασώματο; Και από πού παρακαλεί να έρθει σε εμάς ο Θεός των όλων, Εκείνος που λέει μέσω των προφητών: «Μήπως τον ουρανό και τη γη δεν τα γεμίζω εγώ, λέει ο Κύριος;». Πού λοιπόν θα ερχόταν σε εμάς Εκείνος που τα γεμίζει όλα; Πάλι έχει γραφτεί ότι κάποιοι κατασκεύαζαν έναν πύργο που έφτανε στον ουρανό: «Και κατέβηκε ο Κύριος να δει την πόλη και τον πύργο· και είπε ο Κύριος: Ελάτε, και αφού κατεβούμε ας συγχύσουμε εκεί τις γλώσσες τους». Πού κατέβηκε ο Κύριος; Ή με ποιον τρόπο η αγία Τριάδα προτρέπει τον εαυτό της σε κάθοδο; Και γιατί, πες μου, και ο ίδιος ο Σωτήρας υποσχέθηκε να μας στείλει από τον ουρανό τον Παράκλητο; Διότι πού ή από πού αποστέλλεται αυτό που γεμίζει τα πάντα; «Διότι το Πνεύμα του Κυρίου έχει γεμίσει την οικουμένη», όπως έχει γραφτεί.

Ονομάστηκαν δε Έλληνες από κάποιον άνδρα ονόματι Έλληνα, από εκείνους που κατοίκησαν στην Ελλάδα και έδωσε την προσωνυμία στη χώρα, ή, όπως ισχυρίζονται άλλοι, από την ελιά που φύτρωσε στην Αθήνα. Ίωνες δε έγιναν οι αρχηγοί αυτών, σύμφωνα με την ακρίβεια των πραγμάτων, από τον Ιωυάν, έναν άνδρα από εκείνους που οικοδόμησαν τον πύργο, όταν διαμερίστηκαν οι γλώσσες των ανθρώπων, λόγος για τον οποίο όλοι ονομάστηκαν Μέροπες εξαιτίας της διαμερισμένης φωνής. Αργότερα δε, ο Ελληνισμός διασπάστηκε σε αιρέσεις (σχολές) με την πάροδο του χρόνου, εννοώ δηλαδή των Πυθαγορείων, των Στωικών, των Πλατωνικών, των Επικουρείων και των λοιπών. Υπήρχε όμως ένας χαρακτήρας θεοσέβειας συγχρόνως με τον φυσικό νόμο, ο οποίος ρύθμιζε τον βίο αυτών των εθνών, διαχωρίζοντας τον εαυτό του από την καταβολή του κόσμου μέχρι τούδε, ευρισκόμενος στο μέσο του Βαρβαρισμού, του Σκυθισμού και του Ελληνισμού, έως ότου ενώθηκε με τη θεοσέβεια του Αβραάμ. δ. Και μετέπειτα ήλθε ο Ιουδαϊσμός, ο οποίος από τα χρόνια του Αβραάμ έλαβε τον χαρακτήρα του μέσω της περιτομής, και επί Μωυσή, εβδόμου απογόνου από τον Αβραάμ, διευρύνθηκε μέσω του νόμου που δόθηκε από τον Θεό δι' αυτού, ενώ από τον Ιούδα, τον τέταρτο υιό του Ιακώβ που έλαβε την επωνυμία Ισραήλ, κληρονόμησε το πλήρες και τέλειο όνομα του Ιουδαϊσμού μέσω του Δαβίδ, ο οποίος πρώτος βασίλευσε από τη φυλή του ίδιου του Ιούδα.

Εκτός από τα τέσσερα γράμματα που είναι ανέκφωνα στους Εβραίους, από τη σύνθεση των οποίων το όνομα που σημαίνεται είναι άρρητο, και καλείται μάλλον καταχρηστικά Κύριος, ποτέ μέχρι τώρα δεν έχει χρησιμοποιηθεί για αγγελική δύναμη, όπως θα παρατηρήσεις σε όλη τη θεόπνευστη Γραφή, όπου αναγράφεται ότι ο Θεός ή ο Κύριος που δηλώνεται μέσω του τετραγράμματου έχει απευθυνθεί σε κάποιους: είτε τα αναφερόμενα πρέπει να αποδοθούν στην αγένητη φύση του Θεού των όλων, είτε στον Λόγο Του, τον οποίο η θεία Γραφή συνηθίζει να προσαγορεύει, εφόσον τυγχάνει το δεύτερο αίτιο των πάντων, και Θεό και Κύριο, σύμφωνα με αυτό που σημαίνεται από το άρρητο όνομα των Εβραίων. Και βέβαια, εφόσον στο παρόν εδάφιο αναφέρεται πως πράγματι κατέβηκε ο Κύριος και είπε ο Κύριος όσα αναγράφονται, εύλογα θα μπορούσε κάποιος να αναζητήσει εάν αυτό που δηλώνεται αναφέρεται είτε σε κάποιον από τους αγγέλους, είτε στο πρώτο αίτιο. Αλλά για τους αγγέλους δεν είναι δυνατόν· αφενός, διότι και εδώ το όνομα «Κύριος» έχει ληφθεί μέσω της ανέκφωνης προσηγορίας, και αφετέρου, διότι καθίσταται φανερό ότι οι λόγοι έχουν απευθυνθεί σε άλλους που είναι κατώτεροί του. Πάλι, από την άλλη, το νόημα είναι αταίριαστο αν αποδοθεί στον Πατέρα και Θεό των πάντων· διότι δεν θα ταίριαζε σε αυτόν να λέει: «ελάτε, και αφού κατεβούμε ας συγχύσουμε τη γλώσσα τους», και το «κατέβηκε ο Κύριος να δει την πόλη» σε καμία περίπτωση δεν θα άρμοζε να λέγεται για την ύψιστη αυθεντία.

Αλλά θα ήταν καλό, σαν πάνω σε πίνακα, να αναπαραστήσουμε με ακρίβεια μέσω του λόγου την άθληση, ώστε στην πορεία, μέσα από την ακολουθία των γεγονότων, να μας φανερωθεί η τάξη των θαυμάτων. Μόλις πριν, η άνωθεν ορμητική πνοή, αφού διασκόρπισε όλη την εναέρια και απατηλή δύναμη των δαιμόνων, γέμισε τον οίκο των αποστόλων, και το Πνεύμα, αφού διαμερίστηκε σε πύρινες γλώσσες ανάλογα με τον αριθμό εκείνων που δέχονταν τη χάρη, κατήλθε στον καθένα. Ήδη δε, μπροστά στο παράδοξο θαύμα της φωνής και της γλώσσας, έκπληξη και σύγχυση είχε καταλάβει εκείνους από κάθε έθνος που παρεπιδημούσαν στα Ιεροσόλυμα, καθώς όλοι όσοι ήταν χωρισμένοι σε ποικίλα και διαφορετικά είδη γλωσσών είχαν γίνει ξαφνικά ομόγλωσσοι με τους μαθητές, διότι η ικανότητα της ομιλίας τούς δόθηκε όχι από κάποια προηγούμενη εκπαίδευση και μελέτη, αλλά από την επιφοίτηση του Πνεύματος, η οποία χορήγησε ακαριαία αυτή τη χάρη στους αποστόλους. Διότι έπρεπε εκείνοι που διέλυσαν την ομοφωνία τους κατά την κατασκευή του γήινου πύργου, να έλθουν και πάλι σε ομοφωνία κατά την πνευματική οικοδομή της Εκκλησίας. Και για αυτόν τον λόγο, πολύ ορθά από αυτό το σημείο ξεκινά η οικονομία της χάριτος του Αγίου Πνεύματος, ώστε να κατανείμει την κοινή ευεργεσία των ανθρώπων σε κάθε διαφορετική ανθρώπινη φωνή, προκειμένου το κήρυγμα της ευσέβειας να μην περιοριστεί αποκλειστικά σε μία μόνο γλώσσα και παραμείνει άπρακτο και ανενεργό για τους αλλόγλωσσους.

Γι' αυτόν τον λόγο το Πνεύμα εμφανίστηκε με μορφή γλωσσών· και όχι μόνο γι' αυτό, αλλά για να μας υπενθυμίσει και ένα παλαιό γεγονός. Επειδή, δηλαδή, κατά την αρχαιότητα οι άνθρωποι, έχοντας παρασυρθεί στην παραφροσύνη της αλαζονείας, θέλησαν να κατασκευάσουν έναν πύργο που να φθάνει έως τον ουρανό, και ο Θεός μέσω της διαιρέσεως των γλωσσών διέλυσε την κακή τους συμφωνία· γι' αυτό και τώρα το Άγιο Πνεύμα επιφοιτά σε αυτούς με μορφή πύρινων γλωσσών, ώστε μέσω αυτού να ενώσει την οικουμένη που είχε διαιρεθεί. Και συνέβη κάτι το καινό και παράδοξο· διότι, όπως ακριβώς τότε στα παλαιά χρόνια οι γλώσσες διαμέλισαν την οικουμένη και οδήγησαν την κακή συμφωνία σε διαίρεση, έτσι και τώρα οι γλώσσες ένωσαν την οικουμένη και συνήγαγαν τα διεστώτα σε ομόνοια. Με μορφή γλωσσών, λοιπόν, εμφανίστηκε γι' αυτόν τον λόγο, και ως γλώσσες πυρός εξαιτίας της άκανθας της αμαρτίας που βλάστησε άγρια μέσα μας. Διότι, όπως ακριβώς η γη, όταν τυγχάνει να είναι λιπαρή και εύφορη, αλλά δεν καλλιεργείται, παράγει μεγάλο πλήθος αγκαθιών· έτσι ακριβώς και η δική μας φύση, η οποία είναι καλή χάρη στον Δημιουργό της, και επιτήδεια στο να φέρει τον καρπό της αρετής, επειδή δεν δέχθηκε το άροτρο της ευσέβειας ούτε τον σπόρο της θεογνωσίας, εβλάστησε την ασέβεια, σαν να ήταν κάποιες άκανθες και άλλη άχρηστη άγρια βλάστηση.

Γι' αυτό, άκουσε τα παρακάτω, για να μάθεις το μέγεθος της άφατης φιλανθρωπίας του Θεού. «Και κατέβηκε», λέει, «Κύριος ο Θεός για να δει την πόλη και τον πύργο, που οικοδομούσαν οι υιοί των ανθρώπων». Δες πώς η Γραφή ομιλεί με ανθρώπινο τρόπο. «Και κατέβηκε», λέει, «Κύριος ο Θεός»· όχι για να το κατανοήσουμε με ανθρώπινο τρόπο, αλλά για να διδαχθούμε μέσα από αυτό να μην καταδικάζουμε ποτέ επιπόλαια τους αδελφούς μας, ούτε να κατακρίνουμε βασιζόμενοι σε φήμες, αν δεν λάβουμε πρώτα πλήρη επιβεβαίωση. Διότι όλα όσα προέρχονται από τον Θεό γίνονται γι' αυτόν τον λόγο, και επιδεικνύει τόση συγκατάβαση για τη διδασκαλία της ανθρώπινης φύσης. «Και κατέβηκε», λέει, «Κύριος ο Θεός για να δει την πόλη και τον πύργο». Δες ότι δεν ανακόπτει από την αρχή τη μανία τους, αλλά δείχνει πολλή μακροθυμία, και περιμένει να κάνουν πράξη όλη την πονηρία τους, και τότε να διακόψει το εγχείρημά τους. Διότι, για να μην έχει το δικαίωμα κάποιος να πει ότι τα σχεδίασαν μεν, αλλά δεν έκαναν πράξη όσα αποφάσισαν, περιμένει να ολοκληρώσουν όσα βουλεύτηκαν, και τότε να τους δείξει ότι επιχειρούν ανόητα πράγματα. «Και κατέβηκε», λέει, «Κύριος ο Θεός για να δει την πόλη και τον πύργο, που οικοδόμησαν οι υιοί των ανθρώπων». Δες την υπερβολή της φιλανθρωπίας Του. Τους επέτρεψε να κοπιάσουν και να ταλαιπωρηθούν, ώστε η εμπειρία των ίδιων των πραγμάτων να γίνει δάσκαλός τους.

Τι σημαίνουν άραγε αυτά τα λόγια; Μήπως έχει ανάγκη συνεργασίας ο Δεσπότης για να επιφέρει τη διόρθωση; Ή μήπως συμμαχίας για την καθαίρεσή τους; Όχι, μη γένοιτο. Αλλά όπως ακριβώς ήδη είπε η Γραφή, «Κατέβηκε ο Κύριος», διδάσκοντάς μας μέσω αυτού ότι αντιλήφθηκε με ακρίβεια την υπερβολή της κακίας τους, έτσι και εδώ λέει: «Ελάτε, και αφού κατεβούμε». Και βεβαίως τούτο έχει λεχθεί προς ομοτίμους: «Ελάτε, και αφού κατεβούμε, ας συγχύσουμε τη γλώσσα τους, ώστε να μην κατανοεί καθένας τη φωνή του πλησίον». Σαν μια παντοτινή στήλη, λέει, τέτοια τιμωρία τούς επιβάλλω, ώστε να παρατείνεται σε όλους τους αιώνες και κανένας χρόνος να μην τους προκαλέσει λήθη. Διότι, επειδή δεν χρησιμοποίησαν όπως έπρεπε την ομοφωνία, θέλω να συνετιστούν μέσω της ετεροφωνίας. Επειδή έτσι συνηθίζει να πράττει πάντοτε ο Δεσπότης. Αυτό έπραξε εξ αρχής και στην περίπτωση της γυναίκας· δεν χρησιμοποίησε ορθά την τιμή που της δόθηκε, και για τον λόγο αυτόν την υπέταξε στον άνδρα.

ΟΜΙΛΙΑ ΛΕ΄. Μην νομίσετε ότι ήλθα για να φέρω ειρήνη στη γη· δεν ήλθα για να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα. α΄. Πάλι παραθέτει τα πιο δυσβάστακτα, και μάλιστα με μεγάλη έμφαση· και αυτό ακριβώς που επρόκειτο να φέρουν ως αντίρρηση, το λέγει προκαταβολικά. Διότι, για να μην πουν ακούγοντας αυτά: «Γι' αυτό λοιπόν ήλθες, για να εξοντώσεις και εμάς και εκείνους που μας υπακούν, και να γεμίσεις τη γη με πόλεμο;», ο ίδιος λέγει πρωτύτερα: «Δεν ήλθα για να φέρω ειρήνη στη γη». Πώς λοιπόν τους έδωσε εντολή, όταν μπαίνουν σε κάθε σπίτι, να εύχονται ειρήνη; Πώς επίσης οι άγγελοι έλεγαν: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη»; Πώς επίσης και όλοι οι προφήτες αυτό το χαρμόσυνο μήνυμα έφερναν; Διότι αυτό προπαντός είναι ειρήνη: όταν το άρρωστο μέρος αποκόπτεται, όταν το στασιαστικό στοιχείο αποχωρίζεται. Επειδή έτσι είναι δυνατόν να ενωθεί ο ουρανός με τη γη. Αφού και ο ιατρός με αυτόν τον τρόπο διασώζει το υπόλοιπο σώμα, όταν δηλαδή αποκόψει το ανίατο μέρος· και ο στρατηγός, όταν οδηγήσει σε διάσπαση εκείνους που ομονοούν για κακό σκοπό. Έτσι συνέβη και στην περίπτωση εκείνου του πύργου (της Βαβέλ)· διότι την κακή ειρήνη διέλυσε η αγαθή διαφωνία, και αυτή δημιούργησε την ειρήνη. Έτσι και ο Παύλος δίχασε εκείνους που είχαν συνασπιστεί εναντίον του. Στην περίπτωση δε του Ναβουθέ, η συμφωνία εκείνη αποδείχθηκε τότε χειρότερη από κάθε πόλεμο. Διότι η ομόνοια δεν είναι παντού καλό πράγμα· αφού και οι ληστές συμφωνούν μεταξύ τους. Επομένως, ο πόλεμος δεν είναι αποτέλεσμα της δικής Του προθέσεως, αλλά της δικής τους προαιρέσεως.

Οι Έλληνες ονομάστηκαν έτσι από κάποιον Έλενο, έναν άνδρα από εκείνους που κατοίκησαν στην Ελλάδα· ενώ, όπως αναφέρουν άλλοι, από την ελιά που βρίσκεται στην Αθήνα. Αρχηγοί αυτών υπήρξαν οι Ίωνες, οι οποίοι, σύμφωνα με την ακριβή εξιστόρηση, προήλθαν από τον Ιωϋάν, έναν άνδρα από εκείνους που οικοδόμησαν τον πύργο, όταν διαιρέθηκαν οι γλώσσες όλων των ανθρώπων. Για τον λόγο αυτόν άλλωστε ονομάστηκαν όλοι και Μέροπες, εξαιτίας του καταμερισμού της ομιλίας τους. Αργότερα, σε μεταγενέστερους χρόνους, ο Ελληνισμός διαιρέθηκε σε αιρέσεις (φιλοσοφικές σχολές), εννοώ δηλαδή των Πυθαγορείων, των Στωικών, των Πλατωνικών και των Επικουρείων. Εν συνεχεία, υπήρξε ένας χαρακτήρας θεοσέβειας μαζί με τον φυσικό νόμο που ρύθμιζε τον βίο, ο οποίος διαχώριζε τον εαυτό του από αυτά τα έθνη, από την καταβολή του κόσμου μέχρι τότε, όντας στο μέσο μεταξύ του Βαρβαρισμού, του Σκυθισμού και του Ελληνισμού, έως ότου συνάφθηκε με αυτόν η θεοσέβεια του Αβραάμ.

Και τα άλλα παρόμοια έχουν ειπωθεί από τον νομοθέτη και τους προφήτες. Και νομίζω ότι έχω μιλήσει επαρκώς ώστε, όταν αναφέρεται για τον Θεό: «Ανέβηκε ο Θεός από τον Αβραάμ», ή «Μίλησε ο Κύριος προς τον Μωυσή», και «Κατέβηκε ο Κύριος για να δει τον πύργο που οικοδόμησαν οι γιοι των ανθρώπων», ή όταν «Έκλεισε ο Θεός την κιβωτό του Νώε απ' έξω», να μη θεωρείτε ότι ο ίδιος ο αγέννητος Θεός έχει κατέβει ή έχει ανέβει από κάπου. Διότι ο άρρητος Πατέρας και Κύριος των πάντων ούτε φτάνει κάπου, ούτε περπατά, ούτε κοιμάται, ούτε σηκώνεται, αλλά μένει στον δικό του χώρο, οπουδήποτε κι αν είναι αυτός, βλέποντας οξύτατα και ακούγοντας οξύτατα, όχι με μάτια ούτε με αυτιά αλλά με ανέκφραστη δύναμη· και επιβλέπει τα πάντα και γνωρίζει τα πάντα, και κανείς από εμάς δεν του διαφεύγει. Ούτε κινείται Αυτός που είναι αχώρητος και σε τόπο και σε ολόκληρο τον κόσμο, Αυτός που υπήρχε και πριν δημιουργηθεί ο κόσμος. Πώς λοιπόν αυτός θα μπορούσε είτε να μιλήσει σε κάποιον είτε να οραθεί από κάποιον είτε να φανεί σε ένα ελάχιστο μέρος της γης, όταν βέβαια ο λαός δεν άντεχε να δει ούτε τη δόξα εκείνου που στάλθηκε από αυτόν στο Σινά, ούτε ο ίδιος ο Μωυσής μπόρεσε να εισέλθει στη σκηνή, την οποία κατασκεύασε, επειδή γέμισε από τη δόξα του Θεού, ούτε μάλιστα ο ιερέας άντεξε να σταθεί μπροστά στον ναό, όταν ο Σολομών έφερε την κιβωτό μέσα στον οίκο στην Ιερουσαλήμ, τον οποίο ο ίδιος ο Σολομών είχε οικοδομήσει;

Επειδή όμως κρίθηκε από τους προϊσταμένους να καλλιεργώ αμπέλια, και κατά τη διάρκεια αυτή να ασχοληθώ λίγο και με τα γράμματα, φάνηκε καλό στον Θεό και σε μένα, ώστε να εμπεδώσω την ακολουθία του νυχθημέρου που συνηθίζεται στους μοναχούς. Αλλά η θεία χάρη μού δώρισε ακόμη περισσότερα από αυτά, ώστε να μπορώ να απαγγέλλω εξ ολοκλήρου τον θείο Ψαλτήρα. Και επειδή με επισκέφθηκε πάλι κάποια θεία πρόνοια για να με απομακρύνει από τους θορύβους του κοινοβίου σε ένα καταφύγιο ησυχίας, έγινε κι αυτό με την ευδοκία του Θεού. Τότε λοιπόν, βρίσκοντας άφθονο χρόνο ησυχίας και διατηρώντας στη μνήμη μου τα προαναφερθέντα θεία λόγια, αναζητούσα πριν από κάθε άλλο βιβλίο εκείνη την προφητεία. Όταν τη βρήκα, αποστήθισα με τη βοήθεια του Θεού και με πόθο τα όσα περιείχε, όχι μόνο τα σχετικά με τη δημιουργία του κόσμου σε έξι ημέρες, αλλά και τα περί του παραδείσου και της παραβάσεως, καθώς και περί του κατακλυσμού και της κατασκευής του πύργου και μέχρι τον φιλόθεο Αβραάμ, και έτρεφα μεγάλο θαυμασμό για τα θεία λόγια αυτής της Γραφής.

«Εμείς όμως ας τα χτίσουμε έτσι τώρα, από λίθους και συκομουριές και κέδρους, ώστε ακόμη και αν ο Θεός στείλει εναντίον μας εχθρούς, να μην μπορέσουν να υπερισχύσουν σε βάρος ημών και των οχυρωμάτων μας». Τάχα ούτε εσείς γνωρίζετε ότι: «Εάν ο Κύριος δεν οικοδομήσει οίκο, μάταια κοπίασαν οι οικοδόμοι», ούτε εκείνοι γνωρίζουν ότι: «Εάν ο Κύριος δεν φυλάξει πόλη, μάταια αγρύπνησε ο φύλακας». Εξ αυτού και επειδή εξαπατήθηκαν και οι δύο, αποδείχθηκαν άδοξοι μαζί με τα έργα τους. «Και η άσφαλτος τους χρησίμευε ως πηλός». Λένε δε κάποιοι ότι η άσφαλτος ήταν ένα φυσικό συγκολλητικό επίχρισμα από τις πηγές εκείνου του τόπου. Εγώ λέω ότι ήταν άσβεστος, από την οποία τίποτε δεν είναι ασφαλέστερο σε τέτοιες οικοδομές. Και όπως ακριβώς έψησαν πλίνθους αντί για πέτρες, έτσι κατέκαυσαν και την πέτρα για να γίνει επίχρισμα, και αυτοί πρώτοι από όλους εφηύραν την τέχνη του ασβέστη, με τον οποίο, όπως φαίνεται, ανέμειγναν και άσφαλτο, δηλαδή υγρή πίσσα, με την οποία και ο Νώε οχύρωσε την κιβωτό εσωτερικά και εξωτερικά, με την άσφαλτο, πράγμα με το οποίο και μέχρι σήμερα οι ναυτικοί αλείφουν τις αλιευτικές βάρκες και τα πλοιάρια, επειδή η άσφαλτος είναι αδιαπέραστη από το νερό. Αυτήν χρησιμοποιούσαν μαζί με τον ασβέστη οι λιθοξόοι στην οικοδόμηση του πύργου, για να αποκρούουν τα ύδατα. Γι' αυτό και η Γραφή ονόμασε άσφαλτο αυτόν τον πηλό, διότι ο πύργος κατασκευαζόταν με τρόπο που να απωθεί τα ύδατα. «Και κατέβηκε ο Κύριος ο Θεός για να δει την πόλη και τον πύργο, τον οποίο οικοδόμησαν οι υιοί των ανθρώπων».

Ο Θεός ούτε κατεβαίνει ούτε ανεβαίνει, δεν μεταβαίνει τοπικά Εκείνος που απερίγραπτα «πληροί τα πάντα παντού», όπως ακριβώς και ο ήλιος δεν κατέρχεται για να φωτίσει και να ζεστάνει, αλλά από τα ύψη του φωτίζει, θερμαίνει, ξηραίνει και καίει. Είναι βέβαια συνήθεια της Αγίας Γραφής να κάνει λόγο για κατάβαση του Θεού, όπως για παράδειγμα, ότι κατέβηκε για να δει τον πύργο.

Αλλ' Εκείνος, ο οποίος με τη σύγχυση των γλωσσών απέτρεψε από το εγχείρημά τους εκείνους τους παλαιούς τολμητίες και κατασκευαστές του πύργου, Αυτός, στρέφοντας ενάντια στον ίδιο του τον εαυτό και τούτον τον νέο κατασκευαστή πύργου, ο οποίος καυχήθηκε άμετρα ότι θα φθάσει στο υπέρτατο ύψος, θα τον συγχύσει, θα τον συνταράξει και θα τον κατακρημνίσει μαζί με το κατασκεύασμά του· και ας εξετάσουμε πώς.

Τι θα μπορούσε να πει κανείς για τις οργές, τις λύπες, τους κάθε είδους όρκους, τις μεταμέλειες, τις κατάρες, τους θυμούς, τα πολυειδή και στρεβλά σοφίσματα της αθέτησης των υποσχέσεων· για τη γιγαντομαχία στη Γένεση, κατά την οποία λέγεται ότι επιβουλεύτηκε από φόβο εκείνους τους δυνατούς άνδρες, και μάλιστα ενώ αυτοί είχαν μηχανευτεί την οικοδόμηση όχι προς αδικία κάποιων άλλων, αλλά υπέρ της δικής τους σωτηρίας· και για εκείνο το συμβούλιο στον ουρανό που στήθηκε με σκοπό τον δόλο και την απάτη του Αχαάβ· και για τα υλόφρονα και εταιρικά πάθη των Ασμάτων, και για όσα άλλα ιερά σύμβολα της θεοπλαστίας που τολμά τα πάντα, τα οποία προβάλλονται ως ορατά φαινόμενα έναντι των κρυφών, πεπληθυσμένα και μεριστά έναντι των ενιαίων και αμερίστων, και μορφοποιημένα και πολύμορφα έναντι των άμορφων και ατύπωτων; Αν κάποιος μπορέσει να διακρίνει την εσωτερική και κρυμμένη ευπρέπεια αυτών, θα τα βρει όλα μυστικά και θεοειδή και γεμάτα από άφθονο θεολογικό φως.