Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 18:3

Αποκαλεί τώρα τον εαυτό του «παίδα» όχι λόγω της ηλικίας του, αλλά λόγω της αρετής και της ανδρείας του. Έτσι και ο Αβραάμ, όταν έγινε εκατό ετών, τότε αποκαλούσε τον εαυτό του παίδα του Κυρίου. Διότι, όταν προέτρεπε τον Κύριο να έλθει στη σκηνή του, έλεγε: «Αν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, μην προσπεράσεις τον δούλο σου». Και ο Κύριος επίσης είπε: «Δεν θα κρύψω εγώ τίποτα από τον Αβραάμ, τον δούλο μου. Διότι θα ανανεωθεί», λέει, «όπως του αετού η νεότητά σου». Αλλά και ο παίς του Κυρίου νοείται ως δούλος του Κυρίου. «Αυτά που μίλησε στον Κύριο». Ω, παρρησία του δούλου! Μιλάει στον Δεσπότη σαν σε φίλο και συνομιλεί με τον Θεό σαν σε πατέρα. Διότι ο ευγνώμων δούλος μιλάει με παρρησία σαν τέκνο προς τον δικό του κύριο· διότι ονόμασε την ικεσία συνομιλία εξαιτίας της μεγάλης του παρρησίας. Και τι είπε στον Κύριο; «Τους λόγους αυτής της ωδής». Και γιατί δεν την ονόμασε ψαλμό ωδής; Επειδή ο Δαβίδ, έχοντας πλέον γεράσει, μίλησε στον Θεό όχι παίζοντας κιθάρα ή τύμπανο, αλλά συνομιλώντας μαζί Του. Διότι για έναν γερασμένο άνθρωπο τα μουσικά όργανα αποτελούν ενόχληση για την ακοή και όχι απόλαυση για την ψυχή. Και μάρτυρας αυτού είναι ο Βερζελλί ο Γαλααδίτης, ο οποίος φιλοξένησε τον Δαβίδ κατά τον πόλεμο εναντίον του Αβεσσαλώμ, και όταν επήλθε ειρήνη και παρακαλούνταν από τον Δαβίδ που του έλεγε: «Διάβα μαζί μου στην Ιερουσαλήμ και θα θρέψω τα γηρατειά σου εν ειρήνη», εκείνος απαντά: «Πόσες πλέον ημέρες ζωής θα έχω εκεί;»

Μακ. Είπα ότι οι δύο άγγελοι ήταν μαζί με τον Θεό, και προφανώς προσκυνούσε τον Θεό, όχι τους αγγέλους. Διότι, αφού σηκώθηκε, είπε: «Κύριε, εάν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, μην προσπεράσεις τον δούλο σου». Ορθ. Αυτό ακριβώς είναι που λέμε, ότι δηλαδή αποκαλεί τις τρεις υποστάσεις Κύριο. Μακ. Μη γένοιτο!

Διότι, λέει, «Εμφανίστηκε σε αυτόν ο Θεός κοντά στη βελανιδιά του Μαμβρή, ενώ εκείνος καθόταν στην πόρτα της σκηνής του το μεσημέρι. Σηκώνοντας δε τα μάτια του είδε, και ιδού, τρεις άνδρες στέκονταν από πάνω του· και βλέποντάς τους, έτρεξε να τους συναντήσει από την πόρτα της σκηνής του, προσκύνησε έως τη γη και είπε: Κύριε, αν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, μην προσπεράσεις τον δούλο σου· ας φέρουν λίγο νερό, να πλύνουν τα πόδια σας, και ξαποστάστε κάτω από το δέντρο, και θα φέρω ψωμί να φάτε, και μετά από αυτό θα συνεχίσετε τον δρόμο σας, εφόσον κάνατε την τιμή να περάσετε από τον δούλο σας. Και εκείνοι είπαν: Έτσι θα κάνουμε, όπως είπες». Διότι η σαρκική περιτομή θα μπορούσε να είναι πολύ σαφής τύπος της νοητής και πνευματικής, μέσω της οποίας ο Χριστός απομακρύνει κάθε μολυσμό από τις διάνοιές μας. «Επειδή περιτμηθήκαμε», σύμφωνα με τον λόγο του μακαρίου Παύλου, «με περιτομή αχειροποίητη μέσω της απεκδύσεως της σαρκός». Απεκδυόμενοι λοιπόν τον παλαιό άνθρωπο, ο οποίος φθείρεται σύμφωνα με τις επιθυμίες της απάτης, και έχοντας σχεδόν αποκόψει τις ηδονές της σαρκός με την οξύτητα και την ενέργεια του Πνεύματος, αναδεικνύουμε πλέον τους εαυτούς μας άξιους να αξιωθούμε και τη θεοπτία, και να γίνουμε ιερό κατάλυμα της αγίας και ομοουσίου Τριάδος. «

Και να μην πεις από κακοβουλία: «Μα ο Πατέρας είπε στον Υιό "ας φτιάξουμε", ενώ ο Υιός δεν είπε στον Πατέρα "ας φτιάξουμε" και ο Υιός δεν λέει "εγώ εργάζομαι και ο Πατέρας μου εργάζεται", αλλά τοποθετεί τον Πατέρα πρώτο να ομιλεί και να εργάζεται». Διότι αυτό το λες ανόητα και θέλεις να κατανοείς το θείο ως έχον πολλές αρχές. Μία όμως είναι η αρχή και η αυτή μία θεότητα, και πουθενά εδώ ο Υιός δεν λέει «Θεέ μου». Και τα λέω αυτά, όχι αρνούμενος την τιμή του Υιού προς τον Πατέρα, αλλά για να δείξω πώς έχει η ακολουθία της θεότητας. Και πάλι λέει: «Άκουσε ο Αδάμ τον Θεό να περιπατεί στον παράδεισο το δειλινό»· και πουθενά δεν λέει ο Υιός «Θεό μου και Θεό σας», αλλά αναφέρει εδώ Θεό αυτοτελή. Και πάλι: «Και μίλησε ο Θεός στον Νώε», και πουθενά δεν απαντάται τέτοια φράση. «Και φανερώθηκε», λέει, «ο Θεός στον Αβραάμ, ενώ αυτός καθόταν κοντά στη δρυ του Μαμβρή· και ιδού τρεις άνδρες, και έτρεξε να τους συναντήσει και προσκύνησε έως τη γη και είπε: αν βρήκα χάρη ενώπιόν σου», ώστε να καταδείξει τον έναν ως Θεό, και τους άλλους δύο που τον ακολουθούσαν ως αγγέλους του. Διότι σχετικά με αυτό λέει επίσης: «Αναχώρησε ο Θεός από τον Αβραάμ»· και ο ίδιος που ήλθε προς αυτόν λέει: «Μήπως θα κρύψω τίποτα από τον δούλο μου τον Αβραάμ; Η κραυγή», λέει, «των Σοδόμων και της Γομόρρας έχει πληθύνει προς εμένα» και τα εξής· και πουθενά δεν αναφέρεται σε αυτούς τους χρόνους το «Θεός μου και Θεός σας». «

Και άλλη φορά του είπε, όταν εμφανίστηκε με ανθρώπινο σχήμα: «Δεν θα είναι πλέον το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου, διότι αναδείχθηκες ισχυρός με τον Θεό και δυνατός με τους ανθρώπους». Τότε «ονόμασε και τον τόπο εκείνο Είδος Θεού, λέγοντας: διότι είδα Θεό πρόσωπο με πρόσωπο, και σώθηκε η ψυχή μου». Και ο Μωυσής επίσης ικέτευσε τον Θεό που του παρείχε τις αποκαλύψεις, λέγοντας: «Αν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, φανέρωσέ μου τον εαυτό σου, για να σε δω καθαρά». Και Εκείνος του αποκρίθηκε λέγοντας: «Και αυτόν τον λόγο που είπες θα τον εκπληρώσω· διότι βρήκες χάρη ενώπιόν μου». Αλλά και ο Ιεζεκιήλ είδε «Εκείνον που κάθεται επί των Χερουβίμ», «σαν όραμα ανθρώπου», «από την οσφύ του και κάτω φωτιά, και από την οσφύ του και πάνω σαν όραμα λαμπερού ήλεκτρου». Από όλα αυτά μαθαίνουμε ότι οι οπτασίες δεν υπήρξαν όμοιες για τα προαναφερθέντα πρόσωπα, αλλά διαφορετικές. Διότι στον μεν Μωυσή ειπώθηκε: «Δεν θα μπορέσεις να δεις το πρόσωπό μου· διότι δεν μπορεί να δει άνθρωπος το πρόσωπό μου και να ζήσει»· επειδή το πρόσωπο του Θεού Λόγου και η θεότητα του Μονογενούς Υιού του Θεού δεν θα μπορούσε ποτέ να γίνει καταληπτή από τη θνητή φύση. Και στον Ιεζεκιήλ εξάλλου η δόξα του Λόγου γινόταν ορατή μέσω αινιγμάτων· στον Αβραάμ όμως οράθηκε έχοντας λάβει μορφή ανθρώπου, ώστε και «κάτω από τη δρυ» να βρεθεί, και «τα πόδια του να νιφθούν» και να συμμετάσχει σε τραπέζι.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γʹ. Ως πρώτος χρηματισμός (θεία αποκάλυψη) που έγινε στον Αβραάμ καταγράφεται εκείνος κατά τον οποίο του είπε ο Κύριος: «Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου και από τον οίκο του πατέρα σου, στη γη την οποία θα σου δείξω· και θα σε κάνω μέγα έθνος, και θα σε ευλογήσω, και θα μεγαλύνω το όνομά σου, και θα είσαι ευλογημένος· και θα ευλογήσω εκείνους που σε ευλογούν», και τα εξής. Δεύτερος, όταν εμφανίστηκε σε αυτόν ο Κύριος και του είπε: «Στο σπέρμα σου θα δώσω τη γη αυτή». Και τρίτος, όταν ο Κύριος είπε στον Αβραάμ, μετά τον διαχωρισμό του Λωτ από αυτόν, τα όσα έχουν καταγραφεί. Τέταρτος, στον οποίο αναφέρεται: «Μετά δε τα λόγια αυτά, απηύθυνε ο Κύριος τον λόγο του προς τον Άβραμ σε όραμα της νύκτας λέγοντας: Μη φοβάσαι, Άβραμ, εγώ είμαι ο υπερασπιστής σου»· και μετά από άλλα: «Εγώ είμαι ο Κύριος που σε έβγαλα από τη χώρα των Χαλδαίων». Πέμπτος, όταν εμφανίστηκε ο Κύριος στον Αβραάμ και του είπε: «Εγώ είμαι ο Θεός σου· να είσαι ευάρεστος ενώπιόν μου», και τα λοιπά. Έκτος, στον οποίο πάλι εμφανίστηκε σε αυτόν ο Κύριος κοντά στη δρυ του Μαμβρή, ενώ εκείνος καθόταν στη θύρα της σκηνής του το μεσημέρι· και σηκώνοντας τα μάτια του, είδε, και ιδού, τρεις άνδρες στέκονταν απέναντί του· και μόλις τους είδε, έτρεξε να τους προϋπαντήσει από τη θύρα της σκηνής του, προσκύνησε έως το έδαφος και είπε: «Κύριε, εάν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, μην προσπεράσεις τον δούλο σου· ας φέρουν λίγο νερό, και ας νίψουν τα πόδια σας».

Αξίζει να εξετάσουμε κατά πόσον υποδηλώνεται κάποιος τυχαίος άγγελος που βρισκόταν στους τόπους εκείνους, ο οποίος έκανε τις αποκαλύψεις προς τον Αβραάμ, ή ο ίδιος ο Θεός των όλων, ή κάποιος τρίτος εκτός από αυτούς, ο Λόγος του Θεού, τον οποίο η Αγία Γραφή συνηθίζει να αποκαλεί Κύριο και Θεό μετά τον Ύψιστο Πατέρα και Θεό των όλων. Επιπλέον, πρέπει να διερευνήσουμε ποιος από τους τρεις άνδρες που εμφανίστηκαν στον Αβραάμ ήταν εκείνος προς τον οποίο ο ίδιος είπε: «Κύριε, αν βρήκα χάρη ενώπιόν σου»· και πάλι: «Μη γένοιτο· εσύ που κρίνεις όλη τη γη δεν θα αποδώσεις δικαιοσύνη;». Για αυτόν άλλωστε η Θεία Γραφή αφηγούμενη λέει, όχι μόνο για πρώτη αλλά και για δεύτερη και για τρίτη φορά: «Εμφανίστηκε δε σε αυτόν ο Κύριος», χρησιμοποιώντας την προσηγορία «Κύριος» στη θέση του ανεκφώνητου ονόματος που είναι καταχωρημένο στο εβραϊκό κείμενο, το οποίο ποτέ δεν έχει χρησιμοποιηθεί για αγγελική δύναμη.

Και όταν, λοιπόν, παρουσιάστηκαν οι τρεις άνδρες στον Αβραάμ, ενώ εκείνος καθόταν κοντά στη δρυ, ο Αβραάμ τους πλησιάζει, αλλά δεν απευθύνει και στους τρεις, παρά μόνο στον έναν τον λόγο: «Κύριε, αν βρήκα χάρη ενώπιόν σου». Και από τους άλλους κανένας απολύτως δεν παρουσιάζεται να συνομιλεί με τον Αβραάμ· επειδή δεν ήταν εύλογο να μιλούν οι υπηρέτες παρουσία του κυρίου, αλλά μόνος ο Κύριος αποκαλύπτει τον θείο λόγο, ο οποίος και λέει: «Μήπως θα κρύψω εγώ από τον Αβραάμ τον δούλο μου;» και τα λοιπά. Έπειτα οι άνδρες που βρίσκονταν μαζί με τον Κύριο, προφανώς δηλαδή οι άγγελοι, αφού αναχώρησαν, κατέβηκαν μόνοι τους στα Σόδομα, χωρίς να παρίσταται μαζί τους ο Κύριος· (διότι πώς θα ήταν άλλωστε δυνατόν ο ευμενής και ίλεως Θεός να επισκέπτεται τους ασεβείς;). Εκείνος δε, παραμένοντας στη συναναστροφή και συντροφιά με τον θεοφιλή και δίκαιο άνδρα, χαίρεται με τη συνομιλία του και αποδέχεται ευμενώς την πλέον φιλάνθρωπη ικεσία του, κατά την οποία ο Αβραάμ, λέγοντας το «σε καμία περίπτωση, εσύ που κρίνεις όλη τη γη», αποδεικνύει σαφέστατα ότι γνώριζε καλά και με ακρίβεια πως δεν συνομιλούσε με άγγελο, ούτε με κάποια κατώτερη θεία δύναμη, αλλά με τον ίδιο τον Θεό.

Και υψώνοντας τα μάτια του, είδε· και ιδού, τρεις άνδρες στέκονταν μπροστά του· και ευθύς έτρεξε προς συνάντησή τους, και προσκύνησε έως τη γη. Και είπε: «Κύριε, εάν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, μην προσπεράσεις τον δούλο σου.» Και έπειτα από άλλα προσθέτει: «Είπε δε προς αυτόν: Πού είναι η Σάρρα η γυναίκα σου;»

Εκείνος δε είπε: «Ιδού, στη σκηνή». Και είπε: «Επιστρέφοντας θα έρθω σε εσένα, τέτοιον καιρό του χρόνου, και η γυναίκα σου η Σάρρα θα αποκτήσει υιό». Ιδού λοιπόν, λέει ότι ο Θεός εμφανίστηκε σε αυτόν, αν και αυτοί που φάνηκαν ήταν τρεις άνδρες. Ο ίδιος όμως πάλι δεν μίλησε σαν να απευθυνόταν σε τρεις: «Κύριοι, αν βρήκα χάρη ενώπιόν σας, μην προσπεράσετε τον δούλο σας». Αντιθέτως, αποκάλεσε και τους τρεις στον ενικό «Κύριο», και τους παρακάλεσε να καταλύσουν σαν να ήταν ένας, και σαν ένας [Εκείνος] ομιλεί: «Θα έρθω». Πρόσεξε λοιπόν ότι εκείνοι που εμφανίστηκαν ήταν μεν τρεις, και ο καθένας υφίσταται με τη δική του ιδιοσυστασία, όμως σύμφωνα με τον λόγο της ομοουσίας ενώνονται σε έναν, και έτσι διεξάγουν τις συνομιλίες. Ποιος δε έλεγε προς ποιον: «Ελάτε, ας κατεβούμε και ας συγχύσουμε τη γλώσσα τους;» Είναι προφανές ότι μιλούσε προς εκείνον για τον οποίο είπε: «Από τη γαστέρα, πριν από τον εωσφόρο, σε γέννησα»· και, «Πριν από τον ήλιο υπάρχει το όνομά του, και πριν από τη σελήνη»· και πάλι: «Ο Κύριος είπε προς εμένα: Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα. Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης»· και πάλι, «Εγώ θα είμαι σε αυτόν Πατέρας, και αυτός θα είναι σε εμένα Υιός;» Και τι σημαίνει το, «Έβρεξε ο Κύριος πυρ και θειάφι παρά Κυρίου;» Τι σημαίνει επίσης αυτό που λέγεται από το πρόσωπο του Θεού, «Και καθένας που χύνει αίμα, έναντι αυτού του αίματος θα χυθεί το δικό του, διότι κατ' εικόνα Θεού δημιούργησα τον άνθρωπο;» Βλέπεις ότι ο Θεός εποίησε κατ' εικόνα Θεού;

Από την ίδια. Εμφανίστηκε δε ο Θεός στον Αβραάμ κοντά στη δρυ του Μαμβρή, ενώ εκείνος καθόταν στη θύρα της σκηνής του το μεσημέρι. Υψώνοντας δε τα μάτια του είδε, και ιδού, τρεις στέκονταν μπροστά του. Και βλέποντάς τους, έτρεξε σε συνάντησή τους, και προσκύνησε έως το έδαφος, και είπε: Κύριε, εάν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, μην προσπεράσεις τον δούλο σου. Είπε δε προς αυτόν: Πού είναι η Σάρρα η γυναίκα σου; Και εκείνος αποκρίθηκε και είπε: Ιδού, μέσα στη σκηνή. Και είπε: Επιστρέφοντας θα έλθω πάλι σε εσένα, και τα εξής. Ιδού, έχει γραφεί ότι αφενός μεν ο Θεός εμφανίστηκε στον Αβραάμ, αφετέρου δε αυτοί που εμφανίστηκαν ήταν τρεις, και παρότι ήταν τρεις, η συνομιλία γινόταν προς έναν, προς φανέρωση προφανώς του τρισυποστάτου της μίας θεότητας.

Εγώ όμως θα σας υπενθυμίσω μια πιο θαυμαστή θεοπτία του, όταν είδε ξεκάθαρα τον ένα Θεό ως τρισυπόστατο, παρόλο που δεν κηρυσσόταν ακόμη κατ' αυτόν τον τρόπο: «Διότι του εμφανίστηκε ο Θεός στη δρυ του Μαμβρή, και σηκώνοντας τα μάτια του είδε, και ιδού τρεις άνδρες, και έτρεξε προς αυτούς». Ιδού λοιπόν, τον ένα Θεό που του εμφανίστηκε, τον είδε ως τρεις. Διότι, λέει, του εμφανίστηκε ο Θεός, και ιδού τρεις άνδρες, και αφού έτρεξε προς τους τρεις, συνομιλούσε πάλι σαν να ήταν ένας, λέγοντας: «Κύριε, αν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, μην προσπεράσεις τον δούλο σου». Αλλά και αυτοί οι τρεις συνομιλούσαν μαζί του σαν να ήταν ένας. Διότι είπε, λέγει, προς τον Αβραάμ: «Πού είναι η Σάρρα η γυναίκα σου; Επιστρέφοντας θα έρθω σε σένα τέτοια εποχή του χρόνου, και η Σάρρα η γυναίκα σου θα έχει υιό». Και όταν, ακούγοντάς το αυτό, η ηλικιωμένη Σάρρα γέλασε, «είπε ο Κύριος: Γιατί γέλασε η Σάρρα η γυναίκα σου;».

Κεφάλαιο Δ΄. Φιλόξενοι μεταξύ σας, χωρίς γογγυσμούς. Εάν τον δέχεσαι σαν τον Χριστό, να μην γογγύζεις καθόλου ούτε να ντρέπεσαι, αλλά μάλλον να σεμνύνεσαι για αυτήν την πράξη. Εάν όμως δεν τον δέχεσαι σαν τον Χριστό, να μην τον δεχθείς καθόλου. Διότι λέγει: «Εκείνος που δέχεται εσάς, δέχεται εμένα». Εάν δεν φιλοξενείς με αυτόν τον τρόπο, δεν έχεις ούτε μισθό. Ο Αβραάμ υποδέχθηκε ανθρώπους περαστικούς οδοιπόρους, όπως νόμιζε· και δεν τα ανέθεσε όλα στους υπηρέτες του, αλλά έδωσε εντολή και στη γυναίκα του να ζυμώσει το αλεύρι, μολονότι είχε τριακόσιους δεκαοκτώ υπηρέτες γεννημένους στο σπίτι του.

Γι' αυτό ακριβώς και η Θεία Γραφή, καταδεικνύοντας την πολλή και άφατη αρετή του δικαίου, λέει: Προσκύνησε έως το έδαφος, επιδεικνύοντας και με τη στάση του και με τα λόγια του πολλή θέρμη, πολλή ταπεινοφροσύνη, μέγιστη φιλοξενία, άφατη μέριμνα. Και αφού προσκύνησε, αναφέρει, είπε: Κύριε, εάν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, μην προσπεράσεις τον δούλο σου. Τι θα μπορούσε να πει κανείς επάξια για τον δίκαιο αυτόν; Ή πώς θα μπορούσε κανείς να τον εγκωμιάσει με μύρια στόματα;

Διότι το μεν να πει «Κύριε», είναι εκ των ενδεχομένων· το να πει όμως «Εάν άραγε βρήκα χάρη ενώπιόν σου», αυτό είναι το παράδοξο. Χάρη, λέγει, δίνεις, δεν λαμβάνεις. Διότι τέτοια είναι αληθινά η φιλοξενία· περισσότερο λαμβάνει, παρά δίδει αυτός που την επιδεικνύει με προθυμία. Αλλά κανείς από όσους ακούν αυτά ας μη μειώνει την αρετή του δικαίου, ούτε ας νομίζει ότι τα έλεγε αυτά επειδή γνώριζε ποιοι ήσαν αυτοί που παρουσιάστηκαν. Διότι, όπως έχει λεχθεί πολλές φορές, δεν θα ήταν κάτι σπουδαίο εάν τα έλεγε αυτά γνωρίζοντάς τους· αλλά το θαυμαστό και παράδοξο είναι τούτο, ότι συμπεριφερόμενος σε αυτούς ωσάν σε κοινούς ανθρώπους, πρόφερε τέτοια λόγια. Και μη θαυμάσεις εάν, ενώ ήσαν τρεις αυτοί που φιλοξενούνταν, ο δίκαιος απευθυνόμενος ωσάν σε έναν λέγει: «Κύριε». Διότι ίσως κάποιος από εκείνους που ήλθαν φάνηκε επιφανέστερος, προς τον οποίο και απευθύνει την παράκληση. Έπειτα, προχωρώντας, απευθύνει τον λόγο προς όλους και λέγει: «Ας φέρουν λοιπόν νερό, και ας νίψουν τα πόδια σας»· και πάλι: «Αναπαυθείτε κάτω από το δένδρο, και φάγετε άρτο, και έπειτα θα συνεχίσετε τον δρόμο σας, διότι γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε περάσατε από τον δούλο σας».

εʹ. Είδες πώς χρησιμοποιεί διάφορους τρόπους, επιθυμώντας να πείσει τους περαστικούς, θέλοντας να τους προσελκύσει και με τη στάση του, και με τα λόγια του, και με κάθε μέσο; Διότι πρώτα, λέει, τους προσκύνησε, έπειτα τους ονομάζει κυρίους και τον εαυτό του δούλο· ύστερα αναφέρει αυτό που πρόκειται να κάνει για εκείνους, υποβαθμίζοντάς το και παρουσιάζοντάς το ως κάτι που δεν είναι καθόλου σπουδαίο. Διότι έχω να προσφέρω στα πόδια σας, λέει, νερό, το οποίο είναι στη διάθεση όλων, και ψωμί, και τη σκέπη της βελανιδιάς. Μην περιφρονήσετε λοιπόν τη σκηνή μου, μην παραβλέψετε τα γηρατειά μου, μην αρνηθείτε την παράκλησή μου. Γνωρίζω πόση ταλαιπωρία υπομείνατε, αναλογίζομαι τη φλόγα του καύσωνα, γι' αυτό θέλω να αναπαυθείτε λίγο. Ποιος φιλόστοργος πατέρας προς το παιδί του θα επεδείκνυε τόση φιλοφροσύνη, όση αυτός προς τους άγνωστους και ξένους, οι οποίοι του ήταν μέχρι εκείνη τη στιγμή εντελώς άγνωστοι; Αλλά επειδή τους προσέγγισε με σπουδή και πολλή θέρμη, επέτυχε στην άγρα του και μπόρεσε να πιάσει το θήραμα μέσα στα δίχτυα του.

Μην λες, λοιπόν, ότι κάθε πλούτο τον δίνει Αυτός· διότι αποδείχθηκε ότι αυτός συγκεντρώνεται και από φόνους και από αρπαγές και από μύριες άλλες αφορμές. Αλλά πάλι ο λόγος μας περιστρέφεται γύρω από το προηγούμενο ζήτημα. Διότι, αν οι πλούσιοι δεν μας είναι σε τίποτα χρήσιμοι, γιατί έχουν δημιουργηθεί; Τι θα μπορούσαμε να πούμε, λοιπόν; Ότι δεν είναι χρήσιμοι αυτοί που κάνουν τους εαυτούς τους πλούσιους με αυτόν τον τρόπο, ενώ όσοι έγιναν πλούσιοι από τον Θεό είναι πάρα πολύ χρήσιμοι. Και μάθε το αυτό από τα ίδια τα έργα που πράττουν εκείνοι. Διότι και ο Αβραάμ κατείχε τον πλούτο για τους ξένους και για όλους όσοι είχαν ανάγκη. Διότι αυτός, όταν παρουσιάστηκαν τρεις άνθρωποι –όπως νόμιζε–, αφού έσφαξε ένα μοσχάρι, ζύμωσε τρία μέτρα σιμιγδάλι, και ενώ καθόταν στην πόρτα του το μεσημέρι, αναλογίσου με πόση αφθονία και προθυμία δαπανούσε τα υπάρχοντά του για όλους, προσφέροντας μαζί με τα υλικά αγαθά και την προσωπική του υπηρεσία, και μάλιστα σε τόσο προχωρημένο γήρας, όντας λιμάνι των ξένων και όσων βρίσκονταν σε ανάγκη, και μη θεωρώντας τίποτα ως δικό του απόκτημα, ούτε καν τον ίδιο του τον υιό. Διότι, όταν το πρόσταξε ο Θεός, προσέφερε ακόμη και αυτόν· μαζί δε με τον υιό του προσέφερε και τον εαυτό του και ολόκληρο το σπίτι του, όταν έσπευσε να διασώσει τον ανιψιό του. Και αυτά δεν τα έκανε για χάρη των χρημάτων, αλλά μόνο από φιλανθρωπία.

Είδες πώς συγκρότησε από παντού τον αθλητή και έδειξε ότι τα προστάγματα είναι πολύ ελαφριά; Πρόσεξε πάλι πώς καταπιάνεται με την ελεημοσύνη· ή μάλλον, όχι απλώς με την ελεημοσύνη, αλλά με εκείνη προς τους αγίους. Διότι, όταν πιο πάνω είπε: «Εκείνος που ελεεί, ας το κάνει με ιλαρότητα», άνοιξε το χέρι προς όλους· εδώ όμως μιλάει υπέρ των πιστών. Γι' αυτό και προσθέτει λέγοντας: «Να συμμετέχετε στις ανάγκες των αγίων». Δεν είπε: «Να καλύπτετε τις ανάγκες τους», αλλά: «Να συμμετέχετε στις ανάγκες τους», δείχνοντας ότι λαμβάνουν περισσότερα από όσα δίνουν, και ότι η πράξη αυτή είναι επικερδής συναλλαγή· διότι αποτελεί κοινωνία. Εσύ εισφέρεις χρήματα; Εκείνοι σου εισφέρουν παρρησία προς τον Θεό. «Να επιδιώκετε τη φιλοξενία». Δεν είπε: «Να εξασκείτε», αλλά: «Να επιδιώκετε», διδάσκοντάς μας να μην περιμένουμε αυτούς που έχουν ανάγκη πότε θα έρθουν σε εμάς, αλλά εμείς να τρέχουμε προς το μέρος τους και να τους αναζητούμε. Έτσι έπραξε ο Λωτ, έτσι και ο Αβραάμ· διότι δαπάνησε την ημέρα του σε αυτό, περιμένοντας αυτό το καλό θήραμα, και μόλις τους είδε αναπήδησε, έτρεξε να τους προϋπαντήσει, προσκύνησε έως τη γη και είπε: «Κύριε, εάν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, μην προσπεράσεις τον δούλο σου». Όχι όπως εμείς, που όταν δούμε κάποιον ξένο ή φτωχό, ανασηκώνουμε τα φρύδια και θεωρούμε ότι δεν είναι άξιοι ούτε για έναν χαιρετισμό· και αν, αφού μαλακώσουμε ύστερα από αμέτρητες ικεσίες, διατάξουμε τους υπηρέτες να τους δώσουν λίγα χρήματα, νομίζουμε ότι έχουμε καταφέρει το παν.

Αν τον δέχεσαι ως τον Χριστό, μην ντρέπεσαι καθόλου, αλλά μάλλον να σεμνύνεσαι για το έργο σου· αν όμως δεν τον δέχεσαι ως τον Χριστό, τότε να μην τον δεχθείς καθόλου. «Εκείνος που δέχεται εσάς», λέει, «δέχεται εμένα». Εάν δεν τον δεχθείς με αυτόν τον τρόπο, δεν έχεις ούτε μισθό. Ο Αβραάμ δέχθηκε περαστικούς οδοιπόρους, όπως νόμιζε, και δεν ανέθεσε στους υπηρέτες του να ετοιμάσουν τα πάντα για την υποδοχή τους, αλλά το μεγαλύτερο μέρος της διακονίας το εκτέλεσε ο ίδιος αυτοπροσώπως, και διέταξε τη γυναίκα του να ζυμώσει το αλεύρι, μολονότι διέθετε τριακόσιους δεκαοκτώ οικιακούς δούλους, μεταξύ των οποίων ήταν επόμενο να υπάρχουν και υπηρέτριες· αλλά ο ίδιος ήθελε να λάβει τον μισθό μαζί με τη σύζυγό του, όχι μόνο για τη δαπάνη, αλλά και για την ίδια τη διακονία.

Αυτός ο κόκκος του σιναπιού, αφού συντρίφθηκε πάνω στο ξύλο και έγινε ζύμη από την πάντεχνη και αθάνατη Σοφία, αναμείχθηκε σε τρία σάτα αλεύρου, δηλαδή σε ψυχή, σώμα και πνεύμα, και ζύμωσε ολόκληρη την ανθρωπότητα σε μία πίστη. Την εικόνα αυτού του μυστηρίου ο Αβραάμ και η σύζυγός του Σάρρα, οι οποίοι κατοικούσαν στη σκηνή κάτω από τη δρυ της Μαμβρή, την απεικόνισαν με τα ίδια τους τα χέρια. Διότι αναγκαζόμαστε, αγαπητοί, να κάνουμε μια παρέκβαση στον λόγο μας: το ποιος είναι ο Αβραάμ, ποια η Σάρρα, ποια η δρυς, ποια η σκηνή, ή τι είναι οι εγκρυφίες, και γιατί εκεί αναφέρονται τρία μέτρα σιμιγδαλιού και εδώ αλεύρου, είναι αναγκαίο να τα εξετάσουμε με ακρίβεια. Ποιος άραγε να είναι ο Αβραάμ; Ερμηνεύεται: πατέρας εκλεκτός πλήθους.

Γʹ. Γι' αυτόν τον λόγο θαυμάζουμε και τον Αβραάμ, όχι μόνο επειδή θυσίασε μοσχάρι, ούτε επειδή ζύμωσε αλεύρι, αλλά επειδή με πολλή χαρά και ταπεινοφροσύνη υποδεχόταν τους ξένους, τρέχοντας να τους προϋπαντήσει, περιποιούμενος αυτούς, αποκαλώντας τους κυρίους και θεωρώντας ότι είχε βρει θησαυρό από αμέτρητα αγαθά, αν τυχόν έβλεπε να περνά κάποιος ξένος. Διότι έτσι η ελεημοσύνη γίνεται διπλή, όταν και προσφέρουμε, και αυτό που προσφέρουμε το δίνουμε με προθυμία. Διότι, όπως λέει η Γραφή, τον πρόσχαρο δότη αγαπά ο Θεός. Επειδή, ακόμη κι αν προσφέρεις μύρια τάλαντα με αλαζονεία, έπαρση και κενοδοξία, τα έχεις χάσει όλα· όπως ακριβώς εκείνος ο Φαρισαίος, ο οποίος, ενώ προσέφερε το δέκατο από τα υπάρχοντά του, επειδή μεγαλοφρονούσε και υπερηφανευόταν, κατέβηκε από τον ναό έχοντάς τα χάσει όλα. Δεν συνέβαινε όμως το ίδιο στην εποχή των Αποστόλων· αντίθετα, χαίροντας, αγαλλιώντας και νομίζοντας ότι αποκομίζουν το μεγαλύτερο κέρδος, προσέφεραν με αυτόν τον τρόπο τα χρήματά τους, και το θεωρούσαν μεγάλο καλό, εάν οι Απόστολοι καταδέχονταν να τα λάβουν. Και όπως ακριβώς κάποιοι που προσκαλούνται να αναλάβουν μεγάλα αξιώματα και πρόκειται να κατοικήσουν στις πιο λαμπρές και βασιλικές πόλεις, μετατρέποντας οριστικά όλη τους την περιουσία σε χρήμα, μετοικούν με αυτόν τον τρόπο· έτσι ακριβώς έπρατταν και εκείνοι οι άνθρωποι τότε, έχοντας κληθεί στον ουρανό, στην άνω μητρόπολη και στην εκεί βασιλεία. Διότι, επειδή γνώριζαν ότι εκείνη είναι όντως η πατρίδα τους, αφού ρευστοποίησαν την περιουσία τους, την έστελναν εκ των προτέρων εκεί μέσω των χεριών των Αποστόλων.

Ποιος όμως είναι αυτός; Εάν κατανοούσαν πλήρως τη φύση του πλούτου, ότι είναι κάτι το αβέβαιο και άπιστο, γι' αυτό τον λόγο πρόσθεσε: «Να μην ελπίζουν στην αβεβαιότητα του πλούτου». Πλούσιος δεν είναι αυτός που κατέχει πολλά, αλλά αυτός που προσφέρει πολλά· πλούσιος ήταν ο Αβραάμ, αλλά όχι φιλάργυρος· διότι δεν εποφθαλμιούσε την οικία του ενός, ούτε περιεργαζόταν την περιουσία του άλλου, αλλά βγαίνοντας έξω ερευνούσε μήπως υπάρχει κάπου κάποιος ξένος, μήπως κάποιος φτωχός, ώστε να ανακουφίσει τη φτώχεια, ώστε να περιποιηθεί τον οδοιπόρο. Δεν κάλυπτε την οροφή με χρυσό, αλλά, αφού έστησε τη σκηνή του κοντά σε εκείνη τη δρυ, αρκούνταν στη σκιά των φύλλων· και τόσο λαμπρό ήταν το κατάλυμά του, ώστε ούτε οι άγγελοι δεν ντράπηκαν να διαμείνουν κοντά του· διότι δεν αναζητούσαν τη λαμπρότητα της κατοικίας, αλλά την αρετή της ψυχής.

Αυτόν, λοιπόν, ας μιμηθούμε και εμείς, αγαπητοί, και ας διαθέτουμε τα υπάρχοντά μας σε αυτούς που έχουν ανάγκη. Αυτοσχέδιο ήταν εκείνο το κατάλυμα, αλλά ήταν λαμπρότερο από τις βασιλικές αυλές. Κανένας βασιλιάς ποτέ δεν υποδέχθηκε αγγέλους, αυτός όμως που καθόταν κάτω από εκείνη τη βελανιδιά και είχε στήσει καλύβα, αξιώθηκε αυτής της τιμής, έχοντας τιμηθεί όχι εξαιτίας της ευτέλειας της κατοικίας του, αλλά απολαμβάνοντας αυτή τη δωρεά χάρη στην πολυτέλεια της ψυχής του και στον πλούτο που βρισκόταν αποθησαυρισμένος μέσα σε αυτήν. Και εμείς, επομένως, ας μην καλλωπίζουμε τις κατοικίες μας, αλλά πριν από την κατοικία ας καλλωπίζουμε την ψυχή μας.

Ο Μωυσής, λοιπόν, ο μακάριος και πιστός θεράπων του Θεού, φανερώνει ότι ο Θεός που εμφανίστηκε στον Αβραάμ κοντά στη δρυ του Μαμβρή μαζί με τους δύο αγγέλους που στάλθηκαν μαζί του για την κρίση των Σοδόμων, εστάλη από άλλον, αυτόν που παραμένει πάντοτε στους υπερουράνιους τόπους και δεν έχει εμφανιστεί ούτε έχει μιλήσει ποτέ από μόνος του σε κανέναν, τον οποίο εννοούμε ως δημιουργό των πάντων και Πατέρα. Διότι λέγει τα εξής: «Εμφανίστηκε δε σε αυτόν ο Θεός κοντά στη δρυ του Μαμβρή, ενώ εκείνος καθόταν στη θύρα της σκηνής το μεσημέρι. Και υψώνοντας τα μάτια του είδε, και ιδού τρεις άνδρες στέκονταν από πάνω του. Και μόλις τους είδε, έτρεξε να τους συναντήσει από τη θύρα της σκηνής του, και προσκύνησε έως το έδαφος, και είπε», και τα υπόλοιπα μέχρι το σημείο: «Σηκώθηκε δε ο Αβραάμ νωρίς το πρωί και πήγε στον τόπο όπου στεκόταν ενώπιον του Κυρίου, και κοίταξε προς την πλευρά των Σοδόμων και των Γομόρρων και προς όλη την επιφάνεια της γης των περιχώρων, και είδε, και ιδού, ανέβαινε φλόγα από τη γη σαν καπνός καμινιού». Και αφού σταμάτησα λοιπόν να μιλώ, τους ρώτησα αν είχαν κατανοήσει τα όσα ειπώθηκαν.

Αλλά ελάτε να παρουσιάσουμε εκείνη την παράδοξη και θαυμαστή ιστορία, ώστε, φωτιζόμενοι από αυτήν, να καθαρθούμε στην ψυχή και στο σώμα. Διότι έτσι πιστεύω και πείθομαι μιλώντας για αυτά τα μεγαλεία. Και: «Εμφανίστηκε», λέει, «ο Θεός στον Αβραάμ κοντά στη βελανιδιά του Μαμβρή, ενώ εκείνος καθόταν στη θύρα της σκηνής του». Και όταν τους είδε, «προσκύνησε έως τη γη. Και είπε: Κύριε, αν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, μην προσπεράσεις τον δούλο σου. Ας φέρουν λίγο νερό και ας νίψουν τα πόδια σας, και ξεκουραστείτε κάτω από το δέντρο. Και θα φέρω ψωμί, και θα φάτε, και μετά από αυτό θα συνεχίσετε τον δρόμο σας, μια και περάσατε από τον δούλο σας. Και εκείνοι είπαν: Ας γίνει έτσι, όπως είπες». Διότι ο άνδρας ήταν φιλόξενος και δεχόμενος πολλούς, τους περιποιούνταν.

Διότι, είπε, «εγώ και ο Πατέρας», διαχωρίζοντας τα πρόσωπα· έπειτα, ενώνοντάς τα λόγω της φύσης, πάλι τα διέκρινε λέγοντας «είμαστε ένα», υποδηλώνοντας ταυτόχρονα και το κοινό της ουσίας και τη διαφορά των υποστάσεων, και αναιρώντας εκ των προτέρων τη δική σου σύγχυση, εκατέρωθεν, εξαιτίας του «ένα». Επειδή γενικά αυτά που είναι ένα κατά τη φύση, είναι πολλά ως προς τον αριθμό, όπως ακριβώς οι επιμέρους άνθρωποι, αν και είναι ένα κατά τη φύση, είναι άπειροι ως προς τον αριθμό. Όμως εδώ, αν και οι πολλοί άνθρωποι είναι ένα κατά τη φύση, εντούτοις δεν λέγονται ένας άνθρωπος, αλλά πολλοί άνθρωποι. Εκεί όμως, αν και τα αριθμούμενα είναι τρία, δεν είναι τρεις θεοί, αλλά τα τρία αυτά είναι ένας Θεός· όπως ακριβώς παραγγέλλει και ο θεόπτης Μωυσής λέγοντας: «Άκουε, Ισραήλ· ο Κύριος ο Θεός σου είναι ένας Κύριος». Εξάλλου και ο Αβραάμ παλαιότερα φιλοξενεί την Τριάδα, και όμως την προσφωνεί στον ενικό αριθμό «Κύριο». Αλλά εξαιτίας αυτού δεν θα αναιρεθεί το ότι η Τριάδα είναι Τριάδα.

Ο Αβραάμ φιλοξένησε τους αγγέλους, αλλά ανώτερος από αυτόν αναδείχθηκε ο Ιωάννης. Διότι ο πρεσβύτατος έστησε τη σκηνή του κάτω από τη βελανιδιά και διέμενε εκεί, αυτός όμως τώρα, κατοικώντας σε αυτήν εδώ την Κωνσταντινούπολη για τη σωτηρία όλων των λαών, έδινε στον καθένα πλουσιοπάροχα όσα είχε ανάγκη, τροφή, ένδυμα, και επιπλέον τον θείο λόγο της ευσέβειας. Εκεί ο ένθεος ανακούφιζε τους διαβάτες, ενώ εδώ ο θεσπέσιος όσους βρίσκονται τριγύρω και όσους έρχονται από μακριά. Εκείνος οδήγησε τον Ισαάκ προς θυσία στον Θεό των συμπάντων, ενώ αυτός θυσιάζει και τον ίδιο του τον εαυτό πνευματικά. Διότι αυτός είναι καθοδηγητής των περάτων της γης, ως σοφός στα θεία.

Αλλ' επειδή πολλές φορές παρατήρησα ότι το κοινόβιο έχει διάφορους νεόφυτους ανθρώπους που δεν γνωρίζουν ακόμη τι είναι ο μοναχός, και παιδιά που δεν διακρίνουν το δεξί από το αριστερό, θεώρησα ότι είναι καλό, και μάλλον προς τιμήν των πατέρων και αδελφών που μας επισκέπτονται, την μεν ώρα της συνάξεως να συγκεντρώνονται μαζί μας, μετά την προσευχή δε να μεταβαίνουν σε κατάλληλο και ήσυχο τόπο για να φάνε και να αναπαυθούν, ενώ εγώ θα τους υπηρετώ, όπως ακριβώς υπηρέτησε ο Αβραάμ τον Κύριο κατ' ιδίαν κάτω από τη δρυ.» Ακούγοντας αυτά, ο πρεσβύτερος Διονύσιος πείσθηκε, επειδή γνώριζε ότι αυτός έπραττε τα πάντα κατά Θεόν.