Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 18:6

Διότι έτσι είναι γεγραμμένο, ότι: «Σηκώνοντας τα μάτια του είδε, και ιδού, τρεις άνδρες στάθηκαν από πάνω του», και όχι μπροστά του. Μακ. Δεν του είχε φανερωθεί ακόμη ότι οι μεν ήταν άγγελοι, ο δε Θεός. Ορθ. Έως τότε λοιπόν τους υποδέχθηκε ισότιμα: «Διότι έσπευσε ο Αβραάμ στη σκηνή προς τη Σάρρα, και της είπε: Σπεύσε και ζύμωσε τρία μέτρα σιμιγδάλι, και φτιάξε εγκρυφίες. Και έτρεξε ο Αβραάμ στα βόδια, και πήρε ένα μοσχάρι τρυφερό και καλό, και το έδωσε στον υπηρέτη του, και εκείνος βιάστηκε να το ετοιμάσει· πήρε έπειτα βούτυρο, και γάλα, και το μοσχάρι που ετοίμασε, και τους τα παρέθεσε, και έφαγαν. Και ο ίδιος στεκόταν δίπλα τους κάτω από το δέντρο». Είναι γεγραμμένο αυτό ή όχι; Μακ. Ναι. Ορθ. Και οι άγγελοι συνέτρωγαν με τον Θεό. Μακ. Οπτασία ήταν· ότι δε ήταν άγγελοι, πες τα επόμενα, και θα το βρεις.

Διότι τα ονόματα των μέτρων είναι τα εξής: λεθέκ, γόμορ, βάθος, σάτον, μόδιος, κάβος, χοίνιξ, υφή [σιμιγδαλιού], δραξ αλεύρου, αρτάβη, τρία μέτρα σιμιγδαλιού, τρία κανά χονδριτών, νέβελ οίνου, κόλλαθον, αλάβαστρον μύρου, καμψάκης ύδατος, κοτύλη ελαίου, κύαθος, μετρητής οίνου, μετρητής ελαίου, τρυβλίον, ξέστης, αμφορεύς, απόρρυμα, σαβιθά, ιν, χους, χρυσή στάμνος στην οποία φυλασσόταν το μάννα, μάρης, κύπρος, κογγιάριον.

Τρία μέτρα σιμιγδαλιού, τα οποία ο Αβραάμ πρόσταξε τη Σάρρα να ετοιμάσει για τους αγγέλους, και από τα οποία μέτρα έδωσε εντολή να παρασκευαστεί εγκρυφίας άρτος. Το καθένα δε από αυτά τα μέτρα χωρούσε ένα γόμορ. Το δε γόμορ ήταν το ένα δέκατο του μεγάλου μέτρου, δηλαδή της αρτάβης, το οποίο ισοδυναμεί με επτά ξέστες και ένα πέμπτο.

Τρία μέτρα είναι το μικρό γομόρ, το οποίο ισούται με έξι ξέστες· ώστε να είναι το ένα δέκατο της αρτάβης. Τρία μέτρα σιμιγδαλιού. Το καθένα από αυτά τα τρία μέτρα χωρούσε ένα γομόρ. Και το γομόρ ήταν το ένα δέκατο του μεγάλου μέτρου, δηλαδή της αρτάβης· πράγμα που ισοδυναμεί με επτά ξέστες και ένα πέμπτο· ώστε αυτό να είναι το μέτρο του γομόρ. Υπήρχαν πάλι τρία μέτρα, τα οποία αποτελούνταν από δύο ξέστες· και γίνονται δεκαπέντε. Και το μέτρο, λοιπόν, έχει αυτόν τον τρόπο.

Του αγίου Επιφανίου περί μέτρων και σταθμών. Ο κόρος σίτου είναι τριάντα μόδια, και ονομάζεται χωρ· λέγεται δε χωρ με βάση την έννοια των βουνών, διότι οι βουνοί ονομάζονται χωρίες. Ο μέδιμνος είναι πέντε μόδια, έτσι ώστε τα τέσσερα μόδια να αντιστοιχούν σε είκοσι δύο ξέστες. Το φακέλ κριθής είναι δεκαπέντε μόδια, το οποίο ονομάζεται έπαρμα. Ο κάδος ελαίου είναι πενήντα ξέστες· και αυτό προέρχεται από την εργασία του ελαιοτριβέα. Το βάτο είναι σωρευμένα (κουμουλάτα) μόδια έτσι ώστε να αποτελούν ένα μόδιο· για τα υγρά δε ισούται με πενήντα ξέστες. Η αρτάβη είναι εβδομήντα δύο ξέστες. Είναι ένα τέλειο μέτρο. Τρία μέτρα σιμιγδαλιού. Το κάθε μέτρο περιείχε ένα γόμορο· το δε γόμορο είναι το ένα δέκατο του μεγάλου μέτρου της αρτάβης, δηλαδή ισούται με επτά και ένα πέμπτο ξέστες. Τρία κάνιστρα χονδρίτη ή χόνδρου· τα κάνιστρα τα ονομάζει κανισκέλια. Ο δε χονδρίτης είναι είδος σιταριού που κόβεται στα δύο.

Η χοίνιξ και το οϊφί είναι το ίδιο· είναι δε μέτρο δύο και μισού ξεστών και ενός ποστημορίου, το οποίο αντιστοιχεί στο μέτρο δύο δρακών της χειρός. Η αρτάβη είναι πλήρες μέτρο εβδομήντα δύο ξεστών. Τρία μέτρα σεμιδάλεως. Κάθε μέτρο περιείχε ένα γόμορ· το δε γόμορ είναι το ένα δέκατο του μεγάλου μέτρου της αρτάβης, δηλαδή επτά και ενός πέμπτου ξεστών. Τρία κάνα χονδριτού. Τα κάνα τα ονομάζει κανισκέλια. Ο δε χονδρίτης είναι είδος σίτου που τέμνεται στα δύο. Το νέβελ οίνου είναι μέτρο εκατόν πενήντα ξεστών, το «ομυεί» (έτσι αναφέρεται) υγρού είναι τρία σάτα. Η κοτύλη αποτελεί το ήμισυ του ξέστου· εξαιτίας αυτού, όσοι πωλούν οίνο ή έλαιο ονομάζονται κοτυλιστές.

Διότι τα ονόματα των μέτρων είναι τα εξής: λεθέκ, γομόρ, βάδος, σάτον, μόδιος, κάβος, χοίνιξ, οιφεί σεμιδάλεως, δραξ αλεύρου, αρτάβη, τρία μέτρα σεμιδάλεως, τρία κάνιστρα χονδριτών, νέβελ οίνου, κόλλαθον, αλάβαστρον μύρου, καμψάκης ύδατος, κοτύλη ελαίου, κύαθος, μετρητής οίνου, μετρητής ελαίου, τρυβλίον, ξέστης, αμφορεύς, απόρρυμα, σαφιθά, ιν, χους, χρυσή στάμνος στην οποία φυλασσόταν το μάννα, μάρης, κύπρος, κογγιάριον. † Ο κόρος έχει ληφθεί από την εβραϊκή διάλεκτο, και ονομάζεται χορ. Ισοδυναμεί δε με τριάντα μοδίους. Λέγεται δε χορ από την έννοια του βουνού· διότι «χαρία» ονομάζεται το βουνό. Επειδή, όταν οι τριάντα μόδιοι συσσωρευτούν σαν βουνό, αποτελούν το φορτίο μιας καμήλας. Το δε λεθέκ, όπως αναφέρεται στον προφήτη Ωσηέ, ότι «μίσθωσα για τον εαυτό μου ένα λεθέκ κριθάρι» —ενώ σε άλλα αντίγραφα αναφέρεται «ένα γομόρ κριθάρι»— είναι το ίδιο πράγμα, διότι και τα δύο υποδηλώνουν δεκαπέντε μοδίους. Ονομάστηκε δε λεθέκ σύμφωνα με την εβραϊκή γλώσσα, το οποίο σημαίνει «ανύψωση» (έπαρμα), από το γεγονός ότι μπορεί ένας νέος να σηκώσει τους δεκαπέντε μοδίους και να τους φορτώσει σε έναν όνο. Η ίδια αυτή ποσότητα των δεκαπέντε μοδίων ονομάζεται και μέγα γομόρ, το οποίο προέρχεται από την εβραϊκή λέξη γομόρ.

Το ίδιο μέτρο έχει και ο μετρητής, των εβδομήντα δύο ξεστών, σύμφωνα με το άγιο μέτρο. Τρία μέτρα σιμιγδαλιού, τα οποία ο Αβραάμ πρόσταξε τη Σάρρα να ετοιμάσει για τους αγγέλους, από τα οποία τρία μέτρα έδωσε εντολή να παρασκευαστεί εγκρυφίας άρτος.

Και άλλη φορά του είπε, όταν εμφανίστηκε με ανθρώπινο σχήμα: «Δεν θα είναι πλέον το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου, διότι αναδείχθηκες ισχυρός με τον Θεό και δυνατός με τους ανθρώπους». Τότε «ονόμασε και τον τόπο εκείνο Είδος Θεού, λέγοντας: διότι είδα Θεό πρόσωπο με πρόσωπο, και σώθηκε η ψυχή μου». Και ο Μωυσής επίσης ικέτευσε τον Θεό που του παρείχε τις αποκαλύψεις, λέγοντας: «Αν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, φανέρωσέ μου τον εαυτό σου, για να σε δω καθαρά». Και Εκείνος του αποκρίθηκε λέγοντας: «Και αυτόν τον λόγο που είπες θα τον εκπληρώσω· διότι βρήκες χάρη ενώπιόν μου». Αλλά και ο Ιεζεκιήλ είδε «Εκείνον που κάθεται επί των Χερουβίμ», «σαν όραμα ανθρώπου», «από την οσφύ του και κάτω φωτιά, και από την οσφύ του και πάνω σαν όραμα λαμπερού ήλεκτρου». Από όλα αυτά μαθαίνουμε ότι οι οπτασίες δεν υπήρξαν όμοιες για τα προαναφερθέντα πρόσωπα, αλλά διαφορετικές. Διότι στον μεν Μωυσή ειπώθηκε: «Δεν θα μπορέσεις να δεις το πρόσωπό μου· διότι δεν μπορεί να δει άνθρωπος το πρόσωπό μου και να ζήσει»· επειδή το πρόσωπο του Θεού Λόγου και η θεότητα του Μονογενούς Υιού του Θεού δεν θα μπορούσε ποτέ να γίνει καταληπτή από τη θνητή φύση. Και στον Ιεζεκιήλ εξάλλου η δόξα του Λόγου γινόταν ορατή μέσω αινιγμάτων· στον Αβραάμ όμως οράθηκε έχοντας λάβει μορφή ανθρώπου, ώστε και «κάτω από τη δρυ» να βρεθεί, και «τα πόδια του να νιφθούν» και να συμμετάσχει σε τραπέζι.

Κεφάλαιο Δ΄. Φιλόξενοι μεταξύ σας, χωρίς γογγυσμούς. Εάν τον δέχεσαι σαν τον Χριστό, να μην γογγύζεις καθόλου ούτε να ντρέπεσαι, αλλά μάλλον να σεμνύνεσαι για αυτήν την πράξη. Εάν όμως δεν τον δέχεσαι σαν τον Χριστό, να μην τον δεχθείς καθόλου. Διότι λέγει: «Εκείνος που δέχεται εσάς, δέχεται εμένα». Εάν δεν φιλοξενείς με αυτόν τον τρόπο, δεν έχεις ούτε μισθό. Ο Αβραάμ υποδέχθηκε ανθρώπους περαστικούς οδοιπόρους, όπως νόμιζε· και δεν τα ανέθεσε όλα στους υπηρέτες του, αλλά έδωσε εντολή και στη γυναίκα του να ζυμώσει το αλεύρι, μολονότι είχε τριακόσιους δεκαοκτώ υπηρέτες γεννημένους στο σπίτι του.

Τι σημαίνει όμως αυτό που είπε ο προφήτης: «Σπεύσε»; Άραγε πεινούσε τόσο πολύ, ώστε να απαιτείται βιασύνη; Όχι βέβαια, αλλά υποδεικνύει την προθυμία, την ιλαρότητα και τη θέρμη της αγαθοεργίας, η οποία δεν πρέπει να γίνεται με λύπη ή από ανάγκη· διότι ο Θεός αγαπά αυτόν που δίνει με ιλαρότητα. Σπεύσε και ετοίμασε πρώτα για εμένα, και στο τέλος για τον εαυτό σου και τα παιδιά σου. Σπεύσε, όπως ο Αβραάμ κατά την επίσκεψη των αγγέλων έσπευσε στα βόδια, στο μοσχάρι, για να λάβει τον αμνό· και όπως η Σάρρα έσπευσε να ετοιμάσει τους εγκρυφίες άρτους, για να λάβει τον κρυμμένο άρτο στους ουρανούς. Σπεύσε και πρόσφερε στον Θεό τις θυσίες όπως ο Αβραάμ· όχι πρώτα για τον εαυτό σου και έπειτα για εμένα, όπως έπραξαν ο Κάιν, καθώς και ο Οφνί και ο Φινεές, οι γιοι του ιερέα Ηλί, οι οποίοι εξύβριζαν τον Θεό λαμβάνοντας πρώτοι αυτοί τις απαρχές των δώρων που προσφέρονταν στον Θεό. Εκείνη δε εκτέλεσε την παραγγελία με προθυμία. Και αυτός, αφού είδε τον πλούσιο εγκρυφία άρτο, τον δέχθηκε, μίλησε και γέμισε τον οίκο της με αγαθά. «Διότι δεν θα εξαντληθεί», είπε, «η χούφτα με το αλεύρι από το πιθάρι, και το λάδι από το λαγήνι, μέχρι την ημέρα που ο Κύριος θα ρίξει βροχή πάνω στη γη». Γιατί άραγε μέχρι τότε; Και ευλόγως. Διότι έπρεπε, όταν η νέα χάρη θα ερχόταν σαν βροχή, να λάβει τέλος ο παλαιός νόμος. Και η πράξη ακολούθησε τον λόγο. Βλέπεις πώς τρύγησαν τους καρπούς της φιλοξενίας οι αγαθές γυναίκες;

«Και έσπευσε ο Αβραάμ», λέει, «στη σκηνή». Όπως ακριβώς, όταν βιαζόταν να τους αναζητήσει, η θεία Γραφή φανέρωσε τη ζέση και την προθυμία του, λέγοντας, «Έτρεξε να τους συναντήσει», έτσι και τώρα, επειδή είδε τους άνδρες και κατόρθωσε αυτό που επιθυμούσε, ούτε έτσι σταματά την προθυμία του, αλλά επιδεικνύει πάλι πιο θερμό τον πόθο του, και δεν έγινε στη συνέχεια πιο ράθυμος επειδή πλέον είχε εξασφαλίσει τον σκοπό του. Αυτό ακριβώς παθαίνουμε συχνά εμείς, όπου στην αρχή μεν επιδεικνύουμε ενίοτε μεγάλη σπουδή· όταν όμως βρεθούμε μέσα στο ίδιο το έργο, δεν καταβάλλουμε τον ίδιο κόπο.

Αλλ’ ο δίκαιος δεν ενεργεί έτσι, αλλά πώς; Πάλι σπεύδει και επείγεται και τρέχει ο γέροντας στη σκηνή προς τη Σάρρα. Και της είπε: «Σπεύσε και ζύμωσε τρία μέτρα σιμιγδάλι». Παρατήρησε πώς καθιστά και τη Σάρρα κοινωνό στο θήραμα αυτό, και πώς την εκπαίδευσε να ζηλώνει την αρετή του. Διότι και εκείνην την παροτρύνει να μην προσέλθει στην εξυπηρέτηση της ανάγκης με ραθυμία, αλλά λέει: «Σπεύσε». Πετύχαμε μεγάλη πραγματεία, ας μην απολέσουμε τον θησαυρό, αλλά: «Σπεύσε, και ζύμωσε τρία μέτρα σιμιγδάλι». Επειδή, δηλαδή, γνώριζε το μέγεθος του κατορθώματος, επιθυμούσε να καταστήσει κοινωνό των μισθών και των ανταποδόσεων και εκείνην που είχε γίνει κοινωνός του βίου του. Διότι γιατί, πες μου, δεν το διέταξε αυτό σε καμία από τις υπηρέτριες, αλλά στη γυναίκα του που βρισκόταν σε προχωρημένη ηλικία; Καθώς τύγχανε να είναι ενενήντα ετών. Και η Σάρρα δεν αρνείται την προσταγή, αλλά συνεισφέρει και αυτή την ίδια προθυμία.

Διότι από αυτόν τον εξωτερικό στολισμό γεννιούνται μύρια κακά· και δεν αναφέρω καν τη φθορά της ψυχής, την αλαζονεία που πηγάζει από αυτόν, την περιφρόνηση προς τον πλησίον, την παραφροσύνη του φρονήματος, τη διαφθορά της ψυχής, το σμήνος των άτοπων ηδονών· αλλά ότι αυτός ο στολισμός μπορεί εύκολα να αρπαγεί και από κακουργίες υπηρετών, και από επιδρομές ληστών, και από επιβουλές συκοφαντών, και θα μπορούσε κανείς να βρει μύρια κακά και συνεχείς δυσαρέσκειες να πηγάζουν από αυτόν. Αλλά η Σάρρα δεν ήταν τέτοια· αντίθετα, κατείχε τον αληθινό στολισμό. Γι' αυτό και ήταν άξια του πατριάρχη, και όπως ακριβώς εκείνος βιάστηκε και έτρεξε στη σκηνή, έτσι και εκείνη με προθυμία εκπλήρωνε το πρόσταγμα και ζύμωνε τρία μέτρα σιμιγδάλι. Διότι, επειδή τρεις ήταν αυτοί που είχαν φτάσει, διέταξε να ζυμωθούν τρία μέτρα, ώστε να ετοιμαστούν γρηγορότερα τα ψωμιά. Και αφού έδωσε αυτή τη διαταγή, έτρεξε πάλι ο ίδιος στα βόδια. Ω, νεανικότητα του γέροντα! Ω, σθένος ψυχής! Τρέχει στα βόδια και δεν αφήνει κανέναν από τους υπηρέτες να πάει, δείχνοντας με όλα αυτά στους επισκέπτες με πόση χαρά γέμισε, και πόσο σπουδαίο πράγμα θεωρεί την παρουσία τους, και ότι νομίζει πως το γεγονός αυτό είναι θησαυρός. Και πήρε, λέει η Γραφή, ένα μοσχάρι τρυφερό και καλό. Ο ίδιος έκανε προσωπικά την επιλογή, και παίρνοντας το καλύτερο από όσα υπήρχαν, το δίνει στον υπηρέτη, προτρέποντας και εκείνον να μην καθυστερήσει, αλλά να επιδείξει μεγάλη προθυμία.

Μην λες, λοιπόν, ότι κάθε πλούτο τον δίνει Αυτός· διότι αποδείχθηκε ότι αυτός συγκεντρώνεται και από φόνους και από αρπαγές και από μύριες άλλες αφορμές. Αλλά πάλι ο λόγος μας περιστρέφεται γύρω από το προηγούμενο ζήτημα. Διότι, αν οι πλούσιοι δεν μας είναι σε τίποτα χρήσιμοι, γιατί έχουν δημιουργηθεί; Τι θα μπορούσαμε να πούμε, λοιπόν; Ότι δεν είναι χρήσιμοι αυτοί που κάνουν τους εαυτούς τους πλούσιους με αυτόν τον τρόπο, ενώ όσοι έγιναν πλούσιοι από τον Θεό είναι πάρα πολύ χρήσιμοι. Και μάθε το αυτό από τα ίδια τα έργα που πράττουν εκείνοι. Διότι και ο Αβραάμ κατείχε τον πλούτο για τους ξένους και για όλους όσοι είχαν ανάγκη. Διότι αυτός, όταν παρουσιάστηκαν τρεις άνθρωποι –όπως νόμιζε–, αφού έσφαξε ένα μοσχάρι, ζύμωσε τρία μέτρα σιμιγδάλι, και ενώ καθόταν στην πόρτα του το μεσημέρι, αναλογίσου με πόση αφθονία και προθυμία δαπανούσε τα υπάρχοντά του για όλους, προσφέροντας μαζί με τα υλικά αγαθά και την προσωπική του υπηρεσία, και μάλιστα σε τόσο προχωρημένο γήρας, όντας λιμάνι των ξένων και όσων βρίσκονταν σε ανάγκη, και μη θεωρώντας τίποτα ως δικό του απόκτημα, ούτε καν τον ίδιο του τον υιό. Διότι, όταν το πρόσταξε ο Θεός, προσέφερε ακόμη και αυτόν· μαζί δε με τον υιό του προσέφερε και τον εαυτό του και ολόκληρο το σπίτι του, όταν έσπευσε να διασώσει τον ανιψιό του. Και αυτά δεν τα έκανε για χάρη των χρημάτων, αλλά μόνο από φιλανθρωπία.

Αν τον δέχεσαι ως τον Χριστό, μην ντρέπεσαι καθόλου, αλλά μάλλον να σεμνύνεσαι για το έργο σου· αν όμως δεν τον δέχεσαι ως τον Χριστό, τότε να μην τον δεχθείς καθόλου. «Εκείνος που δέχεται εσάς», λέει, «δέχεται εμένα». Εάν δεν τον δεχθείς με αυτόν τον τρόπο, δεν έχεις ούτε μισθό. Ο Αβραάμ δέχθηκε περαστικούς οδοιπόρους, όπως νόμιζε, και δεν ανέθεσε στους υπηρέτες του να ετοιμάσουν τα πάντα για την υποδοχή τους, αλλά το μεγαλύτερο μέρος της διακονίας το εκτέλεσε ο ίδιος αυτοπροσώπως, και διέταξε τη γυναίκα του να ζυμώσει το αλεύρι, μολονότι διέθετε τριακόσιους δεκαοκτώ οικιακούς δούλους, μεταξύ των οποίων ήταν επόμενο να υπάρχουν και υπηρέτριες· αλλά ο ίδιος ήθελε να λάβει τον μισθό μαζί με τη σύζυγό του, όχι μόνο για τη δαπάνη, αλλά και για την ίδια τη διακονία.

Με αίμα υποδέχθηκαν τον Απόστολο. Εννοήσατε τι είπα; Διότι δεν του θυσίασαν χοίρους και πτηνά, αλλά έχυσαν το ίδιο τους το αίμα. Ω, τι υπερβολή φιλοξενίας! Άλλοι, εάν δώσουν δέκα οβολούς, δεν καταδέχονται καν να ταλαιπωρηθούν· εκείνοι όμως έχυσαν το αίμα τους και περιφρόνησαν την παρούσα ζωή. Ο φιλόξενος κατ' αυτόν τον τρόπο αποδεικνύεται, όχι όπως οι σημερινοί, που με βλοσυρό πρόσωπο και ανασηκώνοντας τα φρύδια, εάν δώσουν σε κάποιον φτωχό δέκα οβολούς, το κάνουν και αυτό μέσω του υπηρέτη. Εκείνοι όμως δεν έπρατταν έτσι, αλλά γίνονταν οι ίδιοι υπηρέτες. Έτσι ακριβώς και ο Αβραάμ και η Σάρρα· διότι και εκείνη ζύμωσε το αλεύρι, χωρίς τη μαλθακότητα των σημερινών γυναικών, η οποία με τα χρυσά κοσμήματα και τα μεταξωτά ενδύματα καθιστά τη φύση πιο τρυφηλή. Αντιθέτως, εκείνη εκτελεί έργα μυλωνούς· και της λέει ο σύζυγός της: Βιάσου και ζύμωσε τρία μέτρα σιμιγδάλι.

Αλλά οπωσδήποτε θα πεις: Δώσε και σε εμένα τον καρπό τόσων γνήσιων υιών. Άθλιε, και ταλαίπωρε, και ευτελέστατε, τα επίγεια ζητάς; Τον ουρανό σου δίνω, τη χορεία με τους αγγέλους, την αιώνια απόλαυση, και εσύ ζητάς φθαρτό θάνατο; Ζωή σου δίνω που δεν έχει τέλος. Μεγαλύτερη είναι η αμοιβή, πλουσιότερη η ανταπόδοση. Πρόσεξε με ακρίβεια αυτό που λέω, για να δεις την αντιστροφή των πραγμάτων. Διότι, όταν έπρεπε να επιδείξει φιλοξενία, τι λέει ο Αβραάμ στη γυναίκα του, τη Σάρρα; Βιάσου, και ζύμωσε τρία μέτρα σεμίδαλι.

Ας ακούσουν οι γυναίκες τα λεγόμενα. Βιάσου και ζύμωσε τρία μέτρα σιμιγδάλι. Διότι το ακροατήριό μας είναι κοινό, και το διδασκαλείο προσφέρεται και στα δύο φύλα. Ας ακούσουν οι γυναίκες τα λεγόμενα· ας ακούσουν και οι άνδρες, και ας τα μιμηθούν.

«Σπεύσε», λέει, «και ζύμωσε τρία μέτρα σεμιδαλιού»· και ο ίδιος έτρεξε προς την αγέλη των βοδιών. Μοιράζονται τον κόπο, για να μοιραστούν και τον στέφανο. Κοινά είναι τα του γάμου· ας είναι κοινά και τα της αρετής. Ως βοηθό σε έλαβα· γίνε μου βοηθός και στα υψηλότερα πράγματα· σπεύσε, σπεύσε. Επισπεύδει τη γυναίκα, για να μη ρίξει η καθυστέρηση τους ξένους σε δυσθυμία: Σπεύσε, και ζύμωσε τρία μέτρα σεμιδαλιού. Επίπονη η προσταγή, βαρύ το κέλευσμα: Ζύμωσε τρία μέτρα σεμιδαλιού.

Δεν είπε: «Τι είναι αυτό; Με αυτές τις ελπίδες σε παντρεύτηκα, για να με κάνεις μυλωνού και αρτοποιό, μια γυναίκα που έχει τόσο μεγάλο πλούτο; Τριακόσιους δεκαοκτώ δούλους έχεις, και δεν θέλησες να διατάξεις εκείνους, αλλά πιέζεις εμένα σε αυτήν τη διακονία;» Δεν είπε τίποτα τέτοιο, ούτε το σκέφτηκε· αλλά, επειδή ήταν σύζυγος του Αβραάμ, όχι μόνο κατά τη σωματική ένωση, αλλά και κατά την κοινωνία της αρετής, γι' αυτό της λέει, «Σπεύσε»· και εκείνη αναλαμβάνει αμέσως το πρόσταγμα με προθυμία, διότι γνώριζε τον άφθονο καρπό της φιλοξενίας.

«Βιάσου, ζύμωσε». Διότι γνώριζε την επιμέλεια της γυναίκας. Πού είναι οι σημερινές γυναίκες; Ας τις συγκρίνουμε με τη Σάρρα. Άραγε δέχονται τέτοιες προσταγές; Τέτοια έργα; Φανέρωσέ μου το χέρι της φιλόκοσμης γυναίκας, και το βλέπεις εξωτερικά μεν να είναι χρυσοστολισμένο, εσωτερικά δε να υφίσταται πολιορκία. Την πλεονεξία εις βάρος πόσων φτωχών, πες μου, βαστάζει το χέρι σου; Άπλωσέ μου το χέρι σου, δείξε το· με τι είναι ντυμένο; Με την πλεονεξία.

Δες τη Σάρρα, δες, η πλούσια ζύμωσε τρία μέτρα σιμιγδαλιού. Πόσος ήταν ο κόπος; Αλλά δεν αισθάνθηκε τον κόπο εξαιτίας της ελπίδας του καρπού και του κέρδους. Βιάσου, ζύμωσε τρία μέτρα σιμιγδαλιού. Τι κάνεις; Καλλωπίζεσαι, γυναίκα; Για να αρέσεις σε ποιον;

Διότι εγώ μεν θεραπεύω, προσφέροντας την υγεία μέσω του λόγου· εκείνοι δε αποδεικνύουν το πρόσκαιρο, το επισφαλές και το ευκαταφρόνητο του παρόντος βίου. Αλλά, αυτό που έλεγα για τον Αβραάμ (διότι δεν πρόκειται να λησμονήσω την υπόσχεσή μου), το «Σπεύσε και ζύμωσε», αυτά ας τα αποτυπώσει κάθε γυναίκα στη διάνοιά της, αυτά ας τα έχει κάθε άνδρας στη συνείδησή του.

Ζ΄. Αυτά τα λέγω, ώστε ούτε ο φτωχός να δακρύζει για τη φτώχεια του, ούτε ο πλούσιος να χαίρεται για τον πλούτο του. Είσαι εύπορος; Έχει χαθεί ο πλούτος, εάν δεν προσφέρεις στο μέσο τον πλούτο που αρμόζει. Βιάσου και ζύμωσε τρία μέτρα σιμιγδάλι. Έπειτα έτρεξε ο ίδιος στα βόδια και έθυσε ένα μοσχάρι. Έγινε δρομέας ο γέρων· διότι δεν είχε χαλαρώσει η ρώμη της σάρκας του, αλλά είχε ενδυναμωθεί η διάνοια της πνευματικής του φιλοσοφίας· η προθυμία νίκησε τη φύση. Ο κύριος τριακοσίων δέκα οκτώ υπηρετών, βαστάζοντας ένα μοσχάρι, δεν καταπονούνταν από το βάρος, αλλά αλάφραινε στη διάνοια χάρη στην προθυμία του.

Αυτός ο κόκκος του σιναπιού, αφού συντρίφθηκε πάνω στο ξύλο και έγινε ζύμη από την πάντεχνη και αθάνατη Σοφία, αναμείχθηκε σε τρία σάτα αλεύρου, δηλαδή σε ψυχή, σώμα και πνεύμα, και ζύμωσε ολόκληρη την ανθρωπότητα σε μία πίστη. Την εικόνα αυτού του μυστηρίου ο Αβραάμ και η σύζυγός του Σάρρα, οι οποίοι κατοικούσαν στη σκηνή κάτω από τη δρυ της Μαμβρή, την απεικόνισαν με τα ίδια τους τα χέρια. Διότι αναγκαζόμαστε, αγαπητοί, να κάνουμε μια παρέκβαση στον λόγο μας: το ποιος είναι ο Αβραάμ, ποια η Σάρρα, ποια η δρυς, ποια η σκηνή, ή τι είναι οι εγκρυφίες, και γιατί εκεί αναφέρονται τρία μέτρα σιμιγδαλιού και εδώ αλεύρου, είναι αναγκαίο να τα εξετάσουμε με ακρίβεια. Ποιος άραγε να είναι ο Αβραάμ; Ερμηνεύεται: πατέρας εκλεκτός πλήθους.

Και ποιος θα μπορούσε να είναι εκλεκτός πατέρας, αν όχι ο Θεός; Για τον οποίο λέγεται: «Σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος του, και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια του». Και τι σημαίνει η Σάρρα; Ερμηνεύεται ως άρχουσα και ηγεμονίδα. Ποια δε θα μπορούσε να είναι η άρχουσα και ηγεμονίδα μας, αν όχι βεβαίως η σοφία του Πατρός; Ή τι είναι η σκηνή κάτω από τη δρυ της Μαμβρή; Ασφαλώς η Εκκλησία που σκεπάζεται από τον σταυρό. Ο σταυρός παρομοιάζεται με τη δρυ, επειδή το ξύλο είναι ισχυρό και ανένδοτο. Τι είναι τα τρία μέτρα της σεμιδάλεως; Ασφαλώς είναι, καθώς προείπα, η ανθρωπότητα, η οποία συντίθεται από ψυχή, πνεύμα και σώμα. Διότι έτσι μας δίδαξε ο Απόστολος λέγοντας: «Ο δε Θεός ας διαφυλάξει το σώμα, την ψυχή και το πνεύμα σας». Λαμβάνει, λοιπόν, η σοφία του Θεού, η Σάρρα, η ηγεμονίδα ή άρχουσα, λαμβάνει σώμα, ψυχή και πνεύμα, και τα εγκρύπτει στο πυρ, δηλαδή καταυγάζοντάς τα με την άσβεστη θεότητα, και πλάθει τρεις εγκρυφίες, δηλαδή θέτει στο κρυπτό βάθος της σάρκας μας την ομολογία προς τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα.

Γʹ. Γι' αυτόν τον λόγο θαυμάζουμε και τον Αβραάμ, όχι μόνο επειδή θυσίασε μοσχάρι, ούτε επειδή ζύμωσε αλεύρι, αλλά επειδή με πολλή χαρά και ταπεινοφροσύνη υποδεχόταν τους ξένους, τρέχοντας να τους προϋπαντήσει, περιποιούμενος αυτούς, αποκαλώντας τους κυρίους και θεωρώντας ότι είχε βρει θησαυρό από αμέτρητα αγαθά, αν τυχόν έβλεπε να περνά κάποιος ξένος. Διότι έτσι η ελεημοσύνη γίνεται διπλή, όταν και προσφέρουμε, και αυτό που προσφέρουμε το δίνουμε με προθυμία. Διότι, όπως λέει η Γραφή, τον πρόσχαρο δότη αγαπά ο Θεός. Επειδή, ακόμη κι αν προσφέρεις μύρια τάλαντα με αλαζονεία, έπαρση και κενοδοξία, τα έχεις χάσει όλα· όπως ακριβώς εκείνος ο Φαρισαίος, ο οποίος, ενώ προσέφερε το δέκατο από τα υπάρχοντά του, επειδή μεγαλοφρονούσε και υπερηφανευόταν, κατέβηκε από τον ναό έχοντάς τα χάσει όλα. Δεν συνέβαινε όμως το ίδιο στην εποχή των Αποστόλων· αντίθετα, χαίροντας, αγαλλιώντας και νομίζοντας ότι αποκομίζουν το μεγαλύτερο κέρδος, προσέφεραν με αυτόν τον τρόπο τα χρήματά τους, και το θεωρούσαν μεγάλο καλό, εάν οι Απόστολοι καταδέχονταν να τα λάβουν. Και όπως ακριβώς κάποιοι που προσκαλούνται να αναλάβουν μεγάλα αξιώματα και πρόκειται να κατοικήσουν στις πιο λαμπρές και βασιλικές πόλεις, μετατρέποντας οριστικά όλη τους την περιουσία σε χρήμα, μετοικούν με αυτόν τον τρόπο· έτσι ακριβώς έπρατταν και εκείνοι οι άνθρωποι τότε, έχοντας κληθεί στον ουρανό, στην άνω μητρόπολη και στην εκεί βασιλεία. Διότι, επειδή γνώριζαν ότι εκείνη είναι όντως η πατρίδα τους, αφού ρευστοποίησαν την περιουσία τους, την έστελναν εκ των προτέρων εκεί μέσω των χεριών των Αποστόλων.

Ποιος όμως είναι αυτός; Εάν κατανοούσαν πλήρως τη φύση του πλούτου, ότι είναι κάτι το αβέβαιο και άπιστο, γι' αυτό τον λόγο πρόσθεσε: «Να μην ελπίζουν στην αβεβαιότητα του πλούτου». Πλούσιος δεν είναι αυτός που κατέχει πολλά, αλλά αυτός που προσφέρει πολλά· πλούσιος ήταν ο Αβραάμ, αλλά όχι φιλάργυρος· διότι δεν εποφθαλμιούσε την οικία του ενός, ούτε περιεργαζόταν την περιουσία του άλλου, αλλά βγαίνοντας έξω ερευνούσε μήπως υπάρχει κάπου κάποιος ξένος, μήπως κάποιος φτωχός, ώστε να ανακουφίσει τη φτώχεια, ώστε να περιποιηθεί τον οδοιπόρο. Δεν κάλυπτε την οροφή με χρυσό, αλλά, αφού έστησε τη σκηνή του κοντά σε εκείνη τη δρυ, αρκούνταν στη σκιά των φύλλων· και τόσο λαμπρό ήταν το κατάλυμά του, ώστε ούτε οι άγγελοι δεν ντράπηκαν να διαμείνουν κοντά του· διότι δεν αναζητούσαν τη λαμπρότητα της κατοικίας, αλλά την αρετή της ψυχής.

Αυτόν, λοιπόν, ας μιμηθούμε και εμείς, αγαπητοί, και ας διαθέτουμε τα υπάρχοντά μας σε αυτούς που έχουν ανάγκη. Αυτοσχέδιο ήταν εκείνο το κατάλυμα, αλλά ήταν λαμπρότερο από τις βασιλικές αυλές. Κανένας βασιλιάς ποτέ δεν υποδέχθηκε αγγέλους, αυτός όμως που καθόταν κάτω από εκείνη τη βελανιδιά και είχε στήσει καλύβα, αξιώθηκε αυτής της τιμής, έχοντας τιμηθεί όχι εξαιτίας της ευτέλειας της κατοικίας του, αλλά απολαμβάνοντας αυτή τη δωρεά χάρη στην πολυτέλεια της ψυχής του και στον πλούτο που βρισκόταν αποθησαυρισμένος μέσα σε αυτήν. Και εμείς, επομένως, ας μην καλλωπίζουμε τις κατοικίες μας, αλλά πριν από την κατοικία ας καλλωπίζουμε την ψυχή μας.

Και δεν είπε κάτι τέτοιο: «Με αυτές τις ελπίδες έλαβα αυτόν τον κλήρο, για να με κάνεις μυλωνού και αρτοποιό, εμένα που έχω τόσο μεγάλο πλούτο; Τριακόσιους δεκαοκτώ δούλους έχεις, και δεν πήγες να δώσεις προσταγή σε εκείνους, αλλά εμένα υποβάλλεις σε αυτήν την υπηρεσία;» Αντιθέτως, ακούει το «Βιάσου», και αναλαμβάνει με προθυμία το πρόσταγμα. Πού είναι οι σημερινές γυναίκες; Άραγε δέχονται τέτοια προστάγματα; Δείξε μου το χέρι της, και θα το δεις εξωτερικά να είναι καταστόλιστο με χρυσό, ενώ εσωτερικά να βρίσκεται υπό πολιορκία.

Την πλεονεξία εις βάρος πόσων φτωχών βαστάζει το χέρι σου; Βγάλε έξω το χέρι σου, δείξε μου τι έχει ντυθεί· πλεονεξία. Βγάλε έξω το χέρι της Σάρρας, τι έχει ντυθεί; Φιλοξενία, ελεημοσύνη, αγάπη, φιλοπτωχία. Βιάσου και ζύμωσε τρία μέτρα σιμιγδάλι.

Η Κανά ερμηνεύεται ως κτίση του Θεού· και κτίση του Θεού είναι ολόκληρος ο κόσμος. Εδώ τελεί τους πνευματικούς γάμους, έρχεται στην Κανά της Γαλιλαίας και παρευρίσκεται εκεί όλος ο χορός των αγίων· προσφέρουν στον νυμφίο τα δώρα, ο καθένας ανάλογα με τη δική του δύναμη, όπως σε γάμο: ο Αβραάμ το μοσχάρι, η γυναίκα του η Σάρρα τους εγκρυφίες, ο Ισαάκ τα ξύλα, ο Ιακώβ τα ερίφια, ο Ιωσήφ σιτοδοτεί, ο Μωυσής λαμπαδουχεί, ο Ησαΐας ψάλλει και ο Δαβίδ χορεύει. Και επειδή έπρεπε να παρευρίσκονται και άγιες γυναίκες σε έναν τέτοιο γάμο και να ψάλλουν και εκείνες, έρχεται η Εσθήρ, η Ιουδίθ στολίζεται και καλλωπίζεται· και η Μαρία, η αδελφή του Μωυσή, παίρνει το τύμπανο και λέει: Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι ένδοξα έχει δοξαστεί.

Ο Αβραάμ, ο μέγας πατριάρχης, αναβιβάζοντας τον Ισαάκ για ολοκαύτωμα, αυτόν που προήλθε από την επαγγελία και στον οποίο δόθηκαν οι επαγγελίες, προανήγγειλε σαφώς τη σφαγή του Δεσπότη. Διότι ο μεν Ισαάκ χαρίζεται από τον Θεό ζωντανός στον πατέρα του· ενώ ένας αμνός, πιασμένος από τα κέρατα στο φυτό Σαβέκ, έγινε το σφάγιο· και αυτό το διπλό μυστήριο, του κριού και του Ισαάκ, γίνεται αληθινός τύπος του Χριστού, του Θεού μας. Διότι Αυτός είναι διπλός και σύνθετος, όντας ο Ίδιος και Θεός και άνθρωπος, και καθόσον μεν είναι κατά φύση Υιός του Θεού και Θεός, παρέμεινε απαθής· καθόσον δε ο Ίδιος έγινε άνθρωπος υπέρ τον άνθρωπο, προσέφερε τον εαυτό Του υπέρ του κόσμου ως άμωμο ιερείο στον Πατέρα πάνω στο φυτό Σαβέκ, δηλαδή στο ξύλο της αφέσεως. Διότι το «Σαβέκ» ερμηνεύεται άφεση. Τι άραγε σημαίνουν τα τρία μέτρα σιμιγδαλιού που έγιναν εγκρυφίας άρτος; Δεν υπονοούν σαφώς την τριήμερη ταφή του Άρτου της ζωής;

Επομένως, κανείς δεν μπορεί εύλογα να ισχυριστεί ότι «δεν μπορώ να ελεήσω». Ο καθένας μπορεί ανάλογα με τις δυνάμεις του, αρκεί μόνο να φροντίσει, το καλό που κάνει, να το κάνει με επίγνωση, και την ελεημοσύνη και τη φιλοξενία να τις προσφέρει έτσι, κάνοντας τα πάντα αυτοπροσώπως, ώστε μέσα από αυτήν την πράξη να αγιάζεται εξολοκλήρου ο ίδιος. Ώστε, έστω κι αν δίνεις σε φτωχούς, να μην απαξιώσεις να δώσεις με τα ίδια σου τα χέρια. Διότι δεν δίνεις στον φτωχό, αλλά στον Χριστό. Ποιος λοιπόν είναι τόσο άθλιος, ώστε να απαξιώσει να απλώσει το χέρι του στον Χριστό; Πόσους υπηρέτες είχε ο Αβραάμ; Πόσες υπηρέτριες είχε η Σάρρα; Όμως οι ίδιοι εκπλήρωναν αυτοπροσώπως κάθε διακονία προς τους ξένους με υπερβάλλουσα προθυμία. Και ο μεν έτρεχε στα βόδια για να φέρει μοσχάρι, η δε ζύμωνε η ίδια, και επιδεικνύοντας τη μέγιστη επιμέλεια, περιποιούνταν τους ξένους σαν να είχαν σταλεί από το πρόσωπο του Θεού. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο αξιώθηκαν να υποδεχθούν τον ίδιο τον Θεό.

Επειδή λοιπόν τους είδε να δέχονται, πρώτα έτρεξε προς τη σκηνή, λέγοντας στη Σάρρα: «Βιάσου και ζύμωσε τρία μέτρα σιμιγδάλι». Βιάσου, για να πιαστεί από εμάς το θήραμα. Βιάσου, για να μην το χάσουμε. Βιάσου, «ζύμωσε τρία μέτρα σιμιγδάλι», ισάριθμα με τους προσκεκλημένους. Ο ίδιος δε τρέχει στο κοπάδι με τα βόδια, κάνοντας τα πάντα με τρέξιμο, προθυμία και πάρα πολλή πίστη, και «πήρε ένα μοσχαράκι τρυφερό και καλό», και παίρνοντας «βούτυρο και γάλα και το μοσχαράκι που ετοίμασε, τους τα προσέφερε».

Η σημασία, δε, του ονόματος της Σάρρας είναι προφανής· διότι ερμηνεύεται ως άρχουσα, ηγεμονίδα και βασίλισσα, πράγμα που φανερώνει ότι οι υπήκοοί της επέλεξαν την εκούσια υποταγή εξαιτίας του χαρακτήρα της. Τα τρία μέτρα του σιμιγδαλιού, από τα οποία προέρχονται οι άζυμοι εγκρυφίες, με τους οποίους τρέφεται η τριάδα του τριμερούς της ψυχής, αποτελούν την πλέον αγνή προσφορά προς τον Θεό μέσω κρυφών διαλογισμών και έργων· διότι διαφεύγουν από τους πολλούς όσα είναι καθαρά από την έπαρση (το φούσκωμα) της δυσώδους, παλαιάς κακίας. Ο απαλός μόσχος, πάλι, συμβολίζει τον σώφρονα βίο, τη θυσία που είναι ευπρόσδεκτη πάνω από κάθε αγνότητα, και επιπλέον το να είναι μεν κανείς προετοιμασμένος για εγκαρτέρηση και για την πάταξη του αντιπάλου, αλλά ταυτόχρονα να μετριοφρονεί και να θεωρεί το ισχυρό ως απαλό. Το βούτυρο υποδηλώνει τις πλέον ακμαίες και πλούσιες από τις αρετές, ενώ το γάλα εκείνες που γεννιούνται αμέσως μετά τις πρώτες, και τα δύο μαζί φανερώνουν το εντελώς γόνιμο, θρεπτικό και παχυντικό στοιχείο του αγαθού.

Ο Αβραάμ φιλοξένησε τους αγγέλους, αλλά ανώτερος από αυτόν αναδείχθηκε ο Ιωάννης. Διότι ο πρεσβύτατος έστησε τη σκηνή του κάτω από τη βελανιδιά και διέμενε εκεί, αυτός όμως τώρα, κατοικώντας σε αυτήν εδώ την Κωνσταντινούπολη για τη σωτηρία όλων των λαών, έδινε στον καθένα πλουσιοπάροχα όσα είχε ανάγκη, τροφή, ένδυμα, και επιπλέον τον θείο λόγο της ευσέβειας. Εκεί ο ένθεος ανακούφιζε τους διαβάτες, ενώ εδώ ο θεσπέσιος όσους βρίσκονται τριγύρω και όσους έρχονται από μακριά. Εκείνος οδήγησε τον Ισαάκ προς θυσία στον Θεό των συμπάντων, ενώ αυτός θυσιάζει και τον ίδιο του τον εαυτό πνευματικά. Διότι αυτός είναι καθοδηγητής των περάτων της γης, ως σοφός στα θεία.

Αλλ' επειδή πολλές φορές παρατήρησα ότι το κοινόβιο έχει διάφορους νεόφυτους ανθρώπους που δεν γνωρίζουν ακόμη τι είναι ο μοναχός, και παιδιά που δεν διακρίνουν το δεξί από το αριστερό, θεώρησα ότι είναι καλό, και μάλλον προς τιμήν των πατέρων και αδελφών που μας επισκέπτονται, την μεν ώρα της συνάξεως να συγκεντρώνονται μαζί μας, μετά την προσευχή δε να μεταβαίνουν σε κατάλληλο και ήσυχο τόπο για να φάνε και να αναπαυθούν, ενώ εγώ θα τους υπηρετώ, όπως ακριβώς υπηρέτησε ο Αβραάμ τον Κύριο κατ' ιδίαν κάτω από τη δρυ.» Ακούγοντας αυτά, ο πρεσβύτερος Διονύσιος πείσθηκε, επειδή γνώριζε ότι αυτός έπραττε τα πάντα κατά Θεόν.