Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 12:17

Θα μπορούσες να δεις, αν ήθελες, ότι αυτό συνέβη και στην περίπτωση του προπάτορα Αβραάμ. Διότι, όταν ο δίκαιος είχε περιέλθει σε αδυναμία και δεν μπορούσε να κάνει απολύτως τίποτα, παρενέβη ο Θεός και ελευθέρωσε τη γυναίκα από την ασέλγεια των Αιγυπτίων. «Διότι ο Κύριος τιμώρησε τον Φαραώ με μεγάλες και σκληρές πληγές, καθώς και τον οίκο του, εξαιτίας της Σάρρας, της γυναίκας του Αβραάμ.» Και έτσι με δυσκολία την άφησε ελεύθερη από την προσβολή, αυτήν που ήταν παντρεμένη με τον δίκαιο. Ο Θεός, λοιπόν, και μόνο Αυτός θα μπορούσε να ελευθερώσει τον αιχμαλωτισμένο νου από το χέρι του διαβόλου, και να τον επαναφέρει στην αρχική του ευπρέπεια. ΠΑΛΛ. Εξαιτίας της στέρησης, λοιπόν, των άνωθεν αγαθών ωθούμαστε προς τα κάτω και καταλήγουμε μερικές φορές στα αισχρά και τα βδελυρά. ΚΥΡ. Έτσι λέω. ΠΑΛΛ. Αλλά σίγουρα ταιριάζει απόλυτα στον φιλάγαθο Θεό το να μην επιτρέπει να περιπίπτουμε σε κανένα από αυτά. ΚΥΡ. Αυτό ταιριάζει πάρα πολύ στον Θεό, καλέ μου, και μάλιστα είναι το θέλημά Του. Διότι θα ήταν ελάχιστα αγαθός, και καθόλου φιλάρετος, αν δεν είχε αυτόν τον σκοπό για εμάς. Αλλά εμείς οι ίδιοι φταίμε για όσα παθαίνουμε, προκαλώντας την οργή του Δεσπότη των όλων. Διότι έτσι εγκαταλείπει τον άνθρωπο σε έναν αδύναμο και άνανδρο νου.

Όντας ξένος και μετανάστης, καταπιεζόταν από τον Φαραώ με θλίψεις και αδικίες. Διότι ήθελε να διαλύσει τη συζυγία του, φλεγόμενος από ακράτητες ηδονές, με επιθυμία για αισχρά έργα. Αλλά ο Θεός δεν τον άφησε να το κατορθώσει. «Διότι», λέει, «βασάνισε τον Φαραώ με μεγάλα βάσανα εξαιτίας της Σάρρας, της γυναίκας του Αβραάμ». Ο Φαραώ αποτελεί εικόνα και τύπο της διαβολικής ακρασίας. Διότι σκοπός εκείνου, και μάλιστα από τους πλέον επιδιωκόμενους, είναι να προσπαθεί να εισαγάγει και στη διάνοια των αγίων τα σπέρματα της δικής του ακαθαρσίας, ώστε να επιλέξουν να καρποφορήσουν όσα είναι σε αυτόν αγαπητά και ευχάριστα. Αυτά νομίζω ότι είναι τα εγκλήματα που οδηγούν σε πολύτροπη αμαρτία. Έτσι, ίσως νικηθεί ο καθένας και υποκύψει χωρίς τη θέλησή του στις επιβουλές εκείνου.

«Δεν άφησε άνθρωπο να τους αδικήσει, και έλεγξε για χάρη τους βασιλείς: Μην αγγίζετε τους χριστούς μου, και μην κακοποιείτε τους προφήτες μου». Αυτά μεν λέει ο Δαβίδ. Ο Μωυσής, όμως, εξιστορεί και ποιους βασιλείς «έλεγξε», λέγοντας: «Και έπληξε ο Κύριος τον Φαραώ και τον οίκο του με μεγάλες συμφορές εξαιτίας της Σάρρας, της γυναίκας του Αβραάμ». Και πάλι, σχετικά με τον βασιλιά των Γεράρων γράφει: «Και ήλθε ο Θεός στον Αβιμέλεχ κατά τη διάρκεια του ύπνου του τη νύχτα, και του είπε: Ιδού, εσύ πεθαίνεις εξαιτίας της γυναίκας που πήρες»· αυτή δε ήταν η γυναίκα του Αβραάμ. Για τον οποίο προχωρώντας στη συνέχεια αναφέρει: «Τώρα, λοιπόν, επίστρεψε τη γυναίκα στον άνθρωπο, διότι είναι προφήτης, και θα προσευχηθεί για σένα». Βλέπεις πώς, μέσα από αυτά, ο Δαβίδ —ή μάλλον το θείο Πνεύμα μέσω αυτού— ονόμασε «χριστούς» τους παλαιούς θεοφιλείς και προφήτες, μολονότι δεν είχαν χριστεί με γήινο μύρο. Πώς θα μπορούσε άλλωστε, αφού ο Μωυσής θέσπισε κάτι τέτοιο σε μεταγενέστερους χρόνους;

Ομιλία του ιδίου κατά την επάνοδό του από την πρώτη εξορία. αʹ. Όταν ο Φαραώ άρπαξε τη Σάρρα από τον Αβραάμ, την ωραία και ευειδή γυναίκα, ο πονηρός και βάρβαρος Αιγύπτιος, βλέποντας το κάλλος της με άδικα μάτια, και θέλοντας να διαπράξει το έργο της μοιχείας· τότε ακριβώς, στην αρχή ο Θεός δεν τον τιμώρησε, για να φανεί και του δικαίου η ανδρεία, και της γυναίκας η σωφροσύνη, και του βαρβάρου η ακολασία, και του Θεού η φιλανθρωπία. Η ανδρεία του δικαίου, διότι υπέμεινε με ευχαριστία αυτό που συνέβη· η σωφροσύνη της γυναίκας, διότι έπεσε σε βαρβαρικά χέρια και διατήρησε τη σεμνότητά της· η ακολασία του βαρβάρου, διότι επιβουλεύτηκε ξένη συζυγική κλίνη· η φιλανθρωπία του Θεού, διότι, μετά την απόγνωση των ανθρώπων, τότε προσέφερε τον στέφανο στον δίκαιο. Αυτά συνέβαιναν τότε στην περίπτωση του Αβραάμ, αυτά έγιναν σήμερα και στην περίπτωση της Εκκλησίας. Αιγύπτιος είναι τούτος, όπως Αιγύπτιος ήταν κι εκείνος· τούτος είχε δορυφόρους, εκείνος υπασπιστές· εκείνος (άρπαξε) τη Σάρρα, τούτος την Εκκλησία. Μία νύχτα την κράτησε εκείνος, μία ημέρα εισήλθε αυτός· ούτε και αυτή η μία θα του είχε επιτραπεί, αλλά (έγινε) για να φανεί η σωφροσύνη της νύμφης, ότι δηλαδή εισέρχεται (ο εχθρός), και όμως δεν διεφθάρη το κάλλος της σωφροσύνης της, μολονότι προετοίμασε μοιχό, και τα έγγραφα συντάσσονταν, και πολλοί από τους οικείους τα υπέγραφαν. Ολοκληρώθηκε η σκευωρία, αλλά το αποτέλεσμα δεν επιτεύχθηκε.

Είδες ότι τα δεινά είχαν φθάσει σχεδόν στο έσχατο σημείο τους; Είδες πώς δεν απέμενε πλέον, σύμφωνα με την ανθρώπινη λογική, καμία ελπίδα διορθώσεως; Είδες πώς τα πράγματα θεωρούνταν απελπισμένα κατά την ανθρώπινη κρίση; Είδες πώς η γυναίκα έπεσε μέσα στον ίδιο τον λαιμό του θηρίου; Δες λοιπόν εδώ την άρρητη φιλανθρωπία του Θεού, και θαύμασε το μεγαλείο της δυνάμεώς Του. Και τιμώρησε, λέει η Γραφή, ο Θεός τον Φαραώ με μεγάλες και σκληρές τιμωρίες, καθώς και τον οίκο του, εξαιτίας της Σάρρας, της γυναίκας του Άβραμ. Τι σημαίνει «τιμώρησε»; Επέβαλε ποινή, λέει, για το τόλμημα και τη μοχθηρή ενέργεια. «Με μεγάλες τιμωρίες»· δεν τιμώρησε απλώς τον βασιλιά, αλλά «με μεγάλες τιμωρίες». Επειδή και το τόλμημα δεν ήταν τυχαίο, αλλά πάρα πολύ μεγάλο, για αυτό και η τιμωρία ήταν μεγάλη. «Και τον οίκο του», λέει· όχι μόνο τον ίδιο, αλλά «και τον οίκο του». Και για ποιον λόγο, ενώ αμάρτησε μόνο ο βασιλιάς, συμμετέχουν στην τιμωρία και όλοι οι άνθρωποι του οίκου του; Ούτε αυτό γίνεται χωρίς λόγο, αλλά για να πληγεί και μέσα από αυτό η μανία του βασιλιά. Διότι είχε ανάγκη από ένα σφοδρότερο χτύπημα, ώστε, αφού καταληφθεί από τρόμο, να απομακρυνθεί από αυτό το μίασμα.

Ζ΄. Γι' αυτό, λοιπόν, δες με πόση επιείκεια συνομιλεί ο βασιλιάς, ο τύραννος, προς τον ξένο, προς αυτόν που περιπλανιόταν σαν αλήτης, του οποίου μάλιστα τόλμησε να αρπάξει τη γυναίκα. Και πολύ ορθά ειπώθηκε ότι «τιμώρησε τον Φαραώ και τον οίκο του εξαιτίας της Σάρρας, της γυναίκας του Άβραμ». Μαζί με την τιμωρία αντιλαμβάνεται ότι αυτή ήταν σύζυγος του δικαίου. Διότι, μολονότι οδηγήθηκε στον οίκο του Φαραώ, εξακολουθούσε να παραμένει σύζυγος του δικαίου. Και αφού ο Φαραώ κάλεσε τον Άβραμ, λέει η Γραφή, του είπε: «Τι είναι αυτό που μου έκανες;» Δες τι είδους λόγια προφέρει ο βασιλιάς. «Τι είναι αυτό που μου έκανες;» λέει. Εγώ σε έβλαψα, ο ξένος, ο άγνωστος σε όλους, που ήλθα εξαιτίας του λιμού, στον βασιλιά, στον τύραννο, στον κυρίαρχο της Αιγύπτου; Τι σου έκανα εγώ; Εσύ μου άρπαξες τη γυναίκα· με περιφρόνησες ως ξένο, με καταφρόνησες, δεν με υπολόγισες καθόλου· παραδόθηκες ολοκληρωτικά στην ακόλαστη επιθυμία και θέλησες να κάνεις πράξη αυτά που εσύ αποφάσισες.

Γράφει δε ο Μωυσής, πώς ο Θεός, τιμωρώντας βασιλείς για χάρη τους, δεν επέτρεψε να αδικηθούν. Έτσι τιμώρησε τον Φαραώ με μεγάλες και φοβερές πληγές εξαιτίας της Σάρρας, της συζύγου του Αβραάμ. Έτσι μέσα στη νύχτα κατατρόμαξε τον Αβιμέλεχ, λέγοντας: «Ιδού, εσύ θα πεθάνεις εξαιτίας της Σάρρας, της συζύγου του Αβραάμ, διότι αυτή είναι παντρεμένη με άνδρα». Έτσι κατέστησε τον Ισαάκ σεβαστό σε εκείνους που κατοικούσαν τότε στην Παλαιστίνη. Έτσι απείλησε τον Λάβαν, ο οποίος είχε φονικές διαθέσεις: «Πρόσεξε», του είπε, «να μη μιλήσεις σκληρά εναντίον του δούλου μου Ιακώβ». Τους ονομάζει δε χριστούς, όχι επειδή είχαν χριστεί με λάδι, αλλά επειδή είχαν γίνει εκλεκτοί. Και ο Θεός ονόμασε τον Αβραάμ προφήτη: «Δώσε πίσω», λέει, «τη γυναίκα στον άνδρα της, διότι είναι προφήτης, και θα προσευχηθεί για σένα, και θα σωθείς». Ή τους ονομάζει χριστούς, επειδή έλαβαν αόρατο χρίσμα μέσω του Πνεύματος. Διότι το γεγονός ότι ο Ίδιος ήταν που τους μίλησε, το φανέρωσε λέγοντας: «Ο Αβραάμ ο πατέρας σας αγαλλίασε για να δει την ημέρα τη δική μου· και την είδε, και χάρηκε». Πότε όμως την είδε; Όταν, σηκώνοντας τα μάτια του, είδε τον Θεό να εμφανίζεται ενώπιόν του στη δρυ του Μαμβρή· τότε που είπε η Γραφή: «Εμφανίστηκε ο Θεός στον Αβραάμ». Και κάλεσε λιμό πάνω στη γη.

Πες λοιπόν: «Είμαι αδελφή του», ώστε να μου φερθούν καλά εξαιτίας σου, και να ζήσει η ψυχή μου χάρη σε εσένα. Και συνέβη, όταν ο Άβραμ εισήλθε στην Αίγυπτο, οι Αιγύπτιοι, βλέποντας ότι η γυναίκα του ήταν πάρα πολύ ωραία, την επαίνεσαν στον Φαραώ. Και τον Άβραμ τον μεταχειρίστηκαν καλά εξαιτίας της. Ο Θεός όμως τιμώρησε τον Φαραώ και τον οίκο του με μεγάλες και σκληρές πληγές εξαιτίας της Σάρας, της γυναίκας του Άβραμ. Τότε ο Φαραώ κάλεσε τον Άβραμ και του είπε: «Τι είναι αυτό που μου έκανες, και δεν μου φανέρωσες ότι είναι γυναίκα σου; Και εγώ την πήρα για γυναίκα μου· ορίστε, λοιπόν, η γυναίκα σου, πάρε την και φύγε». «Παροίκησε ο Αβραάμ στα Γέραρα. Είπε δε ο Αβραάμ για τη γυναίκα του: "Είναι αδελφή μου". Διότι φοβήθηκε να πει: "Είναι γυναίκα μου", μήπως τον σκοτώσουν οι άνδρες της πόλεως. Είπε ο Αβιμέλεχ στον Αβραάμ: "Τι είναι αυτό που μου έκανες;" Και ο Αβραάμ απάντησε: "Είπα μέσα μου: Άραγε δεν υπάρχει θεοσέβεια σε τούτο τον τόπο, και θα με σκοτώσουν εξαιτίας της"». Παρομοίως και ο Ισαάκ παροίκησε στα Γέραρα, και είπε για τη Ρεβέκκα τα ίδια. «Φοβήθηκε ο Δαβίδ από το πρόσωπο του Αγχούς, βασιλιά της Γεθ, και αλλοίωσε το πρόσωπό του· και παραφερόταν, και έπεφτε, και τα σάλια του έτρεχαν πάνω στη γενειάδα του». «Έστειλε η Ιεζάβελ μήνυμα στον Ηλία και είπε: Αυτά να μου κάνουν οι θεοί και αυτά να προσθέσουν, αν αύριο τέτοια ώρα δεν κάνω την ψυχή σου σαν την ψυχή ενός από αυτούς.»

«Και θα δουν οι άρχοντες του Φαραώ το ωραίο σου πρόσωπο· εσένα μεν θα σε κρατήσουν ζωντανή, εμένα δε θα με σκοτώσουν». «Πες, λοιπόν, ότι είμαι αδελφή του, για να μου συμπεριφερθούν καλά, και θα ζήσει η ψυχή μου εξαιτίας σου». Έγιναν, λοιπόν, τα λόγια του δικαίου πραγματικότητα. Η γυναίκα αφαιρείται από τα χέρια του δικαίου και οδηγείται στον Φαραώ από τους άρχοντές του. «Συμπεριφέρθηκαν δε καλά στον δίκαιο, δήθεν ως αδελφό της, χαρίζοντάς του πρόβατα και βόδια και καμήλες, καθώς και δούλους και δούλες για να τον υπηρετούν». Ο οίκος του Φαραώ όμως, παρά λίγο να καταστραφεί. «Διότι τιμώρησε», λέει, «ο Θεός με μεγάλες δοκιμασίες τον Φαραώ, εξαιτίας της Σάρρας, της γυναίκας του Άβραμ», κάνοντάς του δηλαδή γνωστό ότι δεν είναι αδελφή, αλλά γυναίκα του δικαίου. Διότι προς τον Φαραώ και τον Αβιμέλεχ και προς τους υπόλοιπους βασιλείς έλεγε ο Θεός για τον Αβραάμ, τον Ισαάκ, τον Ιακώβ και τον Ιωσήφ: «Μην αγγίζετε τους χριστούς μου και μην κάνετε κακό στους προφήτες μου». Ο Φαραώ, λοιπόν, αφού κάλεσε τον δίκαιο, του λέει: «Τι είναι αυτό που μου έκανες, λέγοντας ότι είναι αδελφή σου; Ιδού, η γυναίκα σου είναι ανέπαφη· πάρε την και φύγε». «Ανέβηκε δε από την Αίγυπτο με τη Σάρρα τη γυναίκα του και τον Λωτ» τον ανιψιό του, με πολύ πλούτο και πολλά κτήνη, στην έρημο, όπου βρισκόταν η σκηνή του προηγουμένως. «Και η γη δεν τους χωρούσε», επειδή κατοικούσαν σε αυτήν και οι Χαναναίοι. «Γίνεται, λοιπόν, μάχη μεταξύ των βοσκών του Άβραμ και του Λωτ.