Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 18:5

Ορθ. Άκουσε λοιπόν τα εξής: «Ας φερθεί νερό και ας πλύνουν τα πόδια σας· και αναπαυθείτε κάτω από το δέντρο. Και θα φέρω άρτο και θα φάτε, και μετά από αυτό θα συνεχίσετε τον δρόμο σας, επειδή για αυτόν τον λόγο περάσατε από τον δούλο σας».

«Και του είπαν: Κάνε έτσι, όπως ακριβώς είπες.» Είναι γραμμένο, ή δεν είναι γραμμένο; Μακ. Είναι γραμμένα όλα. Ορθ. Ο δε δούλος του Κυρίου, έχοντας πει ότι είναι δούλος τους, ομολόγησε την ίδια κυριότητα σε αυτούς. Διότι δεν είπε: «Γι' αυτόν τον λόγο στράφηκες προς τον δούλο σου», αλλά, «στραφήκατε προς τον δούλο σας»· των οποίων ομοίως έσπευσε να νίψει και τα πόδια. Μακ. Και τι το άτοπο να νίψει τα πόδια αγγέλων; Διότι δεν γνώριζε ακόμη ότι ο Θεός του είχε εμφανιστεί, αλλά νόμιζε ότι φιλοξενούσε ξένους άνδρες. Ορθ. Ας δεχτούμε ότι ο Αβραάμ το νόμιζε αυτό, όπως είπες· οι άγγελοι δεν θα του έλεγαν: «Μη μας αποδίδεις ισότιμη τιμή»; Και πώς εξάλλου νόμιζε ο Αβραάμ ότι φιλοξενούσε ξένους άνδρες, αυτός που έπεσε στη γη και προσκύνησε, και τους είδε να στέκονται από πάνω του;

Διότι, λέει, «Εμφανίστηκε σε αυτόν ο Θεός κοντά στη βελανιδιά του Μαμβρή, ενώ εκείνος καθόταν στην πόρτα της σκηνής του το μεσημέρι. Σηκώνοντας δε τα μάτια του είδε, και ιδού, τρεις άνδρες στέκονταν από πάνω του· και βλέποντάς τους, έτρεξε να τους συναντήσει από την πόρτα της σκηνής του, προσκύνησε έως τη γη και είπε: Κύριε, αν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, μην προσπεράσεις τον δούλο σου· ας φέρουν λίγο νερό, να πλύνουν τα πόδια σας, και ξαποστάστε κάτω από το δέντρο, και θα φέρω ψωμί να φάτε, και μετά από αυτό θα συνεχίσετε τον δρόμο σας, εφόσον κάνατε την τιμή να περάσετε από τον δούλο σας. Και εκείνοι είπαν: Έτσι θα κάνουμε, όπως είπες». Διότι η σαρκική περιτομή θα μπορούσε να είναι πολύ σαφής τύπος της νοητής και πνευματικής, μέσω της οποίας ο Χριστός απομακρύνει κάθε μολυσμό από τις διάνοιές μας. «Επειδή περιτμηθήκαμε», σύμφωνα με τον λόγο του μακαρίου Παύλου, «με περιτομή αχειροποίητη μέσω της απεκδύσεως της σαρκός». Απεκδυόμενοι λοιπόν τον παλαιό άνθρωπο, ο οποίος φθείρεται σύμφωνα με τις επιθυμίες της απάτης, και έχοντας σχεδόν αποκόψει τις ηδονές της σαρκός με την οξύτητα και την ενέργεια του Πνεύματος, αναδεικνύουμε πλέον τους εαυτούς μας άξιους να αξιωθούμε και τη θεοπτία, και να γίνουμε ιερό κατάλυμα της αγίας και ομοουσίου Τριάδος. «

Και άλλη φορά του είπε, όταν εμφανίστηκε με ανθρώπινο σχήμα: «Δεν θα είναι πλέον το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου, διότι αναδείχθηκες ισχυρός με τον Θεό και δυνατός με τους ανθρώπους». Τότε «ονόμασε και τον τόπο εκείνο Είδος Θεού, λέγοντας: διότι είδα Θεό πρόσωπο με πρόσωπο, και σώθηκε η ψυχή μου». Και ο Μωυσής επίσης ικέτευσε τον Θεό που του παρείχε τις αποκαλύψεις, λέγοντας: «Αν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, φανέρωσέ μου τον εαυτό σου, για να σε δω καθαρά». Και Εκείνος του αποκρίθηκε λέγοντας: «Και αυτόν τον λόγο που είπες θα τον εκπληρώσω· διότι βρήκες χάρη ενώπιόν μου». Αλλά και ο Ιεζεκιήλ είδε «Εκείνον που κάθεται επί των Χερουβίμ», «σαν όραμα ανθρώπου», «από την οσφύ του και κάτω φωτιά, και από την οσφύ του και πάνω σαν όραμα λαμπερού ήλεκτρου». Από όλα αυτά μαθαίνουμε ότι οι οπτασίες δεν υπήρξαν όμοιες για τα προαναφερθέντα πρόσωπα, αλλά διαφορετικές. Διότι στον μεν Μωυσή ειπώθηκε: «Δεν θα μπορέσεις να δεις το πρόσωπό μου· διότι δεν μπορεί να δει άνθρωπος το πρόσωπό μου και να ζήσει»· επειδή το πρόσωπο του Θεού Λόγου και η θεότητα του Μονογενούς Υιού του Θεού δεν θα μπορούσε ποτέ να γίνει καταληπτή από τη θνητή φύση. Και στον Ιεζεκιήλ εξάλλου η δόξα του Λόγου γινόταν ορατή μέσω αινιγμάτων· στον Αβραάμ όμως οράθηκε έχοντας λάβει μορφή ανθρώπου, ώστε και «κάτω από τη δρυ» να βρεθεί, και «τα πόδια του να νιφθούν» και να συμμετάσχει σε τραπέζι.

Κεφάλαιο Δ΄. Φιλόξενοι μεταξύ σας, χωρίς γογγυσμούς. Εάν τον δέχεσαι σαν τον Χριστό, να μην γογγύζεις καθόλου ούτε να ντρέπεσαι, αλλά μάλλον να σεμνύνεσαι για αυτήν την πράξη. Εάν όμως δεν τον δέχεσαι σαν τον Χριστό, να μην τον δεχθείς καθόλου. Διότι λέγει: «Εκείνος που δέχεται εσάς, δέχεται εμένα». Εάν δεν φιλοξενείς με αυτόν τον τρόπο, δεν έχεις ούτε μισθό. Ο Αβραάμ υποδέχθηκε ανθρώπους περαστικούς οδοιπόρους, όπως νόμιζε· και δεν τα ανέθεσε όλα στους υπηρέτες του, αλλά έδωσε εντολή και στη γυναίκα του να ζυμώσει το αλεύρι, μολονότι είχε τριακόσιους δεκαοκτώ υπηρέτες γεννημένους στο σπίτι του.

Διότι το μεν να πει «Κύριε», είναι εκ των ενδεχομένων· το να πει όμως «Εάν άραγε βρήκα χάρη ενώπιόν σου», αυτό είναι το παράδοξο. Χάρη, λέγει, δίνεις, δεν λαμβάνεις. Διότι τέτοια είναι αληθινά η φιλοξενία· περισσότερο λαμβάνει, παρά δίδει αυτός που την επιδεικνύει με προθυμία. Αλλά κανείς από όσους ακούν αυτά ας μη μειώνει την αρετή του δικαίου, ούτε ας νομίζει ότι τα έλεγε αυτά επειδή γνώριζε ποιοι ήσαν αυτοί που παρουσιάστηκαν. Διότι, όπως έχει λεχθεί πολλές φορές, δεν θα ήταν κάτι σπουδαίο εάν τα έλεγε αυτά γνωρίζοντάς τους· αλλά το θαυμαστό και παράδοξο είναι τούτο, ότι συμπεριφερόμενος σε αυτούς ωσάν σε κοινούς ανθρώπους, πρόφερε τέτοια λόγια. Και μη θαυμάσεις εάν, ενώ ήσαν τρεις αυτοί που φιλοξενούνταν, ο δίκαιος απευθυνόμενος ωσάν σε έναν λέγει: «Κύριε». Διότι ίσως κάποιος από εκείνους που ήλθαν φάνηκε επιφανέστερος, προς τον οποίο και απευθύνει την παράκληση. Έπειτα, προχωρώντας, απευθύνει τον λόγο προς όλους και λέγει: «Ας φέρουν λοιπόν νερό, και ας νίψουν τα πόδια σας»· και πάλι: «Αναπαυθείτε κάτω από το δένδρο, και φάγετε άρτο, και έπειτα θα συνεχίσετε τον δρόμο σας, διότι γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε περάσατε από τον δούλο σας».

Βλέπεις πώς, μη γνωρίζοντας ποιοι είναι, σαν να συνομιλεί με απλούς διαβάτες, τους απευθύνει κατ' αυτόν τον τρόπο μια συνηθισμένη πρόσκληση, αποκαλώντας τον εαυτό του, και μία και δύο φορές, δούλο τους; Και πρόσεξε πώς προαναγγέλλει τη λιτότητα του τραπεζιού του, ή μάλλον την πολυτέλειά του. «Ας φέρουν λοιπόν νερό», λέει, «και ας νίψουν τα πόδια σας, και δροσιστείτε κάτω από το δέντρο». Επειδή, λέει, έχετε κοπιάσει και υπομείνατε τον πολύ καύσωνα, γι' αυτό σας παρακαλώ να μην προσπεράσετε τον δούλο σας. Διότι, μήπως είναι κάτι σπουδαίο αυτό που σας προσφέρω; Μόνο νερό έχω να σας παράσχω, ώστε, αφού νιφθείτε κάτω από το δέντρο, να αποβάλετε τον πολύ σας κάματο. Έπειτα αναφέρει και το είδος του τραπεζιού. Μη νομίσετε ότι θα σας παραθέσω κάτι πολυτελές, ή ποικιλία από καρυκεύματα, ή διαφορετικά εδέσματα· ψωμί θα φάτε και έπειτα θα συνεχίσετε την πορεία σας, αφού για αυτόν τον λόγο στρέψατε τα βήματά σας προς τον δούλο σας.

Και είπαν, αναφέρει, «Έτσι θα πράξουμε, όπως ακριβώς είπες». Αναζωογονήθηκε ο γέροντας. «Στα χέρια μου», λέγει, «έχω τον θησαυρό, κατέκτησα τον πλούτο, λησμόνησα πλέον τα γηρατειά». Και δες τον να αγάλλεται σφόδρα για το γεγονός, και σχεδόν να σκιρτά, και σαν να βαστά στα χέρια του αμέτρητα αγαθά, έτσι να ευφραίνεται.

Μην λες, λοιπόν, ότι κάθε πλούτο τον δίνει Αυτός· διότι αποδείχθηκε ότι αυτός συγκεντρώνεται και από φόνους και από αρπαγές και από μύριες άλλες αφορμές. Αλλά πάλι ο λόγος μας περιστρέφεται γύρω από το προηγούμενο ζήτημα. Διότι, αν οι πλούσιοι δεν μας είναι σε τίποτα χρήσιμοι, γιατί έχουν δημιουργηθεί; Τι θα μπορούσαμε να πούμε, λοιπόν; Ότι δεν είναι χρήσιμοι αυτοί που κάνουν τους εαυτούς τους πλούσιους με αυτόν τον τρόπο, ενώ όσοι έγιναν πλούσιοι από τον Θεό είναι πάρα πολύ χρήσιμοι. Και μάθε το αυτό από τα ίδια τα έργα που πράττουν εκείνοι. Διότι και ο Αβραάμ κατείχε τον πλούτο για τους ξένους και για όλους όσοι είχαν ανάγκη. Διότι αυτός, όταν παρουσιάστηκαν τρεις άνθρωποι –όπως νόμιζε–, αφού έσφαξε ένα μοσχάρι, ζύμωσε τρία μέτρα σιμιγδάλι, και ενώ καθόταν στην πόρτα του το μεσημέρι, αναλογίσου με πόση αφθονία και προθυμία δαπανούσε τα υπάρχοντά του για όλους, προσφέροντας μαζί με τα υλικά αγαθά και την προσωπική του υπηρεσία, και μάλιστα σε τόσο προχωρημένο γήρας, όντας λιμάνι των ξένων και όσων βρίσκονταν σε ανάγκη, και μη θεωρώντας τίποτα ως δικό του απόκτημα, ούτε καν τον ίδιο του τον υιό. Διότι, όταν το πρόσταξε ο Θεός, προσέφερε ακόμη και αυτόν· μαζί δε με τον υιό του προσέφερε και τον εαυτό του και ολόκληρο το σπίτι του, όταν έσπευσε να διασώσει τον ανιψιό του. Και αυτά δεν τα έκανε για χάρη των χρημάτων, αλλά μόνο από φιλανθρωπία.

Αν τον δέχεσαι ως τον Χριστό, μην ντρέπεσαι καθόλου, αλλά μάλλον να σεμνύνεσαι για το έργο σου· αν όμως δεν τον δέχεσαι ως τον Χριστό, τότε να μην τον δεχθείς καθόλου. «Εκείνος που δέχεται εσάς», λέει, «δέχεται εμένα». Εάν δεν τον δεχθείς με αυτόν τον τρόπο, δεν έχεις ούτε μισθό. Ο Αβραάμ δέχθηκε περαστικούς οδοιπόρους, όπως νόμιζε, και δεν ανέθεσε στους υπηρέτες του να ετοιμάσουν τα πάντα για την υποδοχή τους, αλλά το μεγαλύτερο μέρος της διακονίας το εκτέλεσε ο ίδιος αυτοπροσώπως, και διέταξε τη γυναίκα του να ζυμώσει το αλεύρι, μολονότι διέθετε τριακόσιους δεκαοκτώ οικιακούς δούλους, μεταξύ των οποίων ήταν επόμενο να υπάρχουν και υπηρέτριες· αλλά ο ίδιος ήθελε να λάβει τον μισθό μαζί με τη σύζυγό του, όχι μόνο για τη δαπάνη, αλλά και για την ίδια τη διακονία.

Αυτός ο κόκκος του σιναπιού, αφού συντρίφθηκε πάνω στο ξύλο και έγινε ζύμη από την πάντεχνη και αθάνατη Σοφία, αναμείχθηκε σε τρία σάτα αλεύρου, δηλαδή σε ψυχή, σώμα και πνεύμα, και ζύμωσε ολόκληρη την ανθρωπότητα σε μία πίστη. Την εικόνα αυτού του μυστηρίου ο Αβραάμ και η σύζυγός του Σάρρα, οι οποίοι κατοικούσαν στη σκηνή κάτω από τη δρυ της Μαμβρή, την απεικόνισαν με τα ίδια τους τα χέρια. Διότι αναγκαζόμαστε, αγαπητοί, να κάνουμε μια παρέκβαση στον λόγο μας: το ποιος είναι ο Αβραάμ, ποια η Σάρρα, ποια η δρυς, ποια η σκηνή, ή τι είναι οι εγκρυφίες, και γιατί εκεί αναφέρονται τρία μέτρα σιμιγδαλιού και εδώ αλεύρου, είναι αναγκαίο να τα εξετάσουμε με ακρίβεια. Ποιος άραγε να είναι ο Αβραάμ; Ερμηνεύεται: πατέρας εκλεκτός πλήθους.

Γʹ. Γι' αυτόν τον λόγο θαυμάζουμε και τον Αβραάμ, όχι μόνο επειδή θυσίασε μοσχάρι, ούτε επειδή ζύμωσε αλεύρι, αλλά επειδή με πολλή χαρά και ταπεινοφροσύνη υποδεχόταν τους ξένους, τρέχοντας να τους προϋπαντήσει, περιποιούμενος αυτούς, αποκαλώντας τους κυρίους και θεωρώντας ότι είχε βρει θησαυρό από αμέτρητα αγαθά, αν τυχόν έβλεπε να περνά κάποιος ξένος. Διότι έτσι η ελεημοσύνη γίνεται διπλή, όταν και προσφέρουμε, και αυτό που προσφέρουμε το δίνουμε με προθυμία. Διότι, όπως λέει η Γραφή, τον πρόσχαρο δότη αγαπά ο Θεός. Επειδή, ακόμη κι αν προσφέρεις μύρια τάλαντα με αλαζονεία, έπαρση και κενοδοξία, τα έχεις χάσει όλα· όπως ακριβώς εκείνος ο Φαρισαίος, ο οποίος, ενώ προσέφερε το δέκατο από τα υπάρχοντά του, επειδή μεγαλοφρονούσε και υπερηφανευόταν, κατέβηκε από τον ναό έχοντάς τα χάσει όλα. Δεν συνέβαινε όμως το ίδιο στην εποχή των Αποστόλων· αντίθετα, χαίροντας, αγαλλιώντας και νομίζοντας ότι αποκομίζουν το μεγαλύτερο κέρδος, προσέφεραν με αυτόν τον τρόπο τα χρήματά τους, και το θεωρούσαν μεγάλο καλό, εάν οι Απόστολοι καταδέχονταν να τα λάβουν. Και όπως ακριβώς κάποιοι που προσκαλούνται να αναλάβουν μεγάλα αξιώματα και πρόκειται να κατοικήσουν στις πιο λαμπρές και βασιλικές πόλεις, μετατρέποντας οριστικά όλη τους την περιουσία σε χρήμα, μετοικούν με αυτόν τον τρόπο· έτσι ακριβώς έπρατταν και εκείνοι οι άνθρωποι τότε, έχοντας κληθεί στον ουρανό, στην άνω μητρόπολη και στην εκεί βασιλεία. Διότι, επειδή γνώριζαν ότι εκείνη είναι όντως η πατρίδα τους, αφού ρευστοποίησαν την περιουσία τους, την έστελναν εκ των προτέρων εκεί μέσω των χεριών των Αποστόλων.

Ποιος όμως είναι αυτός; Εάν κατανοούσαν πλήρως τη φύση του πλούτου, ότι είναι κάτι το αβέβαιο και άπιστο, γι' αυτό τον λόγο πρόσθεσε: «Να μην ελπίζουν στην αβεβαιότητα του πλούτου». Πλούσιος δεν είναι αυτός που κατέχει πολλά, αλλά αυτός που προσφέρει πολλά· πλούσιος ήταν ο Αβραάμ, αλλά όχι φιλάργυρος· διότι δεν εποφθαλμιούσε την οικία του ενός, ούτε περιεργαζόταν την περιουσία του άλλου, αλλά βγαίνοντας έξω ερευνούσε μήπως υπάρχει κάπου κάποιος ξένος, μήπως κάποιος φτωχός, ώστε να ανακουφίσει τη φτώχεια, ώστε να περιποιηθεί τον οδοιπόρο. Δεν κάλυπτε την οροφή με χρυσό, αλλά, αφού έστησε τη σκηνή του κοντά σε εκείνη τη δρυ, αρκούνταν στη σκιά των φύλλων· και τόσο λαμπρό ήταν το κατάλυμά του, ώστε ούτε οι άγγελοι δεν ντράπηκαν να διαμείνουν κοντά του· διότι δεν αναζητούσαν τη λαμπρότητα της κατοικίας, αλλά την αρετή της ψυχής.

Αυτόν, λοιπόν, ας μιμηθούμε και εμείς, αγαπητοί, και ας διαθέτουμε τα υπάρχοντά μας σε αυτούς που έχουν ανάγκη. Αυτοσχέδιο ήταν εκείνο το κατάλυμα, αλλά ήταν λαμπρότερο από τις βασιλικές αυλές. Κανένας βασιλιάς ποτέ δεν υποδέχθηκε αγγέλους, αυτός όμως που καθόταν κάτω από εκείνη τη βελανιδιά και είχε στήσει καλύβα, αξιώθηκε αυτής της τιμής, έχοντας τιμηθεί όχι εξαιτίας της ευτέλειας της κατοικίας του, αλλά απολαμβάνοντας αυτή τη δωρεά χάρη στην πολυτέλεια της ψυχής του και στον πλούτο που βρισκόταν αποθησαυρισμένος μέσα σε αυτήν. Και εμείς, επομένως, ας μην καλλωπίζουμε τις κατοικίες μας, αλλά πριν από την κατοικία ας καλλωπίζουμε την ψυχή μας.

Αλλά ελάτε να παρουσιάσουμε εκείνη την παράδοξη και θαυμαστή ιστορία, ώστε, φωτιζόμενοι από αυτήν, να καθαρθούμε στην ψυχή και στο σώμα. Διότι έτσι πιστεύω και πείθομαι μιλώντας για αυτά τα μεγαλεία. Και: «Εμφανίστηκε», λέει, «ο Θεός στον Αβραάμ κοντά στη βελανιδιά του Μαμβρή, ενώ εκείνος καθόταν στη θύρα της σκηνής του». Και όταν τους είδε, «προσκύνησε έως τη γη. Και είπε: Κύριε, αν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, μην προσπεράσεις τον δούλο σου. Ας φέρουν λίγο νερό και ας νίψουν τα πόδια σας, και ξεκουραστείτε κάτω από το δέντρο. Και θα φέρω ψωμί, και θα φάτε, και μετά από αυτό θα συνεχίσετε τον δρόμο σας, μια και περάσατε από τον δούλο σας. Και εκείνοι είπαν: Ας γίνει έτσι, όπως είπες». Διότι ο άνδρας ήταν φιλόξενος και δεχόμενος πολλούς, τους περιποιούνταν.

Ο Αβραάμ φιλοξένησε τους αγγέλους, αλλά ανώτερος από αυτόν αναδείχθηκε ο Ιωάννης. Διότι ο πρεσβύτατος έστησε τη σκηνή του κάτω από τη βελανιδιά και διέμενε εκεί, αυτός όμως τώρα, κατοικώντας σε αυτήν εδώ την Κωνσταντινούπολη για τη σωτηρία όλων των λαών, έδινε στον καθένα πλουσιοπάροχα όσα είχε ανάγκη, τροφή, ένδυμα, και επιπλέον τον θείο λόγο της ευσέβειας. Εκεί ο ένθεος ανακούφιζε τους διαβάτες, ενώ εδώ ο θεσπέσιος όσους βρίσκονται τριγύρω και όσους έρχονται από μακριά. Εκείνος οδήγησε τον Ισαάκ προς θυσία στον Θεό των συμπάντων, ενώ αυτός θυσιάζει και τον ίδιο του τον εαυτό πνευματικά. Διότι αυτός είναι καθοδηγητής των περάτων της γης, ως σοφός στα θεία.

Αλλ' επειδή πολλές φορές παρατήρησα ότι το κοινόβιο έχει διάφορους νεόφυτους ανθρώπους που δεν γνωρίζουν ακόμη τι είναι ο μοναχός, και παιδιά που δεν διακρίνουν το δεξί από το αριστερό, θεώρησα ότι είναι καλό, και μάλλον προς τιμήν των πατέρων και αδελφών που μας επισκέπτονται, την μεν ώρα της συνάξεως να συγκεντρώνονται μαζί μας, μετά την προσευχή δε να μεταβαίνουν σε κατάλληλο και ήσυχο τόπο για να φάνε και να αναπαυθούν, ενώ εγώ θα τους υπηρετώ, όπως ακριβώς υπηρέτησε ο Αβραάμ τον Κύριο κατ' ιδίαν κάτω από τη δρυ.» Ακούγοντας αυτά, ο πρεσβύτερος Διονύσιος πείσθηκε, επειδή γνώριζε ότι αυτός έπραττε τα πάντα κατά Θεόν.