Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 18:24

Και θα φυλάξουν την οδό του Κυρίου του Θεού, για να πράττουν ελεημοσύνη και δικαιοσύνη, ώστε να εκπληρώσει ο Κύριος ο Θεός στον Αβραάμ όσα του υποσχέθηκε. Είπε δε ο Κύριος ο Θεός: Η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας έχει πληθύνει ενώπιόν μου, και οι αμαρτίες τους είναι πάρα πολύ μεγάλες. Αφού κατέβω, λοιπόν, θα δω αν πράττουν ολοκληρωτικά σύμφωνα με την κραυγή τους που φτάνει σε εμένα, και αν όχι, για να το γνωρίσω. Και αφού αναχώρησαν από εκεί οι άνδρες, ήλθαν στα Σόδομα. Ο δε Αβραάμ στεκόταν ακόμη ενώπιον του Κυρίου. Και ευλογώντας ο Αβραάμ, είπε: Μην καταστρέψεις δίκαιο μαζί με ασεβή, ώστε να γίνει ο δίκαιος όμοιος με τον ασεβή. Εάν υπάρχουν πενήντα δίκαιοι μέσα στην πόλη, θα τους καταστρέψεις; Δεν θα συγχωρήσεις όλο εκείνο τον τόπο, χάριν των πενήντα δικαίων, εάν υπάρχουν μέσα σε αυτήν; Μη γένοιτο ποτέ να πράξεις εσύ τέτοιο πράγμα, να θανατώσεις δίκαιο μαζί με ασεβή, και να γίνει ο δίκαιος όπως ο ασεβής. Μη γένοιτο· Εκείνος που κρίνει όλη τη γη, δεν θα αποδώσει δικαιοσύνη; Είπε δε ο Κύριος ο Θεός: Εάν βρω στα Σόδομα πενήντα δικαίους μέσα στην πόλη, θα συγχωρήσω όλο τον τόπο για χάρη τους. Και έτσι, αφαιρώντας πέντε, και πάλι πέντε, έφτασε έως τους δέκα. Ποιον, λοιπόν, ισχυρίζεσαι ότι τα έχει πει αυτά στον Αβραάμ, ο ίδιος ο Θεός ή η δύναμή Του; Ο Ζακχαίος είπε: Ο ίδιος ο Θεός. Ο Αθανάσιος είπε: Όταν λέει η Γραφή: Και ο Κύριος ο Θεός έβρεξε στα Σόδομα και στη Γόμορρα θειάφι και πυρ, παρά Κυρίου, από τον ουρανό.

Όπως και το χωρίο: «Κάποιος άνθρωπος έκανε γάμους για τον γιο του»· και εδώ βέβαια τον ονομάζει άνδρα, αλλά το κείμενο της Γραφής αποδεικνύει ότι είναι ο Θεός. Το ότι δε ολοφάνερα ο ένας από τους δύο αγγέλους ήταν ο Υιός, η ίδια η Γραφή το δίδαξε. Μακ. Πώς; Ορθ. Διότι, αφού έφαγαν και ευλογήθηκε ο Αβραάμ, και έλαβε την υπόσχεση για τον Ισαάκ, έτσι έχει γραφτεί, και εάν κάνεις υπομονή, θα στο πω. Μακ. Πες. Ορθ. «Και ο Κύριος είπε: Δεν θα κρύψω από τον δούλο μου τον Αβραάμ όσα πρόκειται εγώ να κάνω. Ο δε Αβραάμ θα γίνει έθνος μεγάλο και πολυάριθμο, και μέσω αυτού θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης»· έπειτα από λίγο: «Είπε δε ο Κύριος: Η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας πλήθυνε προς εμένα, και οι αμαρτίες τους είναι πάρα πολύ μεγάλες. Θα κατέβω λοιπόν για να δω αν πράττουν σύμφωνα με την κραυγή τους που φτάνει σε εμένα· ειδάλλως, για να το γνωρίσω. Και οι άνδρες, αφού στράφηκαν από εκεί, πήγαν στα Σόδομα. Ο δε Αβραάμ στεκόταν ακόμη ενώπιον του Κυρίου· και πλησιάζοντας ο Αβραάμ, είπε: Μήπως θα καταστρέψεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή, και θα είναι ο δίκαιος όπως ο ασεβής; Εάν υπάρχουν πενήντα δίκαιοι μέσα στην πόλη, θα τους καταστρέψεις, και δεν θα συγχωρήσεις ολόκληρο τον τόπο χάρη στους πενήντα δικαίους, εάν βρίσκονται μέσα σε αυτήν; Σε καμία περίπτωση να μην κάνεις τέτοιο πράγμα, να θανατώσεις δηλαδή δίκαιο μαζί με ασεβή, και να γίνει ο δίκαιος όπως ο ασεβής· σε καμία περίπτωση. Αυτός που κρίνει ολόκληρη τη γη δεν θα αποδώσει δικαιοσύνη;»

Έπειτα, μετά από λίγο, αναφέρεται ότι, αφού σηκώθηκαν από εκεί, έστρεψαν το βλέμμα τους προς την πλευρά των Σοδόμων· και ο Αβραάμ πορευόταν μαζί τους προπέμποντάς τους. Ο δε Κύριος είπε: Μήπως θα κρύψω εγώ από τον δούλο μου τον Αβραάμ αυτά που κάνω; Ο δε Αβραάμ οπωσδήποτε θα γίνει έθνος μέγα και πολυπληθές, και μέσω αυτού θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης· διότι γνωρίζω ότι θα δώσει εντολή στους γιους του και στον οίκο του μετά από αυτόν, και θα φυλάξουν τις οδούς του Κυρίου, για να πράττουν δικαιοσύνη και κρίση, ώστε να εκπληρώσει ο Κύριος στον Αβραάμ όσα του υποσχέθηκε. Είπε δε ο Κύριος: Η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας έχει πληθυνθεί. Και μετά από λίγο: Και αφού αναχώρησαν από εκεί οι άνδρες, ήλθαν στα Σόδομα· ο δε Αβραάμ στεκόταν ακόμη ενώπιον του Κυρίου. Και πλησιάζοντας ο Αβραάμ είπε: Μήπως θα καταστρέψεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή· και θα γίνει ο δίκαιος όμοιος με τον ασεβή; Εάν υπάρχουν πενήντα δίκαιοι στην πόλη, θα τους καταστρέψεις; Δεν θα συγχωρήσεις όλον τον τόπο χάριν των πενήντα δικαίων, εάν υπάρχουν σε αυτήν; Μη γένοιτο να πράξεις εσύ κάτι τέτοιο, να θανατώσεις δίκαιο μαζί με ασεβή· και να γίνει ο δίκαιος όμοιος με τον ασεβή· μη γένοιτο· εσύ που κρίνεις όλη τη γη δεν θα αποδώσεις δικαιοσύνη; Και μετά από άλλα λέει η Γραφή: Αναχώρησε δε ο Κύριος μόλις έπαυσε να μιλά στον Αβραάμ. Και εισήλθαν οι δύο άγγελοι στα Σόδομα το βράδυ· ο δε Λωτ καθόταν κοντά στην πύλη των Σοδόμων.

Αυτά αναγράφεται ότι τα λέει ο ίδιος ο Κύριος που αποκαλύπτεται στον Αβραάμ, ομολογώντας δηλαδή ως άλλον Κύριο τον Πατέρα του και δημιουργό των πάντων. Ο δε Αβραάμ, έχοντας ως προφήτης ακριβή αντίληψη εκείνου που του αποκαλύπτεται, σε συνέχεια όσων προαναφέρθηκαν ικετεύει λέγοντας: «Μην καταστρέψεις δίκαιο μαζί με ασεβή, ώστε να γίνει ο δίκαιος σαν τον ασεβή. Εάν υπάρχουν πενήντα δίκαιοι στην πόλη, θα τους καταστρέψεις; Δεν θα συγχωρήσεις όλον τον τόπο εξαιτίας των πενήντα δικαίων; Σε καμία περίπτωση να μην κάνεις αυτό το πράγμα, να σκοτώσεις δίκαιο μαζί με ασεβή, ώστε να γίνει ο δίκαιος σαν τον ασεβή· σε καμία περίπτωση. Εσύ που κρίνεις όλη τη γη, δεν θα αποδώσεις δικαιοσύνη;» Δεν θεωρώ ότι αρμόζει να υποστηρίζει κανείς πως αυτά τα λόγια λέγονται σε αγγέλους ή σε κάποιον από τους λειτουργούς του Θεού· διότι το να κρίνει όλη τη γη δεν θα ανήκε στον οποιονδήποτε. Αλλά ούτε και ο προαναφερθείς ονομάστηκε άγγελος, παρά κάποιος ανώτερος αγγέλου, «Θεός» και «Κύριος», ο οποίος εμφανίστηκε στη μνημονευόμενη δρυ, μαζί με τους δύο αγγέλους, με μορφή ανθρώπου. Πάλι, όμως, δεν πρέπει να νομίζουμε ότι διά αυτών υποδηλώνεται ο επί πάντων Θεός. Διότι δεν είναι ευσεβές να λέγεται ότι το Θείο μεταβάλλεται και λαμβάνει το σχήμα και τη μορφή ανθρώπου.

Ο διάβολος ωφέλησε τον Ιώβ περισσότερο, παρά τον έβλαψε. Ο βασιλιάς των Ασσυρίων έγινε ευεργέτης του Δανιήλ. Και οι τρεις παίδες ας ομολογούν ευγνωμοσύνη στο καμίνι· και ο Ησαΐας, αφού πριονίστηκε, ας υμνεί τους Εβραίους. Και ο Ζαχαρίας, που σφαγιάστηκε ανάμεσα στον ναό και το θυσιαστήριο, ας τιμά τους δολοφόνους του· και ο Ιωάννης, που αποκεφαλίστηκε, ας ανακηρύσσει ευεργέτη τον Ηρώδη· και οι απόστολοι, αυτούς που τους έδεσαν και τους μαστίγωσαν· και όλοι οι μάρτυρες ας αγαπούν αυτούς που τους καταδίωξαν. Διότι, αν εκείνοι δεν είχαν ανοίξει το στάδιο, οι αθλητές δεν θα είχαν κάνει γνωστή την ανδρεία τους. Τι θα μπορούσε, άραγε, να θαυμάσει κανείς περισσότερο στους άνδρες που προβάλλονται ενώπιόν μας προς έπαινο; Το πλήθος, την ανδρεία, ή την αληθινή τους συμφωνία; Και ας μην προσπεράσουμε με αναισθησία, ούτε με αχαριστία, πρώτα από όλα τον αριθμό τους. Διότι όποιος έχει τόσους πολλούς πρεσβευτές, ποτέ δεν θα αναχωρήσει άπρακτος μετά την προσευχή και τη δέηση, ακόμη κι αν είναι υπερβολικά βεβαρημένος από τα αμαρτήματα. Και γι' αυτήν τη σκέψη και την ελπίδα, μάρτυρας είναι ο Θεός, κατά τη συνομιλία Του με τον Αβραάμ, όταν δεχόταν την ικεσία του υπέρ των Σοδόμων, ζητώντας όχι σαράντα δικαίους, αλλά δέκα, για να χαριστεί σε μια πόλη που επρόκειτο να εξαφανιστεί.

Ω της παρρησίας του δικαίου, ή μάλλον, ω της συμπάθειας της ψυχής! Πώς, ζαλισμένος από τη μέθη της συμπάθειας, δεν κατανοεί ούτε αυτό που λέει. Και φανερώνοντας η Θεία Γραφή ότι κάνει την ικεσία με πολύ φόβο και τρόμο, αναφέρει: «Αφού πλησίασε ο Αβραάμ, είπε: Μήπως θα καταστρέψεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή;» Τι κάνεις, ω μακάριε πατριάρχη; Έχει ανάγκη ο Δεσπότης από τη δική σου παράκληση, για να μην το πράξει αυτό; Αλλά ας μην κατανοήσουμε κάτι τέτοιο· διότι δεν το λέει επειδή ο Δεσπότης επρόκειτο να κάνει κάτι τέτοιο, αλλά, επειδή δεν τολμούσε να μιλήσει ευθέως για τον ανιψιό του, κάνει κοινή ικεσία υπέρ όλων, επιθυμώντας μαζί με τους άλλους να διασώσει και αυτόν, και μαζί με αυτόν να γλιτώσει και τους άλλους. Και αρχίζει την παράκληση, λέγοντας: «Εάν υπάρχουν πενήντα δίκαιοι μέσα στην πόλη, θα τους καταστρέψεις;»

Διότι δεν είπε: «Δεν γνωρίζετε», αλλά: «Δεν γνωρίζουμε». Και το ότι δεν τα έλεγε αυτά από μετριοφροσύνη, το φανέρωσε μέσα από άλλα γεγονότα. Διότι, ενώ ακατάπαυστα στις προσευχές του παρακαλούσε να δει τη Ρώμη, δεν το πέτυχε τον καιρό που το ζητούσε· και για τον σκόλοπα που του είχε δοθεί στη σάρκα, δηλαδή για τους κινδύνους, παρακάλεσε πολλές φορές, και απέτυχε ολοσχερώς· το ίδιο και ο Μωυσής στην Παλαιά Διαθήκη, όταν παρακαλούσε να δει την Παλαιστίνη, και ο Ιερεμίας, όταν ικέτευε για τους Ιουδαίους, και ο Αβραάμ, όταν μεσίτευε για τους Σοδομίτες.

Διότι, με τη λέξη «κραυγή», φανέρωσε το πλήθος [των αμαρτιών] και τη μακροχρόνια μακροθυμία Του προς αυτούς, ενώ με τη φράση «οι αμαρτίες τους είναι πάρα πολύ μεγάλες» αποφάνθηκε ότι ήταν ανάξιοι συγγνώμης. Κατανοώντας δε ο δίκαιος το ασυγχώρητο των πράξεών τους, και επειδή φοβήθηκε μήπως εξολοθρευτεί μαζί τους και ο Λωτ, δες τι λέει η Γραφή: «Ο δε Αβραάμ στεκόταν ενώπιον του Κυρίου. Και αφού πλησίασε, είπε: Μην καταστρέψεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή, ώστε να είναι ο δίκαιος όπως ο ασεβής. Εσύ που κρίνεις όλη τη γη δεν θα αποδώσεις δίκαιη κρίση;». Και αφού έκανε πολλές τέτοιες ικεσίες για τον Λωτ, ρωτά και για την πόλη, στην οποία δεν υπήρχε κανένας δίκαιος από τους πενήντα, καθώς ο ίδιος ξεκινά τον διάλογο. Εγώ δε θαυμάζω απεριόριστα τη μακροθυμία του Δεσπότη, επειδή, αν και γνώριζε ξεκάθαρα ότι κανένας δίκαιος δεν υπήρχε σε εκείνη την πόλη, του επέτρεψε να διεξάγει αυτόν τον διάλογο κατεβαίνοντας από τους πενήντα μέχρι και τους δέκα. Και έπειτα, ο μεν Κύριος αναχώρησε από κοντά του, «ο δε Αβραάμ επέστρεψε στον τόπο του». «Οι δύο άγγελοι ήρθαν», λέει, «στα Σόδομα το βράδυ», σε αυτούς που τα έργα τους ήταν σκοτεινά και της νύχτας, για να τους φέρουν το βράδυ, ώστε να μη βλέπουν πλέον το φως της ημέρας. «Και ήρθαν οι δύο άγγελοι στα Σόδομα το βράδυ». Όταν τους είδε ο Λωτ, σηκώθηκε για να τους προϋπαντήσει και είπε: «Ιδού, κύριοι, περάστε στο σπίτι του δούλου σας και καταλύστε, και πλύνετε τα πόδια σας, και αφού σηκωθείτε νωρίς το πρωί, θα συνεχίσετε τον δρόμο σας».

Αλλά μέχρι πότε ο θρήνος; Μέχρι πότε το πένθος; Μέχρι πότε ο ολολυγμός; Ποιος θα εισακούσει και πώς θα κοπάσει η συντριβή; Ποιος θα προσφέρει εξιλέωση; Ποιος θα κραυγάσει υπέρ ημών; Αν υπήρχε κάποιος Μωυσής, θα έλεγε προς τον Κύριο: Αν τους συγχωρείς, συγχώρεσέ τους· αλλιώς, εξάλειψε και εμένα από τη βίβλο της ζωής που έγραψας. Και προς εμάς θα έλεγε: Ο Κύριος θα πολεμήσει για εμάς, και εμείς θα σιωπήσουμε. Αλλά δεν υπάρχει τέτοιος άνθρωπος, διότι εξέλιπε ο όσιος από τη γη. Δεν υπάρχει Μωυσής, δεν υπάρχει Αβραάμ, ώστε να ανοίξει το στόμα του με παρρησία και να πει προς τον Θεό: Μη συναπολέσεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή, ώστε να γίνει ο δίκαιος σαν τον ασεβή. Δεν υπάρχει κάποιος να παραθέσει εκείνα τα φιλάνθρωπα και θαυμαστά επιχειρήματα, με τα οποία για χάρη δέκα δικαίων αξίωνε να σωθεί η μυριάνθρωπη πόλη, παρότι φερόταν παρά φύσιν, και να ακούσει από τον Θεό των όλων, πως, εάν βρεθούν δέκα στην πόλη, δεν θα την καταστρέψω εξαιτίας των δέκα. Δεν υπάρχει λοιπόν Μωυσής, δεν υπάρχει Αβραάμ, αλλά εάν εσείς το θέλετε -παράδοξο μεν θα πω, αλλά αληθινό-, μπορείτε εσείς οι ίδιοι να ετοιμάσετε έναν Μωυσή για τον εαυτό σας, μπορείτε να αναδείξετε έναν Αβραάμ.