Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 18:23

Όπως και το χωρίο: «Κάποιος άνθρωπος έκανε γάμους για τον γιο του»· και εδώ βέβαια τον ονομάζει άνδρα, αλλά το κείμενο της Γραφής αποδεικνύει ότι είναι ο Θεός. Το ότι δε ολοφάνερα ο ένας από τους δύο αγγέλους ήταν ο Υιός, η ίδια η Γραφή το δίδαξε. Μακ. Πώς; Ορθ. Διότι, αφού έφαγαν και ευλογήθηκε ο Αβραάμ, και έλαβε την υπόσχεση για τον Ισαάκ, έτσι έχει γραφτεί, και εάν κάνεις υπομονή, θα στο πω. Μακ. Πες. Ορθ. «Και ο Κύριος είπε: Δεν θα κρύψω από τον δούλο μου τον Αβραάμ όσα πρόκειται εγώ να κάνω. Ο δε Αβραάμ θα γίνει έθνος μεγάλο και πολυάριθμο, και μέσω αυτού θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης»· έπειτα από λίγο: «Είπε δε ο Κύριος: Η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας πλήθυνε προς εμένα, και οι αμαρτίες τους είναι πάρα πολύ μεγάλες. Θα κατέβω λοιπόν για να δω αν πράττουν σύμφωνα με την κραυγή τους που φτάνει σε εμένα· ειδάλλως, για να το γνωρίσω. Και οι άνδρες, αφού στράφηκαν από εκεί, πήγαν στα Σόδομα. Ο δε Αβραάμ στεκόταν ακόμη ενώπιον του Κυρίου· και πλησιάζοντας ο Αβραάμ, είπε: Μήπως θα καταστρέψεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή, και θα είναι ο δίκαιος όπως ο ασεβής; Εάν υπάρχουν πενήντα δίκαιοι μέσα στην πόλη, θα τους καταστρέψεις, και δεν θα συγχωρήσεις ολόκληρο τον τόπο χάρη στους πενήντα δικαίους, εάν βρίσκονται μέσα σε αυτήν; Σε καμία περίπτωση να μην κάνεις τέτοιο πράγμα, να θανατώσεις δηλαδή δίκαιο μαζί με ασεβή, και να γίνει ο δίκαιος όπως ο ασεβής· σε καμία περίπτωση. Αυτός που κρίνει ολόκληρη τη γη δεν θα αποδώσει δικαιοσύνη;»

Γι' αυτόν τον λόγο ακριβώς γλίστρησαν και έπεσαν στους λάκκους της απώλειας. Τι κάνει λοιπόν ο προφήτης; Προσπαθεί να τους μεταστρέψει με αγαθές νουθεσίες, ώστε να επιλέξουν να φρονούν τα καλύτερα και να υπακούουν στα λόγια του Σωτήρα. Αναμειγνύει δε επωφελώς στις νουθεσίες αυτές την επίπληξη, σαν με ένα φάρμακο φτιαγμένο από ποικίλα συστατικά, θεραπεύοντας τα τραύματα της κακοβουλίας τους. Γι' αυτό, λέει, «ακούστε τον λόγο του Κυρίου, άρχοντες των Σοδόμων, προσέξτε τον νόμο του Θεού, λαέ των Γομόρρων». Ακούς πώς επιφέρει στον λαό και στους άρχοντες τη ράβδο, η οποία προέρχεται ταυτόχρονα από αγάπη και θεοφιλές φρόνημα, και πλήττει αυτούς που πάσχουν βαριά από την ασθένεια της απείθειας. Παρομοιάζει δε την Ιερουσαλήμ με τις πλέον ασεβείς πόλεις, καθώς είναι γεμάτη από πάρα πολλή αμαρτία και δεν έχει κανέναν απολύτως μέσα της ............. ............ διότι ο Θεός του σύμπαντος είχε αποφασίσει να κατακάψει τις πόλεις των Σοδομιτών, και ανακοίνωσε το γεγονός στον Αβραάμ· εκείνος δε του είπε: «Μήπως θα καταστρέψεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή; Και θα γίνει ο δίκαιος σαν τον ασεβή;» Ο δε Θεός υποσχέθηκε ότι, εάν βρίσκονταν δέκα δίκαιοι στα Σόδομα, θα κατέπαυε την οργή του εναντίον τους. Όμως δεν βρέθηκαν.

Έπειτα, μετά από λίγο, αναφέρεται ότι, αφού σηκώθηκαν από εκεί, έστρεψαν το βλέμμα τους προς την πλευρά των Σοδόμων· και ο Αβραάμ πορευόταν μαζί τους προπέμποντάς τους. Ο δε Κύριος είπε: Μήπως θα κρύψω εγώ από τον δούλο μου τον Αβραάμ αυτά που κάνω; Ο δε Αβραάμ οπωσδήποτε θα γίνει έθνος μέγα και πολυπληθές, και μέσω αυτού θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης· διότι γνωρίζω ότι θα δώσει εντολή στους γιους του και στον οίκο του μετά από αυτόν, και θα φυλάξουν τις οδούς του Κυρίου, για να πράττουν δικαιοσύνη και κρίση, ώστε να εκπληρώσει ο Κύριος στον Αβραάμ όσα του υποσχέθηκε. Είπε δε ο Κύριος: Η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας έχει πληθυνθεί. Και μετά από λίγο: Και αφού αναχώρησαν από εκεί οι άνδρες, ήλθαν στα Σόδομα· ο δε Αβραάμ στεκόταν ακόμη ενώπιον του Κυρίου. Και πλησιάζοντας ο Αβραάμ είπε: Μήπως θα καταστρέψεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή· και θα γίνει ο δίκαιος όμοιος με τον ασεβή; Εάν υπάρχουν πενήντα δίκαιοι στην πόλη, θα τους καταστρέψεις; Δεν θα συγχωρήσεις όλον τον τόπο χάριν των πενήντα δικαίων, εάν υπάρχουν σε αυτήν; Μη γένοιτο να πράξεις εσύ κάτι τέτοιο, να θανατώσεις δίκαιο μαζί με ασεβή· και να γίνει ο δίκαιος όμοιος με τον ασεβή· μη γένοιτο· εσύ που κρίνεις όλη τη γη δεν θα αποδώσεις δικαιοσύνη; Και μετά από άλλα λέει η Γραφή: Αναχώρησε δε ο Κύριος μόλις έπαυσε να μιλά στον Αβραάμ. Και εισήλθαν οι δύο άγγελοι στα Σόδομα το βράδυ· ο δε Λωτ καθόταν κοντά στην πύλη των Σοδόμων.

Ο διάβολος ωφέλησε τον Ιώβ περισσότερο, παρά τον έβλαψε. Ο βασιλιάς των Ασσυρίων έγινε ευεργέτης του Δανιήλ. Και οι τρεις παίδες ας ομολογούν ευγνωμοσύνη στο καμίνι· και ο Ησαΐας, αφού πριονίστηκε, ας υμνεί τους Εβραίους. Και ο Ζαχαρίας, που σφαγιάστηκε ανάμεσα στον ναό και το θυσιαστήριο, ας τιμά τους δολοφόνους του· και ο Ιωάννης, που αποκεφαλίστηκε, ας ανακηρύσσει ευεργέτη τον Ηρώδη· και οι απόστολοι, αυτούς που τους έδεσαν και τους μαστίγωσαν· και όλοι οι μάρτυρες ας αγαπούν αυτούς που τους καταδίωξαν. Διότι, αν εκείνοι δεν είχαν ανοίξει το στάδιο, οι αθλητές δεν θα είχαν κάνει γνωστή την ανδρεία τους. Τι θα μπορούσε, άραγε, να θαυμάσει κανείς περισσότερο στους άνδρες που προβάλλονται ενώπιόν μας προς έπαινο; Το πλήθος, την ανδρεία, ή την αληθινή τους συμφωνία; Και ας μην προσπεράσουμε με αναισθησία, ούτε με αχαριστία, πρώτα από όλα τον αριθμό τους. Διότι όποιος έχει τόσους πολλούς πρεσβευτές, ποτέ δεν θα αναχωρήσει άπρακτος μετά την προσευχή και τη δέηση, ακόμη κι αν είναι υπερβολικά βεβαρημένος από τα αμαρτήματα. Και γι' αυτήν τη σκέψη και την ελπίδα, μάρτυρας είναι ο Θεός, κατά τη συνομιλία Του με τον Αβραάμ, όταν δεχόταν την ικεσία του υπέρ των Σοδόμων, ζητώντας όχι σαράντα δικαίους, αλλά δέκα, για να χαριστεί σε μια πόλη που επρόκειτο να εξαφανιστεί.

Ασέβεια ονομάζεται άλλοτε η εσφαλμένη αντίληψη περί του Θεού, και άλλοτε οποιαδήποτε αμαρτία, όπως στο χωρίο «Μην καταστρέψεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή», αντί για τον αμαρτωλό. «Ενώ οι άφρονες που επιθυμούν την αλαζονεία, αφού έγιναν ασεβείς, μίσησαν τη σύνεση». Διότι «η ευσέβεια προς τον Θεό είναι η αρχή της σύνεσης». «Και εγώ θα περιγελάσω την καταστροφή σας». Αυτά τα είπε ως απειλή προς τους απίστους και όσους απειθούν στο όνομά του. Έτσι και ο Δαβίδ αναφέρει: «Εκείνος που κατοικεί στους ουρανούς θα τους περιγελάσει». «Διότι θα έρθει ώρα που όταν με επικαλεστείτε, εγώ δεν θα σας εισακούσω».

Ω της παρρησίας του δικαίου, ή μάλλον, ω της συμπάθειας της ψυχής! Πώς, ζαλισμένος από τη μέθη της συμπάθειας, δεν κατανοεί ούτε αυτό που λέει. Και φανερώνοντας η Θεία Γραφή ότι κάνει την ικεσία με πολύ φόβο και τρόμο, αναφέρει: «Αφού πλησίασε ο Αβραάμ, είπε: Μήπως θα καταστρέψεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή;» Τι κάνεις, ω μακάριε πατριάρχη; Έχει ανάγκη ο Δεσπότης από τη δική σου παράκληση, για να μην το πράξει αυτό; Αλλά ας μην κατανοήσουμε κάτι τέτοιο· διότι δεν το λέει επειδή ο Δεσπότης επρόκειτο να κάνει κάτι τέτοιο, αλλά, επειδή δεν τολμούσε να μιλήσει ευθέως για τον ανιψιό του, κάνει κοινή ικεσία υπέρ όλων, επιθυμώντας μαζί με τους άλλους να διασώσει και αυτόν, και μαζί με αυτόν να γλιτώσει και τους άλλους. Και αρχίζει την παράκληση, λέγοντας: «Εάν υπάρχουν πενήντα δίκαιοι μέσα στην πόλη, θα τους καταστρέψεις;»

«Διότι σηκώθηκε νωρίς το πρωί», λέει, «ο Αβραάμ στον τόπο όπου είχε σταθεί ενώπιον του Θεού, και κοίταξε προς την περιοχή των Σοδόμων και της Γομόρρας, και είδε. Και ιδού, ανέβαινε φλόγα από τη γη, σαν καπνός από καμίνι». Επειδή βρισκόταν, λέει, σε εκείνον τον τόπο, όπου είχε κάνει τη συνομιλία με τον Δεσπότη και την παράκληση για τους κατοίκους των Σοδόμων, έβλεπε τα ίχνη εκείνης της φοβερής τιμωρίας, και επιθυμούσε να μάθει κάτι για χάρη του δικαίου. Διότι τέτοια είναι η συνήθεια των αγίων, φιλόστοργη και συμπονετική. Και για να μας διδάξει η Θεία Γραφή ότι η χάρη του Πνεύματος του ενέπνευσε αμέσως τη γνώση γι' αυτό, και ταυτόχρονα για να απαλλάξει τον δίκαιο από την έγνοια για τον Λωτ, αναφέρει: «Όταν ο Κύριος κατέστρεψε τις πόλεις των περιχώρων, θυμήθηκε ο Θεός τον Αβραάμ και απομάκρυνε τον Λωτ από το μέσο της καταστροφής». Τι σημαίνει, «Θυμήθηκε ο Θεός τον Αβραάμ»; Την παράκληση, λέει, που είχε κάνει λέγοντας: «Μην καταστρέψεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή». Τι λοιπόν, θα μπορούσε να πει κανείς, εξαιτίας της παράκλησης του πατριάρχη διασώθηκε ο δίκαιος και όχι εξαιτίας της δικής του δικαιοσύνης;

Διότι δεν είπε: «Δεν γνωρίζετε», αλλά: «Δεν γνωρίζουμε». Και το ότι δεν τα έλεγε αυτά από μετριοφροσύνη, το φανέρωσε μέσα από άλλα γεγονότα. Διότι, ενώ ακατάπαυστα στις προσευχές του παρακαλούσε να δει τη Ρώμη, δεν το πέτυχε τον καιρό που το ζητούσε· και για τον σκόλοπα που του είχε δοθεί στη σάρκα, δηλαδή για τους κινδύνους, παρακάλεσε πολλές φορές, και απέτυχε ολοσχερώς· το ίδιο και ο Μωυσής στην Παλαιά Διαθήκη, όταν παρακαλούσε να δει την Παλαιστίνη, και ο Ιερεμίας, όταν ικέτευε για τους Ιουδαίους, και ο Αβραάμ, όταν μεσίτευε για τους Σοδομίτες.

Διότι, με τη λέξη «κραυγή», φανέρωσε το πλήθος [των αμαρτιών] και τη μακροχρόνια μακροθυμία Του προς αυτούς, ενώ με τη φράση «οι αμαρτίες τους είναι πάρα πολύ μεγάλες» αποφάνθηκε ότι ήταν ανάξιοι συγγνώμης. Κατανοώντας δε ο δίκαιος το ασυγχώρητο των πράξεών τους, και επειδή φοβήθηκε μήπως εξολοθρευτεί μαζί τους και ο Λωτ, δες τι λέει η Γραφή: «Ο δε Αβραάμ στεκόταν ενώπιον του Κυρίου. Και αφού πλησίασε, είπε: Μην καταστρέψεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή, ώστε να είναι ο δίκαιος όπως ο ασεβής. Εσύ που κρίνεις όλη τη γη δεν θα αποδώσεις δίκαιη κρίση;». Και αφού έκανε πολλές τέτοιες ικεσίες για τον Λωτ, ρωτά και για την πόλη, στην οποία δεν υπήρχε κανένας δίκαιος από τους πενήντα, καθώς ο ίδιος ξεκινά τον διάλογο. Εγώ δε θαυμάζω απεριόριστα τη μακροθυμία του Δεσπότη, επειδή, αν και γνώριζε ξεκάθαρα ότι κανένας δίκαιος δεν υπήρχε σε εκείνη την πόλη, του επέτρεψε να διεξάγει αυτόν τον διάλογο κατεβαίνοντας από τους πενήντα μέχρι και τους δέκα. Και έπειτα, ο μεν Κύριος αναχώρησε από κοντά του, «ο δε Αβραάμ επέστρεψε στον τόπο του». «Οι δύο άγγελοι ήρθαν», λέει, «στα Σόδομα το βράδυ», σε αυτούς που τα έργα τους ήταν σκοτεινά και της νύχτας, για να τους φέρουν το βράδυ, ώστε να μη βλέπουν πλέον το φως της ημέρας. «Και ήρθαν οι δύο άγγελοι στα Σόδομα το βράδυ». Όταν τους είδε ο Λωτ, σηκώθηκε για να τους προϋπαντήσει και είπε: «Ιδού, κύριοι, περάστε στο σπίτι του δούλου σας και καταλύστε, και πλύνετε τα πόδια σας, και αφού σηκωθείτε νωρίς το πρωί, θα συνεχίσετε τον δρόμο σας».

Αλλά μέχρι πότε ο θρήνος; Μέχρι πότε το πένθος; Μέχρι πότε ο ολολυγμός; Ποιος θα εισακούσει και πώς θα κοπάσει η συντριβή; Ποιος θα προσφέρει εξιλέωση; Ποιος θα κραυγάσει υπέρ ημών; Αν υπήρχε κάποιος Μωυσής, θα έλεγε προς τον Κύριο: Αν τους συγχωρείς, συγχώρεσέ τους· αλλιώς, εξάλειψε και εμένα από τη βίβλο της ζωής που έγραψας. Και προς εμάς θα έλεγε: Ο Κύριος θα πολεμήσει για εμάς, και εμείς θα σιωπήσουμε. Αλλά δεν υπάρχει τέτοιος άνθρωπος, διότι εξέλιπε ο όσιος από τη γη. Δεν υπάρχει Μωυσής, δεν υπάρχει Αβραάμ, ώστε να ανοίξει το στόμα του με παρρησία και να πει προς τον Θεό: Μη συναπολέσεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή, ώστε να γίνει ο δίκαιος σαν τον ασεβή. Δεν υπάρχει κάποιος να παραθέσει εκείνα τα φιλάνθρωπα και θαυμαστά επιχειρήματα, με τα οποία για χάρη δέκα δικαίων αξίωνε να σωθεί η μυριάνθρωπη πόλη, παρότι φερόταν παρά φύσιν, και να ακούσει από τον Θεό των όλων, πως, εάν βρεθούν δέκα στην πόλη, δεν θα την καταστρέψω εξαιτίας των δέκα. Δεν υπάρχει λοιπόν Μωυσής, δεν υπάρχει Αβραάμ, αλλά εάν εσείς το θέλετε -παράδοξο μεν θα πω, αλλά αληθινό-, μπορείτε εσείς οι ίδιοι να ετοιμάσετε έναν Μωυσή για τον εαυτό σας, μπορείτε να αναδείξετε έναν Αβραάμ.

Έσωσες κάποτε τον Λωτ από το θεόσταλτο πυρ, προσευχόμενος στον Κριτή· σώσε και τώρα το παιδί από το εξιλαστήριο πυρ, δεόμενος στον Θεό. Υπέρ των Σοδομιτών ικέτευσες, ανδρών άδικων και άξιων να καταστραφούν πολλές φορές· υπέρ παιδιού άμωμου δεν θα ικετεύσεις; Χρησιμοποίησε πάλι την παρρησία, πες «Μη γένοιτο, εσύ που κρίνεις όλη τη γη, να μην αποδώσεις δικαιοσύνη, να μην καταστρέψεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή». Θυμήσου την παλιά φιλοτεκνία που είχες, όταν δεν είχες τέκνο. Διότι, πριν αποκτήσεις τον Ισαάκ, αυτές ήταν οι λαμπρές υποσχέσεις του Δεσπότη προς εσένα: η κατοχή μιας γλυκιάς γης, πολλή περιουσία από χρήματα και κτήματα, τόσο μεγάλη αύξηση του γένους ώστε να συγκαταλέγεται με τα αναρίθμητα της φύσης, με την άμμο της θάλασσας και τα άστρα του ουρανού. Αλλά όμως, παρόλο που τόσα πολλά ήταν τα αγαθά στις επαγγελίες, θεώρησες χλεύη τα λεγόμενα και με παρρησία φώναζες, θρηνώντας για την ατεκνία και λέγοντας: «Τι θα μου δώσεις, Κύριε; Εγώ χάνομαι άτεκνος». Αφού έβγαλες τότε αυτή τη φωνή, έλαβες τέκνο, έγινες πατέρας. Βγάλε την και τώρα για να σώσεις το τέκνο, πες πάλι: «Τι θα μου δώσεις, Δέσποτα, αν μου αφαιρέσεις τον κληρονόμο;» Αλίμονο! Ίσως τότε ήσουν φιλότεκνος, όταν δεν ήσουν πατέρας».

Γίνε λοιπόν ένας από αυτούς, τέκνο μου, με καθαρή καρδιά και εξιλέωσε τον Θεό, ώστε να μην οργίζεται πλέον και καταστρέψει τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. Στήριζε τους επτά με επιστολές και κάποιες αποστολές. Ο Θεός ας σε ευλογήσει, διότι φέρθηκες με καλοσύνη προς τον κληρικό Στέφανο, και εξακολούθησε να φέρεσαι με καλοσύνη, εφόσον μπορείς. Διάβασε την επιστολή του μητροπολίτη και δώσε μου απάντηση στο ερώτημα, λάβε δε απάντηση και από τον αρχιεπίσκοπο, αποκαλύπτοντάς του τη γνώμη ως προερχόμενη από εμένα, χωρίς ωστόσο να αναφέρεις ότι έγραψα στον μητροπολίτη. Κοπιάζεις, τέκνο μου, για να μας τρέφεις, και τρέφεις έξι. Μου έλειψε το εργόχειρο της γραφής, το οποίο έχω ως μεγάλη παρηγοριά και βοήθεια της ψυχής· γι' αυτό φρόντιζε από εδώ και στο εξής να μου παρέχεις εργόχειρα, όποια συρμαιόγραφα θέλεις, αρκεί να μη με ζημιώνεις στις τιμές. Είπα δε στον αδελφό τι να στείλεις σύντομα.

Επιστολές του μακαριστού Βουλγαρίας κυρ Θεοφυλάκτου. Εγώ, πανσέβαστέ μου προστάτη, οφείλω χάρη σε εκείνον που με διαβάλλει, διότι έγινε η αφορμή να δεχθώ γράμμα από τη μεγαλειότητά σου, και αυτό λοιπόν ήταν εκείνο που λέει η παροιμία, ότι υπάρχει και κάποιο όφελος από τη χολή. Όταν λοιπόν εγώ πήρα στα χέρια μου το γράμμα, είπα τον λόγο του Δανιήλ μέσα σε τούτο τον λάκκο και στα λιοντάρια που δεν νηστεύουν: «Με θυμήθηκε ο Θεός», διότι έτσι νόμισα ότι έλαβα θείο δώρο. Και δεν ντύθηκα το ένδυμα της χαράς μόνο για τούτο, ότι δηλαδή μου απηύθυνες τον λόγο, αλλά επειδή μου έδωσες το δικαίωμα και να απαντήσω και μου άνοιξες το στόμα, το οποίο προηγουμένως, λόγω της έλλειψης παρρησίας, σαν να βρισκόταν στα δεσμά, και έκλεινε και έβγαζε φωνή. Αλλά αφού εγώ είμαι εμπόδιο σε αυτούς που χειρίζονται τα δημόσια πράγματα, δέχομαι ότι έχω κάποια σχέση με τον δημόσιο, εγώ που τόσο πολύ φρίττω με αυτόν τον Βριάρεω ώστε να επισημαίνεται και με τα άστρα· διότι αρπάζει αδιακρίτως στη σειρά και αυτόν που φταίει και αυτόν που δεν φταίει, και –πράγμα που κάπου ο Αβραάμ παρακαλεί τον Θεό να μην κάνει– καταστρέφει τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή, όταν έτσι τύχει, αφού όσοι ενεργούν δεν φωτίζονται από το πνεύμα της διάκρισης. Και αν ήμουν εμπόδιο και σε άλλους, δεν είμαι τόσο ανόητος σαν τον Μαργίτη ώστε να αντιπαρατίθεμαι στους ίσους μου. Διότι «ούτε ο γιος του Δρύαντα, ο κραταιός Λυκούργος, έζησε πολύ»... και τα υπόλοιπα του έπους ας τα προσθέσουν οι νεότεροι. Αλλά φαίνεται πως και αυτό ανήκει στον περασμένο χειμώνα, κατά τον οποίο ξεχύθηκαν πάνω μου τα ρυάκια της συκοφαντίας.