Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 11:6

Βιβλίο Α΄. Γένεσις. Το βιβλίο αυτό της Γενέσεως, ο Μωυσής είναι εκείνος που το εξέφρασε και το έγραψε κατόπιν προστάγματος του Κυρίου. Ονομάζεται δε έτσι, επειδή περιέχει τη γένεση των πάντων, του ουρανού και της γης, και των ανθρώπων και όλων αυτών των ορατών δημιουργημάτων, καθώς και την ίδια τη φύτευση του παραδείσου. Εξηγεί δε ότι την μεν πρώτη ημέρα δημιουργήθηκε το φως· τη δεύτερη το στερέωμα, το οποίο ο Θεός ονόμασε ουρανό· την τρίτη συγκεντρώθηκαν τα ύδατα και φάνηκε η ξηρά, και τις μεν συγκεντρώσεις των υδάτων τις ονόμασε θάλασσες, την δε ξηρά την ονόμασε γη, και εβλάστησε η γη χλωρό χόρτο και κάθε είδους δέντρο· την τέταρτη προήλθαν ο ήλιος και η σελήνη και όλος ο χορός των αστέρων· την πέμπτη έγινε η γένεση των πτηνών, των ιχθύων και των κητών που βρίσκονται στα ύδατα· την έκτη των τετραπόδων, των θηρίων, των ερπετών και των κτηνών, καθώς και η πλάση του ανθρώπου κατ' εικόνα Θεού και καθ' ομοίωσιν· την δε έβδομη κατέπαυσε ο Θεός από τα έργα του και την ευλόγησε. Περιλαμβάνεται επίσης σε αυτό το βιβλίο η παράβαση του Αδάμ και η εκδίωξη από τον παράδεισο, ο φόνος του Άβελ από τον αδελφό του τον Κάιν, η μετάθεση του Ενώχ, η κατασκευή της κιβωτού, ο κατακλυσμός που έγινε επί Νώε, η ανέγερση του πύργου, η διαίρεση των γλωσσών, η διασπορά των εθνών και η έξοδος του Αβραάμ από τους Χαλδαίους.

Διότι, ερευνώντας με ακρίβεια τη δόξα του Κυρίου, μοιάζουμε με εκείνους που θέλουν να μετρήσουν τον ουρανό με τη σπιθαμή. Επομένως, όταν λέγεται κάτι για τον Θεό με ανθρώπινο τρόπο, ας κατανοείται θεοπρεπώς. Επειδή τι θα κάνεις όταν ακούσεις τον Δαβίδ να ψάλλει: «Εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβίμ φανερώσου, εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις;». Διότι πώς κάθεται το ασώματο; Και από πού παρακαλεί να έρθει σε εμάς ο Θεός των όλων, Εκείνος που λέει μέσω των προφητών: «Μήπως τον ουρανό και τη γη δεν τα γεμίζω εγώ, λέει ο Κύριος;». Πού λοιπόν θα ερχόταν σε εμάς Εκείνος που τα γεμίζει όλα; Πάλι έχει γραφτεί ότι κάποιοι κατασκεύαζαν έναν πύργο που έφτανε στον ουρανό: «Και κατέβηκε ο Κύριος να δει την πόλη και τον πύργο· και είπε ο Κύριος: Ελάτε, και αφού κατεβούμε ας συγχύσουμε εκεί τις γλώσσες τους». Πού κατέβηκε ο Κύριος; Ή με ποιον τρόπο η αγία Τριάδα προτρέπει τον εαυτό της σε κάθοδο; Και γιατί, πες μου, και ο ίδιος ο Σωτήρας υποσχέθηκε να μας στείλει από τον ουρανό τον Παράκλητο; Διότι πού ή από πού αποστέλλεται αυτό που γεμίζει τα πάντα; «Διότι το Πνεύμα του Κυρίου έχει γεμίσει την οικουμένη», όπως έχει γραφτεί.

Ονομάστηκαν δε Έλληνες από κάποιον άνδρα ονόματι Έλληνα, από εκείνους που κατοίκησαν στην Ελλάδα και έδωσε την προσωνυμία στη χώρα, ή, όπως ισχυρίζονται άλλοι, από την ελιά που φύτρωσε στην Αθήνα. Ίωνες δε έγιναν οι αρχηγοί αυτών, σύμφωνα με την ακρίβεια των πραγμάτων, από τον Ιωυάν, έναν άνδρα από εκείνους που οικοδόμησαν τον πύργο, όταν διαμερίστηκαν οι γλώσσες των ανθρώπων, λόγος για τον οποίο όλοι ονομάστηκαν Μέροπες εξαιτίας της διαμερισμένης φωνής. Αργότερα δε, ο Ελληνισμός διασπάστηκε σε αιρέσεις (σχολές) με την πάροδο του χρόνου, εννοώ δηλαδή των Πυθαγορείων, των Στωικών, των Πλατωνικών, των Επικουρείων και των λοιπών. Υπήρχε όμως ένας χαρακτήρας θεοσέβειας συγχρόνως με τον φυσικό νόμο, ο οποίος ρύθμιζε τον βίο αυτών των εθνών, διαχωρίζοντας τον εαυτό του από την καταβολή του κόσμου μέχρι τούδε, ευρισκόμενος στο μέσο του Βαρβαρισμού, του Σκυθισμού και του Ελληνισμού, έως ότου ενώθηκε με τη θεοσέβεια του Αβραάμ. δ. Και μετέπειτα ήλθε ο Ιουδαϊσμός, ο οποίος από τα χρόνια του Αβραάμ έλαβε τον χαρακτήρα του μέσω της περιτομής, και επί Μωυσή, εβδόμου απογόνου από τον Αβραάμ, διευρύνθηκε μέσω του νόμου που δόθηκε από τον Θεό δι' αυτού, ενώ από τον Ιούδα, τον τέταρτο υιό του Ιακώβ που έλαβε την επωνυμία Ισραήλ, κληρονόμησε το πλήρες και τέλειο όνομα του Ιουδαϊσμού μέσω του Δαβίδ, ο οποίος πρώτος βασίλευσε από τη φυλή του ίδιου του Ιούδα.

Αλλά θα ήταν καλό, σαν πάνω σε πίνακα, να αναπαραστήσουμε με ακρίβεια μέσω του λόγου την άθληση, ώστε στην πορεία, μέσα από την ακολουθία των γεγονότων, να μας φανερωθεί η τάξη των θαυμάτων. Μόλις πριν, η άνωθεν ορμητική πνοή, αφού διασκόρπισε όλη την εναέρια και απατηλή δύναμη των δαιμόνων, γέμισε τον οίκο των αποστόλων, και το Πνεύμα, αφού διαμερίστηκε σε πύρινες γλώσσες ανάλογα με τον αριθμό εκείνων που δέχονταν τη χάρη, κατήλθε στον καθένα. Ήδη δε, μπροστά στο παράδοξο θαύμα της φωνής και της γλώσσας, έκπληξη και σύγχυση είχε καταλάβει εκείνους από κάθε έθνος που παρεπιδημούσαν στα Ιεροσόλυμα, καθώς όλοι όσοι ήταν χωρισμένοι σε ποικίλα και διαφορετικά είδη γλωσσών είχαν γίνει ξαφνικά ομόγλωσσοι με τους μαθητές, διότι η ικανότητα της ομιλίας τούς δόθηκε όχι από κάποια προηγούμενη εκπαίδευση και μελέτη, αλλά από την επιφοίτηση του Πνεύματος, η οποία χορήγησε ακαριαία αυτή τη χάρη στους αποστόλους. Διότι έπρεπε εκείνοι που διέλυσαν την ομοφωνία τους κατά την κατασκευή του γήινου πύργου, να έλθουν και πάλι σε ομοφωνία κατά την πνευματική οικοδομή της Εκκλησίας. Και για αυτόν τον λόγο, πολύ ορθά από αυτό το σημείο ξεκινά η οικονομία της χάριτος του Αγίου Πνεύματος, ώστε να κατανείμει την κοινή ευεργεσία των ανθρώπων σε κάθε διαφορετική ανθρώπινη φωνή, προκειμένου το κήρυγμα της ευσέβειας να μην περιοριστεί αποκλειστικά σε μία μόνο γλώσσα και παραμείνει άπρακτο και ανενεργό για τους αλλόγλωσσους.

Γι' αυτόν τον λόγο το Πνεύμα εμφανίστηκε με μορφή γλωσσών· και όχι μόνο γι' αυτό, αλλά για να μας υπενθυμίσει και ένα παλαιό γεγονός. Επειδή, δηλαδή, κατά την αρχαιότητα οι άνθρωποι, έχοντας παρασυρθεί στην παραφροσύνη της αλαζονείας, θέλησαν να κατασκευάσουν έναν πύργο που να φθάνει έως τον ουρανό, και ο Θεός μέσω της διαιρέσεως των γλωσσών διέλυσε την κακή τους συμφωνία· γι' αυτό και τώρα το Άγιο Πνεύμα επιφοιτά σε αυτούς με μορφή πύρινων γλωσσών, ώστε μέσω αυτού να ενώσει την οικουμένη που είχε διαιρεθεί. Και συνέβη κάτι το καινό και παράδοξο· διότι, όπως ακριβώς τότε στα παλαιά χρόνια οι γλώσσες διαμέλισαν την οικουμένη και οδήγησαν την κακή συμφωνία σε διαίρεση, έτσι και τώρα οι γλώσσες ένωσαν την οικουμένη και συνήγαγαν τα διεστώτα σε ομόνοια. Με μορφή γλωσσών, λοιπόν, εμφανίστηκε γι' αυτόν τον λόγο, και ως γλώσσες πυρός εξαιτίας της άκανθας της αμαρτίας που βλάστησε άγρια μέσα μας. Διότι, όπως ακριβώς η γη, όταν τυγχάνει να είναι λιπαρή και εύφορη, αλλά δεν καλλιεργείται, παράγει μεγάλο πλήθος αγκαθιών· έτσι ακριβώς και η δική μας φύση, η οποία είναι καλή χάρη στον Δημιουργό της, και επιτήδεια στο να φέρει τον καρπό της αρετής, επειδή δεν δέχθηκε το άροτρο της ευσέβειας ούτε τον σπόρο της θεογνωσίας, εβλάστησε την ασέβεια, σαν να ήταν κάποιες άκανθες και άλλη άχρηστη άγρια βλάστηση.

Και είπε, λέει, ο Κύριος ο Θεός: «Ιδού, ένα γένος και ένα χείλος έχουν όλοι»· αντί του, μία φωνή και μία γλώσσα. Και αυτό άρχισαν να κάνουν, και τώρα δεν θα λείψει από αυτούς τίποτε από όσα επινοήσουν να πράξουν. Δες τη φιλανθρωπία του Δεσπότη. Επειδή πρόκειται να ανακόψει την ορμή τους, προηγουμένως συνθέτει την απολογία Του, και σχεδόν καταδεικνύει το μέγεθος της αμαρτίας τους και την υπερβολή της αγνωμοσύνης τους, καθώς και το ότι δεν χρησιμοποίησαν τη συμφωνία τους για το σωστό. Διότι, «ιδού», λέει, «ένα γένος και ένα χείλος έχουν όλοι. Και αυτό άρχισαν να κάνουν, και τώρα δεν θα λείψει από αυτούς τίποτε από όσα επινοήσουν να πράξουν». Διότι αυτή είναι η συνήθειά Του, όταν πρόκειται να επιβάλει τιμωρία, πρώτα να δείχνει το μέγεθος των αμαρτημάτων, και σαν να συνθέτει κάποια απολογία, και τότε να προβαίνει στη διόρθωση. Επειδή και στην περίπτωση του κατακλυσμού, όταν επρόκειτο να πραγματοποιήσει εκείνη τη φοβερή απειλή, λέει η Γραφή: «Βλέποντας δε ο Κύριος ο Θεός ότι πληθύνθηκαν οι κακίες των ανθρώπων, και ο καθένας διανοείται στην καρδιά του επιμελώς τα πονηρά από τη νεότητά του». Είδες πώς πρώτα έδειξε την υπερβολή της κακίας τους, και τότε λέει: «Θα εξαλείψω τον άνθρωπο»; Έτσι και τώρα: «Ιδού, ένα γένος και ένα χείλος έχουν όλοι, και αυτό άρχισαν να κάνουν». Εάν, ενώ απολαμβάνουν τόση ομόνοια και ομοφωνία, παρασύρθηκαν σε τέτοια μανία, με την πάροδο του χρόνου πώς δεν θα διαπράξουν χειρότερα;

Διότι, λέγει, δεν θα ματαιωθεί τίποτα από όσα θα βάλουν σκοπό να πράξουν. Τίποτα δεν θα μπορέσει να συγκρατήσει την ορμή τους, αλλά θα σπεύσουν να κάνουν πράξη όλα όσα έχουν αποφασίσει, εάν δεν υποστούν ταχέως την τιμωρία για όσα ήδη έχουν αποτολμήσει.

ΟΜΙΛΙΑ ΛΕ΄. Μην νομίσετε ότι ήλθα για να φέρω ειρήνη στη γη· δεν ήλθα για να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα. α΄. Πάλι παραθέτει τα πιο δυσβάστακτα, και μάλιστα με μεγάλη έμφαση· και αυτό ακριβώς που επρόκειτο να φέρουν ως αντίρρηση, το λέγει προκαταβολικά. Διότι, για να μην πουν ακούγοντας αυτά: «Γι' αυτό λοιπόν ήλθες, για να εξοντώσεις και εμάς και εκείνους που μας υπακούν, και να γεμίσεις τη γη με πόλεμο;», ο ίδιος λέγει πρωτύτερα: «Δεν ήλθα για να φέρω ειρήνη στη γη». Πώς λοιπόν τους έδωσε εντολή, όταν μπαίνουν σε κάθε σπίτι, να εύχονται ειρήνη; Πώς επίσης οι άγγελοι έλεγαν: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη»; Πώς επίσης και όλοι οι προφήτες αυτό το χαρμόσυνο μήνυμα έφερναν; Διότι αυτό προπαντός είναι ειρήνη: όταν το άρρωστο μέρος αποκόπτεται, όταν το στασιαστικό στοιχείο αποχωρίζεται. Επειδή έτσι είναι δυνατόν να ενωθεί ο ουρανός με τη γη. Αφού και ο ιατρός με αυτόν τον τρόπο διασώζει το υπόλοιπο σώμα, όταν δηλαδή αποκόψει το ανίατο μέρος· και ο στρατηγός, όταν οδηγήσει σε διάσπαση εκείνους που ομονοούν για κακό σκοπό. Έτσι συνέβη και στην περίπτωση εκείνου του πύργου (της Βαβέλ)· διότι την κακή ειρήνη διέλυσε η αγαθή διαφωνία, και αυτή δημιούργησε την ειρήνη. Έτσι και ο Παύλος δίχασε εκείνους που είχαν συνασπιστεί εναντίον του. Στην περίπτωση δε του Ναβουθέ, η συμφωνία εκείνη αποδείχθηκε τότε χειρότερη από κάθε πόλεμο. Διότι η ομόνοια δεν είναι παντού καλό πράγμα· αφού και οι ληστές συμφωνούν μεταξύ τους. Επομένως, ο πόλεμος δεν είναι αποτέλεσμα της δικής Του προθέσεως, αλλά της δικής τους προαιρέσεως.

Και παρατήρησε τη φιλανθρωπία Του. «Ιδού», λέει, «όλοι έχουν μία φωνή, και αυτό άρχισαν να κάνουν». Για ποιον λόγο δεν προχώρησε αμέσως στο να διαιρέσει τη γλώσσα, αλλά πρώτα απολογείται, σαν να επρόκειτο να κριθεί σε δικαστήριο; Αν και, βεβαίως, κανείς δεν πρόκειται να Του πει: «Τι έκανες;», αφού είναι Κύριος να πράττει τα πάντα, όσα θέλει. Εντούτοις, σαν να επρόκειτο να λογοδοτήσει, έτσι προβάλλει απολογία, διδάσκοντάς μας να είμαστε ήμεροι και φιλάνθρωποι. Διότι, εάν ο Δεσπότης απολογείται στους δούλους, και μάλιστα όταν αυτοί έχουν σφάλει, πολύ περισσότερο εμείς οφείλουμε να απολογούμαστε ο ένας στον άλλον, ακόμη κι αν έχουμε αδικηθεί τα μέγιστα. Δες, λοιπόν, πώς απολογείται: «Ιδού, ένα χείλος και μία φωνή έχουν όλοι», λέει, «και αυτό άρχισαν να κάνουν». Σαν να έλεγε: Ας μην με κατηγορήσει κανείς βλέποντας τώρα τη γλώσσα να διαιρείται, ας μην νομίσει κανείς ότι αυτή η ασυμφωνία δόθηκε στους ανθρώπους από την αρχή. Ιδού, έχουν όλοι ένα χείλος και μία φωνή· αλλά δεν χρησιμοποίησαν τη δωρεά όπως έπρεπε. Και για να μάθεις ότι δεν τιμωρεί τόσο αυτό που έχει ήδη γίνει, όσο προλαμβάνει και διορθώνει αυτό που πρόκειται να γίνει, άκουσε τη συνέχεια: «Και τώρα δεν πρόκειται να εμποδιστούν σε τίποτα από όσα θα επινοήσουν να κάνουν».

Οι Έλληνες ονομάστηκαν έτσι από κάποιον Έλενο, έναν άνδρα από εκείνους που κατοίκησαν στην Ελλάδα· ενώ, όπως αναφέρουν άλλοι, από την ελιά που βρίσκεται στην Αθήνα. Αρχηγοί αυτών υπήρξαν οι Ίωνες, οι οποίοι, σύμφωνα με την ακριβή εξιστόρηση, προήλθαν από τον Ιωϋάν, έναν άνδρα από εκείνους που οικοδόμησαν τον πύργο, όταν διαιρέθηκαν οι γλώσσες όλων των ανθρώπων. Για τον λόγο αυτόν άλλωστε ονομάστηκαν όλοι και Μέροπες, εξαιτίας του καταμερισμού της ομιλίας τους. Αργότερα, σε μεταγενέστερους χρόνους, ο Ελληνισμός διαιρέθηκε σε αιρέσεις (φιλοσοφικές σχολές), εννοώ δηλαδή των Πυθαγορείων, των Στωικών, των Πλατωνικών και των Επικουρείων. Εν συνεχεία, υπήρξε ένας χαρακτήρας θεοσέβειας μαζί με τον φυσικό νόμο που ρύθμιζε τον βίο, ο οποίος διαχώριζε τον εαυτό του από αυτά τα έθνη, από την καταβολή του κόσμου μέχρι τότε, όντας στο μέσο μεταξύ του Βαρβαρισμού, του Σκυθισμού και του Ελληνισμού, έως ότου συνάφθηκε με αυτόν η θεοσέβεια του Αβραάμ.

Αλλά, καθώς γνώριζε ότι ήταν καλό να γίνει, δημιούργησε και τους αγγέλους και τους ανθρώπους αυτεξούσιους προς την δικαιοπραξία, και όρισε χρόνους μέχρι τους οποίους γνώριζε ότι είναι καλό να έχουν το αυτεξούσιο. Και επειδή ομοίως γνώριζε ότι είναι καλό, έκανε και καθολικές και μερικές κρίσεις, διατηρώντας όμως το αυτεξούσιο. Γι' αυτό, λέει ο Λόγος αυτά και κατά την θεμελίωση του πύργου και την πολυφωνία και την αλλοίωση των γλωσσών: «Και είπε ο Κύριος: Ιδού ένα γένος και μία γλώσσα για όλους, και άρχισαν να το κάνουν αυτό. Και τώρα δεν θα λείψει από αυτούς τίποτα από όσα θα επιθυμήσουν να κάνουν». Και το «Ξεράθηκε σαν κεραμίδι η δύναμή μου, και η γλώσσα μου κόλλησε στον λάρυγγά μου», ήταν ομοίως προαναγγελία όσων επρόκειτο να γίνουν από αυτόν σύμφωνα με το θέλημα του Πατέρα. Διότι η δύναμη του ισχυρού του λόγου, με την οποία πάντοτε έλεγχε τους Φαρισαίους και τους γραμματείς που συζητούσαν μαζί του, και γενικώς τους δασκάλους του γένους σας, σταμάτησε, σαν μια πλούσια και ισχυρή πηγή της οποίας το νερό εκτράπηκε, αφού εκείνος σιώπησε και δεν ήθελε πλέον να απαντήσει τίποτα σε κανέναν μπροστά στον Πιλάτο, όπως έχει δηλωθεί στα απομνημονεύματα των αποστόλων του, ώστε να έχει και το λεχθέν μέσω του Ησαΐα ενεργό καρπό, όπου λέγεται: «Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα για να γνωρίζω πότε πρέπει να πω λόγο».

Επειδή όμως κρίθηκε από τους προϊσταμένους να καλλιεργώ αμπέλια, και κατά τη διάρκεια αυτή να ασχοληθώ λίγο και με τα γράμματα, φάνηκε καλό στον Θεό και σε μένα, ώστε να εμπεδώσω την ακολουθία του νυχθημέρου που συνηθίζεται στους μοναχούς. Αλλά η θεία χάρη μού δώρισε ακόμη περισσότερα από αυτά, ώστε να μπορώ να απαγγέλλω εξ ολοκλήρου τον θείο Ψαλτήρα. Και επειδή με επισκέφθηκε πάλι κάποια θεία πρόνοια για να με απομακρύνει από τους θορύβους του κοινοβίου σε ένα καταφύγιο ησυχίας, έγινε κι αυτό με την ευδοκία του Θεού. Τότε λοιπόν, βρίσκοντας άφθονο χρόνο ησυχίας και διατηρώντας στη μνήμη μου τα προαναφερθέντα θεία λόγια, αναζητούσα πριν από κάθε άλλο βιβλίο εκείνη την προφητεία. Όταν τη βρήκα, αποστήθισα με τη βοήθεια του Θεού και με πόθο τα όσα περιείχε, όχι μόνο τα σχετικά με τη δημιουργία του κόσμου σε έξι ημέρες, αλλά και τα περί του παραδείσου και της παραβάσεως, καθώς και περί του κατακλυσμού και της κατασκευής του πύργου και μέχρι τον φιλόθεο Αβραάμ, και έτρεφα μεγάλο θαυμασμό για τα θεία λόγια αυτής της Γραφής.

Και σχετικά με τα Σόδομα, που λέει: «Θα κατέβω να δω», και ότι: «Άκουσαν αυτόν να περιπατεί στον παράδεισο», και ότι: «Κατέβηκε ο Θεός στο όρος Σινά», και ότι: «Ελάτε να κατέβουμε» και με πολλά τέτοια που αναφέρει η Γραφή, διδάσκει ολοφάνερα τη μακροθυμία του Θεού, ότι δηλαδή δεν πατάσσει τους αμαρτωλούς αμέσως και παρευθύς, εάν δεν δει ότι η κακία τους είναι αθεράπευτη, διδάσκοντας έτσι και αυτούς που βρίσκονται στην εξουσία να μακροθυμούν και να μην οργίζονται παρευθύς εναντίον κάποιου μόνο από όσα άκουσαν και να μην αποφασίζουν ανεξέταστα. «Μάθε πρώτα», λέει, «και τότε επιτίμησε». Επιπλέον δε, εκείνες οι καταβάσεις προτύπωναν σαφώς και την κατάβαση του Θεού Λόγου κατά τους έσχατους καιρούς. «Και είπε ο Κύριος: Ιδού, όλοι έχουν ένα γένος και ένα χείλος, και αυτό άρχισαν να κάνουν, και τώρα δεν θα εμποδιστούν από όλα όσα θα επιθυμήσουν να κάνουν», επειδή χρησιμοποιούν την ομογένεια και την ομογλωσσία τους για το κακό. «Ελάτε να κατέβουμε και να συγχύσουμε εκεί τη γλώσσα τους». Δεν είπε τις γλώσσες, αλλά τη γλώσσα, διότι ήταν μία. Διότι αυτό ακριβώς φανέρωνε το ένα χείλος και η μία φωνή όλων. «Ας συγχύσουμε τη γλώσσα τους, ώστε να μην ακούει ο καθένας τη φωνή του πλησίον του».

Αλλ' Εκείνος, ο οποίος με τη σύγχυση των γλωσσών απέτρεψε από το εγχείρημά τους εκείνους τους παλαιούς τολμητίες και κατασκευαστές του πύργου, Αυτός, στρέφοντας ενάντια στον ίδιο του τον εαυτό και τούτον τον νέο κατασκευαστή πύργου, ο οποίος καυχήθηκε άμετρα ότι θα φθάσει στο υπέρτατο ύψος, θα τον συγχύσει, θα τον συνταράξει και θα τον κατακρημνίσει μαζί με το κατασκεύασμά του· και ας εξετάσουμε πώς.

Τι θα μπορούσε να πει κανείς για τις οργές, τις λύπες, τους κάθε είδους όρκους, τις μεταμέλειες, τις κατάρες, τους θυμούς, τα πολυειδή και στρεβλά σοφίσματα της αθέτησης των υποσχέσεων· για τη γιγαντομαχία στη Γένεση, κατά την οποία λέγεται ότι επιβουλεύτηκε από φόβο εκείνους τους δυνατούς άνδρες, και μάλιστα ενώ αυτοί είχαν μηχανευτεί την οικοδόμηση όχι προς αδικία κάποιων άλλων, αλλά υπέρ της δικής τους σωτηρίας· και για εκείνο το συμβούλιο στον ουρανό που στήθηκε με σκοπό τον δόλο και την απάτη του Αχαάβ· και για τα υλόφρονα και εταιρικά πάθη των Ασμάτων, και για όσα άλλα ιερά σύμβολα της θεοπλαστίας που τολμά τα πάντα, τα οποία προβάλλονται ως ορατά φαινόμενα έναντι των κρυφών, πεπληθυσμένα και μεριστά έναντι των ενιαίων και αμερίστων, και μορφοποιημένα και πολύμορφα έναντι των άμορφων και ατύπωτων; Αν κάποιος μπορέσει να διακρίνει την εσωτερική και κρυμμένη ευπρέπεια αυτών, θα τα βρει όλα μυστικά και θεοειδή και γεμάτα από άφθονο θεολογικό φως.