Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 18:19

Ο Αθανάσιος είπε: Σε αυτήν ακριβώς τη δύναμη λέει ο Θεός: «Ιδού, ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς». Ο Ζακχαίος είπε: Μήπως είπε: «Ιδού, ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς <Θεός>»; Ο Αθανάσιος είπε: Ομολογείς προς το παρόν ότι υπάρχει κάποια δύναμη, με την οποία συνήθως συνομιλεί ο Θεός. Και αυτή είναι που λέει μέσω του Σολομώντα: «Όταν ετοίμαζε τον ουρανό, ήμουν παρούσα μαζί του, και ήμουν κοντά του συναρμόζοντας τα πάντα» και το «εγώ ήμουν αυτή στην οποία χαιρόταν». Ο Ζακχαίος είπε: Μήπως είπε ότι «εγώ ήμουν ο Θεός»; Ο Αθανάσιος είπε: Ας προκόψει ο λόγος σε ηλικία και πνευματική σοφία. Ο Ζακχαίος είπε: Απόδειξε ότι υπάρχει και άλλος Θεός. Ο Αθανάσιος είπε: Αν δεν μάθει κανείς τα στοιχεία, δεν μπορεί να διαβάσει συλλαβές. Είναι ανάγκη λοιπόν να διδαχθείς τα στοιχεία και έτσι να κατανοήσεις τα λεγόμενα και τα σημαινόμενα μέσω των στοιχείων. Ο Ζακχαίος είπε: Ιδού, κατάλαβα ότι υπάρχει κάποια δύναμη στην οποία χαιρόταν ο Θεός. Μήπως όμως απέδειξες ότι είναι και Θεός; Ο Αθανάσιος είπε: Αν λέει η Γραφή: «Και εμφανίστηκε ο Κύριος ο Θεός στον Αβραάμ. Και είπε: "Δεν πρόκειται εγώ να κρύψω από τον Αβραάμ τον δούλο μου όσα εγώ κάνω. Ο δε Αβραάμ θα γίνει ασφαλώς έθνος μεγάλο και πολυάριθμο. Και θα ευλογηθούν σε αυτόν όλα τα έθνη της γης". Διότι γνώριζε ότι θα δώσει εντολή στους υιούς του και στον οίκο του μετά από αυτόν».

Και θα φυλάξουν την οδό του Κυρίου του Θεού, για να πράττουν ελεημοσύνη και δικαιοσύνη, ώστε να εκπληρώσει ο Κύριος ο Θεός στον Αβραάμ όσα του υποσχέθηκε. Είπε δε ο Κύριος ο Θεός: Η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας έχει πληθύνει ενώπιόν μου, και οι αμαρτίες τους είναι πάρα πολύ μεγάλες. Αφού κατέβω, λοιπόν, θα δω αν πράττουν ολοκληρωτικά σύμφωνα με την κραυγή τους που φτάνει σε εμένα, και αν όχι, για να το γνωρίσω. Και αφού αναχώρησαν από εκεί οι άνδρες, ήλθαν στα Σόδομα. Ο δε Αβραάμ στεκόταν ακόμη ενώπιον του Κυρίου. Και ευλογώντας ο Αβραάμ, είπε: Μην καταστρέψεις δίκαιο μαζί με ασεβή, ώστε να γίνει ο δίκαιος όμοιος με τον ασεβή. Εάν υπάρχουν πενήντα δίκαιοι μέσα στην πόλη, θα τους καταστρέψεις; Δεν θα συγχωρήσεις όλο εκείνο τον τόπο, χάριν των πενήντα δικαίων, εάν υπάρχουν μέσα σε αυτήν; Μη γένοιτο ποτέ να πράξεις εσύ τέτοιο πράγμα, να θανατώσεις δίκαιο μαζί με ασεβή, και να γίνει ο δίκαιος όπως ο ασεβής. Μη γένοιτο· Εκείνος που κρίνει όλη τη γη, δεν θα αποδώσει δικαιοσύνη; Είπε δε ο Κύριος ο Θεός: Εάν βρω στα Σόδομα πενήντα δικαίους μέσα στην πόλη, θα συγχωρήσω όλο τον τόπο για χάρη τους. Και έτσι, αφαιρώντας πέντε, και πάλι πέντε, έφτασε έως τους δέκα. Ποιον, λοιπόν, ισχυρίζεσαι ότι τα έχει πει αυτά στον Αβραάμ, ο ίδιος ο Θεός ή η δύναμή Του; Ο Ζακχαίος είπε: Ο ίδιος ο Θεός. Ο Αθανάσιος είπε: Όταν λέει η Γραφή: Και ο Κύριος ο Θεός έβρεξε στα Σόδομα και στη Γόμορρα θειάφι και πυρ, παρά Κυρίου, από τον ουρανό.

Έπειτα, μετά από λίγο, αναφέρεται ότι, αφού σηκώθηκαν από εκεί, έστρεψαν το βλέμμα τους προς την πλευρά των Σοδόμων· και ο Αβραάμ πορευόταν μαζί τους προπέμποντάς τους. Ο δε Κύριος είπε: Μήπως θα κρύψω εγώ από τον δούλο μου τον Αβραάμ αυτά που κάνω; Ο δε Αβραάμ οπωσδήποτε θα γίνει έθνος μέγα και πολυπληθές, και μέσω αυτού θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης· διότι γνωρίζω ότι θα δώσει εντολή στους γιους του και στον οίκο του μετά από αυτόν, και θα φυλάξουν τις οδούς του Κυρίου, για να πράττουν δικαιοσύνη και κρίση, ώστε να εκπληρώσει ο Κύριος στον Αβραάμ όσα του υποσχέθηκε. Είπε δε ο Κύριος: Η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας έχει πληθυνθεί. Και μετά από λίγο: Και αφού αναχώρησαν από εκεί οι άνδρες, ήλθαν στα Σόδομα· ο δε Αβραάμ στεκόταν ακόμη ενώπιον του Κυρίου. Και πλησιάζοντας ο Αβραάμ είπε: Μήπως θα καταστρέψεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή· και θα γίνει ο δίκαιος όμοιος με τον ασεβή; Εάν υπάρχουν πενήντα δίκαιοι στην πόλη, θα τους καταστρέψεις; Δεν θα συγχωρήσεις όλον τον τόπο χάριν των πενήντα δικαίων, εάν υπάρχουν σε αυτήν; Μη γένοιτο να πράξεις εσύ κάτι τέτοιο, να θανατώσεις δίκαιο μαζί με ασεβή· και να γίνει ο δίκαιος όμοιος με τον ασεβή· μη γένοιτο· εσύ που κρίνεις όλη τη γη δεν θα αποδώσεις δικαιοσύνη; Και μετά από άλλα λέει η Γραφή: Αναχώρησε δε ο Κύριος μόλις έπαυσε να μιλά στον Αβραάμ. Και εισήλθαν οι δύο άγγελοι στα Σόδομα το βράδυ· ο δε Λωτ καθόταν κοντά στην πύλη των Σοδόμων.

Διότι, εάν αυτά αναφέρονταν στον Θεό των όλων, θα φαινόταν ότι διαφωνούν όχι μόνο με την ευαγγελική φωνή, αλλά και με τις προφητικές, οι οποίες έχουν αποφανθεί ότι Αυτός είναι αχώρητος, αναλλοίωτος και αόρατος στους ανθρώπους. Εκτός εάν ισχυριστεί κανείς ότι ο ίδιος ο Θεός δεν οράθηκε σε όσους έχουν καταγραφεί, αλλά απλώς τους προκάλεσε φαντασιώσεις, ώστε να νομίζουν μεν ότι βλέπουν και ακούν, χωρίς όμως στην πραγματικότητα να βλέπουν τίποτα από όσα νόμιζαν ότι εμφανίζονταν, ούτε βέβαια να ακούν αληθινά, αλλά, όντας απατημένοι, να νομίζουν και σε αυτά, και να φαντάζονται ότι ακούν· πράγμα το οποίο είναι ανάρμοστο και ξένο προς την αψευδή και απλανή φύση του Θεού των όλων. Ακόμη, αποδεικνύεται ότι αυτό είναι ασύστατο από το γεγονός ότι αναφέρεται πως ο ίδιος ο Θεός λέει για τον Αβραάμ το εξής: «Διότι γνώριζα ότι θα διατάξει τους υιούς του και τον οίκο του μετά από αυτόν, και θα φυλάξουν τις οδούς του Κυρίου πράττοντας δικαιοσύνη και κρίση, ώστε να επιφέρει ο Κύριος στον Αβραάμ όσα του μίλησε». Αναμφίβολα, λοιπόν, ο ίδιος ο Κύριος λέει αυτά τα λόγια ωσάν να επρόκειτο για κάποιον άλλο Κύριο· πώς είναι δυνατόν, επομένως, να υποθέσουμε ότι ο Θεός των όλων έχει πει αυτά τα λόγια;

Γνωρίζοντας λοιπόν καλά ο Αβραάμ, επειδή ήταν σοφός και ο ίδιος ο Θεός μαρτυρούσε ότι ήταν προφήτης, ότι έχει δώσει όλη την κρίση στον Υιό, τον προσκυνά, και μόνο σε αυτόν, σε αντίθεση με τους άλλους, λέει το: «με κανέναν τρόπο, εσύ που κρίνεις όλη τη γη, δεν θα παραλείψεις να κάνεις δίκαιη κρίση», κάτι που είναι αταίριαστο και εντελώς απίθανο να θεωρήσει κανείς ότι απευθύνεται σε κάποιον άγγελο, ο οποίος είναι κατώτερος από τον θείο Λόγο. Μόνο στον θείο Λόγο θα ταίριαζε απόλυτα να λέει, μαζί με τα άλλα, και το: «Μήπως θα κρύψω εγώ από τον δούλο μου τον Αβραάμ αυτά που κάνω;» καθώς και το: «Διότι γνώριζα ότι θα δώσει εντολή στους γιους του και στον οίκο του μετά από αυτόν, και θα φυλάξουν τις οδούς του Κυρίου εφαρμόζοντας δικαιοσύνη και κρίση, ώστε να εκπληρώσει ο Κύριος στον Αβραάμ όσα του υποσχέθηκε». Και πράγματι του ταιριάζει να τα λέει αυτά παιδαγωγώντας, ότι δηλαδή όλα όσα πράττονται οσίως από τους ανθρώπους οφείλουν να αναφέρονται αποκλειστικά στην ευσέβεια προς τον Θεό και Πατέρα των όλων, από τον οποίο, ενώ (ο Λόγος) βρίσκεται στη γη, χορηγούνται όλα τα αγαθά στους ευσεβείς για ωφέλεια και σωτηρία. Αυτά δε τα λέει ο θείος Λόγος διδάσκοντας ωσάν να πρόκειται για κάποιον άλλον Κύριο, δηλαδή για τον ίδιο του τον Πατέρα· διότι και ο ίδιος τον ομολογεί δικό του Κύριο και Θεό στους μαθητές του, λέγοντας: «Αναβαίνω προς τον Πατέρα μου και Πατέρα σας, και Θεό μου και Θεό σας».

«και βλέποντάς τους, έτρεξε να τους προϋπαντήσει από τη θύρα της σκηνής και προσκύνησε», και ακολούθως, μετά την οπτασία, προσθέτει: «Ο δε Κύριος είπε, δεν πρόκειται να κρύψω εγώ από τον Αβραάμ τον δούλο μου αυτά που εγώ πράττω· διότι ο Αβραάμ θα γίνει έθνος μέγα και πολυάριθμο, και στο πρόσωπό του θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης», και σε αυτά πάλι προσθέτει, σαν να μιλούσε για κάποιον άλλον: «Διότι γνώριζα ότι θα δώσει εντολές στους γιους του και στον οίκο του μετά από αυτόν, και θα τηρήσουν τις οδούς του Κυρίου εφαρμόζοντας δικαιοσύνη και κρίση, ώστε να εκπληρώσει ο Κύριος στον Αβραάμ όσα του είπε».

Αλλά αξίζει να μην προσπεράσουμε ούτε εκείνο· διότι δεν πρέπει να προσπερνάμε ούτε συλλαβή ούτε κεραία από τα γραφόμενα στη θεία Γραφή. Διότι, πόσης τιμής νομίζεις ότι είναι ένδειξη και αυτό το ίδιο, το να λέει: «από τον Αβραάμ τον δούλο μου»; Πόσης αγάπης; Πόσης στοργής; Διότι αυτό προπάντων δείχνει την εξαίρετη εύνοια και την τιμή προς τον δίκαιο. Έπειτα, όπως έλεγα, αφού είπε, «Δεν θα το κρύψω», δεν αναφέρει αμέσως μετά τι πρόκειται να συμβεί, αλλά τι κάνει; Για να μάθουμε ότι όχι απλώς ούτε τυχαία δείχνει τόση φροντίδα γι' αυτόν, λέει: «Ο δε Αβραάμ θα γίνει έθνος μέγα και πολυάριθμο, και μέσω αυτού θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης. Διότι γνώριζα ότι θα δώσει εντολή στους γιους του και στον οίκο του μετά από αυτόν, και θα φυλάξουν τις οδούς του Κυρίου του Θεού, πράττοντας δικαιοσύνη και κρίση, ώστε να εκπληρώσει ο Κύριος στον Αβραάμ όλα όσα του υποσχέθηκε». Ω, πόσο τεράστιο είναι το μέγεθος της φιλανθρωπίας του Δεσπότη!

Επειδή πρόκειται μετά από αυτά να επιφέρει τα σχετικά με την καταστροφή των Σοδόμων, προκαταβολικά τώρα ενθαρρύνει τον πατριάρχη, υποσχόμενος σε αυτόν συγχρόνως τη μέγιστη ευλογία, και ότι θα γίνει μέγα πλήθος, διδάσκοντάς τον παράλληλα ότι λαμβάνει αυτή την αμοιβή για το φιλόθεο φρόνημά του. Αναλογίσου, πράγματι, πόσο μεγάλη είναι η αρετή του πατριάρχη, όταν ο Θεός λέει: «Διότι γνώριζα ότι θα παραγγείλει στους υιούς του μετά από αυτόν, και θα φυλάξουν τις οδούς του Κυρίου». Πολύ μεγάλη είναι η έξαρση της αρετής του· διότι δεν δέχεται τις αμοιβές μόνο για την αρετή που ο ίδιος μετέρχεται, αλλά αξιώνεται άφθονης ανταπόδοσης και για όσα παρήγγειλε σε όσους γεννήθηκαν από αυτόν· και δικαιολογημένα· διότι αυτός πλέον έχει γίνει διδάσκαλος σε όλους. Επειδή εκείνος που παρείχε την αρχή και τα προοίμια, αυτός είναι φυσικό να αποτελεί και τον αίτιο όσων συμβαίνουν μετέπειτα.

Γ΄. Και πρόσεξε την αγαθότητα του Δεσπότη. Δεν αμείβει τον δίκαιο μόνο για την παρελθούσα αρετή του, αλλά και για τη μελλοντική. «Διότι εγνώριζα», λέει, «ότι θα δώσει εντολές στους γιους του». «Επειδή», λέει, «γνωρίζω εκ των προτέρων το φρόνημα του δικαίου, γι' αυτό προτρέχω με τις αμοιβές». Διότι γνωρίζει τα απόκρυφα της διανοίας μας, και όταν δει ότι σκεφτόμαστε τα πρέποντα και ότι επιδεικνύουμε υγιές φρόνημα, και μας τείνει το χέρι, και μας αμείβει πριν από τους κόπους, κάνοντάς μας με αυτόν τον τρόπο πιο πρόθυμους· και αυτό θα διαπίστωνες ότι συμβαίνει σε όλους ανεξαιρέτως τους δικαίους. Γνωρίζοντας δηλαδή την ασθένεια της ανθρώπινης φύσεως, για να μην αποκάμουμε μπροστά στις δυσκολίες, πολλές φορές ανάμεσα στους κόπους παρέχει τη δική του βοήθεια και τις αμοιβές, ώστε και τον κόπο να ελαφρύνει, και τον ζήλο μας να εντείνει. «Διότι εγνώριζα», λέει, «ότι θα δώσει εντολές στους γιους του, και θα φυλάξουν τις οδούς του Κυρίου». Δεν προλέγει μόνο για τον ίδιο, ότι «θα δώσει εντολές», αλλά και για τους γιους του, ότι «θα φυλάξουν τις οδούς του Κυρίου», υπονοώντας τον Ισαάκ και τον Ιακώβ. Τις οδούς του Κυρίου, δηλαδή τα προστάγματα, τις εντολές. «Ώστε να πράττουν», λέει, «δικαιοσύνη και κρίση»· να μην προτιμούν τίποτα περισσότερο από το δίκαιο, και να απέχουν από κάθε αδικία. Διότι αυτή είναι η μέγιστη αρετή· γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο θα γίνουν πράξη όλα όσα είπε ο Κύριος προς αυτόν.

Μιμήσου τον Αβραάμ· διότι και εκείνος δεν μεριμνούσε για χρήματα και κτήματα, αλλά για τους θείους νόμους, ώστε να παραδώσει ως παρακαταθήκη στους απογόνους του την ακριβή τήρησή τους. Και μαρτυρεί αυτή του την αρετή ο Θεός, λέγοντας τα εξής: «Διότι εγνώριζα ότι ο Αβραάμ θα παραγγείλει στα παιδιά του τα κρίματα και τα δικαιώματα». Και ο Δαβίδ επίσης, όταν επρόκειτο να πεθάνει, αντί για άλλη μεγάλη κληρονομιά, αφού κάλεσε τον γιο του, του έδινε αυτές τις παραγγελίες και του έλεγε συνεχώς: «Εάν θελήσεις, παιδί μου, να ζεις σύμφωνα με τους νόμους του Θεού, κανένα απροσδόκητο δεινό δεν θα σου συμβεί, αλλά όλα τα πράγματα θα κυλήσουν ευνοϊκά για εσένα και θα απολαύσεις μεγάλη ασφάλεια· εάν όμως εκπέσεις από εκείνη τη βοήθεια, κανένα όφελος δεν θα έχεις από τη βασιλεία και από αυτή τη μεγάλη δύναμη». Αυτά και άλλα παρόμοια έλεγε, έστω και αν δεν χρησιμοποίησε ακριβώς αυτά τα λόγια.

Διότι και αυτόν τον γέροντα, αν και κατά τα άλλα ήταν λαμπρός, τον τιμώρησε μόνο εξαιτίας αυτής της αμέλειας· και τον πατριάρχη εξάλλου δεν τον τίμησε λιγότερο από τους άλλους εξαιτίας αυτής της πρόνοιας. Διότι, αναφέροντας τις πολλές και μεγάλες εκείνες δωρεές που υποσχέθηκε να του δώσει, και προβάλλοντας την αιτία, αυτήν ακριβώς έθεσε: «Διότι γνώριζα», λέει, «ότι ο Αβραάμ θα δώσει εντολή στους γιους του και στον οίκο του μετά από αυτόν, και θα φυλάξουν τις οδούς Κυρίου του Θεού, ώστε να πράττουν δικαιοσύνη και κρίση». Αυτά δε τα είπα τώρα, για να μάθουμε ότι ο Θεός δεν θα αντιμετωπίσει με πραότητα την αμέλεια για εκείνους που είναι τόσο πολύτιμοι σε Αυτόν. Διότι δεν είναι ίδιον του αυτού Θεού, από τη μία να εργάζεται τόσο πολύ υπέρ της σωτηρίας τους, και από την άλλη να παραβλέπει την καταφρόνησή τους. Δεν πρόκειται, λοιπόν, να το παραβλέψει, αλλά και θα αγανακτήσει και θα οργιστεί σφοδρά, όπως ακριβώς αποδείχθηκε από τα ίδια τα γεγονότα. Γι' αυτό και ο μακάριος Παύλος προτρέπει συνεχώς, λέγοντας: «Οι πατέρες, να ανατρέφετε τα παιδιά σας με την παιδεία και τη νουθεσία του Κυρίου». Διότι, εάν εμείς προσταζόμαστε να αγρυπνούμε υπέρ των ψυχών τους επειδή πρόκειται να δώσουμε λόγο, πόσο μάλλον ο πατέρας που τα γέννησε, που τα ανέθρεψε, και που τα έχει διαρκώς να συγκατοικούν μαζί του. Διότι, όπως ακριβώς για τα δικά του αμαρτήματα δεν μπορεί να καταφύγει σε δικαιολογία και συγγνώμη, έτσι δεν μπορεί ούτε και για τα αμαρτήματα που διαπράττονται από τα παιδιά του. Και αυτό πάλι ο μακάριος Παύλος το κατέστησε φανερό.