Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 12:7

Και όταν πια έφτασε σε αυτό το σημείο, ποια θα είναι πάλι τα αγαθά, θα το μάθουμε από τις ίδιες τις Ιερές Γραφές. «Διότι εμφανίστηκε», λέει, «ο Κύριος στον Αβραάμ και του είπε: Στους απογόνους σου θα δώσω αυτή τη γη. Και οικοδόμησε εκεί ο Αβραάμ θυσιαστήριο στον Κύριο, ο οποίος του εμφανίστηκε». Διότι, όσο παρέμενε προσκολλημένος στη γη της πατρίδας του και δεν είχε ακόμη μετοικήσει στην άγια γη, του δόθηκε μόνο η θεία εντολή ότι έπρεπε να μετοικήσει σε άλλη γη, αδιαφορώντας για τη γενέτειρά του. Όταν όμως ήλθε στη γη Χαναάν πανοικί και με όλα του τα υπάρχοντα, και ανέβηκε στην άγια γη, του δόθηκε η χάρη της θεοπτίας, καθώς και η ασφάλεια της ελπίδας μέσα στη βεβαιότητα της ελευθερίας, και το δικαίωμα πλέον να ανεγείρει θυσιαστήριο.

Ο ίδιος ο Σωτήρας διδάσκει: «όχι ότι έχει δει κανείς τον Πατέρα, παρά μόνο εκείνος που προέρχεται από τον Θεό, αυτός έχει δει τον Πατέρα». Επομένως, ο Κύριος Σαβαώθ, που τώρα θεάται από τον προφήτη, ήταν διαφορετικός από την αγέννητη, αόρατη και ακατάληπτη Θεότητα. Ποιος δε είναι αυτός παρά «ο μονογενής Θεός, ο οποίος βρίσκεται στους κόλπους του Πατρός», ο οποίος, συγκαταβαίνοντας από το δικό του μεγαλείο και σμικρύνοντας τον εαυτό του σε σχέση με εκείνο, καθιστούσε τον εαυτό του ορατό και καταληπτό στους ανθρώπους. Έτσι λοιπόν «εμφανίστηκε» και «στον Αβραάμ», όταν «του είπε: Στο σπέρμα σου θα δώσω αυτή τη γη». Προσθέτει λοιπόν η Γραφή: «και οικοδόμησε εκεί θυσιαστήριο στον Κύριο που του εμφανίστηκε», και πάλι: «Ο Αβραάμ έγινε ενενήντα ετών, και του εμφανίστηκε ο Κύριος», και αλλού: «Εμφανίστηκε ο Κύριος στον Αβραάμ κοντά στη δρυ του Μαμβρή». Και για τον Ισαάκ αναφέρεται: «και πορεύθηκε, και ανέβηκε στο φρέαρ του όρκου, και του εμφανίστηκε ο Κύριος εκείνη τη νύχτα», και πάλι για τον Ιακώβ λέγεται: «εγώ είμαι ο Θεός που σου εμφανίστηκε στον τόπο του Θεού». Αλλά και όταν «ήλθε στη Βαιθήλ ο ίδιος και όλος ο λαός που ήταν μαζί του, οικοδόμησε εκεί θυσιαστήριο και ονόμασε το όνομα του οίκου Βαιθήλ· διότι εκεί του φανερώθηκε ο Θεός». Και πάλι αναφέρεται: «Εμφανίστηκε δε ο Θεός στον Ιακώβ ακόμη και στη Λουζά».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γʹ. Ως πρώτος χρηματισμός (θεία αποκάλυψη) που έγινε στον Αβραάμ καταγράφεται εκείνος κατά τον οποίο του είπε ο Κύριος: «Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου και από τον οίκο του πατέρα σου, στη γη την οποία θα σου δείξω· και θα σε κάνω μέγα έθνος, και θα σε ευλογήσω, και θα μεγαλύνω το όνομά σου, και θα είσαι ευλογημένος· και θα ευλογήσω εκείνους που σε ευλογούν», και τα εξής. Δεύτερος, όταν εμφανίστηκε σε αυτόν ο Κύριος και του είπε: «Στο σπέρμα σου θα δώσω τη γη αυτή». Και τρίτος, όταν ο Κύριος είπε στον Αβραάμ, μετά τον διαχωρισμό του Λωτ από αυτόν, τα όσα έχουν καταγραφεί. Τέταρτος, στον οποίο αναφέρεται: «Μετά δε τα λόγια αυτά, απηύθυνε ο Κύριος τον λόγο του προς τον Άβραμ σε όραμα της νύκτας λέγοντας: Μη φοβάσαι, Άβραμ, εγώ είμαι ο υπερασπιστής σου»· και μετά από άλλα: «Εγώ είμαι ο Κύριος που σε έβγαλα από τη χώρα των Χαλδαίων». Πέμπτος, όταν εμφανίστηκε ο Κύριος στον Αβραάμ και του είπε: «Εγώ είμαι ο Θεός σου· να είσαι ευάρεστος ενώπιόν μου», και τα λοιπά. Έκτος, στον οποίο πάλι εμφανίστηκε σε αυτόν ο Κύριος κοντά στη δρυ του Μαμβρή, ενώ εκείνος καθόταν στη θύρα της σκηνής του το μεσημέρι· και σηκώνοντας τα μάτια του, είδε, και ιδού, τρεις άνδρες στέκονταν απέναντί του· και μόλις τους είδε, έτρεξε να τους προϋπαντήσει από τη θύρα της σκηνής του, προσκύνησε έως το έδαφος και είπε: «Κύριε, εάν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, μην προσπεράσεις τον δούλο σου· ας φέρουν λίγο νερό, και ας νίψουν τα πόδια σας».

Όμως, αν και ομολογούμε απροκάλυπτα δύο Κυρίους, δεν χρησιμοποιούμε την ίδια θεολογία και για τους δύο· αλλά, τηρώντας ευσεβώς την τάξη, έχουμε διδαχθεί ότι ο μεν ανώτατος Πατέρας είναι και Θεός και Κύριος, και του δεύτερου είναι Κύριος και Θεός, ενώ ο Λόγος του Θεού, ο δεύτερος Κύριος, είναι δεσπότης όσων βρίσκονται υπό αυτόν, αλλά όχι ομοίως και του ανώτερου. Διότι ο Θεός Λόγος δεν είναι Κύριος του Πατέρα ούτε Θεός του Πατέρα, αλλά εκείνου μεν είναι εικόνα και λόγος και σοφία και δύναμη, αυτών δε που είναι μετά από αυτόν είναι δεσπότης και Κύριος και Θεός· ο δε Πατέρας είναι και του Υιού Πατέρας και Κύριος και Θεός. Επομένως, ευλόγως ανατρέχουν σε μία αρχή, και σε έναν Θεό συνίσταται για εμάς η ευσεβής θεολογία. 〈Της ίδιας〉. «Εμφανίστηκε δε ο Κύριος στον Αβραάμ και του είπε: Στο σπέρμα σου θα δώσω αυτήν τη γη», και πάλι: «Έγινε ο Αβραάμ ενενήντα εννέα ετών, και εμφανίστηκε ο Κύριος στον Αβραάμ και του είπε: Εγώ είμαι ο Θεός· να είσαι ευάρεστος ενώπιόν μου και να γίνεις άμεμπτος· και θα θέσω τη διαθήκη μου ανάμεσα σε εσένα και σε εμένα, και θα σε πληθύνω πάρα πολύ», και πάλι: «Εμφανίστηκε δε ο Θεός σε αυτόν κοντά στη δρυ του Μαμβρή, ενώ εκείνος καθόταν στη θύρα της σκηνής του το μεσημέρι. Σηκώνοντας δε τα μάτια του κοίταξε, και ιδού, τρεις άνδρες στέκονταν από πάνω του».

Ομιλία ΛΒ΄. Και εμφανίστηκε ο Κύριος στον Άβραμ, και του είπε: «Στο σπέρμα σου θα δώσω αυτή τη γη». Και οικοδόμησε εκεί θυσιαστήριο στον Κύριο που του εμφανίστηκε. α΄. Πολύς είναι ο θησαυρός και ανείπωτος, αγαπητοί, σε όσα προσφάτως αναγνώστηκαν, και απαιτείται προσηλωμένη διάνοια και λογισμός νηφάλιος και σε εγρήγορση, ώστε να μη μας διαφύγει τίποτε από όσα είναι κρυμμένα σε αυτά τα σύντομα λόγια. Διότι γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο φιλάνθρωπος Θεός δεν παραχώρησε να είναι όλα τα γραφόμενα στις Γραφές ευκολονόητα και φανερά σε εμάς αμέσως και μόνο με μια απλή ανάγνωση, προκειμένου να αφυπνίσει τη νωθρότητά μας, ώστε, επιδεικνύοντας πολλή αγρυπνία, να καρπωθούμε έτσι την ωφέλεια που προέρχεται από αυτές.

β'. Εμπρός λοιπόν και σήμερα, αφού παρακαλέσουμε τον φιλάνθρωπο Δεσπότη να οδηγήσει τη γλώσσα μας στην εύρεση των ζητουμένων, ας σας παραθέσουμε τη συνήθη διδασκαλία, παρουσιάζοντας πρώτα στην αγάπη σας τα ίδια τα αναγνώσματα. «Και εμφανίστηκε», λέει, «ο Κύριος ο Θεός στον Άβραμ, και του είπε». Δεν έλεγα σωστά από την αρχή ότι μεγάλος θησαυρός βρίσκεται αποταμιευμένος σε αυτά τα σύντομα λόγια; Διότι, ιδού, αμέσως ξένο και καινοφανές είναι το προοίμιο αυτών που ειπώθηκαν: «Και εμφανίστηκε», λέει, «ο Κύριος ο Θεός στον Άβραμ». Για πρώτη φορά βρίσκουμε τώρα στην Αγία Γραφή να λέγεται αυτό, ότι δηλαδή «Εμφανίστηκε»· διότι ούτε στην περίπτωση του Αδάμ, ούτε του Άβελ, ούτε του Νώε, ούτε για κανέναν άλλον χρησιμοποίησε αυτήν τη λέξη η θεία Γραφή. Τι σημαίνει λοιπόν το λεγόμενο, «Και εμφανίστηκε», λέει; Και πώς αλλού αναφέρει: «Κανείς δεν θα δει τον Θεό και θα ζήσει»; Τι θα μπορούσαμε να πούμε τώρα, εφόσον η Γραφή λέει ότι «Εμφανίστηκε»; Πώς εμφανίστηκε στον δίκαιο; Μήπως είδε την ίδια την ουσία Του; Όχι, μη γένοιτο. Αλλά τι;

Και αφού πρόσθεσε επαγγελίες στις επαγγελίες και έδωσε μεγάλες υποσχέσεις, πάλι αναβάλλει για λίγο την εκπλήρωσή τους, ώστε με αυτόν ακριβώς τον τρόπο να φανεί προπάντων η φιλοθεΐα του πατριάρχη, ότι δηλαδή ο μακάριος, παρόλο που έβλεπε προς το παρόν τα πράγματα να εξελίσσονται αντίθετα με τις υποσχέσεις, δεν θορυβούνταν ούτε ταραζόταν, αλλά διατηρούσε τον λογισμό του ακλόνητο, όντας πεπεισμένος ότι όσα του υποσχέθηκε μία φορά ο Θεός είναι απολύτως βέβαια και σταθερά. Αλλά ας τα διερευνήσουμε όλα βήμα προς βήμα, ώστε με αυτόν τον τρόπο να γνωρίσουμε και την πολυμήχανη σοφία του αγαθού Θεού, και τη φροντίδα που επεδείκνυε για τον δίκαιο, αλλά και τη θερμή αγάπη του πατριάρχη προς τον Δεσπότη. «Και εμφανίστηκε», λέει, «ο Κύριος ο Θεός στον Άβραμ». Πώς εμφανίστηκε;

Όπως ο ίδιος ο Θεός μόνο γνωρίζει, και όπως εκείνος μπορούσε να δει. Διότι δεν θα παύσω να το λέω αυτό, όμως τον τρόπο τον αγνοώ· ακούω μόνο τη Γραφή να λέει ότι εμφανίστηκε ο Κύριος ο Θεός στον Άβραμ, και του είπε: Στο σπέρμα σου θα δώσω αυτή τη γη.

Και εμφανίσθηκε, λέει, ο Κύριος ο Θεός στον Άβραμ και του είπε: Στο σπέρμα σου θα δώσω την γη αυτή. Μεγάλη η υπόσχεση, και μάλιστα πολύ ποθητή στον δίκαιο. Διότι γνωρίζετε πώς όσοι φθάνουν στο γήρας, και μάλιστα έχοντας διέλθει όλον τους τον χρόνο σε ατεκνία, επιθυμούν τέκνα. Παρέχοντάς του λοιπόν ο Δεσπότης την αμοιβή για την υπακοή του, και επειδή, όταν άκουσε το «Έξελθε από τη γη σου», δεν χρονοτρίβησε ούτε το ανέβαλε, αλλά υπάκουσε στο επίταγμα και έκανε πράξη το προσταχθέν, του λέει: Στο σπέρμα σου θα δώσω την γη αυτή.

γ΄. Παρατήρησε πώς με τον λόγο αυτόν ανόρθωσε τη διάνοιά του και του παρέσχε επαρκή ανταμοιβή για τους κόπους του. Για τον λόγο αυτόν ακριβώς και ο δίκαιος, επιδεικνύοντας την αρμόζουσα ευγνωμοσύνη, στρέφεται αμέσως στην ευχαριστία. «Και οικοδόμησε εκεί», λέει, «θυσιαστήριο στον Κύριο που του εμφανίστηκε». Δες το τεκμήριο του φιλόθεου φρονήματος. Και τον ίδιο τον τόπο, όπου αξιώθηκε τη συνομιλία με τον Θεό, τον αφιέρωσε, και επέδειξε την ευχαριστία του ανάλογα με τις δυνάμεις του.

Διότι αυτό υποδηλώνει η φράση «Οικοδόμησε θυσιαστήριο», αντί του να πει ότι ευχαρίστησε για όσα του υποσχέθηκαν. Και όπως ακριβώς οι άνθρωποι πολλές φορές, κινούμενοι από αγάπη, κτίζουν σπίτια εκεί όπου συναντούν όσους τρέφουν γνήσια αισθήματα γι' αυτούς, και πολλές φορές πολλοί ίδρυσαν ακόμη και πόλεις, και τους έδωσαν ονομασίες εξαιτίας της συνάντησης με τα προσφιλή τους πρόσωπα· με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και ο δίκαιος αυτός, εκεί όπου αξιώθηκε την οπτασία του Θεού, οικοδόμησε το Θυσιαστήριο στον Κύριο που του εμφανίστηκε, και αναχώρησε, λέγει, από εκεί. Τι σημαίνει το «Και αναχώρησε από εκεί»; Επειδή πλέον ο τόπος είχε καθαγιαστεί και αφιερωθεί στον Θεό, αναχώρησε από εκεί και μετέβη σε άλλον τόπο, λέγει, «Στο όρος ανατολικά της Βαιθήλ, και έστησε εκεί τη σκηνή του»· πρόχειρη, λέγει, έκανε την κατοικία του. Δες πόσο απέριττος ήταν, πόσο απαλλαγμένος από περιττά βάρη, ώστε με τη γυναίκα και τους υπηρέτες του να μεταναστεύει με τόση ευκολία. Ας τα ακούνε αυτά οι άνδρες, ας τα ακούνε οι γυναίκες. Διότι πολλές φορές, όταν χρειάζεται να μεταβούμε στους αγρούς, επινοούμε χίλιες δυο προετοιμασίες και ασχολούμαστε με πολλά και διάφορα, επειδή σέρνουμε μαζί μας ένα σωρό πράγματα και δεν περιοριζόμαστε σε όσα εξυπηρετούν την ανάγκη μας, αλλά μεταφέρουμε και περιφέρουμε μαζί μας τα περιττά και τα ανώφελα, τα οποία επιδιώκουμε μόνο και μόνο χάριν επίδειξης.

Διότι, όταν αναλογιστώ την αδυναμία της γυναικείας φύσης και σκεφτώ πώς ακολουθούσε τον δίκαιο στις μετοικεσίες με τόση ευκολία, χωρίς ούτε η ίδια να δυσανασχετεί ούτε να γίνεται εμπόδιο στον δίκαιο, εκπλήσσομαι και συλλογίζομαι ότι και αυτή είχε αποκτήσει φρόνημα υψηλό και ανδρείο, όχι κατώτερο από του δικαίου. Και αυτό θα το κατανοήσουμε καλύτερα, προχωρώντας στη συνέχεια των όσων αναγνώστηκαν. Είδες πώς ο δίκαιος, αφού άκουσε την υπόσχεση: «Στο σπέρμα σου θα δώσω αυτήν τη γη», δεν επαναπαύθηκε, αλλά μετέβαινε από το ένα μέρος στο άλλο, και πάλι από εκεί αλλού; Αλλά δες πώς διώχνεται πάλι από την έρημο, όχι από ανθρώπους, αλλά από την ανάγκη του λιμού. «Και έγινε», λέγει, «λιμός επί της γης». Ας τα ακούσουν αυτά όσοι μιλούν επιπόλαια και απρόσεκτα, και βγάζουν οιωνούς, λέγοντας ότι, επειδή παρουσιάστηκε ο τάδε, έγινε λιμός, και επειδή ήρθε ο δείνα, συνέβη το τάδε γεγονός. Ιδού, και κατά την παρουσία του δικαίου ενέσκηψε λιμός, και μάλιστα λιμός βαρύς· και ο δίκαιος δεν ταράζεται, ούτε κυριεύεται από ανθρώπινη αδυναμία, ούτε θεωρεί τη δική του παρουσία ως αιτία του λιμού. Αλλά επειδή είδε τη φύση να δοκιμάζεται εξαντλητικά και τον λιμό να επικρατεί, «Κατέβηκε», λέγει, «ο Άβραμ στην Αίγυπτο για να παροικήσει εκεί, διότι ο λιμός ενισχύθηκε επί της γης».

Διότι συνέβη, λέγει, όταν ο Άβραμ πλησίασε να εισέλθει στην Αίγυπτο, να πει στη Σάρρα, τη γυναίκα του: «Γνωρίζω καλά ότι είσαι γυναίκα ευειδής. Θα συμβεί, λοιπόν, όταν σε δουν οι Αιγύπτιοι, να πουν ότι: “Αυτή είναι γυναίκα του”· και εμένα θα με σκοτώσουν, ενώ εσένα θα σε κρατήσουν στη ζωή. Πες, λοιπόν, ότι: “Είμαι αδελφή του”, ώστε να αντιμετωπιστώ καλά εξαιτίας σου, και να ζήσει η ψυχή μου χάρη σε εσένα». Είδες από τα λόγια αυτά σε πόση αγωνία και φόβο περιήλθε ο δίκαιος; Και όμως καθόλου δεν ταράχθηκε ο λογισμός του, ούτε θορυβήθηκε η σκέψη του, ούτε διανοήθηκε και είπε: «Τι είναι αυτό; Άραγε εγκαταλειφθήκαμε; Άραγε εξαπατηθήκαμε; Μήπως ο Δεσπότης μάς άφησε έρημους από την πρόνοιά Του; Εκείνος που είπε: “Θα σε μεγαλύνω και στο σπέρμα σου θα δώσω αυτήν τη γη”, μας αφήνει τώρα με τέτοιον τρόπο να φοβόμαστε για την ίδια μας τη ζωή και να πέσουμε σε προφανή κίνδυνο;»

Παρατήρησε πώς ο φιλάνθρωπος Δεσπότης ασκεί σταδιακά την αρετή του δικαίου. Διότι, ενώ είπε προηγουμένως ότι, «Στο σπέρμα σου θα δώσω αυτή τη γη», τώρα πάλι λέει, «Και στο σπέρμα σου θα τη δώσω εις τον αιώνα, και θα το κάνω σαν την άμμο της γης». Και προς το παρόν η υπόσχεση παραμένει σε επίπεδο λόγων, και μεσολαβεί πολύς χρόνος, ώστε να κατανοήσουμε και το φιλόθεο φρόνημα του πατριάρχη, και την υπερβάλλουσα δύναμη του Θεού. Διότι σκοπίμως καθυστερεί και αναβάλλει, έτσι ώστε αυτοί που δέχθηκαν την υπόσχεση, αφού φτάσουν σε βαθύ γήρας και έχοντας, τρόπον τινά, απελπιστεί εν τω μεταξύ σύμφωνα με την ανθρώπινη φυσική πορεία, να γνωρίσουν τότε από πείρα τη δική τους αδυναμία, και να δουν το μεγαλείο της άφατης δύναμης του Θεού.

βʹ. Επειδή, λοιπόν, δείχνοντας με κάθε τρόπο τη φιλοθεΐα του πραγματοποίησε αυτήν την αποδημία, όταν έφτασε στην Παλαιστίνη και εισήλθε στα όρια των Χαναναίων, του εμφανίστηκε ο Θεός και, θέλοντας να ενισχύσει την προθυμία του και να του προσφέρει χείρα βοηθείας, του είπε: «Στο σπέρμα σου θα δώσω αυτήν τη γη». Εκείνο ακριβώς που επιθυμούσε και ποθούσε, εννοώ τη διαδοχή των τέκνων, αυτό του υπόσχεται αμέσως, δίνοντάς το σε αυτόν ως ανταμοιβή για τους τόσους κόπους του.

γʹ. Μην απορήσεις, λέει, βλέποντας τον εαυτό σου, και τα γηρατειά σου, και τη στειρότητα της Σάρρας, και τη νέκρωση της μήτρας της, και νομίσεις ότι σου είπα κάτι το υπερβολικό επειδή δήλωσα: «Στο σπέρμα σου θα δώσω τη γη αυτή». Διότι δεν σου προαναγγέλλω μόνο αυτό, αλλά ότι και το ίδιο το σπέρμα σου θα μεταφερθεί σε ξένη γη.

Διότι, επειδή αμέσως μόλις έφτασε στη Χαναάν, του υποσχέθηκε ο φιλάνθρωπος Δεσπότης λέγοντας: «Στο σπέρμα σου θα δώσω αυτήν τη γη»· και πάλι μετά από αυτά, και μία και δεύτερη φορά, του έδωσε τις υποσχέσεις, για να γνωρίσεις, αγαπητέ, ότι, παρόλο που επί τόσα χρόνια ο Δεσπότης ανέβαλλε και δεν έκανε πράξη τίποτα από όσα είχε υποσχεθεί, αυτός ο δίκαιος δεν ταραζόταν στο φρόνημά του, αλλά προτιμούσε τα λόγια του Θεού από τους δικούς του λογισμούς.

Γι' αυτό λέει: «Μετά από δέκα έτη από τη συγκατοίκησή τους στη γη Χαναάν». Είδες την ανδρεία της ψυχής, είδες το πεδίο άσκησης της φιλοσοφίας, πώς ο Δεσπότης, θέλοντας να τον καταστήσει πιο περιφανή, καθυστερεί και αναβάλλει; Διότι, επειδή φροντίζει τους θεράποντές Του, δεν θέλει απλώς να χορηγεί σε αυτούς τις ευεργεσίες, αλλά και να τους αναδεικνύει περιφανείς, και να καθιστά την πίστη τους ολοφάνερη σε όλους. Εάν δηλαδή, αμέσως μόλις του υποσχέθηκε ότι θα δώσει τη γη στους απογόνους του, άνοιγε τη μήτρα της Σάρρας και του χάριζε τη διαδοχή των παιδιών, τότε ούτε το θαύμα θα φαινόταν τόσο μεγάλο, ούτε η πίστη του δικαίου θα καθίστατο περιφανής σε όλους.

Ας επανέλθουμε όμως, εάν συμφωνείτε, στην προκείμενη διήγηση, για να μάθουμε ότι για κανέναν άλλο λόγο δεν πραγματοποίησε μέσα σε τόσα χρόνια τις επαγγελίες που είχαν δοθεί στον πατριάρχη, παρά μόνο για να του τις εκπληρώσει με μεγάλη λαμπρότητα και να καταστήσει σε όλους ολοφάνερη την πίστη του δικαίου. Για τον λόγο αυτόν λέγει: «Μετά από δέκα έτη από τη διαμονή τους στη γη Χαναάν», προκειμένου να μάθεις πόσος χρόνος παρήλθε από τότε που δέχθηκε τις επαγγελίες. Διότι, αμέσως μόλις έφθασε στη χώρα των Χαναναίων, άκουσε ότι: «Στο σπέρμα σου θα δώσω τη γη αυτή», και μέσα σε τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα και ο ίδιος παρέμεινε άτεκνος, και η στειρότητα της Σάρρας επιτεινόταν. Και έδωσε την Άγαρ, λέγει, στον Άβραμ τον άνδρα της ως γυναίκα.

Και του είπε ο Θεός ότι θα δώσει τη γη στο σπέρμα του. Και οικοδόμησε ο Αβραάμ θυσιαστήριο στον Θεό, και έστησε τη σκηνή του προς τη θάλασσα. Όταν δε έγινε λιμός, κατεβαίνοντας στην Αίγυπτο, έδωσε εντολή στη γυναίκα του να πει ότι είναι αδελφή του. Και αφού την πήρε ο Φαραώ, επειδή τιμωρήθηκε από τον Θεό, την επέστρεψε στον Αβραάμ. Όταν οι βοσκοί του Αβραάμ και του Λωτ φιλονίκησαν μεταξύ τους, μοίρασαν τους τόπους κατοικίας τους. Και ο μεν Λωτ πήρε την περιοχή των Σοδόμων, ο δε Αβραάμ κατοίκησε κοντά στη δρυ του Μαμβρή, και έλαβε πάλι υποσχέσεις από τον Θεό, ότι το σπέρμα του θα αυξηθεί σε πλήθος και ότι θα κληρονομήσει τη γη. Ο Χοδολαγομόρ, επειδή αποστάτησαν από αυτόν οι πέντε βασιλείς της περιοχής των Σοδόμων, οι οποίοι του ήταν προηγουμένως υποτελείς, παίρνοντας μαζί του άλλους τρεις βασιλείς, εκστράτευσε εναντίον τους, και αφού τους κατατρόπωσε πήρε αιχμαλώτους, μεταξύ των οποίων ήταν και ο Λωτ. Ο δε Αβραάμ, όταν το άκουσε, καταδιώκοντάς τους μαζί με τους τριακόσιους δεκαοκτώ οικιακούς δούλους του, ελευθέρωσε τον ανεψιό του μαζί με τα υπάρχοντα και τις γυναίκες· και στον Μελχισεδέκ, ο οποίος τον ευλόγησε και του προσέφερε άρτους και οίνο, έδωσε τη δεκάτη. Γι' αυτό λέει ο Παύλος στην προς Εβραίους επιστολή, ότι και ο Λευί, που λαμβάνει τις δεκάτες, έχει καταβάλει τη δεκάτη. Όταν παρακλήθηκε από τον βασιλιά των Σοδόμων να πάρει τα λάφυρα, δεν συγκατένευσε, λέγοντας: «Για να μην πεις ότι εγώ πλούτισα τον Αβραάμ».

Διότι αυτός είναι ο λόγος της επαγγελίας: «Κατά τον καιρό αυτόν θα έλθω προς εσένα, και η Σάρρα θα αποκτήσει υιό». Και εφόσον τα πράγματα εξελίχθηκαν έτσι, λέει, δεν αδυνατούμε να αποδείξουμε ότι η επαγγελία παραμένει σταθερή. Πώς, λοιπόν, παραμένει σταθερή η επαγγελία; Είπε ο Θεός: «Στο σπέρμα σου θα δώσω τη γη»· εννοώντας ως σπέρμα του Αβραάμ τα έθνη. Και από πού είναι αυτό φανερό; Από το ότι Εκείνος είπε: «Μέσω του Ισαάκ θα ονομαστεί το σπέρμα σου». Δηλαδή, όπως ακριβώς ο Ισαάκ, ο οποίος γεννήθηκε διά της επαγγελίας, είναι γνήσιος υιός, έτσι και αυτός που προέρχεται διά της επαγγελίας θα μπορούσε να ονομαστεί γνήσιο σπέρμα του Αβραάμ. «Και όχι μόνο αυτό, αλλά και η Ρεβέκκα, η οποία συνέλαβε από έναν, τον Ισαάκ τον πατέρα μας· διότι, πριν ακόμη γεννηθούν τα παιδιά και πριν πράξουν κάτι αγαθό ή φαύλο (για να παραμείνει σταθερή η κατ' εκλογήν πρόθεση του Θεού), όχι εξαιτίας των έργων αλλά εξαιτίας Εκείνου που καλεί, της ειπώθηκε ότι ο μεγαλύτερος θα υπηρετήσει τον μικρότερο, όπως ακριβώς είναι γραμμένο: Τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ εμίσησα». Τι απορείς, λέει, εάν από τους Ιουδαίους άλλοι μεν σώθηκαν, άλλοι δε δεν σώθηκαν; Διότι αυτό θα μπορούσε κανείς να το δει να συμβαίνει ανέκαθεν στους πατριάρχες· και όχι μόνο στους πατριάρχες, αλλά και στους Ισραηλίτες.

Και αυτός ο χθεσινός λόγος κατέπλευσε με ούριο άνεμο, έχοντας ξεκινήσει από το ομόστιχο άλφα του δικαίου. Βεβαίως δε σήμερα, ξεκινώντας το προοίμιο από το βήτα, θα βεβαιώσει τα όσα ειπώθηκαν και τα επόμενα, τα οποία είναι αξιοθαύμαστα και παράδοξα και ανώτερα από κάθε διάνοια ως προς το μέγεθός τους, για τα οποία σχεδόν εκπλήσσομαι ακούγοντας ότι: «Εμφανίστηκε ο Κύριος στον Άβραμ και του είπε: Σε σένα θα δώσω αυτήν τη γη», και ότι, μετά τον αποχωρισμό του Λωτ, είπε ο Θεός στον Άβραμ: «Όλη τη γη που βλέπεις, θα τη δώσω σε σένα και στο σπέρμα σου» και ότι: «Έγινε λόγος Κυρίου προς τον Άβραμ σε όραμα της νύχτας: Μη φοβάσαι Άβραμ, εγώ σε υπερασπίζομαι, και το σπέρμα σου θα είναι αναρίθμητο σαν τα άστρα του ουρανού, και το έθνος, στο οποίο θα υποδουλωθεί το σπέρμα σου, θα το κρίνω εγώ». Και ότι: «Εμφανίστηκε ο Κύριος στον Άβραμ όταν ήταν ενενήντα εννέα ετών, και του είπε: Εγώ είμαι ο Θεός σου, να γίνεσαι ευάρεστος ενώπιόν μου και να είσαι άμεμπτος, και δεν θα ονομάζεσαι πλέον Άβραμ, αλλά το όνομά σου θα είναι Αβραάμ, και βασιλιάδες θα προέλθουν από εσένα».