Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 18:7

Διότι έτσι είναι γεγραμμένο, ότι: «Σηκώνοντας τα μάτια του είδε, και ιδού, τρεις άνδρες στάθηκαν από πάνω του», και όχι μπροστά του. Μακ. Δεν του είχε φανερωθεί ακόμη ότι οι μεν ήταν άγγελοι, ο δε Θεός. Ορθ. Έως τότε λοιπόν τους υποδέχθηκε ισότιμα: «Διότι έσπευσε ο Αβραάμ στη σκηνή προς τη Σάρρα, και της είπε: Σπεύσε και ζύμωσε τρία μέτρα σιμιγδάλι, και φτιάξε εγκρυφίες. Και έτρεξε ο Αβραάμ στα βόδια, και πήρε ένα μοσχάρι τρυφερό και καλό, και το έδωσε στον υπηρέτη του, και εκείνος βιάστηκε να το ετοιμάσει· πήρε έπειτα βούτυρο, και γάλα, και το μοσχάρι που ετοίμασε, και τους τα παρέθεσε, και έφαγαν. Και ο ίδιος στεκόταν δίπλα τους κάτω από το δέντρο». Είναι γεγραμμένο αυτό ή όχι; Μακ. Ναι. Ορθ. Και οι άγγελοι συνέτρωγαν με τον Θεό. Μακ. Οπτασία ήταν· ότι δε ήταν άγγελοι, πες τα επόμενα, και θα το βρεις.

Και άλλη φορά του είπε, όταν εμφανίστηκε με ανθρώπινο σχήμα: «Δεν θα είναι πλέον το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου, διότι αναδείχθηκες ισχυρός με τον Θεό και δυνατός με τους ανθρώπους». Τότε «ονόμασε και τον τόπο εκείνο Είδος Θεού, λέγοντας: διότι είδα Θεό πρόσωπο με πρόσωπο, και σώθηκε η ψυχή μου». Και ο Μωυσής επίσης ικέτευσε τον Θεό που του παρείχε τις αποκαλύψεις, λέγοντας: «Αν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, φανέρωσέ μου τον εαυτό σου, για να σε δω καθαρά». Και Εκείνος του αποκρίθηκε λέγοντας: «Και αυτόν τον λόγο που είπες θα τον εκπληρώσω· διότι βρήκες χάρη ενώπιόν μου». Αλλά και ο Ιεζεκιήλ είδε «Εκείνον που κάθεται επί των Χερουβίμ», «σαν όραμα ανθρώπου», «από την οσφύ του και κάτω φωτιά, και από την οσφύ του και πάνω σαν όραμα λαμπερού ήλεκτρου». Από όλα αυτά μαθαίνουμε ότι οι οπτασίες δεν υπήρξαν όμοιες για τα προαναφερθέντα πρόσωπα, αλλά διαφορετικές. Διότι στον μεν Μωυσή ειπώθηκε: «Δεν θα μπορέσεις να δεις το πρόσωπό μου· διότι δεν μπορεί να δει άνθρωπος το πρόσωπό μου και να ζήσει»· επειδή το πρόσωπο του Θεού Λόγου και η θεότητα του Μονογενούς Υιού του Θεού δεν θα μπορούσε ποτέ να γίνει καταληπτή από τη θνητή φύση. Και στον Ιεζεκιήλ εξάλλου η δόξα του Λόγου γινόταν ορατή μέσω αινιγμάτων· στον Αβραάμ όμως οράθηκε έχοντας λάβει μορφή ανθρώπου, ώστε και «κάτω από τη δρυ» να βρεθεί, και «τα πόδια του να νιφθούν» και να συμμετάσχει σε τραπέζι.

Τι σημαίνει όμως αυτό που είπε ο προφήτης: «Σπεύσε»; Άραγε πεινούσε τόσο πολύ, ώστε να απαιτείται βιασύνη; Όχι βέβαια, αλλά υποδεικνύει την προθυμία, την ιλαρότητα και τη θέρμη της αγαθοεργίας, η οποία δεν πρέπει να γίνεται με λύπη ή από ανάγκη· διότι ο Θεός αγαπά αυτόν που δίνει με ιλαρότητα. Σπεύσε και ετοίμασε πρώτα για εμένα, και στο τέλος για τον εαυτό σου και τα παιδιά σου. Σπεύσε, όπως ο Αβραάμ κατά την επίσκεψη των αγγέλων έσπευσε στα βόδια, στο μοσχάρι, για να λάβει τον αμνό· και όπως η Σάρρα έσπευσε να ετοιμάσει τους εγκρυφίες άρτους, για να λάβει τον κρυμμένο άρτο στους ουρανούς. Σπεύσε και πρόσφερε στον Θεό τις θυσίες όπως ο Αβραάμ· όχι πρώτα για τον εαυτό σου και έπειτα για εμένα, όπως έπραξαν ο Κάιν, καθώς και ο Οφνί και ο Φινεές, οι γιοι του ιερέα Ηλί, οι οποίοι εξύβριζαν τον Θεό λαμβάνοντας πρώτοι αυτοί τις απαρχές των δώρων που προσφέρονταν στον Θεό. Εκείνη δε εκτέλεσε την παραγγελία με προθυμία. Και αυτός, αφού είδε τον πλούσιο εγκρυφία άρτο, τον δέχθηκε, μίλησε και γέμισε τον οίκο της με αγαθά. «Διότι δεν θα εξαντληθεί», είπε, «η χούφτα με το αλεύρι από το πιθάρι, και το λάδι από το λαγήνι, μέχρι την ημέρα που ο Κύριος θα ρίξει βροχή πάνω στη γη». Γιατί άραγε μέχρι τότε; Και ευλόγως. Διότι έπρεπε, όταν η νέα χάρη θα ερχόταν σαν βροχή, να λάβει τέλος ο παλαιός νόμος. Και η πράξη ακολούθησε τον λόγο. Βλέπεις πώς τρύγησαν τους καρπούς της φιλοξενίας οι αγαθές γυναίκες;

Διότι από αυτόν τον εξωτερικό στολισμό γεννιούνται μύρια κακά· και δεν αναφέρω καν τη φθορά της ψυχής, την αλαζονεία που πηγάζει από αυτόν, την περιφρόνηση προς τον πλησίον, την παραφροσύνη του φρονήματος, τη διαφθορά της ψυχής, το σμήνος των άτοπων ηδονών· αλλά ότι αυτός ο στολισμός μπορεί εύκολα να αρπαγεί και από κακουργίες υπηρετών, και από επιδρομές ληστών, και από επιβουλές συκοφαντών, και θα μπορούσε κανείς να βρει μύρια κακά και συνεχείς δυσαρέσκειες να πηγάζουν από αυτόν. Αλλά η Σάρρα δεν ήταν τέτοια· αντίθετα, κατείχε τον αληθινό στολισμό. Γι' αυτό και ήταν άξια του πατριάρχη, και όπως ακριβώς εκείνος βιάστηκε και έτρεξε στη σκηνή, έτσι και εκείνη με προθυμία εκπλήρωνε το πρόσταγμα και ζύμωνε τρία μέτρα σιμιγδάλι. Διότι, επειδή τρεις ήταν αυτοί που είχαν φτάσει, διέταξε να ζυμωθούν τρία μέτρα, ώστε να ετοιμαστούν γρηγορότερα τα ψωμιά. Και αφού έδωσε αυτή τη διαταγή, έτρεξε πάλι ο ίδιος στα βόδια. Ω, νεανικότητα του γέροντα! Ω, σθένος ψυχής! Τρέχει στα βόδια και δεν αφήνει κανέναν από τους υπηρέτες να πάει, δείχνοντας με όλα αυτά στους επισκέπτες με πόση χαρά γέμισε, και πόσο σπουδαίο πράγμα θεωρεί την παρουσία τους, και ότι νομίζει πως το γεγονός αυτό είναι θησαυρός. Και πήρε, λέει η Γραφή, ένα μοσχάρι τρυφερό και καλό. Ο ίδιος έκανε προσωπικά την επιλογή, και παίρνοντας το καλύτερο από όσα υπήρχαν, το δίνει στον υπηρέτη, προτρέποντας και εκείνον να μην καθυστερήσει, αλλά να επιδείξει μεγάλη προθυμία.

Μην λες, λοιπόν, ότι κάθε πλούτο τον δίνει Αυτός· διότι αποδείχθηκε ότι αυτός συγκεντρώνεται και από φόνους και από αρπαγές και από μύριες άλλες αφορμές. Αλλά πάλι ο λόγος μας περιστρέφεται γύρω από το προηγούμενο ζήτημα. Διότι, αν οι πλούσιοι δεν μας είναι σε τίποτα χρήσιμοι, γιατί έχουν δημιουργηθεί; Τι θα μπορούσαμε να πούμε, λοιπόν; Ότι δεν είναι χρήσιμοι αυτοί που κάνουν τους εαυτούς τους πλούσιους με αυτόν τον τρόπο, ενώ όσοι έγιναν πλούσιοι από τον Θεό είναι πάρα πολύ χρήσιμοι. Και μάθε το αυτό από τα ίδια τα έργα που πράττουν εκείνοι. Διότι και ο Αβραάμ κατείχε τον πλούτο για τους ξένους και για όλους όσοι είχαν ανάγκη. Διότι αυτός, όταν παρουσιάστηκαν τρεις άνθρωποι –όπως νόμιζε–, αφού έσφαξε ένα μοσχάρι, ζύμωσε τρία μέτρα σιμιγδάλι, και ενώ καθόταν στην πόρτα του το μεσημέρι, αναλογίσου με πόση αφθονία και προθυμία δαπανούσε τα υπάρχοντά του για όλους, προσφέροντας μαζί με τα υλικά αγαθά και την προσωπική του υπηρεσία, και μάλιστα σε τόσο προχωρημένο γήρας, όντας λιμάνι των ξένων και όσων βρίσκονταν σε ανάγκη, και μη θεωρώντας τίποτα ως δικό του απόκτημα, ούτε καν τον ίδιο του τον υιό. Διότι, όταν το πρόσταξε ο Θεός, προσέφερε ακόμη και αυτόν· μαζί δε με τον υιό του προσέφερε και τον εαυτό του και ολόκληρο το σπίτι του, όταν έσπευσε να διασώσει τον ανιψιό του. Και αυτά δεν τα έκανε για χάρη των χρημάτων, αλλά μόνο από φιλανθρωπία.

Διότι δεν σημαίνει ότι, αν έχουμε δυνατό σώμα, είμαστε και γενναίοι. Επειδή αυτή την αρετή την έχει μόνο εκείνος που διαθέτει την εσωτερική δύναμη, ακόμη κι αν είναι κατάκοιτος στο κρεβάτι· διότι χωρίς αυτήν, ακόμη κι αν κάποιος ξεριζώνει ολόκληρο βουνό με τη σωματική του ρώμη, θα έλεγα ότι δεν είναι καθόλου πιο δυνατός από ένα κοριτσάκι ή μια ταλαίπωρη γριούλα. Διότι ο πρώτος παλεύει με ασώματα κακά, ενώ ο δεύτερος δεν τολμά ούτε να τα αντικρίσει. Και για να μάθεις ότι αυτός είναι ο ορισμός της ανδρείας, βγάλε το συμπέρασμα από αυτό ακριβώς το παράδειγμα. Διότι τι θα μπορούσε να είναι πιο γενναίο από εκείνη τη γυναίκα, η οποία στάθηκε με γενναιότητα απέναντι στην τυραννία της φύσης, και στη βία της πείνας, και στην απειλή του θανάτου, και αποδείχθηκε ισχυρότερη από όλα αυτά; Άκουσε λοιπόν πώς την εγκωμιάζει ο Χριστός. «Πολλές χήρες», λέει, «υπήρχαν κατά τις ημέρες του Ηλία, και σε καμία δεν στάλθηκε ο προφήτης, παρά μόνο σε εκείνη». Να πω κάτι σπουδαίο και παράδοξο; Αυτή προσέφερε περισσότερα στη φιλοξενία από τον πατέρα μας τον Αβραάμ. Διότι δεν έτρεξε στο κοπάδι, όπως εκείνος, αλλά με εκείνη τη χούφτα ξεπέρασε όλους όσους φημίζονταν για τη φιλοξενία τους. Διότι εκείνος μεν υπερείχε, επειδή είχε τάξει τον εαυτό του σε αυτό το έργο· αυτή όμως, επειδή δεν λυπήθηκε ούτε τα παιδιά της χάριν του ξένου, και μάλιστα χωρίς να προσδοκά τα μέλλοντα αγαθά. Εμείς, όμως, ενώ υπάρχει η Βασιλεία, ενώ μάς απειλεί η γέεννα, και, το σημαντικότερο από όλα, ενώ ο Θεός έχει κάνει τόσα πολλά για εμάς, και ευφραίνεται και χαίρεται με αυτά, έχουμε περιπέσει σε ραθυμία.

Γι' αυτόν τον λόγο και ο Αβραάμ, παρότι διέθετε τριακόσιους δεκαοκτώ υπηρέτες γεννημένους στο σπίτι του, έτρεχε ο ίδιος στο κοπάδι, μετέφερε το μοσχάρι και διακονούσε σε όλα τα υπόλοιπα, καθιστώντας και τη σύζυγό του κοινωνό των καρπών της φιλοξενίας. Γι' αυτό και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός γεννιέται σε φάτνη, και ανατρέφεται σε ένα απλό σπίτι, και όταν μεγάλωσε δεν είχε πού να κλίνει την κεφαλή Του, προκειμένου να σε διδάξει μέσα από όλα αυτά να μην θαμβώνεσαι από τα λαμπρά πράγματα αυτού του βίου, αλλά να είσαι παντού εραστής της λιτότητας, να επιδιώκεις την πτωχεία, να αποφεύγεις την περιουσία και να καλλωπίζεσαι εσωτερικά.

Επειδή και τον πατριάρχη γι' αυτό τον θαυμάζουμε, επειδή ο ίδιος έτρεξε στα βόδια και άρπαξε το μοσχάρι, και μάλιστα ενώ είχε τριακόσιους δεκαοκτώ οικιακούς δούλους. Σήμερα, όμως, μερικοί είναι γεμάτοι από τόση αλαζονεία, ώστε να τα πράττουν αυτά μέσω των υπηρετών τους και να μην ντρέπονται. «Αλλά μου παραγγέλλεις να τα εκτελώ αυτά ο ίδιος;» λέει κάποιος· «και πώς δεν θα φανεί ότι κενοδοξώ;». Και όμως, και τώρα εξαιτίας μιας άλλης κενοδοξίας το πράττεις αυτό, επειδή ντρέπεσαι να σε δουν να συνομιλείς με φτωχό.

«Σπεύσε», λέει, «και ζύμωσε τρία μέτρα σεμιδαλιού»· και ο ίδιος έτρεξε προς την αγέλη των βοδιών. Μοιράζονται τον κόπο, για να μοιραστούν και τον στέφανο. Κοινά είναι τα του γάμου· ας είναι κοινά και τα της αρετής. Ως βοηθό σε έλαβα· γίνε μου βοηθός και στα υψηλότερα πράγματα· σπεύσε, σπεύσε. Επισπεύδει τη γυναίκα, για να μη ρίξει η καθυστέρηση τους ξένους σε δυσθυμία: Σπεύσε, και ζύμωσε τρία μέτρα σεμιδαλιού. Επίπονη η προσταγή, βαρύ το κέλευσμα: Ζύμωσε τρία μέτρα σεμιδαλιού.

Ζ΄. Αυτά τα λέγω, ώστε ούτε ο φτωχός να δακρύζει για τη φτώχεια του, ούτε ο πλούσιος να χαίρεται για τον πλούτο του. Είσαι εύπορος; Έχει χαθεί ο πλούτος, εάν δεν προσφέρεις στο μέσο τον πλούτο που αρμόζει. Βιάσου και ζύμωσε τρία μέτρα σιμιγδάλι. Έπειτα έτρεξε ο ίδιος στα βόδια και έθυσε ένα μοσχάρι. Έγινε δρομέας ο γέρων· διότι δεν είχε χαλαρώσει η ρώμη της σάρκας του, αλλά είχε ενδυναμωθεί η διάνοια της πνευματικής του φιλοσοφίας· η προθυμία νίκησε τη φύση. Ο κύριος τριακοσίων δέκα οκτώ υπηρετών, βαστάζοντας ένα μοσχάρι, δεν καταπονούνταν από το βάρος, αλλά αλάφραινε στη διάνοια χάρη στην προθυμία του.

Γʹ. Γι' αυτόν τον λόγο θαυμάζουμε και τον Αβραάμ, όχι μόνο επειδή θυσίασε μοσχάρι, ούτε επειδή ζύμωσε αλεύρι, αλλά επειδή με πολλή χαρά και ταπεινοφροσύνη υποδεχόταν τους ξένους, τρέχοντας να τους προϋπαντήσει, περιποιούμενος αυτούς, αποκαλώντας τους κυρίους και θεωρώντας ότι είχε βρει θησαυρό από αμέτρητα αγαθά, αν τυχόν έβλεπε να περνά κάποιος ξένος. Διότι έτσι η ελεημοσύνη γίνεται διπλή, όταν και προσφέρουμε, και αυτό που προσφέρουμε το δίνουμε με προθυμία. Διότι, όπως λέει η Γραφή, τον πρόσχαρο δότη αγαπά ο Θεός. Επειδή, ακόμη κι αν προσφέρεις μύρια τάλαντα με αλαζονεία, έπαρση και κενοδοξία, τα έχεις χάσει όλα· όπως ακριβώς εκείνος ο Φαρισαίος, ο οποίος, ενώ προσέφερε το δέκατο από τα υπάρχοντά του, επειδή μεγαλοφρονούσε και υπερηφανευόταν, κατέβηκε από τον ναό έχοντάς τα χάσει όλα. Δεν συνέβαινε όμως το ίδιο στην εποχή των Αποστόλων· αντίθετα, χαίροντας, αγαλλιώντας και νομίζοντας ότι αποκομίζουν το μεγαλύτερο κέρδος, προσέφεραν με αυτόν τον τρόπο τα χρήματά τους, και το θεωρούσαν μεγάλο καλό, εάν οι Απόστολοι καταδέχονταν να τα λάβουν. Και όπως ακριβώς κάποιοι που προσκαλούνται να αναλάβουν μεγάλα αξιώματα και πρόκειται να κατοικήσουν στις πιο λαμπρές και βασιλικές πόλεις, μετατρέποντας οριστικά όλη τους την περιουσία σε χρήμα, μετοικούν με αυτόν τον τρόπο· έτσι ακριβώς έπρατταν και εκείνοι οι άνθρωποι τότε, έχοντας κληθεί στον ουρανό, στην άνω μητρόπολη και στην εκεί βασιλεία. Διότι, επειδή γνώριζαν ότι εκείνη είναι όντως η πατρίδα τους, αφού ρευστοποίησαν την περιουσία τους, την έστελναν εκ των προτέρων εκεί μέσω των χεριών των Αποστόλων.

Ποιος όμως είναι αυτός; Εάν κατανοούσαν πλήρως τη φύση του πλούτου, ότι είναι κάτι το αβέβαιο και άπιστο, γι' αυτό τον λόγο πρόσθεσε: «Να μην ελπίζουν στην αβεβαιότητα του πλούτου». Πλούσιος δεν είναι αυτός που κατέχει πολλά, αλλά αυτός που προσφέρει πολλά· πλούσιος ήταν ο Αβραάμ, αλλά όχι φιλάργυρος· διότι δεν εποφθαλμιούσε την οικία του ενός, ούτε περιεργαζόταν την περιουσία του άλλου, αλλά βγαίνοντας έξω ερευνούσε μήπως υπάρχει κάπου κάποιος ξένος, μήπως κάποιος φτωχός, ώστε να ανακουφίσει τη φτώχεια, ώστε να περιποιηθεί τον οδοιπόρο. Δεν κάλυπτε την οροφή με χρυσό, αλλά, αφού έστησε τη σκηνή του κοντά σε εκείνη τη δρυ, αρκούνταν στη σκιά των φύλλων· και τόσο λαμπρό ήταν το κατάλυμά του, ώστε ούτε οι άγγελοι δεν ντράπηκαν να διαμείνουν κοντά του· διότι δεν αναζητούσαν τη λαμπρότητα της κατοικίας, αλλά την αρετή της ψυχής.

Αυτόν, λοιπόν, ας μιμηθούμε και εμείς, αγαπητοί, και ας διαθέτουμε τα υπάρχοντά μας σε αυτούς που έχουν ανάγκη. Αυτοσχέδιο ήταν εκείνο το κατάλυμα, αλλά ήταν λαμπρότερο από τις βασιλικές αυλές. Κανένας βασιλιάς ποτέ δεν υποδέχθηκε αγγέλους, αυτός όμως που καθόταν κάτω από εκείνη τη βελανιδιά και είχε στήσει καλύβα, αξιώθηκε αυτής της τιμής, έχοντας τιμηθεί όχι εξαιτίας της ευτέλειας της κατοικίας του, αλλά απολαμβάνοντας αυτή τη δωρεά χάρη στην πολυτέλεια της ψυχής του και στον πλούτο που βρισκόταν αποθησαυρισμένος μέσα σε αυτήν. Και εμείς, επομένως, ας μην καλλωπίζουμε τις κατοικίες μας, αλλά πριν από την κατοικία ας καλλωπίζουμε την ψυχή μας.

Διότι, όταν μεν προσφέρεις κάτι, λαμβάνεις ανταμοιβή μόνο για ό,τι δίνεται· όταν όμως μεταβείς και ο ίδιος, και γι' αυτό πάλι σε περιμένει ανταμοιβή. Επειδή και τον πατριάρχη Αβραάμ γι' αυτό κυρίως τον θαυμάζουμε, ότι δηλαδή, ενώ είχε τριακόσιους δεκαοκτώ οικιακούς δούλους, δεν έδωσε εντολή σε κανέναν από αυτούς, αλλά ο ίδιος έτρεξε στο κοπάδι και έπιασε το μοσχάρι. Μην ντραπείς, λοιπόν, να υπηρετήσεις τον φτωχό με τα ίδια σου τα χέρια. Ο Χριστός δεν ντρέπεται να απλώσει το χέρι και να λάβει μέσω του φτωχού, και εσύ ντρέπεσαι να απλώσεις το χέρι και να του δώσεις χρήματα; Και πώς δεν είναι αυτό άξιο ντροπής; Διότι, εάν ένα μόνο ποτήρι κρύο νερό εξασφαλίζει τη βασιλεία των ουρανών, το να βάλεις τον φτωχό κάτω από την ίδια στέγη, να τον κάνεις συνδαιτυμόνα στο τραπέζι σου και να τον αναπαύσεις, πόσο καρπό θα αποφέρει, πες μου; Ας μην ντρεπόμαστε, λοιπόν, για την περιποίηση των φτωχών, ούτε ας αποφεύγουμε να τους υπηρετούμε εμείς οι ίδιοι· διότι τα χέρια μας αγιάζονται μέσα από μια τέτοια διακονία· και εάν τα υψώσουμε σε προσευχή μετά από αυτήν την περιποίηση, ο Θεός, βλέποντάς τα, κάμπτεται περισσότερο και εκπληρώνει το αίτημά μας.

Εσύ όμως παρέμενες όλη την ημέρα κάτω από τη δρυ, φανερούμενος στους οδοιπόρους ως αγαθός άγγελος αναπαύσεως. Σου εμφανίστηκε ο Χριστός, ω θαυμάσιε, δορυφορούμενος από δύο αγγέλους, και μέσω της φιλοξενίας έγινες ομόσκηνος και με τον Θεό και με τους αγγέλους. Ω, μακάρια σκηνή, που χώρεσε τον Θεό μαζί με αγγέλους για λόγους θείας οικονομίας! Σου εμφανίστηκε ο Χριστός με ανθρώπινη μορφή, αποκαλύπτοντάς σου τα μυστήρια της θείας και σωτήριας ελεύσεώς Του· ωστόσο, δεν σου διέφυγε η δόξα Εκείνου που ήταν παρών εξαιτίας της δουλικής Του μορφής. Διότι είχες άλλα μάτια, με τα οποία αναγνωρίζεται ο Δεσπότης. Αναγνώρισες, επομένως, τον μεσίτη του Θεού, τον Υιό που επρόκειτο να αναγνωριστεί ανάμεσα σε δύο ζώα. Θαυμάζω, μακάριε, τη σπουδή σου για εκείνους που σου εμφανίστηκαν· διότι, ενώ μπορούσες να διατάξεις κάποιον υπηρέτη και να εκπληρώσεις την ανάγκη με ένα πρόσταγμα, εσύ έτρεξες στα βόδια αν και γέροντας, στηρίζοντας το γερασμένο σώμα σου με ακμαίο πόθο. Στα έργα αυτά συμμετείχε πρόθυμα μαζί σου και η σύζυγός σου, και στεφάνωσε το τραπέζι με πλήθος άζυμων άρτων· διότι η σπουδή της φιλοξενίας δεν περίμενε τη ζύμωση. Και όλα όσα πράττονταν γίνονταν με φόβο και σεβασμό, όχι σαν κάποιος που φιλοξενεί ανθρώπους, αλλά σαν κάποιος που προσφέρει θυσία στον Θεό. Καλός υπήρξε, μακάριε, εξαιτίας αυτών ο καρπός της φιλοξενίας σου, καλή και η αμοιβή της φιλοθεΐας σου. Διότι, ενάντια σε κάθε ελπίδα, λύνονται τα δεσμά της στειρωμένης μήτρας, και τα νεκρωμένα μέλη του γέροντα ανθίζουν για τη σπορά ενός γνήσιου τέκνου, και δέχεσαι από τον Μονογενή Θεό χαρμόσυνα αγγέλματα για την απόκτηση ενός μονογενούς υιού.

Επομένως, κανείς δεν μπορεί εύλογα να ισχυριστεί ότι «δεν μπορώ να ελεήσω». Ο καθένας μπορεί ανάλογα με τις δυνάμεις του, αρκεί μόνο να φροντίσει, το καλό που κάνει, να το κάνει με επίγνωση, και την ελεημοσύνη και τη φιλοξενία να τις προσφέρει έτσι, κάνοντας τα πάντα αυτοπροσώπως, ώστε μέσα από αυτήν την πράξη να αγιάζεται εξολοκλήρου ο ίδιος. Ώστε, έστω κι αν δίνεις σε φτωχούς, να μην απαξιώσεις να δώσεις με τα ίδια σου τα χέρια. Διότι δεν δίνεις στον φτωχό, αλλά στον Χριστό. Ποιος λοιπόν είναι τόσο άθλιος, ώστε να απαξιώσει να απλώσει το χέρι του στον Χριστό; Πόσους υπηρέτες είχε ο Αβραάμ; Πόσες υπηρέτριες είχε η Σάρρα; Όμως οι ίδιοι εκπλήρωναν αυτοπροσώπως κάθε διακονία προς τους ξένους με υπερβάλλουσα προθυμία. Και ο μεν έτρεχε στα βόδια για να φέρει μοσχάρι, η δε ζύμωνε η ίδια, και επιδεικνύοντας τη μέγιστη επιμέλεια, περιποιούνταν τους ξένους σαν να είχαν σταλεί από το πρόσωπο του Θεού. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο αξιώθηκαν να υποδεχθούν τον ίδιο τον Θεό.

Επειδή λοιπόν τους είδε να δέχονται, πρώτα έτρεξε προς τη σκηνή, λέγοντας στη Σάρρα: «Βιάσου και ζύμωσε τρία μέτρα σιμιγδάλι». Βιάσου, για να πιαστεί από εμάς το θήραμα. Βιάσου, για να μην το χάσουμε. Βιάσου, «ζύμωσε τρία μέτρα σιμιγδάλι», ισάριθμα με τους προσκεκλημένους. Ο ίδιος δε τρέχει στο κοπάδι με τα βόδια, κάνοντας τα πάντα με τρέξιμο, προθυμία και πάρα πολλή πίστη, και «πήρε ένα μοσχαράκι τρυφερό και καλό», και παίρνοντας «βούτυρο και γάλα και το μοσχαράκι που ετοίμασε, τους τα προσέφερε».

Η σημασία, δε, του ονόματος της Σάρρας είναι προφανής· διότι ερμηνεύεται ως άρχουσα, ηγεμονίδα και βασίλισσα, πράγμα που φανερώνει ότι οι υπήκοοί της επέλεξαν την εκούσια υποταγή εξαιτίας του χαρακτήρα της. Τα τρία μέτρα του σιμιγδαλιού, από τα οποία προέρχονται οι άζυμοι εγκρυφίες, με τους οποίους τρέφεται η τριάδα του τριμερούς της ψυχής, αποτελούν την πλέον αγνή προσφορά προς τον Θεό μέσω κρυφών διαλογισμών και έργων· διότι διαφεύγουν από τους πολλούς όσα είναι καθαρά από την έπαρση (το φούσκωμα) της δυσώδους, παλαιάς κακίας. Ο απαλός μόσχος, πάλι, συμβολίζει τον σώφρονα βίο, τη θυσία που είναι ευπρόσδεκτη πάνω από κάθε αγνότητα, και επιπλέον το να είναι μεν κανείς προετοιμασμένος για εγκαρτέρηση και για την πάταξη του αντιπάλου, αλλά ταυτόχρονα να μετριοφρονεί και να θεωρεί το ισχυρό ως απαλό. Το βούτυρο υποδηλώνει τις πλέον ακμαίες και πλούσιες από τις αρετές, ενώ το γάλα εκείνες που γεννιούνται αμέσως μετά τις πρώτες, και τα δύο μαζί φανερώνουν το εντελώς γόνιμο, θρεπτικό και παχυντικό στοιχείο του αγαθού.

Ο Αβραάμ φιλοξένησε τους αγγέλους, αλλά ανώτερος από αυτόν αναδείχθηκε ο Ιωάννης. Διότι ο πρεσβύτατος έστησε τη σκηνή του κάτω από τη βελανιδιά και διέμενε εκεί, αυτός όμως τώρα, κατοικώντας σε αυτήν εδώ την Κωνσταντινούπολη για τη σωτηρία όλων των λαών, έδινε στον καθένα πλουσιοπάροχα όσα είχε ανάγκη, τροφή, ένδυμα, και επιπλέον τον θείο λόγο της ευσέβειας. Εκεί ο ένθεος ανακούφιζε τους διαβάτες, ενώ εδώ ο θεσπέσιος όσους βρίσκονται τριγύρω και όσους έρχονται από μακριά. Εκείνος οδήγησε τον Ισαάκ προς θυσία στον Θεό των συμπάντων, ενώ αυτός θυσιάζει και τον ίδιο του τον εαυτό πνευματικά. Διότι αυτός είναι καθοδηγητής των περάτων της γης, ως σοφός στα θεία.

Ω θαυμάσιε, που συνοδεύεσαι από δύο αγγέλους, και έγινες μέσω της φιλοξενίας ομόσκηνος και με τον Θεό και με τους αγγέλους, ω μακάρια σκηνή που χώρεσες με θεία οικονομία τον Θεό μαζί με αγγέλους, σου εμφανίστηκε ο Χριστός με ανθρώπινη μορφή, αποκαλύπτοντάς σου τα μυστήρια της σωτηριώδους παρουσίας του. Όμως δεν σου διέφυγε η δόξα αυτού που ήταν παρών εξαιτίας της μορφής του δούλου, διότι έχεις άλλα μάτια με τα οποία αναγνωρίζεται ο Δεσπότης. Αναγνώρισες, λοιπόν, τον μεσίτη του Θεού, τον Υιό που επρόκειτο να αναγνωριστεί ανάμεσα σε δύο ζώα. Θαυμάζουμε την προθυμία σου προς αυτούς που εμφανίστηκαν, διότι, ενώ μπορούσες να διατάξεις έναν υπηρέτη και να καλύψεις την ανάγκη με μια προσταγή, εσύ έτρεξες στα βόδια, γέροντα, στηρίζοντας το γερασμένο σώμα σου με ακμαίο πόθο. Η σύζυγός σου συμμετείχε πρόθυμα στα έργα σου και στεφάνωσε το τραπέζι με πλήθος άζυμων άρτων, διότι η σπουδή της φιλοξενίας δεν περίμενε το φούσκωμα της ζύμης. Και όλα όσα πράττονταν γίνονταν με φόβο και σεβασμό, όχι σαν κάποιος που φιλοξενεί ανθρώπους, αλλά σαν κάποιος που προσφέρει θυσία στον Θεό. Γι' αυτό, ωραίος είναι ο καρπός της φιλοξενίας σου, ωραία η αμοιβή της φιλοθεΐας σου, διότι λύνονται ενάντια σε κάθε ελπίδα τα δεσμά της στειρωμένης μήτρας, και τα νεκρωμένα μέλη του γέροντα ανθίζουν για τη σπορά ενός γνήσιου τέκνου, και δέχεσαι από τον Μονογενή Θεό χαρμόσυνη αγγελία για μονογενή υιό. «Διότι αυτόν τον καιρό» λέει «θα έλθω και η Σάρρα θα αποκτήσει υιό». Πώς να επαινέσω επάξια την πίστη σου;

Αλλ' επειδή πολλές φορές παρατήρησα ότι το κοινόβιο έχει διάφορους νεόφυτους ανθρώπους που δεν γνωρίζουν ακόμη τι είναι ο μοναχός, και παιδιά που δεν διακρίνουν το δεξί από το αριστερό, θεώρησα ότι είναι καλό, και μάλλον προς τιμήν των πατέρων και αδελφών που μας επισκέπτονται, την μεν ώρα της συνάξεως να συγκεντρώνονται μαζί μας, μετά την προσευχή δε να μεταβαίνουν σε κατάλληλο και ήσυχο τόπο για να φάνε και να αναπαυθούν, ενώ εγώ θα τους υπηρετώ, όπως ακριβώς υπηρέτησε ο Αβραάμ τον Κύριο κατ' ιδίαν κάτω από τη δρυ.» Ακούγοντας αυτά, ο πρεσβύτερος Διονύσιος πείσθηκε, επειδή γνώριζε ότι αυτός έπραττε τα πάντα κατά Θεόν.