Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 16:9

Έπειτα πάλι ο άγγελος της είπε: «Επίστρεψε στην κυρία σου και ταπεινώσου κάτω από τα χέρια της». Η μεν λοιπόν ιστορία χρειαζόταν μακρότερες αφηγήσεις, ωστόσο με αυτά έχει ολοκληρωθεί από εμάς. Απομένει λοιπόν τώρα να καταδείξουμε την εικόνα του Σωτήρος μας. Διότι ακριβώς για αυτόν τον λόγο διανύθηκε από εμάς αυτός ο εκτενής λόγος. Ο θεσπέσιος λοιπόν Παύλος, συνοψίζοντας σε λίγα λόγια τα της ιστορίας, και συγκεντρώνοντας τον κατάλογο των μακρών αφηγήσεων σε ένα θεώρημα, μετέτρεψε το άχαρο του πράγματος σε μια χαριεστάτη εικόνα. Γράφει λοιπόν σε κάποιους ως εξής: «Δεν κατανοείτε τον νόμο; Διότι είναι γραμμένο ότι ο Αβραάμ απέκτησε δύο υιούς, έναν από τη δούλη και έναν από την ελεύθερη. Αλλά ο μεν από τη δούλη γεννήθηκε κατά σάρκα, ενώ ο από την ελεύθερη μέσω της επαγγελίας. Αυτά ερμηνεύονται αλληγορικά. Διότι αυτές είναι δύο Διαθήκες. Η μία από το όρος Σινά, η οποία γεννά τέκνα για δουλεία, και αυτή είναι η Άγαρ. Και το όρος Σινά βρίσκεται στην Αραβία, αντιστοιχεί δε στη σημερινή Ιερουσαλήμ, διότι είναι δούλη μαζί με τα τέκνα της. Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας».

Επειδή όμως, καθώς ο χρόνος είχε πλέον γεράσει και πλησίαζε ήδη στο τέλος του, δόθηκε ο Υιός της επαγγελίας, και η ελεύθερη φύση της ανθρωπότητας, η οποία, έχοντας σε πολλά αδράνεια και αχρηστία ισοδυναμούσε με το μηδέν, και γι' αυτό είχε ονομαστεί στείρα και άτεκνη, γέννησε το ευγενές βρέφος, εννοώ το εκλεκτό ανάμεσα σε μυριάδες. Εμφανίστηκε λοιπόν ο κληρονόμος, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός· η δε δούλη αποβάλλεται μαζί με τα τέκνα της. «Διότι πού είναι ο σοφός; Πού ο γραμματέας; Πού ο συζητητής αυτού του αιώνα; Δεν εμώρανε ο Θεός τη σοφία του κόσμου;» όπως λέει ο Παύλος. Κληρονομεί όμως αυτός που προέρχεται από την ελεύθερη. Λέει κάπου προς τον Υιό ο εν ουρανοίς Πατήρ: «Ζήτησε από εμένα, λέει, και θα σου δώσω τα έθνη για κληρονομιά σου, και για ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης». Όμως κάποια θεία αγαθότητα δεν επέτρεψε να χαθεί η αποβληθείσα δούλη μαζί με τα δικά της τέκνα. Αλλά την επιστρέφει, και την προστάζει να ταπεινωθεί κάτω από τα χέρια της ελεύθερης. «Επίστρεψε, λέει, στην κυρία σου, και ταπεινώσου κάτω από τα χέρια της». Διότι η ψευδώνυμη σοφία του κόσμου, η οποία παλαιότερα περιγελούσε τους ελεύθερους γάμους, υπηρετεί τώρα την ευγένεια των τέκνων του Θεού, εξυπηρετώντας τα θεία θεωρήματα μέσω της αρτιότατης σύνθεσης των λέξεων.

Έπειτα την διώχνει από το σπίτι και την προστάζει να πάει όπου επιθυμεί, αφού της επέτρεψε να το πράξει αυτό εκείνος που κατά τον νόμο συζούσε μαζί της, εννοώ δηλαδή τον Αβραάμ. Αλλά όπως αναφέρει η ιερή Γραφή, «Την βρήκε άγγελος Κυρίου του Θεού κοντά στην πηγή του νερού μέσα στην έρημο, στον δρόμο προς τη Σουρ. Και της είπε ο άγγελος του Κυρίου: Άγαρ, δούλη της Σάρρας, από πού έρχεσαι και πού πηγαίνεις; Και εκείνη απάντησε: Εγώ δραπετεύω μακριά από τη Σάρρα, την κυρία μου. Ο άγγελος του Κυρίου όμως της είπε: Επίστρεψε στην κυρία σου, και υποτάξου κάτω από τα χέρια της». Και η Άγαρ επέστρεψε, και υποβλήθηκε στον ζυγό της δουλείας.

Τη ρώτησε δε ένας άγγελος από τον ουρανό, πού πηγαίνει και από πού έρχεται. Εκείνη δε απάντησε σε αυτά: «Από το πρόσωπο της Σάρρας, της κυρίας μου, εγώ δραπετεύω». Τι είπε λοιπόν ο θεσπέσιος άγγελος; «Επίστρεψε», λέει, «στην κυρία σου και ταπεινώσου κάτω από τα χέρια της». Διότι προηγουμένως φάνηκε να κοιλοπονάει τον Ισραήλ η λατρεία κατά τον Νόμο. Ούσα δε δούλη (διότι ελεύθερο πνεύμα δεν υπήρχε σε αυτήν), σχεδόν κυοφόρησε πριν από τη νέα και ευαγγελική διδασκαλία τον λαό που βγήκε από την Αίγυπτο. Γι' αυτό λοιπόν και υπερηφανεύθηκε, και δίωκε αυτούς που ανήκαν στον Χριστό, και σηκώνοντας ψηλά το κεφάλι εναντίον των ευαγγελικών θεσπισμάτων, καταδικαζόταν με πολλούς τρόπους. Διότι η Συναγωγή των Ιουδαίων επέπληττε τους αγίους αποστόλους, λέγοντας ρητώς: «Με αυστηρή παραγγελία σας παραγγείλαμε να μη διδάσκετε στο όνομα αυτό, και ιδού, έχετε γεμίσει την Ιερουσαλήμ με τη διδαχή σας». Βλέπεις πώς η Αιγυπτία υπεραίρεται κατά της Σάρρας και πώς η δούλη αποθρασύνεται κατά της ελεύθερης. Αλλά νικήθηκε από τον χρόνο και δραπετεύει, προτιμώντας κατά κάποιον τρόπο την αποστασία, προστάζεται όμως μέσω φωνής αγγέλου να μην απορρίψει την ελεύθερη, δηλαδή τη διδασκαλία που καλεί στο αξίωμα της ελευθερίας, αλλά μάλλον να ταπεινωθεί κάτω από τα χέρια της. Διότι η λατρεία μέσω του Νόμου, πορευόμενη μέσα από σχήματα και τύπους, υπηρετεί κατά κάποιον τρόπο τις ευαγγελικές διδασκαλίες, παρουσιάζοντας στον εαυτό της αμυδρή την ομορφιά της αλήθειας.

Διότι, όταν η Άγαρ, η δούλη της Σάρρας, απέδρασε από το πρόσωπο της κυρίας της, την βρήκε ένας Άγγελος του Θεού και της είπε: Επίστρεψε στην κυρία σου και ταπεινώσου κάτω από τα χέρια της. Και εκείνη έπραξε έτσι, ακριβώς όπως της ειπώθηκε. Όταν όμως ήρθε ο καιρός της, αφέθηκε ελεύθερη με παρρησία, έχοντας και εφόδια, μαζί με τον γιο της, και καθώς περιπλανιόταν στην έρημο και κόντευε να πεθάνει από τη δίψα μαζί με τον γιο της τον Ισμαήλ, ο Θεός δεν την εγκατέλειψε.

«Και απέδρασε η Άγαρ από το πρόσωπό της»· προφανώς της Σάρρας. «Τη βρήκε δε άγγελος Κυρίου στην πηγή του ύδατος»· και στη συνέχεια για δεύτερη φορά αναφέρεται: «είπε δε σε αυτήν ο άγγελος Κυρίου»· και για τρίτη φορά δε: «είπε σε αυτήν ο άγγελος Κυρίου: Πληθύνοντας θα πληθύνω το σπέρμα σου, και δεν θα μπορεί να μετρηθεί εξαιτίας του πλήθους». Και πάλι: «είπε σε αυτήν ο άγγελος Κυρίου: Ιδού, εσύ θα συλλάβεις στην κοιλιά σου, και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ισμαήλ, διότι ο Κύριος εισάκουσε την ταπείνωσή σου». Και μετά από όλα αυτά τα λόγια αναφέρεται: «Και επικαλέστηκε το όνομα του Κυρίου που της μιλούσε, [λέγοντας]: Εσύ είσαι ο Θεός που με επέβλεψε». Εάν δεν ονομαζόταν Κύριος από την ίδια την Αγία Γραφή αυτός που εμφανίστηκε στην Άγαρ ενώ εκείνη περιπλανιόταν, μέσω της φράσης «και επικαλέστηκε το όνομα του Κυρίου που της μιλούσε», θα μπορούσε ίσως κάποιος να υποθέσει ότι η Άγαρ εξέλαβε εσφαλμένα τον άγγελο ως Θεό. Τώρα, όμως, η Γραφή μαρτυρεί ότι ο Κύριος ήταν Εκείνος που ομιλούσε μέσω του προαναφερθέντος αγγέλου, μέσω του οποίου, επειδή ακριβώς ήταν Κύριος και Θεός, έλεγε αρμοδίως για τον Εαυτό Του το «Πληθύνοντας θα πληθύνω το σπέρμα σου»· διότι αυτό θα άρμοζε να το λέει μόνο ο Θεός, και όχι πλέον ένας άγγελος. Είναι δε φυσικό ότι και η Άγαρ, δίνοντας προσοχή σε αυτόν τον λόγο και κατανοώντας ότι μόνο από τον Θεό θα μπορούσε να προέλθει μια τέτοια φωνή, είπε το «εσύ είσαι ο Θεός που με επέβλεψε». Αλλά και τη δεύτερη φορά, όταν δραπετεύει έχοντας μαζί της τον υιό της, είναι γεγραμμένο: «κάλεσε δε άγγελος του Θεού την Άγαρ από τον ουρανό», και της είπε τα όσα έχουν αναγραφεί, μεταξύ των οποίων είναι και το «διότι θα τον καταστήσω έθνος»· προφανώς εννοεί το παιδί· πράγμα το οποίο δεν θα ήταν πλέον αξιόπιστο να το λέει ο άγγελος, διότι η υπόσχεση ανήκει και πάλι στον Θεό.

Πρόσεξε πάλι τα όσα της ειπώθηκαν από τον άγγελο: «Και της είπε ο άγγελος του Κυρίου· Επίστρεψε στην κυρία σου, και ταπεινώσου κάτω από τα χέρια της». Αναφορικά με τη φράση της, «Δραπετεύω από το πρόσωπο της κυρίας μου», της λέει, «Επίστρεψε», γύρισε πίσω, μην είσαι αχάριστη απέναντι σε εκείνην που σε έχει τόσο πολύ ευεργετήσει. Έπειτα, επειδή εξαιτίας της αλαζονείας και του υψηλού της φρονήματος προκάλεσε την οργή της δέσποινάς της, της λέει: «Και ταπεινώσου κάτω από τα χέρια της», υποτάξου της· διότι αυτό σε ωφελεί. Αναγνώρισε τη θέση σου ως δούλης, μην αγνοείς την εξουσία της, μην έχεις καθόλου υψηλό φρόνημα, μη φαντάζεσαι πράγματα ανώτερα από τον εαυτό σου· Ταπεινώσου κάτω από τα χέρια της, δείξε μεγάλη υποταγή. Τα λόγια του αγγέλου μαλάκωσαν ικανοποιητικά την ψυχή της, κατέστειλαν την υπεροψία της, χαλιναγώγησαν τον θυμό της και έφεραν πολλή γαλήνη στους λογισμούς της.