Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 11:9

Βιβλίο Α΄. Γένεσις. Το βιβλίο αυτό της Γενέσεως, ο Μωυσής είναι εκείνος που το εξέφρασε και το έγραψε κατόπιν προστάγματος του Κυρίου. Ονομάζεται δε έτσι, επειδή περιέχει τη γένεση των πάντων, του ουρανού και της γης, και των ανθρώπων και όλων αυτών των ορατών δημιουργημάτων, καθώς και την ίδια τη φύτευση του παραδείσου. Εξηγεί δε ότι την μεν πρώτη ημέρα δημιουργήθηκε το φως· τη δεύτερη το στερέωμα, το οποίο ο Θεός ονόμασε ουρανό· την τρίτη συγκεντρώθηκαν τα ύδατα και φάνηκε η ξηρά, και τις μεν συγκεντρώσεις των υδάτων τις ονόμασε θάλασσες, την δε ξηρά την ονόμασε γη, και εβλάστησε η γη χλωρό χόρτο και κάθε είδους δέντρο· την τέταρτη προήλθαν ο ήλιος και η σελήνη και όλος ο χορός των αστέρων· την πέμπτη έγινε η γένεση των πτηνών, των ιχθύων και των κητών που βρίσκονται στα ύδατα· την έκτη των τετραπόδων, των θηρίων, των ερπετών και των κτηνών, καθώς και η πλάση του ανθρώπου κατ' εικόνα Θεού και καθ' ομοίωσιν· την δε έβδομη κατέπαυσε ο Θεός από τα έργα του και την ευλόγησε. Περιλαμβάνεται επίσης σε αυτό το βιβλίο η παράβαση του Αδάμ και η εκδίωξη από τον παράδεισο, ο φόνος του Άβελ από τον αδελφό του τον Κάιν, η μετάθεση του Ενώχ, η κατασκευή της κιβωτού, ο κατακλυσμός που έγινε επί Νώε, η ανέγερση του πύργου, η διαίρεση των γλωσσών, η διασπορά των εθνών και η έξοδος του Αβραάμ από τους Χαλδαίους.

Αυτός όμως δεν σκέφτηκε με αυτόν τον τρόπο, και μέσα στην ψυχή του δεν αναλογίστηκε έτσι· αλλά κυριεύθηκε από υπερηφάνεια στη διάνοιά του, όχι επειδή θεώρησε ότι ο λαός τού παραδόθηκε εξαιτίας των αμαρτιών του, αλλά, έχοντας επαρθεί στο νου και έχοντας απομακρύνει από τη σκέψη του τον αληθινό λόγο, νομίζει ότι είναι ικανός να εξολοθρεύσει ουκ ολίγα έθνη. Και επειδή τον κολακεύουν και τον καλοπιάνουν οι υφιστάμενοί του λέγοντας: «Εσύ είσαι ο μόνος άρχοντας», σαν να τους ειρωνεύεται λέγει: «Δεν κατέλαβα τη χώρα πάνω από τη Βαβυλώνα και τη Χαλάνη». Δεν έχω γίνει ακόμη, λέγει, κύριος των πάντων· διαφεύγει από τη βασιλεία μου η χώρα πάνω από τη Βαβυλώνα και η Χαλάνη, όπου οικοδομήθηκε ο πύργος. Εννοεί βέβαια τον αρχαίο εκείνο πύργο, τον οποίο οικοδόμησαν στην πεδιάδα Σεναάρ, λέγοντας: «Ελάτε, ας οικοδομήσουμε για τον εαυτό μας πόλη και πύργο, πριν χωριστούμε ο ένας από τον άλλον, του οποίου η κορυφή θα φτάνει έως τον ουρανό». Το όνομα της Χαλάνης δεν απαντάται συχνά στα κείμενα της Γραφής· εικάζουμε όμως ότι βρίσκεται κάπου στην περιοχή της Βαβυλωνίας, επειδή η Βαβυλώνα έχει πάρει το όνομά της από τη σύγχυση των γλωσσών, τις οποίες συνέχεε ο Κύριος, διασπώντας την ομοφωνία τους που απέβλεπε στο κακό. Διότι λέγει η Γραφή ότι το όνομα του τόπου εκείνου ονομάστηκε «σύγχυση», που στα εβραϊκά λέγεται Βαβέλ.

Ποια είναι, λοιπόν, η Βαβυλώνα, εναντίον της οποίας εθεάθη το όραμα; Σύμφωνα, βέβαια, με την ιστορία, φαίνεται ότι ονομάστηκε Βαβυλώνα ο τόπος όπου συγχύστηκε η γλώσσα εκείνων που είπαν: Ελάτε, ας οικοδομήσουμε για τους εαυτούς μας πόλη και πύργο, του οποίου η κορυφή θα φθάνει έως τον ουρανό. Εκεί, λοιπόν, αφού κατέβηκε ο Θεός, συνέχεε τις γλώσσες· για τον λόγο αυτό το όνομά της κλήθηκε «σύγχυση». Ο τόπος της Βαβυλώνας, επομένως, είναι χώρος σύγχυσης, όχι μόνο της γλώσσας, αλλά και των δογμάτων και των νοημάτων, καθώς και του νου που νομίζει ότι τα βλέπει αυτά.

Ονομάστηκαν δε Έλληνες από κάποιον άνδρα ονόματι Έλληνα, από εκείνους που κατοίκησαν στην Ελλάδα και έδωσε την προσωνυμία στη χώρα, ή, όπως ισχυρίζονται άλλοι, από την ελιά που φύτρωσε στην Αθήνα. Ίωνες δε έγιναν οι αρχηγοί αυτών, σύμφωνα με την ακρίβεια των πραγμάτων, από τον Ιωυάν, έναν άνδρα από εκείνους που οικοδόμησαν τον πύργο, όταν διαμερίστηκαν οι γλώσσες των ανθρώπων, λόγος για τον οποίο όλοι ονομάστηκαν Μέροπες εξαιτίας της διαμερισμένης φωνής. Αργότερα δε, ο Ελληνισμός διασπάστηκε σε αιρέσεις (σχολές) με την πάροδο του χρόνου, εννοώ δηλαδή των Πυθαγορείων, των Στωικών, των Πλατωνικών, των Επικουρείων και των λοιπών. Υπήρχε όμως ένας χαρακτήρας θεοσέβειας συγχρόνως με τον φυσικό νόμο, ο οποίος ρύθμιζε τον βίο αυτών των εθνών, διαχωρίζοντας τον εαυτό του από την καταβολή του κόσμου μέχρι τούδε, ευρισκόμενος στο μέσο του Βαρβαρισμού, του Σκυθισμού και του Ελληνισμού, έως ότου ενώθηκε με τη θεοσέβεια του Αβραάμ. δ. Και μετέπειτα ήλθε ο Ιουδαϊσμός, ο οποίος από τα χρόνια του Αβραάμ έλαβε τον χαρακτήρα του μέσω της περιτομής, και επί Μωυσή, εβδόμου απογόνου από τον Αβραάμ, διευρύνθηκε μέσω του νόμου που δόθηκε από τον Θεό δι' αυτού, ενώ από τον Ιούδα, τον τέταρτο υιό του Ιακώβ που έλαβε την επωνυμία Ισραήλ, κληρονόμησε το πλήρες και τέλειο όνομα του Ιουδαϊσμού μέσω του Δαβίδ, ο οποίος πρώτος βασίλευσε από τη φυλή του ίδιου του Ιούδα.

Εάν όμως χαίρεσαι για τους σοφούς, επειδή προήλθαν από εσένα, αποδέξου και την κακία των αμαρτωλών, των οποίων ρίζα έχεις καταστεί. Ρίζα του Κάιν και των Σοδόμων, καθώς και εκείνων που ο Χριστός διεσκόρπισε στον πύργο για την αλαζονεία τους, και αυτών των οποίων την ύβρη έσβησε ο κατακλυσμός από τον ουρανό, καθαρίζοντας ολόκληρη τη γη μαζί με όσους ανέπνεαν.

Αλλά θα ήταν καλό, σαν πάνω σε πίνακα, να αναπαραστήσουμε με ακρίβεια μέσω του λόγου την άθληση, ώστε στην πορεία, μέσα από την ακολουθία των γεγονότων, να μας φανερωθεί η τάξη των θαυμάτων. Μόλις πριν, η άνωθεν ορμητική πνοή, αφού διασκόρπισε όλη την εναέρια και απατηλή δύναμη των δαιμόνων, γέμισε τον οίκο των αποστόλων, και το Πνεύμα, αφού διαμερίστηκε σε πύρινες γλώσσες ανάλογα με τον αριθμό εκείνων που δέχονταν τη χάρη, κατήλθε στον καθένα. Ήδη δε, μπροστά στο παράδοξο θαύμα της φωνής και της γλώσσας, έκπληξη και σύγχυση είχε καταλάβει εκείνους από κάθε έθνος που παρεπιδημούσαν στα Ιεροσόλυμα, καθώς όλοι όσοι ήταν χωρισμένοι σε ποικίλα και διαφορετικά είδη γλωσσών είχαν γίνει ξαφνικά ομόγλωσσοι με τους μαθητές, διότι η ικανότητα της ομιλίας τούς δόθηκε όχι από κάποια προηγούμενη εκπαίδευση και μελέτη, αλλά από την επιφοίτηση του Πνεύματος, η οποία χορήγησε ακαριαία αυτή τη χάρη στους αποστόλους. Διότι έπρεπε εκείνοι που διέλυσαν την ομοφωνία τους κατά την κατασκευή του γήινου πύργου, να έλθουν και πάλι σε ομοφωνία κατά την πνευματική οικοδομή της Εκκλησίας. Και για αυτόν τον λόγο, πολύ ορθά από αυτό το σημείο ξεκινά η οικονομία της χάριτος του Αγίου Πνεύματος, ώστε να κατανείμει την κοινή ευεργεσία των ανθρώπων σε κάθε διαφορετική ανθρώπινη φωνή, προκειμένου το κήρυγμα της ευσέβειας να μην περιοριστεί αποκλειστικά σε μία μόνο γλώσσα και παραμείνει άπρακτο και ανενεργό για τους αλλόγλωσσους.

Τα δε έθνη, τα οποία διέσπειρε Κύριος ο Θεός στο πρόσωπο όλης της γης κατά τις ημέρες του Φαλέκ και του Ιεκτάν, των δύο αδελφών, σύμφωνα με τις δικές τους γλώσσες κατά την κατασκευή του πύργου, όταν συγχύστηκαν οι γλώσσες τους, είναι τα εξής: (1) Εβραίοι οι και Ιουδαίοι (2) Ασσύριοι (3) Χαλδαίοι (4) Μήδοι (5) Πέρσες <(6) Άραβες πρώτοι και δεύτεροι> (7) Μαδιηναίοι πρώτοι και δεύτεροι (8) Αδιαβηνοί (9) Ταιηνοί (10) Σαλαμοσηνοί (11) Σαρακηνοί (12) Μάγοι (13) Κάσπιοι (14) Αλβανοί (15) Ινδοί πρώτοι και δεύτεροι (16) Αιθίοπες πρώτοι και δεύτεροι (17) Αιγύπτιοι και Θηβαίοι (18) Λίβυοι [πρώτοι και δεύτεροι] (19) Χετταίοι (20) Χαναναίοι (21) Φερεζαίοι (22) Ευαίοι (23) Αμορραίοι (24) Γεργεσαίοι (25) Ιεβουσαίοι (26) Ιδουμαίοι (27) Σαμαρείτες (28) Φοίνικες (29) Σύροι (30) Κίλικες οι και Θαρσείς (31) Καππάδοκες (32) Αρμένιοι (33) Ίβηρες (34) Βιβρανοί (35) Σκύθες (36) Κόλχοι (37) Σαύνοι (38) Βοσπορανοί (39) Ασιανοί (40) Ίσαυροι (41) Λυκάονες (42) Πισίδες (43) Γαλάτες <(44) Παφλαγόνες (45) Φρύγες> (46) Έλληνες οι και Αχαιοί (47) Θεσσαλοί (48) Μακεδόνες (49) Θράκες (50) Μυσοί (51) Βεσσοί (52) Δάρδανοι (53) Σαρμάτες (54) Γερμανοί (55) Παννόνιοι οι και Παίονες (56) Νωρικοί· (57) Δαλμάτες (58) Ρωμαίοι οι και Λατίνοι και Κιτιαίοι (59) Λίγυρες (60) Γάλ<λ>οι οι και Κελταίοι (61) Ακυατινοί (62) Βρετανοί (63) Σπάνοι <οι> και Τυρρηνοί (64) Μαύροι (65) Μακουακοί (66) Γαίτυλοι (67) Άφροι (68) Μάζικες (69) Ταράμαντες οι εξώτεροι (70) Σποράδες (71) Κελτίονες (72) Ταράμαντες εσώτεροι, οι οποίοι εκτείνονται έως την Αιθιοπία.

Γι' αυτόν τον λόγο το Πνεύμα εμφανίστηκε με μορφή γλωσσών· και όχι μόνο γι' αυτό, αλλά για να μας υπενθυμίσει και ένα παλαιό γεγονός. Επειδή, δηλαδή, κατά την αρχαιότητα οι άνθρωποι, έχοντας παρασυρθεί στην παραφροσύνη της αλαζονείας, θέλησαν να κατασκευάσουν έναν πύργο που να φθάνει έως τον ουρανό, και ο Θεός μέσω της διαιρέσεως των γλωσσών διέλυσε την κακή τους συμφωνία· γι' αυτό και τώρα το Άγιο Πνεύμα επιφοιτά σε αυτούς με μορφή πύρινων γλωσσών, ώστε μέσω αυτού να ενώσει την οικουμένη που είχε διαιρεθεί. Και συνέβη κάτι το καινό και παράδοξο· διότι, όπως ακριβώς τότε στα παλαιά χρόνια οι γλώσσες διαμέλισαν την οικουμένη και οδήγησαν την κακή συμφωνία σε διαίρεση, έτσι και τώρα οι γλώσσες ένωσαν την οικουμένη και συνήγαγαν τα διεστώτα σε ομόνοια. Με μορφή γλωσσών, λοιπόν, εμφανίστηκε γι' αυτόν τον λόγο, και ως γλώσσες πυρός εξαιτίας της άκανθας της αμαρτίας που βλάστησε άγρια μέσα μας. Διότι, όπως ακριβώς η γη, όταν τυγχάνει να είναι λιπαρή και εύφορη, αλλά δεν καλλιεργείται, παράγει μεγάλο πλήθος αγκαθιών· έτσι ακριβώς και η δική μας φύση, η οποία είναι καλή χάρη στον Δημιουργό της, και επιτήδεια στο να φέρει τον καρπό της αρετής, επειδή δεν δέχθηκε το άροτρο της ευσέβειας ούτε τον σπόρο της θεογνωσίας, εβλάστησε την ασέβεια, σαν να ήταν κάποιες άκανθες και άλλη άχρηστη άγρια βλάστηση.

Γι' αυτό και σταμάτησαν να οικοδομούν την πόλη και τον πύργο. Γι' αυτόν τον λόγο το όνομά της κλήθηκε Σύγχυση· διότι εκεί ο Κύριος ο Θεός προκάλεσε σύγχυση στις γλώσσες όλης της γης· και από εκεί ο Κύριος ο Θεός τους διέσπειρε σε όλη τη γη. Παρατήρησε πόσα συμβαίνουν, ώστε η ανάμνηση να παρατείνεται σε όλους τους αιώνες.

Έπειτα ο ίδιος ο Έβερ εξακολούθησε να ομιλεί την ίδια γλώσσα, την οποία ακριβώς ομιλούσε και προηγουμένως, ώστε και αυτό να καταστεί ξεκάθαρο σημάδι της διαίρεσης. Είδες με πόσα μέσα θέλησε να διασωθεί η μνήμη στο διηνεκές και να μην παραδοθεί ποτέ στη λήθη ό,τι είχε συμβεί τότε; Διότι έκτοτε, βεβαίως, ο πατέρας είχε την υποχρέωση να εξηγεί στο παιδί του την αιτία της διαφοράς των γλωσσών, και το παιδί επιζητούσε να μάθει από τον πατέρα του την αιτία της ονομασίας του τόπου. Διότι ο τόπος ονομάστηκε Βαβυλώνα, το οποίο σημαίνει σύγχυση, επειδή ακριβώς εκεί ο Κύριος ο Θεός προκάλεσε σύγχυση στις γλώσσες όλης της γης, και από εκεί τους διέσπειρε. Νομίζω ότι η ονομασία του τόπου υποδηλώνει και τα δύο: και ότι τους προκάλεσε σύγχυση στις γλώσσες, και ότι από εκεί ακριβώς υπέστησαν τη διασπορά.

Διότι εκείνοι μεν ήταν δάσκαλοι ενός μόνο έθνους, ενώ αυτοί έγιναν παιδαγωγοί της οικουμένης. Και ο Γαλιλαίος άνδρας μιλούσε τη γλώσσα των Μήδων, και γνώριζε αυτήν των Πάρθων, και δεν αγνοούσε εκείνη των Ελαμιτών· αντίθετα, είχε στο στόμα του τις μορφές κάθε γλώσσας. Και κανείς από τους ακροατές δεν τον θεωρούσε βάρβαρο, ούτε αποστράφηκε τα λόγια του ως ξένα προς την ακοή του· αλλά ακουγόταν σαν πολίτης κάθε έθνους, φέροντας επάνω του τη γλώσσα όλης της οικουμένης, και αυτόν λάβαμε ως τον πρώτο καρπό της ευσέβειας. Διότι κατά την κατασκευή του πύργου, οι φωνές διαμερίστηκαν, και οι άνθρωποι αγνοούσαν ο ένας τη γλώσσα του άλλου. Διότι έπρεπε η ομόνοια της θεομάχου βουλής να διασπαστεί μέσω της άγνοιας των λέξεων, και εκείνοι που συνέπραξαν κακώς μεταξύ τους να χωριστούν με τη μεταβολή της γλώσσας, και να λάβουν πείρα των παράλογων εγχειρημάτων τους μέσω του λόγου, ώστε ούτε εκείνος που μιλά να εκφέρει κάτι κατανοητό, ούτε εκείνος που ακούει να καταλαβαίνει, και να μη χάνουν μάταια τον χρόνο τους. Διότι ποιο είναι το κέρδος σου από την παραφροσύνη; Ποια η κατάληξη του μεγαλεπήβολου έργου σου; Γιατί προσπαθείς με τη βία να κατακτήσεις το ακατάληπτο; Γιατί φιλονικείς να αρπάξεις τον ουρανό, εσύ που δεν είσαι άξιος να απολαμβάνεις ούτε τη γη; Γιατί ερευνάς τα υψηλά, εσύ που δεν ακούς ούτε τη φωνή του πλησίον σου; Σου διαμερίζω τη φωνή και καταλύω το έργο, όχι επειδή φοβήθηκα την ανάβασή σου, ούτε επειδή ανησυχώ για τη δική μου βασιλεία, αλλά επειδή φροντίζω για εσένα που μάταια μοχθείς και καταπονείσαι.

δ΄. Διότι ακριβώς τότε διαφαίνεται περισσότερο η δύναμη του Θεού, όταν μέσω ευτελών μέσων επιτελεί μεγάλα έργα. Γι' αυτό και αλλού έλεγε: «Διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα σε ασθένεια». Και στην Παλαιά Διαθήκη εξάλλου, με κουνούπια και μύγες κατατρόπωνε ολόκληρα στρατόπεδα βαρβάρων (γι' αυτό και ονόμαζε την κάμπια μεγάλη δύναμή του), και στην αρχή, προκαλώντας απλώς σύγχυση στις γλώσσες, κατέλυσε εκείνον τον μεγάλο πύργο στη Βαβυλώνα. Αλλά και στους πολέμους, άλλοτε μεν με τριακόσιους άνδρες έτρεψε σε φυγή αναρίθμητα στρατόπεδα, άλλοτε δε με σάλπιγγες γκρέμισε πόλεις· και ύστερα από αυτά, μέσω ενός μικρού και ταπεινού παιδιού, του Δαβίδ, κατατρόπωσε ολόκληρη την παράταξη των βαρβάρων.

ΟΜΙΛΙΑ ΛΕ΄. Μην νομίσετε ότι ήλθα για να φέρω ειρήνη στη γη· δεν ήλθα για να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα. α΄. Πάλι παραθέτει τα πιο δυσβάστακτα, και μάλιστα με μεγάλη έμφαση· και αυτό ακριβώς που επρόκειτο να φέρουν ως αντίρρηση, το λέγει προκαταβολικά. Διότι, για να μην πουν ακούγοντας αυτά: «Γι' αυτό λοιπόν ήλθες, για να εξοντώσεις και εμάς και εκείνους που μας υπακούν, και να γεμίσεις τη γη με πόλεμο;», ο ίδιος λέγει πρωτύτερα: «Δεν ήλθα για να φέρω ειρήνη στη γη». Πώς λοιπόν τους έδωσε εντολή, όταν μπαίνουν σε κάθε σπίτι, να εύχονται ειρήνη; Πώς επίσης οι άγγελοι έλεγαν: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη»; Πώς επίσης και όλοι οι προφήτες αυτό το χαρμόσυνο μήνυμα έφερναν; Διότι αυτό προπαντός είναι ειρήνη: όταν το άρρωστο μέρος αποκόπτεται, όταν το στασιαστικό στοιχείο αποχωρίζεται. Επειδή έτσι είναι δυνατόν να ενωθεί ο ουρανός με τη γη. Αφού και ο ιατρός με αυτόν τον τρόπο διασώζει το υπόλοιπο σώμα, όταν δηλαδή αποκόψει το ανίατο μέρος· και ο στρατηγός, όταν οδηγήσει σε διάσπαση εκείνους που ομονοούν για κακό σκοπό. Έτσι συνέβη και στην περίπτωση εκείνου του πύργου (της Βαβέλ)· διότι την κακή ειρήνη διέλυσε η αγαθή διαφωνία, και αυτή δημιούργησε την ειρήνη. Έτσι και ο Παύλος δίχασε εκείνους που είχαν συνασπιστεί εναντίον του. Στην περίπτωση δε του Ναβουθέ, η συμφωνία εκείνη αποδείχθηκε τότε χειρότερη από κάθε πόλεμο. Διότι η ομόνοια δεν είναι παντού καλό πράγμα· αφού και οι ληστές συμφωνούν μεταξύ τους. Επομένως, ο πόλεμος δεν είναι αποτέλεσμα της δικής Του προθέσεως, αλλά της δικής τους προαιρέσεως.

Οι Έλληνες ονομάστηκαν έτσι από κάποιον Έλενο, έναν άνδρα από εκείνους που κατοίκησαν στην Ελλάδα· ενώ, όπως αναφέρουν άλλοι, από την ελιά που βρίσκεται στην Αθήνα. Αρχηγοί αυτών υπήρξαν οι Ίωνες, οι οποίοι, σύμφωνα με την ακριβή εξιστόρηση, προήλθαν από τον Ιωϋάν, έναν άνδρα από εκείνους που οικοδόμησαν τον πύργο, όταν διαιρέθηκαν οι γλώσσες όλων των ανθρώπων. Για τον λόγο αυτόν άλλωστε ονομάστηκαν όλοι και Μέροπες, εξαιτίας του καταμερισμού της ομιλίας τους. Αργότερα, σε μεταγενέστερους χρόνους, ο Ελληνισμός διαιρέθηκε σε αιρέσεις (φιλοσοφικές σχολές), εννοώ δηλαδή των Πυθαγορείων, των Στωικών, των Πλατωνικών και των Επικουρείων. Εν συνεχεία, υπήρξε ένας χαρακτήρας θεοσέβειας μαζί με τον φυσικό νόμο που ρύθμιζε τον βίο, ο οποίος διαχώριζε τον εαυτό του από αυτά τα έθνη, από την καταβολή του κόσμου μέχρι τότε, όντας στο μέσο μεταξύ του Βαρβαρισμού, του Σκυθισμού και του Ελληνισμού, έως ότου συνάφθηκε με αυτόν η θεοσέβεια του Αβραάμ.

Επειδή όμως κρίθηκε από τους προϊσταμένους να καλλιεργώ αμπέλια, και κατά τη διάρκεια αυτή να ασχοληθώ λίγο και με τα γράμματα, φάνηκε καλό στον Θεό και σε μένα, ώστε να εμπεδώσω την ακολουθία του νυχθημέρου που συνηθίζεται στους μοναχούς. Αλλά η θεία χάρη μού δώρισε ακόμη περισσότερα από αυτά, ώστε να μπορώ να απαγγέλλω εξ ολοκλήρου τον θείο Ψαλτήρα. Και επειδή με επισκέφθηκε πάλι κάποια θεία πρόνοια για να με απομακρύνει από τους θορύβους του κοινοβίου σε ένα καταφύγιο ησυχίας, έγινε κι αυτό με την ευδοκία του Θεού. Τότε λοιπόν, βρίσκοντας άφθονο χρόνο ησυχίας και διατηρώντας στη μνήμη μου τα προαναφερθέντα θεία λόγια, αναζητούσα πριν από κάθε άλλο βιβλίο εκείνη την προφητεία. Όταν τη βρήκα, αποστήθισα με τη βοήθεια του Θεού και με πόθο τα όσα περιείχε, όχι μόνο τα σχετικά με τη δημιουργία του κόσμου σε έξι ημέρες, αλλά και τα περί του παραδείσου και της παραβάσεως, καθώς και περί του κατακλυσμού και της κατασκευής του πύργου και μέχρι τον φιλόθεο Αβραάμ, και έτρεφα μεγάλο θαυμασμό για τα θεία λόγια αυτής της Γραφής.

Αλλά εξαιτίας της αμαρτίας και του κτηνώδους βίου, αφού παρόξυναν τον εκ φύσεως αγαθό Κύριο, λόγω της υπερβολικής τους αμαρτίας εξαλείφθηκαν πάλι από το πρόσωπο της γης από τα ύδατα του κατακλυσμού, και πνίγηκαν σαν κτήνη μαζί με τα κτήνη και τα θηρία. Διότι ο Θεός είναι μεν εκ φύσεως αγαθός και φιλάνθρωπος, αλλά και εκ φύσεως μισεί την αμαρτία, καθώς είναι εκ φύσεως καθαρός και αμόλυντος. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε δεν λυπήθηκε ούτε τους αγγέλους που αμάρτησαν, τον Αδάμ τον παρέδωσε στον θάνατο, τον Κάιν τον επιτίμησε, τους ανθρώπους της εποχής του Νώε τους κατέκλυσε, στους κατασκευαστές του πύργου προκάλεσε σύγχυση, τους Σοδομίτες τους κατέκαψε, τους Αιγυπτίους τους καταβύθισε, και έπραξε πάρα πολλά άλλα παρόμοια με αυτά, διδάσκοντάς μας ότι το πέλαγος της φιλανθρωπίας και της αγαθότητάς Του δεν ωφελεί τους ανάξιους της φιλανθρωπίας, όπως ακριβώς ο ολόλαμπρος ήλιος δεν ωφελεί τους τυφλούς, έστω και αν στείλει στη γη περισσότερες ολόφωτες ακτίνες.

Όταν αυτό συνέβη ξαφνικά, ήταν άξιο γέλιου να βλέπει κανείς εκεί: άλλοτε ο λιθοξόος ζητούσε πέτρα, και ο υπηρέτης του έφερνε κονίαμα, ή, ενώ χρειαζόταν κονίαμα, εκείνος του έφερνε πέτρα, ή, ενώ ζητούσε σμίλη, έδιναν στο χέρι του τεχνίτη κάποιο άλλο εργαλείο, έτσι ώστε σε τίποτα να μη διαφέρουν από μεθυσμένους ή παράφρονες. «Και τους διέσπειρε ο Κύριος ο Θεός από εκεί σε όλο το πρόσωπο της γης, και σταμάτησαν να οικοδομούν την πόλη και τον πύργο». Σταμάτησαν, έστω και παρά τη θέλησή τους, αφού εκπληρώθηκε η προφητεία τους, ότι: «Ας κάνουμε για τον εαυτό μας όνομα» και ιδού, έφτιαξαν αξέχαστο όνομα, τον πύργο της Χαλάνης και όχι λίγες βαρβαρικές γλώσσες. «Και γι' αυτό», λέει, «το όνομά της ονομάστηκε Σύγχυση, επειδή εκεί συνέχεε ο Κύριος ο Θεός τα χείλη όλης της γης». Διότι, διαλύοντας την κακή τους ομοφωνία, τους διασκόρπισε. Τους άφησε όμως πρώτα να εργαστούν αρκετά χρόνια, ώστε το έργο τους να γίνει φανερό, και έπειτα να είναι δίκαιη η καταδίκη. Και όπως ακριβώς μακροθύμησε εκατό χρόνια για εκείνους που καταποντίστηκαν στον κατακλυσμό, έτσι μακροθύμησε και σαράντα χρόνια για εκείνους που κατασκεύαζαν τον πύργο.

Έτσι, λοιπόν, εκείνο είχε οικοδομηθεί κακώς, επειδή ο Θεός διόλου δεν το ήθελε ούτε ευαρεστείτο σε αυτό· ορθώς δε συγχέονταν εκεί οι γλώσσες όσων είχαν συγκεντρωθεί, όπως ακριβώς είχε αποφασίσει η θεία βουλή, και διασπάστηκε πλέον η κοινή τους ομιλία· με αποτέλεσμα ο καθένας να μην κατανοεί τη φωνή του πλησίον του με τον οποίο ομονοούσε, και με αυτόν τον τρόπο να διαλυθεί το εγχείρημα και αυτοί που μοχθούσαν στο έργο να διασκορπιστούν σε όλη τη γη.

Τι παλαιότερο θα μπορούσε να βρει κανείς από τη νηστεία, ανάμεσα σε όσα συντελούν στην ωφέλεια της ψυχής; Διότι, ταυτόχρονα με τη δημιουργία του παραδείσου ως ωραίου έργου των χειρών του Θεού και με την πλάση του ανθρώπου, εισήχθη και ο κανόνας της νηστείας· αυτή δε ήταν η αποχή από τον καρπό του ξύλου της γνώσεως. Ποιος, λοιπόν, θα παραβλέψει αυτήν που είναι συνομήλικη με τους ανθρώπους, και δεν θα την αγκαλιάσει με ευχαρίστηση όταν έλθει, ούτε θα την ασπαστεί και θα της απευθύνει επαινετικά λόγια, σαν να είναι κάποια βασίλισσα που εμφανίστηκε από κάπου, αξιοθέατη και πανένδοξη, η οποία σαν κρόσσια έχει κρεμασμένες πάνω της τις αρετές, και σαν χρυσοποίκιλτο ένδυμα φοράει την αμέτοχη από κηλίδες απάθεια; Εάν την είχαμε φυλάξει, δεν θα είχαμε απομακρυνθεί από το δέντρο της ζωής, ούτε η γη θα έβγαζε για εμάς αγκάθια και τριβόλους. Επειδή όμως την παραβλέψαμε και γευτήκαμε την τροφή της παρακοής, υποπέσαμε σε όλα τα χείριστα, αποξενωθήκαμε από τη συμβίωση με τους αγγέλους και απομακρυνθήκαμε από τον Θεό. Έπειτα, αφού φορέσαμε και αυτό το δερμάτινο, θνητό και σκληρό ένδυμα, το οποίο αφενός πρέπει σαν τομάρι να το πλένουμε με δάκρυα, καθώς αποπνέει πάντοτε την οσμή της έμφυτης θνητότητάς του, αφετέρου πρέπει και να το αποξέουμε με τη νηστεία, ώστε να εντυπωθούν επάνω του εκείνες οι παλαιές συνήθειες που ο Θεός είχε ορίσει στον προπάτορα. Από τότε ξέσπασαν παγκόσμιοι κατακλυσμοί, συγχύστηκαν οι γλώσσες και πλήθη από παντοίες συμφορές κατέλαβαν τον κόσμο· και τι να λέω πλέον, παρά ότι με το δικό μας παράπτωμα οδηγήσαμε στη φθορά και την ίδια την κτίση;

Αλλ' Εκείνος, ο οποίος με τη σύγχυση των γλωσσών απέτρεψε από το εγχείρημά τους εκείνους τους παλαιούς τολμητίες και κατασκευαστές του πύργου, Αυτός, στρέφοντας ενάντια στον ίδιο του τον εαυτό και τούτον τον νέο κατασκευαστή πύργου, ο οποίος καυχήθηκε άμετρα ότι θα φθάσει στο υπέρτατο ύψος, θα τον συγχύσει, θα τον συνταράξει και θα τον κατακρημνίσει μαζί με το κατασκεύασμά του· και ας εξετάσουμε πώς.

Τι θα μπορούσε να πει κανείς για τις οργές, τις λύπες, τους κάθε είδους όρκους, τις μεταμέλειες, τις κατάρες, τους θυμούς, τα πολυειδή και στρεβλά σοφίσματα της αθέτησης των υποσχέσεων· για τη γιγαντομαχία στη Γένεση, κατά την οποία λέγεται ότι επιβουλεύτηκε από φόβο εκείνους τους δυνατούς άνδρες, και μάλιστα ενώ αυτοί είχαν μηχανευτεί την οικοδόμηση όχι προς αδικία κάποιων άλλων, αλλά υπέρ της δικής τους σωτηρίας· και για εκείνο το συμβούλιο στον ουρανό που στήθηκε με σκοπό τον δόλο και την απάτη του Αχαάβ· και για τα υλόφρονα και εταιρικά πάθη των Ασμάτων, και για όσα άλλα ιερά σύμβολα της θεοπλαστίας που τολμά τα πάντα, τα οποία προβάλλονται ως ορατά φαινόμενα έναντι των κρυφών, πεπληθυσμένα και μεριστά έναντι των ενιαίων και αμερίστων, και μορφοποιημένα και πολύμορφα έναντι των άμορφων και ατύπωτων; Αν κάποιος μπορέσει να διακρίνει την εσωτερική και κρυμμένη ευπρέπεια αυτών, θα τα βρει όλα μυστικά και θεοειδή και γεμάτα από άφθονο θεολογικό φως.

Επομένως, όταν ο Θεός επρόκειτο να συγχύσει τις γλώσσες τους και εξαιτίας αυτού να τους διαμοιράσει και να τους διασκορπίσει σε όλη τη γη, επειδή είχαν γίνει ως πολλά μέλη από την πλευρά του Αδάμ και αποτελούσαν ένα σώμα χάρη στη μία γλώσσα, πήρε και πάλι από αυτούς τη δική Του μερίδα, δηλαδή την πλευρά, και το υπόλοιπο σώμα, αφού το χώρισε σε πολλές μερίδες μελών, το διασκόρπισε. Και τους ονόμασε έθνη, τα οποία είχαν παντελή άγνοια του Θεού.