Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 18:25

Αυτός δε είναι εκείνος που κρίνει όλη τη γη, ο αληθινός Παμβασιλεύς και Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο Υιός του Θεού. Πώς δεν θα μπορούσε κάποιος ευλόγως να επιρρίψει την αμέλεια των λαών σε εμένα; Πώς δε δεν θα με κατέκρινε δικαίως και η δική σου ευσέβεια, λέγοντας: «Γιατί, ενώ εισήλθες με επιστολές, αναχωρείς χωρίς επιστολές και εγκατέλειψες τους λαούς;» Πώς, επίσης, και ο ίδιος ο λαός δικαιολογημένα, κατά την ημέρα της κρίσεως, δεν θα έριχνε τη δική του αμέλεια σε εμένα, λέγοντας:

Αυτός δε που κρίνει όλη τη γη είναι ο αληθινός παμβασιλέας και Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο Υιός του Θεού. Πώς δεν θα μπορούσε κάποιος εύλογα να μεταθέσει την αμέλεια των λαών σε εμένα; Πώς δεν θα με κατέκρινε δικαίως και η δική σου ευσέβεια, λέγοντας: «Γιατί, ενώ ήλθες με γράμματα, αναχωρείς χωρίς γράμματα, και εγκατέλειψες τους λαούς;» Πώς, εξάλλου, δεν θα έριχνε δικαιολογημένα και ο ίδιος ο λαός, κατά την ημέρα της κρίσεως, τη δική του αμέλεια σε εμένα, λέγοντας: «Εκείνος που μας επέβλεπε έφυγε και παραμεληθήκαμε, επειδή δεν υπήρχε κανείς να μας νουθετεί;» Αν τα έλεγαν αυτά, τι θα μπορούσα να απαντήσω;

Και θα φυλάξουν την οδό του Κυρίου του Θεού, για να πράττουν ελεημοσύνη και δικαιοσύνη, ώστε να εκπληρώσει ο Κύριος ο Θεός στον Αβραάμ όσα του υποσχέθηκε. Είπε δε ο Κύριος ο Θεός: Η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας έχει πληθύνει ενώπιόν μου, και οι αμαρτίες τους είναι πάρα πολύ μεγάλες. Αφού κατέβω, λοιπόν, θα δω αν πράττουν ολοκληρωτικά σύμφωνα με την κραυγή τους που φτάνει σε εμένα, και αν όχι, για να το γνωρίσω. Και αφού αναχώρησαν από εκεί οι άνδρες, ήλθαν στα Σόδομα. Ο δε Αβραάμ στεκόταν ακόμη ενώπιον του Κυρίου. Και ευλογώντας ο Αβραάμ, είπε: Μην καταστρέψεις δίκαιο μαζί με ασεβή, ώστε να γίνει ο δίκαιος όμοιος με τον ασεβή. Εάν υπάρχουν πενήντα δίκαιοι μέσα στην πόλη, θα τους καταστρέψεις; Δεν θα συγχωρήσεις όλο εκείνο τον τόπο, χάριν των πενήντα δικαίων, εάν υπάρχουν μέσα σε αυτήν; Μη γένοιτο ποτέ να πράξεις εσύ τέτοιο πράγμα, να θανατώσεις δίκαιο μαζί με ασεβή, και να γίνει ο δίκαιος όπως ο ασεβής. Μη γένοιτο· Εκείνος που κρίνει όλη τη γη, δεν θα αποδώσει δικαιοσύνη; Είπε δε ο Κύριος ο Θεός: Εάν βρω στα Σόδομα πενήντα δικαίους μέσα στην πόλη, θα συγχωρήσω όλο τον τόπο για χάρη τους. Και έτσι, αφαιρώντας πέντε, και πάλι πέντε, έφτασε έως τους δέκα. Ποιον, λοιπόν, ισχυρίζεσαι ότι τα έχει πει αυτά στον Αβραάμ, ο ίδιος ο Θεός ή η δύναμή Του; Ο Ζακχαίος είπε: Ο ίδιος ο Θεός. Ο Αθανάσιος είπε: Όταν λέει η Γραφή: Και ο Κύριος ο Θεός έβρεξε στα Σόδομα και στη Γόμορρα θειάφι και πυρ, παρά Κυρίου, από τον ουρανό.

Όπως και το χωρίο: «Κάποιος άνθρωπος έκανε γάμους για τον γιο του»· και εδώ βέβαια τον ονομάζει άνδρα, αλλά το κείμενο της Γραφής αποδεικνύει ότι είναι ο Θεός. Το ότι δε ολοφάνερα ο ένας από τους δύο αγγέλους ήταν ο Υιός, η ίδια η Γραφή το δίδαξε. Μακ. Πώς; Ορθ. Διότι, αφού έφαγαν και ευλογήθηκε ο Αβραάμ, και έλαβε την υπόσχεση για τον Ισαάκ, έτσι έχει γραφτεί, και εάν κάνεις υπομονή, θα στο πω. Μακ. Πες. Ορθ. «Και ο Κύριος είπε: Δεν θα κρύψω από τον δούλο μου τον Αβραάμ όσα πρόκειται εγώ να κάνω. Ο δε Αβραάμ θα γίνει έθνος μεγάλο και πολυάριθμο, και μέσω αυτού θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης»· έπειτα από λίγο: «Είπε δε ο Κύριος: Η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας πλήθυνε προς εμένα, και οι αμαρτίες τους είναι πάρα πολύ μεγάλες. Θα κατέβω λοιπόν για να δω αν πράττουν σύμφωνα με την κραυγή τους που φτάνει σε εμένα· ειδάλλως, για να το γνωρίσω. Και οι άνδρες, αφού στράφηκαν από εκεί, πήγαν στα Σόδομα. Ο δε Αβραάμ στεκόταν ακόμη ενώπιον του Κυρίου· και πλησιάζοντας ο Αβραάμ, είπε: Μήπως θα καταστρέψεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή, και θα είναι ο δίκαιος όπως ο ασεβής; Εάν υπάρχουν πενήντα δίκαιοι μέσα στην πόλη, θα τους καταστρέψεις, και δεν θα συγχωρήσεις ολόκληρο τον τόπο χάρη στους πενήντα δικαίους, εάν βρίσκονται μέσα σε αυτήν; Σε καμία περίπτωση να μην κάνεις τέτοιο πράγμα, να θανατώσεις δηλαδή δίκαιο μαζί με ασεβή, και να γίνει ο δίκαιος όπως ο ασεβής· σε καμία περίπτωση. Αυτός που κρίνει ολόκληρη τη γη δεν θα αποδώσει δικαιοσύνη;»

Ας μεταβούμε λοιπόν στους Σαμαρείτες, οι οποίοι, ενώ αποδέχονται μόνο τον Νόμο, δεν δέχονται πλέον τους προφήτες, και στους οποίους, καθώς φαίνεται, είναι ανώφελο το παρόν ανάγνωσμα του Ιεζεκιήλ· διότι τους προφήτες, όπως είπα, δεν τους δέχονται. Πώς λοιπόν θα πείσουμε και τους Σαμαρείτες; Ας έλθουμε στα γραπτά του Νόμου. Λέει λοιπόν ο Θεός προς τον Μωυσή: Εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ και του Ισαάκ και του Ιακώβ· εννοώντας βεβαίως ότι είναι Θεός αυτών που υπάρχουν και υφίστανται. Διότι, αν ο Αβραάμ έχει πεθάνει, καθώς και ο Ισαάκ και ο Ιακώβ, τότε άρα είναι Θεός αυτών που δεν υπάρχουν. Πότε ένας βασιλιάς είπε ότι είναι βασιλιάς στρατιωτών τους οποίους δεν έχει; Πότε κάποιος επέδειξε πλούτο τον οποίο δεν κατείχε; Πρέπει λοιπόν να υφίστανται και ο Αβραάμ και ο Ισαάκ και ο Ιακώβ, ώστε ο Θεός να είναι Θεός αυτών που υπάρχουν. Διότι δεν είπε ήμουν Θεός τους, αλλά είμαι. Και για το ότι υπάρχει κρίση, λέει ο Αβραάμ προς τον Κύριο: Εκείνος που κρίνει όλη τη γη δεν θα αποδώσει κρίση;

Από πού, λοιπόν, δημιουργήθηκε εξ αρχής ο άνθρωπος, ω Σαμαρείτες, οι πιο ανόητοι από όλους τους ανθρώπους; Ελάτε στο πρώτο βιβλίο της Γραφής, το οποίο και εσείς αποδέχεστε. «Και έπλασε ο Θεός τον άνθρωπο με χώμα από τη γη». Το χώμα μεταβάλλεται σε σάρκα, και η σάρκα δεν αποκαθίσταται πάλι σε σάρκα; Πρέπει δε να σας ρωτήσουμε, από πού δημιουργήθηκαν οι ουρανοί, η γη και οι θάλασσες; Από πού ο ήλιος, η σελήνη και τα αστέρια; Πώς από τα ύδατα προήλθαν τα πτηνά και τα υδρόβια; Και πώς από τη γη όλα τα ζώα; Τόσες μυριάδες όντων παρήχθησαν από το μη ον στο είναι, και εμείς οι άνθρωποι, που έχουμε το κατ' εικόνα, άραγε δεν θα αναστηθούμε; Αληθινά, το ζήτημα είναι γεμάτο από απιστία και είναι μεγάλη η κατάκριση όσων απιστούν, όταν ο Αβραάμ λέγει προς τον Κύριο: «Εσύ που κρίνεις όλη τη γη», και όμως απιστούν εκείνοι που μαθαίνουν τον νόμο, όταν είναι γραμμένο ότι ο άνθρωπος προέρχεται από τη γη, και απιστούν εκείνοι που το αναγινώσκουν.

Σε τίποτα δεν θα διαφέρει η συνέχεια της ραδιουργίας από όσα προηγουμένως έχει τολμήσει ο ίδιος να πράξει· στον εαυτό του όμως επιφέρει τη ζημιά, ενώ η κατά Θεόν αλήθεια παραμένει σταθερή. 〈Σχόλιο〉 〈μγ΄〉. «Ο νόμος και οι προφήτες μέχρι τον Ιωάννη υπάρχουν· και καθένας βιάζεται να εισέλθει σε αυτήν». 〈Έλεγχος〉 〈μγ΄〉. Εάν αναγνωρίζει τον νόμο και τους ονομάζει προφήτες και δεν χαρακτηρίζει τον νόμο ως ανομία ούτε αποκαλεί τους προφήτες ψευδοπροφήτες, ομολογείται σαφώς ότι ο Σωτήρας έδωσε μαρτυρία υπέρ των προφητών και αποδεικνύεται πως εκείνοι προφήτευσαν περί αυτού. 〈Σχόλιο〉 〈μδ΄〉. Σχετικά με τον πλούσιο και τον φτωχό Λάζαρο, ότι μεταφέρθηκε από τους αγγέλους στον κόλπο του Αβραάμ. 〈Έλεγχος〉 〈μδ΄〉. Ιδού, ο Αβραάμ συγκαταλέχθηκε από τον Κύριο και μεταξύ των ζώντων και των μακαρίων και στην κληρονομιά της αναπαύσεως, και ο Λάζαρος αξιώθηκε να βρεθεί στους κόλπους του. Επομένως, Μαρκίωνα, μη βλασφημείς πλέον τον Αβραάμ, ο οποίος αναγνώρισε τον Δεσπότη του και του είπε: «Κύριε, εσύ που κρίνεις όλη τη γη». διότι, ιδού, μαρτυρήθηκε από τον ίδιο τον Κύριο ότι είναι δίκαιος και διόλου ξένος προς τη ζωή που επαινείται από τον Σωτήρα. 〈Σχόλιο〉 〈με΄〉. «Τώρα όμως αυτός παρηγορείται», δηλαδή ο ίδιος ο Λάζαρος. 〈Έλεγχος〉 〈με΄〉. Εάν ο Λάζαρος παρηγορείται στους κόλπους του Αβραάμ, τότε ο Αβραάμ δεν βρίσκεται εκτός της παρηγοριάς της ζωής. 〈Σχόλιο〉 〈μστ΄〉. Είπε ο Αβραάμ: «Έχουν τον Μωυσή και τους προφήτες, ας ακούσουν αυτούς, επειδή ούτε εκείνον που εγείρεται από τους νεκρούς θα ακούσουν». 〈Έλεγχος〉 〈μστ΄〉.

Ή ποιος είναι αυτός που μέσα σου προβάλλει και πάλι σε εμάς αυτό το ζιζάνιο; Ποιος είναι αυτός που παρασκεύασε αυτό το δηλητήριο για τη ζωή; Από πού σου ήρθε η πονηρή σκέψη να συλλάβεις βλάσφημη υπόνοια κατά του Κυρίου σου; Δεν σε έπεισε ο Αβραάμ, όταν απευθυνόμενος σε αυτόν έλεγε: «Εσύ που κρίνεις όλη τη γη, δεν θα αποδώσεις δικαιοσύνη;»; Διότι, ας ελεγχθείς από το γεγονός ότι ο Υιός τον επισκέφθηκε, και δεν ήταν κάποιος προφορικός λόγος, αλλά ο ενυπόστατος Θεός Λόγος. Και για να γνωρίσεις, ω δήθεν φιλόσοφε, την κατάληξη όσων έχουν διαπραγματευτεί σε αυτή την υπόθεση, άκουσε πώς στην Αγία Γραφή, επισφραγίζοντας την τέλεια αλήθεια, αποφάνθηκε για εμάς λέγοντας ότι «έβρεξε ο Κύριος από τον ουρανό φωτιά και θειάφι πάνω στα Σόδομα και τα Γόμορρα παρά Κυρίου»· και δεν είπε «ο λόγος του Κυρίου», αλλά «Κύριος παρά Κυρίου», όπως λέει και ο Δαβίδ: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου»· και για να δείξει ότι ο Υιός δεν υφίσταται μόνο μετά την ένσαρκη παρουσία Του, διηγείται και για την απ' αρχής ύπαρξή Του, ότι: «εκ γαστρός προ εωσφόρου σε εγέννησα». Και όσον αφορά το Άγιο Πνεύμα, ω φλύαρε, που κατατάσσεσαι στους αργόσχολους και τους περίεργους, κανείς δεν πρόκειται να δεχτεί τον λόγο σου. Διότι το Πνεύμα δεν είναι ούτε μεγαλύτερο ούτε μικρότερο· «διότι ποιος τα ζήτησε αυτά», λέει, «από τα χέρια σας;». Σε ελέγχει δε ο ίδιος ο άγιος Λόγος, καθώς αναφέρει ο Κύριος για το Άγιο Πνεύμα· διότι, ομολογώντας τη γνησιότητα της θεότητάς Του, λέει: «το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα και λαμβάνει από το δικό μου». 6.

Αναφέρεται, λοιπόν, ότι ο Κύριος και Θεός εμφανίστηκε σαν ένας κοινός άνθρωπος στον Αβραάμ, ο οποίος καθόταν δίπλα στη δρυ της Μαμβρή. Εκείνος, πέφτοντας αμέσως στο έδαφος, αν και με τα μάτια του έβλεπε άνθρωπο, τον προσκυνούσε ως Θεό, τον ικέτευε ως Κύριο, και ομολογούσε ότι δεν αγνοεί ποιος είναι, λέγοντας με αυτά ακριβώς τα λόγια: «Κύριε, εσύ που κρίνεις όλη τη γη, δεν θα αποδώσεις δικαιοσύνη;». Διότι, εάν κανένας ορθός λόγος δεν επιτρέπει να μεταβάλλεται η αγένητη και άτρεπτη ουσία του Παντοκράτορα Θεού σε μορφή ανθρώπου, ούτε πάλι να εξαπατά τα μάτια των θεατών με την ψευδαίσθηση κάποιου δημιουργήματος, ούτε βέβαια η Γραφή να επινοεί ψευδώς τέτοια περιστατικά, τότε αυτός ο Θεός και Κύριος που κρίνει όλη τη γη και αποδίδει δικαιοσύνη, και ο οποίος εμφανίζεται με ανθρώπινο σχήμα, ποιος άλλος θα μπορούσε να ονομαστεί —εφόσον δεν επιτρέπεται να πούμε ότι είναι η πρώτη αιτία των πάντων— παρά μόνον ο προϋπάρχων Λόγος Του; Για τον οποίο αναφέρεται και στους Ψαλμούς: «Απέστειλε τον Λόγο του και τους γιάτρεψε, και τους λύτρωσε από τις φθορές τους».

Έπειτα, μετά από λίγο, αναφέρεται ότι, αφού σηκώθηκαν από εκεί, έστρεψαν το βλέμμα τους προς την πλευρά των Σοδόμων· και ο Αβραάμ πορευόταν μαζί τους προπέμποντάς τους. Ο δε Κύριος είπε: Μήπως θα κρύψω εγώ από τον δούλο μου τον Αβραάμ αυτά που κάνω; Ο δε Αβραάμ οπωσδήποτε θα γίνει έθνος μέγα και πολυπληθές, και μέσω αυτού θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης· διότι γνωρίζω ότι θα δώσει εντολή στους γιους του και στον οίκο του μετά από αυτόν, και θα φυλάξουν τις οδούς του Κυρίου, για να πράττουν δικαιοσύνη και κρίση, ώστε να εκπληρώσει ο Κύριος στον Αβραάμ όσα του υποσχέθηκε. Είπε δε ο Κύριος: Η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας έχει πληθυνθεί. Και μετά από λίγο: Και αφού αναχώρησαν από εκεί οι άνδρες, ήλθαν στα Σόδομα· ο δε Αβραάμ στεκόταν ακόμη ενώπιον του Κυρίου. Και πλησιάζοντας ο Αβραάμ είπε: Μήπως θα καταστρέψεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή· και θα γίνει ο δίκαιος όμοιος με τον ασεβή; Εάν υπάρχουν πενήντα δίκαιοι στην πόλη, θα τους καταστρέψεις; Δεν θα συγχωρήσεις όλον τον τόπο χάριν των πενήντα δικαίων, εάν υπάρχουν σε αυτήν; Μη γένοιτο να πράξεις εσύ κάτι τέτοιο, να θανατώσεις δίκαιο μαζί με ασεβή· και να γίνει ο δίκαιος όμοιος με τον ασεβή· μη γένοιτο· εσύ που κρίνεις όλη τη γη δεν θα αποδώσεις δικαιοσύνη; Και μετά από άλλα λέει η Γραφή: Αναχώρησε δε ο Κύριος μόλις έπαυσε να μιλά στον Αβραάμ. Και εισήλθαν οι δύο άγγελοι στα Σόδομα το βράδυ· ο δε Λωτ καθόταν κοντά στην πύλη των Σοδόμων.

Αξίζει να εξετάσουμε κατά πόσον υποδηλώνεται κάποιος τυχαίος άγγελος που βρισκόταν στους τόπους εκείνους, ο οποίος έκανε τις αποκαλύψεις προς τον Αβραάμ, ή ο ίδιος ο Θεός των όλων, ή κάποιος τρίτος εκτός από αυτούς, ο Λόγος του Θεού, τον οποίο η Αγία Γραφή συνηθίζει να αποκαλεί Κύριο και Θεό μετά τον Ύψιστο Πατέρα και Θεό των όλων. Επιπλέον, πρέπει να διερευνήσουμε ποιος από τους τρεις άνδρες που εμφανίστηκαν στον Αβραάμ ήταν εκείνος προς τον οποίο ο ίδιος είπε: «Κύριε, αν βρήκα χάρη ενώπιόν σου»· και πάλι: «Μη γένοιτο· εσύ που κρίνεις όλη τη γη δεν θα αποδώσεις δικαιοσύνη;». Για αυτόν άλλωστε η Θεία Γραφή αφηγούμενη λέει, όχι μόνο για πρώτη αλλά και για δεύτερη και για τρίτη φορά: «Εμφανίστηκε δε σε αυτόν ο Κύριος», χρησιμοποιώντας την προσηγορία «Κύριος» στη θέση του ανεκφώνητου ονόματος που είναι καταχωρημένο στο εβραϊκό κείμενο, το οποίο ποτέ δεν έχει χρησιμοποιηθεί για αγγελική δύναμη.

Και όταν, λοιπόν, παρουσιάστηκαν οι τρεις άνδρες στον Αβραάμ, ενώ εκείνος καθόταν κοντά στη δρυ, ο Αβραάμ τους πλησιάζει, αλλά δεν απευθύνει και στους τρεις, παρά μόνο στον έναν τον λόγο: «Κύριε, αν βρήκα χάρη ενώπιόν σου». Και από τους άλλους κανένας απολύτως δεν παρουσιάζεται να συνομιλεί με τον Αβραάμ· επειδή δεν ήταν εύλογο να μιλούν οι υπηρέτες παρουσία του κυρίου, αλλά μόνος ο Κύριος αποκαλύπτει τον θείο λόγο, ο οποίος και λέει: «Μήπως θα κρύψω εγώ από τον Αβραάμ τον δούλο μου;» και τα λοιπά. Έπειτα οι άνδρες που βρίσκονταν μαζί με τον Κύριο, προφανώς δηλαδή οι άγγελοι, αφού αναχώρησαν, κατέβηκαν μόνοι τους στα Σόδομα, χωρίς να παρίσταται μαζί τους ο Κύριος· (διότι πώς θα ήταν άλλωστε δυνατόν ο ευμενής και ίλεως Θεός να επισκέπτεται τους ασεβείς;). Εκείνος δε, παραμένοντας στη συναναστροφή και συντροφιά με τον θεοφιλή και δίκαιο άνδρα, χαίρεται με τη συνομιλία του και αποδέχεται ευμενώς την πλέον φιλάνθρωπη ικεσία του, κατά την οποία ο Αβραάμ, λέγοντας το «σε καμία περίπτωση, εσύ που κρίνεις όλη τη γη», αποδεικνύει σαφέστατα ότι γνώριζε καλά και με ακρίβεια πως δεν συνομιλούσε με άγγελο, ούτε με κάποια κατώτερη θεία δύναμη, αλλά με τον ίδιο τον Θεό.

Γνωρίζοντας λοιπόν καλά ο Αβραάμ, επειδή ήταν σοφός και ο ίδιος ο Θεός μαρτυρούσε ότι ήταν προφήτης, ότι έχει δώσει όλη την κρίση στον Υιό, τον προσκυνά, και μόνο σε αυτόν, σε αντίθεση με τους άλλους, λέει το: «με κανέναν τρόπο, εσύ που κρίνεις όλη τη γη, δεν θα παραλείψεις να κάνεις δίκαιη κρίση», κάτι που είναι αταίριαστο και εντελώς απίθανο να θεωρήσει κανείς ότι απευθύνεται σε κάποιον άγγελο, ο οποίος είναι κατώτερος από τον θείο Λόγο. Μόνο στον θείο Λόγο θα ταίριαζε απόλυτα να λέει, μαζί με τα άλλα, και το: «Μήπως θα κρύψω εγώ από τον δούλο μου τον Αβραάμ αυτά που κάνω;» καθώς και το: «Διότι γνώριζα ότι θα δώσει εντολή στους γιους του και στον οίκο του μετά από αυτόν, και θα φυλάξουν τις οδούς του Κυρίου εφαρμόζοντας δικαιοσύνη και κρίση, ώστε να εκπληρώσει ο Κύριος στον Αβραάμ όσα του υποσχέθηκε». Και πράγματι του ταιριάζει να τα λέει αυτά παιδαγωγώντας, ότι δηλαδή όλα όσα πράττονται οσίως από τους ανθρώπους οφείλουν να αναφέρονται αποκλειστικά στην ευσέβεια προς τον Θεό και Πατέρα των όλων, από τον οποίο, ενώ (ο Λόγος) βρίσκεται στη γη, χορηγούνται όλα τα αγαθά στους ευσεβείς για ωφέλεια και σωτηρία. Αυτά δε τα λέει ο θείος Λόγος διδάσκοντας ωσάν να πρόκειται για κάποιον άλλον Κύριο, δηλαδή για τον ίδιο του τον Πατέρα· διότι και ο ίδιος τον ομολογεί δικό του Κύριο και Θεό στους μαθητές του, λέγοντας: «Αναβαίνω προς τον Πατέρα μου και Πατέρα σας, και Θεό μου και Θεό σας».

Αυτά αναγράφεται ότι τα λέει ο ίδιος ο Κύριος που αποκαλύπτεται στον Αβραάμ, ομολογώντας δηλαδή ως άλλον Κύριο τον Πατέρα του και δημιουργό των πάντων. Ο δε Αβραάμ, έχοντας ως προφήτης ακριβή αντίληψη εκείνου που του αποκαλύπτεται, σε συνέχεια όσων προαναφέρθηκαν ικετεύει λέγοντας: «Μην καταστρέψεις δίκαιο μαζί με ασεβή, ώστε να γίνει ο δίκαιος σαν τον ασεβή. Εάν υπάρχουν πενήντα δίκαιοι στην πόλη, θα τους καταστρέψεις; Δεν θα συγχωρήσεις όλον τον τόπο εξαιτίας των πενήντα δικαίων; Σε καμία περίπτωση να μην κάνεις αυτό το πράγμα, να σκοτώσεις δίκαιο μαζί με ασεβή, ώστε να γίνει ο δίκαιος σαν τον ασεβή· σε καμία περίπτωση. Εσύ που κρίνεις όλη τη γη, δεν θα αποδώσεις δικαιοσύνη;» Δεν θεωρώ ότι αρμόζει να υποστηρίζει κανείς πως αυτά τα λόγια λέγονται σε αγγέλους ή σε κάποιον από τους λειτουργούς του Θεού· διότι το να κρίνει όλη τη γη δεν θα ανήκε στον οποιονδήποτε. Αλλά ούτε και ο προαναφερθείς ονομάστηκε άγγελος, παρά κάποιος ανώτερος αγγέλου, «Θεός» και «Κύριος», ο οποίος εμφανίστηκε στη μνημονευόμενη δρυ, μαζί με τους δύο αγγέλους, με μορφή ανθρώπου. Πάλι, όμως, δεν πρέπει να νομίζουμε ότι διά αυτών υποδηλώνεται ο επί πάντων Θεός. Διότι δεν είναι ευσεβές να λέγεται ότι το Θείο μεταβάλλεται και λαμβάνει το σχήμα και τη μορφή ανθρώπου.

Ο διάβολος ωφέλησε τον Ιώβ περισσότερο, παρά τον έβλαψε. Ο βασιλιάς των Ασσυρίων έγινε ευεργέτης του Δανιήλ. Και οι τρεις παίδες ας ομολογούν ευγνωμοσύνη στο καμίνι· και ο Ησαΐας, αφού πριονίστηκε, ας υμνεί τους Εβραίους. Και ο Ζαχαρίας, που σφαγιάστηκε ανάμεσα στον ναό και το θυσιαστήριο, ας τιμά τους δολοφόνους του· και ο Ιωάννης, που αποκεφαλίστηκε, ας ανακηρύσσει ευεργέτη τον Ηρώδη· και οι απόστολοι, αυτούς που τους έδεσαν και τους μαστίγωσαν· και όλοι οι μάρτυρες ας αγαπούν αυτούς που τους καταδίωξαν. Διότι, αν εκείνοι δεν είχαν ανοίξει το στάδιο, οι αθλητές δεν θα είχαν κάνει γνωστή την ανδρεία τους. Τι θα μπορούσε, άραγε, να θαυμάσει κανείς περισσότερο στους άνδρες που προβάλλονται ενώπιόν μας προς έπαινο; Το πλήθος, την ανδρεία, ή την αληθινή τους συμφωνία; Και ας μην προσπεράσουμε με αναισθησία, ούτε με αχαριστία, πρώτα από όλα τον αριθμό τους. Διότι όποιος έχει τόσους πολλούς πρεσβευτές, ποτέ δεν θα αναχωρήσει άπρακτος μετά την προσευχή και τη δέηση, ακόμη κι αν είναι υπερβολικά βεβαρημένος από τα αμαρτήματα. Και γι' αυτήν τη σκέψη και την ελπίδα, μάρτυρας είναι ο Θεός, κατά τη συνομιλία Του με τον Αβραάμ, όταν δεχόταν την ικεσία του υπέρ των Σοδόμων, ζητώντας όχι σαράντα δικαίους, αλλά δέκα, για να χαριστεί σε μια πόλη που επρόκειτο να εξαφανιστεί.

Διότι, όπως ακριβώς έχοντας μάθει για τον Θεό των όλων από τη Γραφή, η οποία λέει ότι αυτός κρίνει όλη τη γη, λέμε για τον λόγο αυτό ότι αυτός είναι κριτής των πάντων, και πάλι, όταν ακούμε ότι «ο Πατέρας δεν κρίνει κανέναν», δεν θεωρούμε ότι η Γραφή αντιφάσκει με τον εαυτό της· διότι αυτός που κρίνει όλη τη γη το πράττει αυτό μέσω του Υιού, στον οποίο έχει δώσει όλη την κρίση. Και καθετί που επιτελείται από τον Μονογενή έχει την αναφορά του στον Πατέρα, έτσι ώστε και αυτός να είναι κριτής των πάντων και να μην κρίνει κανέναν, επειδή, όπως ελέχθη, έχει δώσει όλη την κρίση στον Υιό και όλη η κρίση του Υιού δεν έχει αποξενωθεί από το πατρικό θέλημα. Και κανείς δεν θα μπορούσε ευλόγως ούτε να κάνει λόγο για δύο κριτές, ούτε να πει ότι ο έτερος έχει αποξενωθεί από την εξουσία και τη δύναμη της κρίσεως. Έτσι και ως προς τον λόγο περί της θεότητος, ο Χριστός είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού, και την εποπτική και θεατική δύναμη, την οποία ακριβώς ονομάζουμε θεότητα, ο Πατέρας την ενεργεί μέσω του Μονογενούς, 〈ο Θεός που δημιούργησε τα πάντα με σοφία〉, ενώ ο Υιός τελειοποιεί κάθε δύναμη εν Αγίω Πνεύματι και αφενός κρίνει, καθώς λέει ο Ησαΐας, με πνεύμα κρίσεως και πνεύμα καύσεως, αφετέρου ευεργετεί, σύμφωνα με την ευαγγελική ρήση την οποία απηύθυνε προς τους Ιουδαίους: εν Πνεύματι Θεού· διότι λέει: «Εάν όμως εγώ εν Πνεύματι Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια»· συμπεριλαμβάνοντας μέσα από ένα μέρος κάθε είδος ευεργεσίας δια της ενότητος ως προς την ενέργεια. Διότι σε εκείνους στους οποίους το ένα έργο ενεργείται μέσω αλλήλων, το όνομα της ενέργειας δεν είναι δυνατόν να καταμερίζεται σε πολλούς.

Σε εμάς όμως δεν θα υπάρξει ποτέ καμία λέξη ικανή να μας πείσει να κατατάξουμε τις θείες ενέργειες του θείου Πνεύματος, τις οποίες ο προφήτης συνοπτικά ονόμασε επτά, μαζί με τα κτίσματα. Διότι μία από τις θείες και φυσικές ενέργειες του Θεού είναι και η κρίση· επειδή ο Θεός είναι κριτής εκ φύσεως. Άραγε λοιπόν είναι και αυτή ένα από τα κτίσματα, επειδή λέγεται ότι γίνεται (ποιείται) από τον Θεό, όπως ακριβώς είπε ο Αβραάμ προς αυτόν: «εσύ που κρίνεις όλη τη γη, δεν θα κάνεις (ποιήσεις) κρίση;»; Άραγε θα φέρει ο Θεός και τη δική του κρίση σε κρίση, σύμφωνα με τον Ακίνδυνο, ο οποίος συγχέει τα πάντα εξαιτίας της ομωνυμίας και της δικής του παραφροσύνης, επειδή σύμφωνα με τον Σολομώντα «όλο το ποίημα θα το φέρει ο Θεός σε κρίση»; Και πώς και με ποια κρίση θα κριθεί η κρίση του Θεού; Και πώς η θεία κρίση δεν θα προχωρήσει στο άπειρο, κρινόμενη από άλλη θεία κρίση; Και τι λέει ο θείος Κύριλλος;

Ο δε Αβραάμ, ο προπάτοράς σας, όπως και εσείς το έχετε γραμμένο —διότι ισχυρίζεστε ότι αποδέχεστε τα μωσαϊκά κείμενα— και όπως μπορεί να δει κανείς να διαφυλάσσεται στους Εβραίους, ο Αβραάμ λοιπόν λέει προς τον Θεό: «Εσύ που κρίνεις όλη τη γη, δεν θα αποδώσεις δικαιοσύνη;».

Ο δε τασιμάνης είπε: «Και ο Χριστός είναι δούλος του Θεού». Εγώ όμως του απάντησα πάλι: «Αλλά αυτό πρέπει να προσέξεις, ω άριστε, ότι θα κρίνει, όπως και εσείς λέτε, ζώντας και νεκρούς που θα έχουν αναστηθεί κατά τη μελλοντική του παρουσία. Ο δε Αβραάμ, ο δικός σας προπάτορας, όπως και εσείς το έχετε γραμμένο —διότι ισχυρίζεστε ότι σέβεστε τα μωσαϊκά κείμενα— και όπως μπορεί κανείς να δει να διαφυλάσσεται και στους Εβραίους· ο Αβραάμ, λοιπόν, λέει προς τον Θεό: 'Εσύ που κρίνεις όλη τη γη, δεν θα αποδώσεις κρίση;'. Επομένως, εκείνος που πρόκειται να κρίνει όλη τη γη είναι ο ίδιος ο Θεός, ο οποίος, σύμφωνα και με τον προφήτη Δανιήλ, είναι ο βασιλιάς των πάντων και για πάντα».

Διότι δεν είπε: «Δεν γνωρίζετε», αλλά: «Δεν γνωρίζουμε». Και το ότι δεν τα έλεγε αυτά από μετριοφροσύνη, το φανέρωσε μέσα από άλλα γεγονότα. Διότι, ενώ ακατάπαυστα στις προσευχές του παρακαλούσε να δει τη Ρώμη, δεν το πέτυχε τον καιρό που το ζητούσε· και για τον σκόλοπα που του είχε δοθεί στη σάρκα, δηλαδή για τους κινδύνους, παρακάλεσε πολλές φορές, και απέτυχε ολοσχερώς· το ίδιο και ο Μωυσής στην Παλαιά Διαθήκη, όταν παρακαλούσε να δει την Παλαιστίνη, και ο Ιερεμίας, όταν ικέτευε για τους Ιουδαίους, και ο Αβραάμ, όταν μεσίτευε για τους Σοδομίτες.

Τα Σόδομα θα υπήρχαν ακόμη, εάν με στεναγμό καρδιάς είχαν εξιλεώσει τον κριτή. Εάν, λοιπόν, ελεεί τους παράνομους, πόσο μάλλον εσένα, τον δίκαιο. Έσωσες κάποτε τον Λωτ από το θεόσταλτο πυρ, προσευχόμενος στον κριτή· σώσε και τώρα το παιδί από το εξιλαστήριο πυρ, δεόμενος προς τον Θεό. Ικέτευσες υπέρ των Σοδομιτών, ανδρών αδίκων, οι οποίοι δικαίως άξιζαν να καταστραφούν πολλές φορές, και υπέρ ενός άμωμου παιδιού δεν θα ικετεύσεις; Χρησιμοποίησε πάλι την παρρησία σου· πες: «Σε καμία περίπτωση· εσύ που κρίνεις όλη τη γη, δεν θα αποδώσεις δικαιοσύνη; Δεν θα καταστρέψεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή». Θυμήσου την παλαιά σου φιλοτεκνία, την οποία είχες όταν δεν είχες τέκνο. Διότι, πριν αποκτήσεις τον Ισαάκ, αυτές ήταν οι λαμπρές υποσχέσεις του Δεσπότη προς εσένα: η κατάκτηση μιας γλυκιάς γης, πολλή περιουσία από χρήματα και κτήματα, και τόσο μεγάλη αύξηση του γένους, ώστε να συναριθμείται με τα αναρίθμητα στοιχεία της φύσης, με την άμμο της θάλασσας και τα άστρα του ουρανού· αλλά όμως, παρόλο που ήταν τόσα πολλά τα αγαθά των επαγγελιών, θεωρούσες τα λεγόμενα ως περιπαιγμό, και με παρρησία φώναζες, θρηνώντας για την ατεκνία σου και λέγοντας: «Τι θα μου δώσεις, Κύριε; Εγώ χάνομαι άτεκνος». Αφού άρθρωσες αυτή τη φωνή, απέκτησες τέκνο. Γίνε πραγματικός πατέρας, άρθρωσε αυτή τη φωνή και τώρα, για να σώσεις το τέκνο σου. Πες πάλι: «Τι θα μου δώσεις, Δέσποτα, εάν μου αφαιρέσεις τον κληρονόμο;» Αλίμονο, ίσως τελικά να ήσουν φιλότεκνος τότε, όταν δεν ήσουν ακόμη πατέρας.

Διότι, με τη λέξη «κραυγή», φανέρωσε το πλήθος [των αμαρτιών] και τη μακροχρόνια μακροθυμία Του προς αυτούς, ενώ με τη φράση «οι αμαρτίες τους είναι πάρα πολύ μεγάλες» αποφάνθηκε ότι ήταν ανάξιοι συγγνώμης. Κατανοώντας δε ο δίκαιος το ασυγχώρητο των πράξεών τους, και επειδή φοβήθηκε μήπως εξολοθρευτεί μαζί τους και ο Λωτ, δες τι λέει η Γραφή: «Ο δε Αβραάμ στεκόταν ενώπιον του Κυρίου. Και αφού πλησίασε, είπε: Μην καταστρέψεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή, ώστε να είναι ο δίκαιος όπως ο ασεβής. Εσύ που κρίνεις όλη τη γη δεν θα αποδώσεις δίκαιη κρίση;». Και αφού έκανε πολλές τέτοιες ικεσίες για τον Λωτ, ρωτά και για την πόλη, στην οποία δεν υπήρχε κανένας δίκαιος από τους πενήντα, καθώς ο ίδιος ξεκινά τον διάλογο. Εγώ δε θαυμάζω απεριόριστα τη μακροθυμία του Δεσπότη, επειδή, αν και γνώριζε ξεκάθαρα ότι κανένας δίκαιος δεν υπήρχε σε εκείνη την πόλη, του επέτρεψε να διεξάγει αυτόν τον διάλογο κατεβαίνοντας από τους πενήντα μέχρι και τους δέκα. Και έπειτα, ο μεν Κύριος αναχώρησε από κοντά του, «ο δε Αβραάμ επέστρεψε στον τόπο του». «Οι δύο άγγελοι ήρθαν», λέει, «στα Σόδομα το βράδυ», σε αυτούς που τα έργα τους ήταν σκοτεινά και της νύχτας, για να τους φέρουν το βράδυ, ώστε να μη βλέπουν πλέον το φως της ημέρας. «Και ήρθαν οι δύο άγγελοι στα Σόδομα το βράδυ». Όταν τους είδε ο Λωτ, σηκώθηκε για να τους προϋπαντήσει και είπε: «Ιδού, κύριοι, περάστε στο σπίτι του δούλου σας και καταλύστε, και πλύνετε τα πόδια σας, και αφού σηκωθείτε νωρίς το πρωί, θα συνεχίσετε τον δρόμο σας».

Αλλά μέχρι πότε ο θρήνος; Μέχρι πότε το πένθος; Μέχρι πότε ο ολολυγμός; Ποιος θα εισακούσει και πώς θα κοπάσει η συντριβή; Ποιος θα προσφέρει εξιλέωση; Ποιος θα κραυγάσει υπέρ ημών; Αν υπήρχε κάποιος Μωυσής, θα έλεγε προς τον Κύριο: Αν τους συγχωρείς, συγχώρεσέ τους· αλλιώς, εξάλειψε και εμένα από τη βίβλο της ζωής που έγραψας. Και προς εμάς θα έλεγε: Ο Κύριος θα πολεμήσει για εμάς, και εμείς θα σιωπήσουμε. Αλλά δεν υπάρχει τέτοιος άνθρωπος, διότι εξέλιπε ο όσιος από τη γη. Δεν υπάρχει Μωυσής, δεν υπάρχει Αβραάμ, ώστε να ανοίξει το στόμα του με παρρησία και να πει προς τον Θεό: Μη συναπολέσεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή, ώστε να γίνει ο δίκαιος σαν τον ασεβή. Δεν υπάρχει κάποιος να παραθέσει εκείνα τα φιλάνθρωπα και θαυμαστά επιχειρήματα, με τα οποία για χάρη δέκα δικαίων αξίωνε να σωθεί η μυριάνθρωπη πόλη, παρότι φερόταν παρά φύσιν, και να ακούσει από τον Θεό των όλων, πως, εάν βρεθούν δέκα στην πόλη, δεν θα την καταστρέψω εξαιτίας των δέκα. Δεν υπάρχει λοιπόν Μωυσής, δεν υπάρχει Αβραάμ, αλλά εάν εσείς το θέλετε -παράδοξο μεν θα πω, αλλά αληθινό-, μπορείτε εσείς οι ίδιοι να ετοιμάσετε έναν Μωυσή για τον εαυτό σας, μπορείτε να αναδείξετε έναν Αβραάμ.

Έσωσες κάποτε τον Λωτ από το θεόσταλτο πυρ, προσευχόμενος στον Κριτή· σώσε και τώρα το παιδί από το εξιλαστήριο πυρ, δεόμενος στον Θεό. Υπέρ των Σοδομιτών ικέτευσες, ανδρών άδικων και άξιων να καταστραφούν πολλές φορές· υπέρ παιδιού άμωμου δεν θα ικετεύσεις; Χρησιμοποίησε πάλι την παρρησία, πες «Μη γένοιτο, εσύ που κρίνεις όλη τη γη, να μην αποδώσεις δικαιοσύνη, να μην καταστρέψεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή». Θυμήσου την παλιά φιλοτεκνία που είχες, όταν δεν είχες τέκνο. Διότι, πριν αποκτήσεις τον Ισαάκ, αυτές ήταν οι λαμπρές υποσχέσεις του Δεσπότη προς εσένα: η κατοχή μιας γλυκιάς γης, πολλή περιουσία από χρήματα και κτήματα, τόσο μεγάλη αύξηση του γένους ώστε να συγκαταλέγεται με τα αναρίθμητα της φύσης, με την άμμο της θάλασσας και τα άστρα του ουρανού. Αλλά όμως, παρόλο που τόσα πολλά ήταν τα αγαθά στις επαγγελίες, θεώρησες χλεύη τα λεγόμενα και με παρρησία φώναζες, θρηνώντας για την ατεκνία και λέγοντας: «Τι θα μου δώσεις, Κύριε; Εγώ χάνομαι άτεκνος». Αφού έβγαλες τότε αυτή τη φωνή, έλαβες τέκνο, έγινες πατέρας. Βγάλε την και τώρα για να σώσεις το τέκνο, πες πάλι: «Τι θα μου δώσεις, Δέσποτα, αν μου αφαιρέσεις τον κληρονόμο;» Αλίμονο! Ίσως τότε ήσουν φιλότεκνος, όταν δεν ήσουν πατέρας».