Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 18:17

Αποκαλεί τώρα τον εαυτό του «παίδα» όχι λόγω της ηλικίας του, αλλά λόγω της αρετής και της ανδρείας του. Έτσι και ο Αβραάμ, όταν έγινε εκατό ετών, τότε αποκαλούσε τον εαυτό του παίδα του Κυρίου. Διότι, όταν προέτρεπε τον Κύριο να έλθει στη σκηνή του, έλεγε: «Αν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, μην προσπεράσεις τον δούλο σου». Και ο Κύριος επίσης είπε: «Δεν θα κρύψω εγώ τίποτα από τον Αβραάμ, τον δούλο μου. Διότι θα ανανεωθεί», λέει, «όπως του αετού η νεότητά σου». Αλλά και ο παίς του Κυρίου νοείται ως δούλος του Κυρίου. «Αυτά που μίλησε στον Κύριο». Ω, παρρησία του δούλου! Μιλάει στον Δεσπότη σαν σε φίλο και συνομιλεί με τον Θεό σαν σε πατέρα. Διότι ο ευγνώμων δούλος μιλάει με παρρησία σαν τέκνο προς τον δικό του κύριο· διότι ονόμασε την ικεσία συνομιλία εξαιτίας της μεγάλης του παρρησίας. Και τι είπε στον Κύριο; «Τους λόγους αυτής της ωδής». Και γιατί δεν την ονόμασε ψαλμό ωδής; Επειδή ο Δαβίδ, έχοντας πλέον γεράσει, μίλησε στον Θεό όχι παίζοντας κιθάρα ή τύμπανο, αλλά συνομιλώντας μαζί Του. Διότι για έναν γερασμένο άνθρωπο τα μουσικά όργανα αποτελούν ενόχληση για την ακοή και όχι απόλαυση για την ψυχή. Και μάρτυρας αυτού είναι ο Βερζελλί ο Γαλααδίτης, ο οποίος φιλοξένησε τον Δαβίδ κατά τον πόλεμο εναντίον του Αβεσσαλώμ, και όταν επήλθε ειρήνη και παρακαλούνταν από τον Δαβίδ που του έλεγε: «Διάβα μαζί μου στην Ιερουσαλήμ και θα θρέψω τα γηρατειά σου εν ειρήνη», εκείνος απαντά: «Πόσες πλέον ημέρες ζωής θα έχω εκεί;»

Ο Αθανάσιος είπε: Σε αυτήν ακριβώς τη δύναμη λέει ο Θεός: «Ιδού, ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς». Ο Ζακχαίος είπε: Μήπως είπε: «Ιδού, ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς <Θεός>»; Ο Αθανάσιος είπε: Ομολογείς προς το παρόν ότι υπάρχει κάποια δύναμη, με την οποία συνήθως συνομιλεί ο Θεός. Και αυτή είναι που λέει μέσω του Σολομώντα: «Όταν ετοίμαζε τον ουρανό, ήμουν παρούσα μαζί του, και ήμουν κοντά του συναρμόζοντας τα πάντα» και το «εγώ ήμουν αυτή στην οποία χαιρόταν». Ο Ζακχαίος είπε: Μήπως είπε ότι «εγώ ήμουν ο Θεός»; Ο Αθανάσιος είπε: Ας προκόψει ο λόγος σε ηλικία και πνευματική σοφία. Ο Ζακχαίος είπε: Απόδειξε ότι υπάρχει και άλλος Θεός. Ο Αθανάσιος είπε: Αν δεν μάθει κανείς τα στοιχεία, δεν μπορεί να διαβάσει συλλαβές. Είναι ανάγκη λοιπόν να διδαχθείς τα στοιχεία και έτσι να κατανοήσεις τα λεγόμενα και τα σημαινόμενα μέσω των στοιχείων. Ο Ζακχαίος είπε: Ιδού, κατάλαβα ότι υπάρχει κάποια δύναμη στην οποία χαιρόταν ο Θεός. Μήπως όμως απέδειξες ότι είναι και Θεός; Ο Αθανάσιος είπε: Αν λέει η Γραφή: «Και εμφανίστηκε ο Κύριος ο Θεός στον Αβραάμ. Και είπε: "Δεν πρόκειται εγώ να κρύψω από τον Αβραάμ τον δούλο μου όσα εγώ κάνω. Ο δε Αβραάμ θα γίνει ασφαλώς έθνος μεγάλο και πολυάριθμο. Και θα ευλογηθούν σε αυτόν όλα τα έθνη της γης". Διότι γνώριζε ότι θα δώσει εντολή στους υιούς του και στον οίκο του μετά από αυτόν».

Όπως και το χωρίο: «Κάποιος άνθρωπος έκανε γάμους για τον γιο του»· και εδώ βέβαια τον ονομάζει άνδρα, αλλά το κείμενο της Γραφής αποδεικνύει ότι είναι ο Θεός. Το ότι δε ολοφάνερα ο ένας από τους δύο αγγέλους ήταν ο Υιός, η ίδια η Γραφή το δίδαξε. Μακ. Πώς; Ορθ. Διότι, αφού έφαγαν και ευλογήθηκε ο Αβραάμ, και έλαβε την υπόσχεση για τον Ισαάκ, έτσι έχει γραφτεί, και εάν κάνεις υπομονή, θα στο πω. Μακ. Πες. Ορθ. «Και ο Κύριος είπε: Δεν θα κρύψω από τον δούλο μου τον Αβραάμ όσα πρόκειται εγώ να κάνω. Ο δε Αβραάμ θα γίνει έθνος μεγάλο και πολυάριθμο, και μέσω αυτού θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης»· έπειτα από λίγο: «Είπε δε ο Κύριος: Η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας πλήθυνε προς εμένα, και οι αμαρτίες τους είναι πάρα πολύ μεγάλες. Θα κατέβω λοιπόν για να δω αν πράττουν σύμφωνα με την κραυγή τους που φτάνει σε εμένα· ειδάλλως, για να το γνωρίσω. Και οι άνδρες, αφού στράφηκαν από εκεί, πήγαν στα Σόδομα. Ο δε Αβραάμ στεκόταν ακόμη ενώπιον του Κυρίου· και πλησιάζοντας ο Αβραάμ, είπε: Μήπως θα καταστρέψεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή, και θα είναι ο δίκαιος όπως ο ασεβής; Εάν υπάρχουν πενήντα δίκαιοι μέσα στην πόλη, θα τους καταστρέψεις, και δεν θα συγχωρήσεις ολόκληρο τον τόπο χάρη στους πενήντα δικαίους, εάν βρίσκονται μέσα σε αυτήν; Σε καμία περίπτωση να μην κάνεις τέτοιο πράγμα, να θανατώσεις δηλαδή δίκαιο μαζί με ασεβή, και να γίνει ο δίκαιος όπως ο ασεβής· σε καμία περίπτωση. Αυτός που κρίνει ολόκληρη τη γη δεν θα αποδώσει δικαιοσύνη;»

Ας ακούσουμε λοιπόν τη θεία Γραφή που λέει: Να κρύψω εγώ από τον Αβραάμ τον δούλο μου αυτά που εγώ κάνω; Η κατακραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας έχει πληθύνει, και οι αμαρτίες τους είναι πάρα πολύ μεγάλες. Και αναχώρησε ο Κύριος, μόλις έπαυσε να ομιλεί προς τον Αβραάμ. Ήλθαν έπειτα οι δύο Άγγελοι στα Σόδομα το βράδυ· τους υποδέχεται ο Λωτ. Και οι άνθρωποι της πόλεως, οι Σοδομίτες, περικύκλωσαν το σπίτι, από νεαρό μέχρι ηλικιωμένο, όλος ο λαός μαζί, και φώναζαν τον Λωτ, και του έλεγαν: Πού είναι οι άνδρες που ήλθαν σε εσένα τη νύχτα;

Και να μην πεις από κακοβουλία: «Μα ο Πατέρας είπε στον Υιό "ας φτιάξουμε", ενώ ο Υιός δεν είπε στον Πατέρα "ας φτιάξουμε" και ο Υιός δεν λέει "εγώ εργάζομαι και ο Πατέρας μου εργάζεται", αλλά τοποθετεί τον Πατέρα πρώτο να ομιλεί και να εργάζεται». Διότι αυτό το λες ανόητα και θέλεις να κατανοείς το θείο ως έχον πολλές αρχές. Μία όμως είναι η αρχή και η αυτή μία θεότητα, και πουθενά εδώ ο Υιός δεν λέει «Θεέ μου». Και τα λέω αυτά, όχι αρνούμενος την τιμή του Υιού προς τον Πατέρα, αλλά για να δείξω πώς έχει η ακολουθία της θεότητας. Και πάλι λέει: «Άκουσε ο Αδάμ τον Θεό να περιπατεί στον παράδεισο το δειλινό»· και πουθενά δεν λέει ο Υιός «Θεό μου και Θεό σας», αλλά αναφέρει εδώ Θεό αυτοτελή. Και πάλι: «Και μίλησε ο Θεός στον Νώε», και πουθενά δεν απαντάται τέτοια φράση. «Και φανερώθηκε», λέει, «ο Θεός στον Αβραάμ, ενώ αυτός καθόταν κοντά στη δρυ του Μαμβρή· και ιδού τρεις άνδρες, και έτρεξε να τους συναντήσει και προσκύνησε έως τη γη και είπε: αν βρήκα χάρη ενώπιόν σου», ώστε να καταδείξει τον έναν ως Θεό, και τους άλλους δύο που τον ακολουθούσαν ως αγγέλους του. Διότι σχετικά με αυτό λέει επίσης: «Αναχώρησε ο Θεός από τον Αβραάμ»· και ο ίδιος που ήλθε προς αυτόν λέει: «Μήπως θα κρύψω τίποτα από τον δούλο μου τον Αβραάμ; Η κραυγή», λέει, «των Σοδόμων και της Γομόρρας έχει πληθύνει προς εμένα» και τα εξής· και πουθενά δεν αναφέρεται σε αυτούς τους χρόνους το «Θεός μου και Θεός σας». «

Και όταν, λοιπόν, παρουσιάστηκαν οι τρεις άνδρες στον Αβραάμ, ενώ εκείνος καθόταν κοντά στη δρυ, ο Αβραάμ τους πλησιάζει, αλλά δεν απευθύνει και στους τρεις, παρά μόνο στον έναν τον λόγο: «Κύριε, αν βρήκα χάρη ενώπιόν σου». Και από τους άλλους κανένας απολύτως δεν παρουσιάζεται να συνομιλεί με τον Αβραάμ· επειδή δεν ήταν εύλογο να μιλούν οι υπηρέτες παρουσία του κυρίου, αλλά μόνος ο Κύριος αποκαλύπτει τον θείο λόγο, ο οποίος και λέει: «Μήπως θα κρύψω εγώ από τον Αβραάμ τον δούλο μου;» και τα λοιπά. Έπειτα οι άνδρες που βρίσκονταν μαζί με τον Κύριο, προφανώς δηλαδή οι άγγελοι, αφού αναχώρησαν, κατέβηκαν μόνοι τους στα Σόδομα, χωρίς να παρίσταται μαζί τους ο Κύριος· (διότι πώς θα ήταν άλλωστε δυνατόν ο ευμενής και ίλεως Θεός να επισκέπτεται τους ασεβείς;). Εκείνος δε, παραμένοντας στη συναναστροφή και συντροφιά με τον θεοφιλή και δίκαιο άνδρα, χαίρεται με τη συνομιλία του και αποδέχεται ευμενώς την πλέον φιλάνθρωπη ικεσία του, κατά την οποία ο Αβραάμ, λέγοντας το «σε καμία περίπτωση, εσύ που κρίνεις όλη τη γη», αποδεικνύει σαφέστατα ότι γνώριζε καλά και με ακρίβεια πως δεν συνομιλούσε με άγγελο, ούτε με κάποια κατώτερη θεία δύναμη, αλλά με τον ίδιο τον Θεό.

Γνωρίζοντας λοιπόν καλά ο Αβραάμ, επειδή ήταν σοφός και ο ίδιος ο Θεός μαρτυρούσε ότι ήταν προφήτης, ότι έχει δώσει όλη την κρίση στον Υιό, τον προσκυνά, και μόνο σε αυτόν, σε αντίθεση με τους άλλους, λέει το: «με κανέναν τρόπο, εσύ που κρίνεις όλη τη γη, δεν θα παραλείψεις να κάνεις δίκαιη κρίση», κάτι που είναι αταίριαστο και εντελώς απίθανο να θεωρήσει κανείς ότι απευθύνεται σε κάποιον άγγελο, ο οποίος είναι κατώτερος από τον θείο Λόγο. Μόνο στον θείο Λόγο θα ταίριαζε απόλυτα να λέει, μαζί με τα άλλα, και το: «Μήπως θα κρύψω εγώ από τον δούλο μου τον Αβραάμ αυτά που κάνω;» καθώς και το: «Διότι γνώριζα ότι θα δώσει εντολή στους γιους του και στον οίκο του μετά από αυτόν, και θα φυλάξουν τις οδούς του Κυρίου εφαρμόζοντας δικαιοσύνη και κρίση, ώστε να εκπληρώσει ο Κύριος στον Αβραάμ όσα του υποσχέθηκε». Και πράγματι του ταιριάζει να τα λέει αυτά παιδαγωγώντας, ότι δηλαδή όλα όσα πράττονται οσίως από τους ανθρώπους οφείλουν να αναφέρονται αποκλειστικά στην ευσέβεια προς τον Θεό και Πατέρα των όλων, από τον οποίο, ενώ (ο Λόγος) βρίσκεται στη γη, χορηγούνται όλα τα αγαθά στους ευσεβείς για ωφέλεια και σωτηρία. Αυτά δε τα λέει ο θείος Λόγος διδάσκοντας ωσάν να πρόκειται για κάποιον άλλον Κύριο, δηλαδή για τον ίδιο του τον Πατέρα· διότι και ο ίδιος τον ομολογεί δικό του Κύριο και Θεό στους μαθητές του, λέγοντας: «Αναβαίνω προς τον Πατέρα μου και Πατέρα σας, και Θεό μου και Θεό σας».

Προς το παρόν, ας προχωρήσουμε στο πρώτο, σταχυολογώντας λίγα από τις αμέτρητες προφητείες προς απόδειξη των όσων ειπώθηκαν. Επειδή, λοιπόν, αυτοί συνηθίζουν να προβάλλουν ενώπιόν μας τις ευνοϊκότερες προφητείες για τον εαυτό τους, ως εάν οι προηγούμενες υποσχέσεις να αφορούσαν μόνο αυτούς, είναι καιρός να παραθέσουμε και εμείς και να τους αντιτάξουμε τις επαγγελίες περί των εθνών, οι οποίες αναφέρονται κάπως έτσι από τους δικούς τους προφήτες. Α'. <Από τη Γένεση>. «Ο δε Κύριος είπε: "Μήπως θα κρύψω εγώ από τον δούλο μου τον Αβραάμ αυτό που πρόκειται να κάνω; Ο Αβραάμ θα γίνει έθνος μέγα και πολυπληθές, και στο πρόσωπό του θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης"». Ο χρησμός δηλώνει ότι δεν θα κρύψει, αλλά θα αποκαλύψει στον θεοφιλή, ένα μυστήριο κρυφό και άγνωστο στους πολλούς. Αυτό δε αφορούσε την ευλογία όλων των εθνών, η οποία παλαιότερα μεν παρέμενε κρυφή επειδή όλα τα έθνη κατά τους χρόνους του Αβραάμ κυριαρχούνταν από ανείπωτη πλάνη δεισιδαιμονίας, τώρα όμως, στην εποχή μας, αυτό έχει φανερωθεί, καθώς, μέσω της ευαγγελικής διδασκαλίας του Σωτήρα μας, λατρεύοντας τον Θεό με τον ίδιο τρόπο όπως ο Αβραάμ, μετέχουν στην ίδια ευλογία με εκείνον. Και το ότι δεν ήταν δυνατόν να πολιτευτούν όλα τα έθνη σύμφωνα με τη Μωσαϊκή νομοθεσία, το έχουμε αναλύσει πληρέστατα στο προηγούμενο σύγγραμμα, ώστε να μην υποθέσει κανείς ότι ο θείος λόγος ειπώθηκε για τους προσήλυτους των Ιουδαίων. Αποδεικνύοντας ταυτόχρονα, ότι μόνο σε όσους μέσω του Χριστού...

«και βλέποντάς τους, έτρεξε να τους προϋπαντήσει από τη θύρα της σκηνής και προσκύνησε», και ακολούθως, μετά την οπτασία, προσθέτει: «Ο δε Κύριος είπε, δεν πρόκειται να κρύψω εγώ από τον Αβραάμ τον δούλο μου αυτά που εγώ πράττω· διότι ο Αβραάμ θα γίνει έθνος μέγα και πολυάριθμο, και στο πρόσωπό του θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης», και σε αυτά πάλι προσθέτει, σαν να μιλούσε για κάποιον άλλον: «Διότι γνώριζα ότι θα δώσει εντολές στους γιους του και στον οίκο του μετά από αυτόν, και θα τηρήσουν τις οδούς του Κυρίου εφαρμόζοντας δικαιοσύνη και κρίση, ώστε να εκπληρώσει ο Κύριος στον Αβραάμ όσα του είπε».

Ενώ, λοιπόν, αυτός εφήρμοζε με επιτυχία αυτόν τον τρόπο της θεοσέβειας, του είχε δοθεί η επαγγελία σχετικά με τα έθνη, ότι δηλαδή και αυτά κάποτε θα επιδείκνυαν θεοσέβεια κατά τον ζήλο του Αβραάμ, και θα αξιώνονταν ίσης ευλογίας με τον θεοφιλή αυτόν άνδρα. Έχει λεχθεί, άλλωστε, προς αυτόν: «Και θα ευλογηθούν μέσω εσού όλες οι φυλές της γης»· και πάλι: «Ο δε Κύριος είπε: Δεν θα κρύψω από τον δούλο μου τον Αβραάμ αυτά που εγώ πράττω· ο δε Αβραάμ θα γίνει έθνος μέγα και πολυάριθμο, και θα ευλογηθούν μέσω αυτού όλα τα έθνη της γης». Έτσι λοιπόν, ήταν φυσικό επακόλουθο ο Αβραάμ, όντας προπάτορας της κλήσης των εθνών, να παρατεθεί δεύτερος από τον ευαγγελιστή μετά τον Δαβίδ. Διότι έπρεπε εκείνος που είχε λάβει τις υποσχέσεις περί της γέννησης του Σωτήρα να προτιμηθεί στη σειρά από εκείνον που δέχθηκε τις επαγγελίες σχετικά με τα έθνη· και να συμπεριληφθεί δεύτερος στη γενεαλογία ο αρχηγός των εθνών.

Διότι, μετά την άφθονη εκείνη φιλοξενία, η οποία δεν κρίνεται από την ποιότητα ή την ποσότητα των εδεσμάτων αλλά από την προθυμία, αφού αποδέχθηκε τη γενναιοδωρία της προθέσεως, του χάρισε αμέσως τις αμοιβές της φιλοξενίας. Και αφού έμαθε ποιος ήταν αυτός που είχε προσέλθει και πόση ήταν η δύναμή Του, καθώς επρόκειτο να αναχωρήσουν από εκεί για την καταστροφή των Σοδόμων, ο πατριάρχης τους ακολούθησε για να τους κατευοδώσει, όπως αναφέρεται. Παρατήρησε τη φιλανθρωπία του Δεσπότου, πόση συγκατάβαση δείχνει, φανερώνοντας συγχρόνως την τιμή προς τον δίκαιο και θέλοντας να αποκαλύψει την αρετή που βρισκόταν κρυμμένη στην ψυχή του. «Αφού σηκώθηκαν δε», λέγει, «οι άνδρες ατένισαν προς τα Σόδομα και τα Γόμορρα». Εννοεί τους αγγέλους. Διότι εδώ, στη σκηνή του Αβραάμ, εμφανίστηκαν ταυτόχρονα και οι άγγελοι και ο Δεσπότης τους· στη συνέχεια όμως, οι μεν άγγελοι απεστάλησαν ως υπηρέτες για την καταστροφή εκείνων των πόλεων, Εκείνος δε παρέμεινε, σαν φίλος προς φίλο, σχεδόν συζητώντας με τον δίκαιο για όσα επρόκειτο να πράξει. Όταν λοιπόν εκείνοι αναχώρησαν, αναφέρει το ιερό κείμενο: «Είπε ο Κύριος· Δεν θα κρύψω εγώ από τον δούλο μου τον Αβραάμ αυτά που πράττω». Είναι μέγιστη η συγκατάβαση του Θεού και υπερβαίνει κάθε λόγο η τιμή προς τον δίκαιο. Διότι παρατήρησε πώς συνομιλεί μαζί του, σαν να συνομιλεί άνθρωπος με άνθρωπο, δείχνοντάς μας πόσης τιμής από τον Θεό αξιώνονται οι ενάρετοι.

Και για να μη νομίσεις ότι η τόσο μεγάλη τιμή προς τον δίκαιο οφείλεται μόνο στην αγαθότητα του Θεού, δες πώς η θεία Γραφή μάς διδάσκει ότι ο ίδιος κατέστησε τον εαυτό του αίτιο αυτής της τιμής, πειθαρχώντας με πολλή υπακοή στα προστάγματα του Θεού. Διότι, αφού είπε: «Δεν θα κρύψω από τον Αβραάμ τον δούλο μου αυτά που εγώ κάνω», δεν αναφέρει αμέσως εκείνο που πρόκειται να συμβεί· καθώς το λογικό θα ήταν να συμπληρώσει και να πει ότι πρόκειται να πυρπολήσει τα Σόδομα.

Αλλά αξίζει να μην προσπεράσουμε ούτε εκείνο· διότι δεν πρέπει να προσπερνάμε ούτε συλλαβή ούτε κεραία από τα γραφόμενα στη θεία Γραφή. Διότι, πόσης τιμής νομίζεις ότι είναι ένδειξη και αυτό το ίδιο, το να λέει: «από τον Αβραάμ τον δούλο μου»; Πόσης αγάπης; Πόσης στοργής; Διότι αυτό προπάντων δείχνει την εξαίρετη εύνοια και την τιμή προς τον δίκαιο. Έπειτα, όπως έλεγα, αφού είπε, «Δεν θα το κρύψω», δεν αναφέρει αμέσως μετά τι πρόκειται να συμβεί, αλλά τι κάνει; Για να μάθουμε ότι όχι απλώς ούτε τυχαία δείχνει τόση φροντίδα γι' αυτόν, λέει: «Ο δε Αβραάμ θα γίνει έθνος μέγα και πολυάριθμο, και μέσω αυτού θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης. Διότι γνώριζα ότι θα δώσει εντολή στους γιους του και στον οίκο του μετά από αυτόν, και θα φυλάξουν τις οδούς του Κυρίου του Θεού, πράττοντας δικαιοσύνη και κρίση, ώστε να εκπληρώσει ο Κύριος στον Αβραάμ όλα όσα του υποσχέθηκε». Ω, πόσο τεράστιο είναι το μέγεθος της φιλανθρωπίας του Δεσπότη!

Και επειδή είδε ότι από μόνοι τους ήταν καταδικασμένοι, ζητούσε να σωθούν χάρη σε άλλους. Γι' αυτό και ο Θεός έλεγε: «Δεν πρόκειται να κρύψω από τον δούλο μου τον Αβραάμ αυτά που πρόκειται να κάνω», για να μάθουμε εμείς πόσο φιλάνθρωπος είναι ο δίκαιος. Και δεν θα σταματούσε να παρακαλά, αν δεν σταματούσε πρώτος ο Θεός. Και φαίνεται μεν ότι προσεύχεται υπέρ των δικαίων, αλλά τα πάντα τα έκανε υπέρ εκείνων των αμαρτωλών. Διότι οι ψυχές των αγίων είναι πάρα πολύ ήμερες και φιλάνθρωπες, τόσο προς τους οικείους όσο και προς τους ξένους, και εκτείνουν αυτήν την καλοσύνη ακόμη και στα ίδια τα άλογα ζώα. Γι' αυτό και κάποιος σοφός έλεγε: «Ο δίκαιος σπλαχνίζεται τις ψυχές των ζώων του»· και αν σπλαχνίζεται τα ζώα, πόσο μάλλον τους ανθρώπους! Αλλά, επειδή αναφέρθηκα στα ζώα, ας αναλογιστούμε και τους βοσκούς των προβάτων στην περιοχή της Καππαδοκίας, τι είδους και πόσο μεγάλα δεινά υποφέρουν για την προστασία των άλογων ζώων. Πολλές φορές, μάλιστα, καταπλακωμένοι από το χιόνι, παρέμειναν έτσι για τρεις συνεχόμενες ημέρες. Λέγεται δε ότι και οι βοσκοί στη Λιβύη υπομένουν δεινά όχι μικρότερα από αυτά, διατρέχοντας επί ολόκληρους μήνες εκείνη την αφιλόξενη έρημο που είναι γεμάτη από τα πιο άγρια θηρία.

«Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη». Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; Μήπως δεν είχε εξουσία στα δικά του έργα; Δηλαδή τους δημιούργησε μεν, αλλά δεν είχε εξουσία πάνω τους μετά τη δημιουργία τους; Και όμως, είναι προφανές ότι ο ίδιος τα ενεργούσε όλα, και στους παλαιότερους χρόνους, άλλους μεν τιμωρώντας επειδή αμάρταναν, άλλους δε διορθώνοντας όταν μετανοούσαν και επέστρεφαν (διότι λέει: «Δεν πρόκειται να κρύψω από τον δούλο μου τον Αβραάμ αυτό που πρόκειται να πράξω»)· και άλλους πάλι τιμώντας επειδή έπρατταν το ορθό.

Και εδώ μεν διά της αυτεπάγγελτης παρουσίας, εκεί δε διά της παρατεταμένης αναβολής και άρνησης, αποκαλύπτει την πίστη της γυναίκας. Το ίδιο πράττει και στην περίπτωση του Αβραάμ, λέγοντας: «Δεν θα κρύψω από τον δούλο μου τον Αβραάμ»· για να μάθεις τη δική του φιλοστοργία και τη μέριμνα υπέρ των Σοδόμων. Και στην περίπτωση του Λωτ, οι απεσταλμένοι αρνούνται να εισέλθουν σε αυτόν, για να μάθεις το μέγεθος της φιλοξενίας του δικαίου.

Και εγώ είπα: Γνωρίζετε, λοιπόν, ότι η Γραφή λέει: Και είπε ο Κύριος προς τον Αβραάμ: Γιατί γέλασε η Σάρρα λέγοντας: Άραγε αληθινά θα γεννήσω; Εγώ πια γέρασα. Μήπως είναι αδύνατο κάτι για τον Θεό; Τον καιρό αυτόν, του χρόνου τέτοια ώρα, θα επιστρέψω σε σένα, και η Σάρρα θα αποκτήσει υιό. Και λίγο μετά: Αφού σηκώθηκαν από εκεί οι άνδρες, κοίταξαν προς την πλευρά των Σοδόμων και της Γομόρρας· ο δε Αβραάμ συμπορευόταν μαζί τους, για να τους κατευοδώσει. Και ο Κύριος είπε: Δεν θα κρύψω εγώ από τον Αβραάμ τον δούλο μου αυτά που εγώ κάνω. Και λίγο μετά πάλι λέει τα εξής: Είπε ο Κύριος: Η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας πλήθυνε, και οι αμαρτίες τους είναι πάρα πολύ μεγάλες. Θα κατέβω, λοιπόν, να δω αν πράττουν σύμφωνα με την κραυγή τους που φτάνει σε μένα, και αν όχι, για να το γνωρίσω. Και αφού αποχώρησαν από εκεί οι άνδρες, πήγαν στα Σόδομα. Ο Αβραάμ όμως στεκόταν μπροστά στον Κύριο, και πλησιάζοντας ο Αβραάμ είπε: Μην καταστρέψεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή, και τα εξής. Διότι δεν μου φαίνεται σωστό να γράψω πάλι τα ίδια, εφόσον όλα έχουν ήδη προγραφεί, αλλά θεωρώ αναγκαίο να αναφέρω εκείνα μέσω των οποίων παρέθεσα την απόδειξη στον Τρύφωνα και σε όσους ήταν μαζί του.

Και στον Αβραάμ ομοίως, λέει ο Μωυσής, εμφανίστηκε ο Θεός κοντά στη δρυ του Μαμβρή, ενώ εκείνος καθόταν στη θύρα της σκηνής του το μεσημέρι. Έπειτα, αφού είπε αυτά, προσθέτει: «Σηκώνοντας δε τα μάτια του είδε, και ιδού, τρεις άνδρες στέκονταν απέναντί του. Και βλέποντάς τους, έτρεξε να τους συναντήσει». Μετά από λίγο δε, ένας από αυτούς υπόσχεται στον Αβραάμ γιο: «Γιατί γέλασε η Σάρρα λέγοντας: 'Άραγε θα γεννήσω; Εγώ έχω πια γεράσει'. Μήπως αδυνατεί ο Θεός να πραγματοποιήσει κάποιον λόγο Του; Κατά τον καιρό αυτόν θα επιστρέψω, και η Σάρρα θα έχει γιο». Και αναχωρούν από τον Αβραάμ. Και έτσι γι' αυτούς πάλι λέει: «Σηκώθηκαν δε από εκεί οι άνδρες και κοίταξαν προς την πλευρά των Σοδόμων». Έπειτα πάλι, Αυτός που ήταν και είναι, λέει έτσι στον Αβραάμ: «Δεν θα κρύψω εγώ από τον δούλο μου τον Αβραάμ αυτά που πρόκειται να κάνω»· και τα επόμενα που ιστορούνται από τα γραπτά του Μωυσή και έχουν εξηγηθεί από εμένα, έλεγα πάλι, μέσω των οποίων αποδεικνύεται ότι Αυτός που εμφανίστηκε στον Αβραάμ, στον Ισαάκ, στον Ιακώβ και στους άλλους πατριάρχες, και καταγράφεται ως Θεός, έχει τεθεί υπό τον Πατέρα και Κύριο και υπηρετεί το θέλημά Του, έλεγα. Πρόσθεσα δε, αν και δεν το είχα πει στα προηγούμενα: Έτσι και όταν ο λαός επιθύμησε να φάει κρέας και ο Μωυσής δυσπιστεί προς εκείνον που και εκεί ονομάζεται άγγελος, ο οποίος υποσχόταν ότι ο Θεός θα τους δώσει άφθονη τροφή μέχρι χορτασμού, Αυτός, όντας και Θεός και άγγελος σταλμένος από τον Πατέρα, φανερώνεται ότι είπε και έπραξε αυτά.

Γέλασε απορώντας, λέγοντας: «Ενώ ήμουν ζωντανή και στην ακμή μου, γιο δεν συνέλαβα, και τώρα που έχω νεκρωθεί από τα γηρατειά θα συλλάβω;» Ο δε καρδιογνώστης είπε: «Γιατί γέλασε η Σάρρα;» και τα εξής. Είναι πιθανό κάποιος να απορήσει, πώς εκείνη η ασώματη φύση συμμετείχε σε σωματική τροφή. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι τα εδέσματα που παρατίθεντο ήταν μεν σωματικά, αλλά επειδή οι συνδαιτυμόνες δεν είχαν ανάγκη από σωματική τροφή, όπως ακριβώς, αν και ασώματοι, φαίνονταν ενσώματοι, έτσι και η τροφή που φαινόταν σωματική, με θείο νεύμα μεταβαλλόταν σε πνευματική. Ενώ δε γευμάτιζαν μυστικά, ο Δεσπότης έδωσε εντολή στους δύο αγγέλους σχετικά με τα Σόδομα. Γι' αυτό και λέει η Γραφή για αυτούς: «Αφού σηκώθηκαν», λέει, «οι άνδρες από το γεύμα, ατένισαν προς το μέρος των Σοδόμων και των Γομόρρων». Εκεί ατένισαν, δηλαδή, όπου διατάχθηκαν να μεταβούν για καταστροφή. Ώ, ποια ώρα έφτασε για τους άθλιους. Διότι δεν απολαμβάνουν πλέον τη μακροθυμία, εξαιτίας του αμετάβλητου της κακίας τους, αλλά επισύρουν πια την οργή αδέκαστα. Και οι μεν άγγελοι αναχώρησαν, όπως είχαν διαταχθεί, ο δε Δεσπότης μαζί με τον δίκαιο, αφού απομακρύνθηκαν λίγο από τη σκηνή, λέει: «Δεν θα αποκρύψω από τον Αβραάμ τον δούλο μου όσα εγώ κάνω», επειδή: «Η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας πλήθυνε προς εμένα, και οι αμαρτίες τους είναι πάρα πολύ μεγάλες».