Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 13:15

Και αν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας είχε αφήσει σπέρμα, θα είχαμε γίνει σαν τα Σόδομα και θα είχαμε μοιάσει με τα Γόμορρα. Αν όλο το έθνος είναι αμαρτωλό και όλος ο λαός γεμάτος ανομίες και όλοι είναι υιοί άνομοι, ποιο σπέρμα αφέθηκε στον Ισραήλ, το οποίο τον εμπόδισε να υποστεί τα παθήματα των Σοδόμων και των Γομόρρων; Διότι το σπέρμα που ενυπήρχε στον Ισραήλ, ήταν σπέρμα πονηρό, όχι αίτιο σωτηρίας, αλλά άξιο απώλειας. Ποιο ήταν, λοιπόν, αυτό; Μήπως πρόκειται για εκείνο για το οποίο έχει ειπωθεί στις επαγγελίες προς τον Αβραάμ: «Σε εσένα θα δώσω και στο σπέρμα σου»; Διότι δεν λέει «και στα σπέρματα», σαν να αναφέρεται σε πολλά, αλλά σαν σε ένα: «Και στο σπέρμα σου», το οποίο είναι ο Χριστός. Αυτό, λοιπόν, το σπέρμα, με τη δική του παρουσία, εμπόδισε να πάθουν τα των Σοδόμων και να εξολοθρευτούν με πυρ και θειάφι εκείνοι οι οποίοι το όφειλαν με βάση τα πεπραγμένα της ζωής τους, εξαιτίας της κακίας τους που έφτανε στο μέτρο των Σοδόμων.

Ο Αβραάμ, ο οποίος ονομάστηκε φίλος, βρέθηκε πιστός με το να υπακούσει στα λόγια του Θεού. Αυτός από υπακοή αναχώρησε από τη γη του και από τη συγγένειά του και από τον οίκο του πατέρα του, ώστε, εγκαταλείποντας μια μικρή γη και μια αδύναμη συγγένεια και έναν μικρό οίκο, να κληρονομήσει τις υποσχέσεις του Θεού. Διότι του λέει: «Αναχώρησε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου και από τον οίκο του πατέρα σου για τη γη που θα σου δείξω· και θα σε αναδείξω σε μεγάλο έθνος και θα σε ευλογήσω και θα μεγαλύνω το όνομά σου, και θα είσαι ευλογημένος· και θα ευλογήσω εκείνους που σε ευλογούν και θα καταραστώ εκείνους που σε καταρώνται, και μέσω εσού θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης.» Και πάλι, όταν χωρίστηκε από τον Λωτ, του είπε ο Θεός: «Σήκωσε τα μάτια σου και δες από τον τόπο όπου βρίσκεσαι τώρα, προς τον βορρά και τον νότο και την ανατολή και τη δύση· διότι όλη τη γη που βλέπεις, σε σένα θα τη δώσω και στο σπέρμα σου εις τον αιώνα.»

Ομιλία ΛΔ΄. Είπε δε ο Κύριος στον Άβραμ μετά τον χωρισμό του Λωτ από αυτόν: Σήκωσε τα μάτια σου και κοίταξε, από τον τόπο όπου βρίσκεσαι τώρα, προς βορράν και νότον, και προς ανατολάς και θάλασσαν· διότι όλη τη γη, την οποία εσύ βλέπεις, σε σένα θα τη δώσω. α΄. Κατανοήσατε χθες, αγαπητοί, την υπερβάλλουσα ταπεινοφροσύνη του πατριάρχη, είδατε την υπερβολή της επιείκειάς του.

Επειδή, λοιπόν, είδε την ένταση και τη μεγάλη της επιμονή, αφού πρώτα την ανακήρυξε και την εστεφάνωσε, ας πούμε, με τα εγκώμιά Του, και την έκανε γνωστή σε όλη την οικουμένη, τότε της χάρισε πλουσιοπάροχα όσα Του ζήτησε. Διότι, αφού είπε, «Ω γύναι, μεγάλη είναι η πίστη σου», τότε πρόσθεσε, «Ας γίνει σε σένα όπως θέλεις». Και αν θελήσουμε να διαλέξουμε κάθε ένα από τα παραδείγματα των θείων Γραφών, παντού θα δούμε τη μεγάλη γενναιοδωρία του Δεσπότη. Αυτό ακριβώς γνωρίζοντας ο πατριάρχης, και ξέροντας ότι αυτός που παραχωρεί τα μικρότερα θα κερδίσει τα μεγαλύτερα, όπως ακούσατε χθες, υποχώρησε στον Λωτ και επέλεξε την υποδεέστερη περιοχή, για να εξαλείψει τις αφορμές της φιλονικίας, να επιδείξει τη δική του αρετή και να εγκαθιδρύσει την ειρήνη σε ολόκληρη την οικογένεια. Ας δούμε, όμως, από τα όσα αναγνώστηκαν πρόσφατα, ποιες αμοιβές λαμβάνει από τον Δεσπότη για τόση μεγάλη επιείκεια. Και είπε, λέει, ο Θεός στον Άβραμ, μετά την απομάκρυνση του Λωτ από αυτόν: «Σήκωσε τα μάτια σου και δες από τον τόπο που βρίσκεσαι τώρα, προς τον βορρά και τον νότο, προς την ανατολή και τη θάλασσα· διότι όλη τη γη που βλέπεις θα τη δώσω σε εσένα και στους απογόνους σου εις τον αιώνα». Δες την ταχύτητα της πρόνοιας του Θεού και της αμοιβής την οποία επιδεικνύει προς τον δίκαιο.

«χωρίσου από εμένα· εάν εσύ κατευθυνθείς προς τα δεξιά, εγώ προς τα αριστερά· εάν πάλι εσύ πας προς τα αριστερά, εγώ προς τα δεξιά»· έτσι και ο Δεσπότης λέει: «Υψώνοντας το βλέμμα σου, κοίταξε από τον τόπο όπου βρίσκεσαι τώρα· διότι όλη τη γη, την οποία βλέπεις, θα τη δώσω σε εσένα και στο σπέρμα σου εις τον αιώνα». Εδώ πρόσεξέ μου την υπερβολή της γενναιοδωρίας. Διότι εσύ μεν, λέει, δίνοντας το δικαίωμα της επιλογής, του παραχώρησες εκείνη που ήθελε να διαλέξει, και αποδέχθηκες για τον εαυτό σου αυτήν που απέμεινε· εγώ όμως επιδεικνύω τόση γενναιοδωρία, ώστε όλη τη γη που υποπίπτει στο βλέμμα των ματιών σου από όλες τις πλευρές, από τον βορρά και από τον νότο, και από την ανατολή και τη δύση, όλη τη γη που βλέπεις, θα την παραχωρήσω σε εσένα· και όχι μόνο αυτό, αλλά «και στο σπέρμα σου εις τον αιώνα». Είδες γενναιοδωρία αντάξια της αγαθότητας του Θεού; Είδες πόσα παραχώρησε και πόσων αξιώθηκε; Από αυτό ας διδαχθούμε να επιδεικνύουμε μεγάλη δαψίλεια στην ελεημοσύνη, ώστε, δίνοντας μικρά, να αξιωθούμε μεγάλων. Διότι, πού υπάρχει ισότητα, πες μου, στο να δώσεις λίγα χρήματα και να αποκομίσεις συγχώρηση αμαρτιών; Στο να θρέψεις αυτόν που πεινά, και να αξιωθείς παρρησίας κατά τη φοβερή εκείνη ημέρα, και να ακούσεις τα αντάξια της βασιλείας λόγια: «Επείνασα, και μου δώσατε να φάω»; Μήπως τάχα Εκείνος που σου προσέφερε τόση αφθονία, δεν μπορούσε να ανακουφίσει και του φτωχού την ένδεια;

Παρατήρησε πώς ο φιλάνθρωπος Δεσπότης ασκεί σταδιακά την αρετή του δικαίου. Διότι, ενώ είπε προηγουμένως ότι, «Στο σπέρμα σου θα δώσω αυτή τη γη», τώρα πάλι λέει, «Και στο σπέρμα σου θα τη δώσω εις τον αιώνα, και θα το κάνω σαν την άμμο της γης». Και προς το παρόν η υπόσχεση παραμένει σε επίπεδο λόγων, και μεσολαβεί πολύς χρόνος, ώστε να κατανοήσουμε και το φιλόθεο φρόνημα του πατριάρχη, και την υπερβάλλουσα δύναμη του Θεού. Διότι σκοπίμως καθυστερεί και αναβάλλει, έτσι ώστε αυτοί που δέχθηκαν την υπόσχεση, αφού φτάσουν σε βαθύ γήρας και έχοντας, τρόπον τινά, απελπιστεί εν τω μεταξύ σύμφωνα με την ανθρώπινη φυσική πορεία, να γνωρίσουν τότε από πείρα τη δική τους αδυναμία, και να δουν το μεγαλείο της άφατης δύναμης του Θεού.

Διότι λέει: «Και στο σπέρμα σου εις τον αιώνα». Πολύ μεγάλο είναι το μέγεθος της επαγγελίας του Θεού, πολλή η αφθονία της γενναιοδωρίας του Δεσπότη όλων μας, μεγάλη η υπερβολή της αμοιβής του φιλανθρώπου και πανοικτίρμονος Θεού, την οποία προσέφερε στον μακάριο αυτόν και στο σπέρμα που επρόκειτο να γεννηθεί από αυτόν. Όταν άκουσε αυτά ο πατριάρχης, και εκπλάγηκε από την άφατη αγαθότητα του Θεού, «αφού μετέφερε τη σκηνή του», λέει, «ήλθε και κατοίκησε κοντά στη δρυ της Μαμβρή, που βρίσκεται στη Χεβρών».

Παραχώρησε στον νεότερο την επιλογή των πρωτείων και αρκέστηκε στην πιο ασήμαντη γη. Αλλά πρόσεξε πάλι, αφού ο ίδιος επέδειξε την αρετή του, πόση αμοιβή απολαμβάνει. Διότι, αμέσως μόλις επήλθε ο χωρισμός, του λέει ο Θεός μετά τον αποχωρισμό του Λωτ: «Σήκωσε τα μάτια σου και δες όλη τη γη από κάθε πλευρά, διότι όλη αυτήν που βλέπεις θα την δώσω σε σένα και στους απογόνους σου εις τον αιώνα». Παρατήρησε πόσης μεγάλης εύνοιας αξιώνεται για την ταπεινοφροσύνη που επέδειξε προς τον ανιψιό του· και ο ίδιος, αν και παραχώρησε μικρά, αξιώθηκε πολύ μεγαλύτερα, ενώ εκείνος, επειδή όρμησε να αρπάξει τα πρωτεία, μετά από λίγο έπεσε σε κινδύνους· και όχι μόνο δεν ωφελήθηκε σε τίποτα από την επιλογή του, αλλά ξαφνικά έγινε και αιχμάλωτος και άστεγος και ανέστιος, και μέσα από τα ίδια τα γεγονότα διδάχθηκε την υπερβάλλουσα αρετή του δικαίου, και ο ίδιος παιδαγωγήθηκε στο εξής να μην ξανακάνει ποτέ κάτι τέτοιο.

Άλλος λέει: «Το φως. Διότι ευαρεστήθηκες σε αυτούς». Και βέβαια όλοι επικρατούσαν στους πολέμους όντας οπλισμένοι· οπλισμένοι μεν, αλλά το έργο δεν οφειλόταν στα όπλα, αλλά στον Θεό που ήταν ο στρατηγός. Βλέπεις πώς με μορφή προσευχής φανερώνει τη συμβουλή, προτρέποντάς τους να τα αφήνουν όλα στον Θεό; Και πώς ονομάζει το γεγονός αυτό κληρονομιά, εφόσον οι πατέρες και οι παππούδες και οι προπάπποι δεν είχαν καταλάβει τη γη, αλλά είχαν αναλωθεί σε άλλη εποχή; Διότι προς τους πατέρες είχε δοθεί η υπόσχεση. Διότι λέει: «Έλα στη γη, την οποία θα σου δείξω»· και, «Σε εσένα θα δώσω τη γη, και στο σπέρμα σου». Και αφού μίλησε για δεξί χέρι και βραχίονα, επειδή χρησιμοποίησε πιο υλικές εκφράσεις, πρόσεξε πώς εξυψώνει τον λόγο, προσθέτοντας πάλι και λέγοντας: «Και ο φωτισμός του προσώπου σου», δηλαδή η προστασία, η πρόνοια. Διότι αρκούσε σε αυτούς μόνο η βούληση και η παρουσία Του. Έπειτα αναφέρει και την αιτία: «Διότι ευαρεστήθηκες σε αυτούς»· δηλαδή, επειδή τους αγάπησες, επειδή το θέλησες. Ώστε η έκβαση των πραγμάτων ήταν ζήτημα χάριτος, όχι δικών τους κατορθωμάτων, ούτε επέτυχαν χάρη στη δική τους αρετή, αλλά χάρη στη φιλανθρωπία του Θεού. «Εσύ είσαι ο ίδιος ο βασιλιάς μου και ο Θεός μου, ο οποίος προστάζει τις σωτηρίες του Ιακώβ». Άλλος λέει: «Δώσε εντολή για τη σωτηρία του Ιακώβ». Και ποια είναι η αλληλουχία σε αυτό; Πολύ μεγάλη, σε σχέση με τα όσα ελέχθησαν.

Και αυτός ο χθεσινός λόγος κατέπλευσε με ούριο άνεμο, έχοντας ξεκινήσει από το ομόστιχο άλφα του δικαίου. Βεβαίως δε σήμερα, ξεκινώντας το προοίμιο από το βήτα, θα βεβαιώσει τα όσα ειπώθηκαν και τα επόμενα, τα οποία είναι αξιοθαύμαστα και παράδοξα και ανώτερα από κάθε διάνοια ως προς το μέγεθός τους, για τα οποία σχεδόν εκπλήσσομαι ακούγοντας ότι: «Εμφανίστηκε ο Κύριος στον Άβραμ και του είπε: Σε σένα θα δώσω αυτήν τη γη», και ότι, μετά τον αποχωρισμό του Λωτ, είπε ο Θεός στον Άβραμ: «Όλη τη γη που βλέπεις, θα τη δώσω σε σένα και στο σπέρμα σου» και ότι: «Έγινε λόγος Κυρίου προς τον Άβραμ σε όραμα της νύχτας: Μη φοβάσαι Άβραμ, εγώ σε υπερασπίζομαι, και το σπέρμα σου θα είναι αναρίθμητο σαν τα άστρα του ουρανού, και το έθνος, στο οποίο θα υποδουλωθεί το σπέρμα σου, θα το κρίνω εγώ». Και ότι: «Εμφανίστηκε ο Κύριος στον Άβραμ όταν ήταν ενενήντα εννέα ετών, και του είπε: Εγώ είμαι ο Θεός σου, να γίνεσαι ευάρεστος ενώπιόν μου και να είσαι άμεμπτος, και δεν θα ονομάζεσαι πλέον Άβραμ, αλλά το όνομά σου θα είναι Αβραάμ, και βασιλιάδες θα προέλθουν από εσένα».