Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 18:9

Στρέφονται δε πάλι στη φιλονικία της αμάθειας και ισχυρίζονται ότι αυτές οι φωνές στην Παλαιά Διαθήκη ανήκουν στον ίδιο τον Υιό. Αμέσως όμως ελέγχεται το τέχνασμά τους. Διότι εκείνος που είπε στον Μωυσή: «Τι είναι αυτό που έχεις στο χέρι σου;», ο ίδιος έλεγε: «Εγώ είμαι ο Ων». Και λέει ο Κύριος στους Σαδδουκαίους μιλώντας για την ανάσταση: «Ότι δε εγείρονται οι νεκροί, το είπε ο Θεός: εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ και ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ. Είναι λοιπόν Θεός ζώντων και όχι νεκρών». Και πάλι, υπάρχουν πολλά σημεία για να καταδειχθεί ότι στην Παλαιά Διαθήκη τα λόγια έχουν ειπωθεί εκ προσώπου του Πατρός, αλλά πολλές φορές και εκ προσώπου του Υιού, καθώς και εκ προσώπου του Αγίου Πνεύματος. Και το «Πού είναι η Σάρρα, η γυναίκα σου;», το έλεγε στον Αβραάμ ο Υιός του Θεού, ο οποίος είχε έλθει άνωθεν μαζί με τους δύο αγγέλους. Διότι, εάν αγνοούσε πού βρίσκεται, δεν θα την αποκαλούσε «Σάρρα». * «Γέλασε, λοιπόν, η Σάρρα, ενώ βρισκόταν μέσα»· με αυτό θέλει να προβάλει τη σεμνότητά της ως πρότυπο για όσες επιθυμούν να ζουν με αληθινή ευσέβεια, ώστε, όταν υποδέχονται ξένους, να τους υπηρετούν μεν με τον δικό τους κόπο, αλλά, ένεκα της σεμνότητάς τους, να μην επιδεικνύουν το πρόσωπό τους στους άνδρες. Διότι εκείνη η μακαρία οπωσδήποτε ετοίμασε το γεύμα και, αφού το ετοίμασε, δεν εμφανίστηκε ενώπιον των αγγέλων, παραδίδοντας ένα πρότυπο σεμνότητας στις μετέπειτα γενεές.

Είπαν, λοιπόν, ότι είναι «καλός» ο Θεός του Νόμου, ο οποίος, αγνοώντας πού βρίσκεται ο Αδάμ, τον ρωτούσε λέγοντας: «Αδάμ, πού είσαι;» και στον Κάιν λέει: «Πού είναι ο Άβελ, ο αδελφός σου;» και προς τον Αβραάμ: «Πού είναι η Σάρρα, η γυναίκα σου;» και άλλα πολλά παρόμοια. Αυτοί όμως που λένε τέτοια πράγματα πιστεύουν στον σωτήρα Θεό μόνο στα λόγια και όχι αληθινά, ο οποίος, αν και είναι Θεός και έχει πρόγνωση, ρωτά παρομοίως τα ίδια πράγματα όπως και στην Παλαιά Διαθήκη: «Πού έχετε βάλει τον Λάζαρο;» και «Ποιος με άγγιξε;» και «Έχετε άρτους μαζί σας;» και «Ποιον θέλετε;» ή «Ποιον ζητάτε;». Είναι, επομένως, εύκολος και απλός ο έλεγχος και η αναίρεσή τους. Διότι, όπως ρωτά ο Υιός παρόλο που έχει πρόγνωση, έτσι και ο Πατέρας ρωτά και αυτός στον Νόμο, όντας πάντοτε ο ίδιος και αμετάβλητος. Διότι, εάν πει: «Πού έχετε βάλει τον Λάζαρο;», δεν αγνοεί ούτε το Ευαγγέλιο ούτε την Παλαιά Διαθήκη. Λέει, δηλαδή, «Πού τον έχετε βάλει;», επειδή θέλει να ελέγξει εκείνες που δεν είχαν επιδείξει ούτε ίση πίστη προς τη Σωμανίτιδα, καίτοι εκείνη είχε πίστη σε άνθρωπο, δηλαδή στον άγιο προφήτη Ελισσαίο, ενώ η Μάρθα και η ακολουθία της είχαν στον Θεό. Και όταν λέει: «Ποιος με άγγιξε;», δεν το λέει από άγνοια, αλλά για να πείσει τη γυναίκα να το ομολογήσει από μόνη της, ώστε να μη δίνει μαρτυρία για τον εαυτό Του ο Υιός του Θεού, αλλά να δοξάζεται από άλλους. Και όταν πει: «Έχετε άρτους μαζί σας;»

Όπως, λοιπόν, αποδείξαμε ότι τα σχετικά με την οικονομία του Κυρίου μας λέγονται μεν ανθρωπίνως, δεν στερούνται όμως προγνώσεως (διότι κανένας από τους σώφρονες δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι Εκείνος αγνοούσε πού είχαν θέσει τον Λάζαρο, όντας κοντά στον τόπο, παρόλο που ρωτούσε για τον λόγο που προαναφέραμε, ενώ προηγουμένως βρισκόταν μακριά στη Γαλιλαία και είχε φανερώσει από μόνος Του ότι ο Λάζαρος πέθανε), έτσι και σχετικά με την Παλαιά Διαθήκη αναλύουμε αυτά τα ζητήματα με σύνεση. Το ότι ο Θεός είπε «Αδάμ, πού είσαι;» δεν ήταν επειδή αγνοούσε, αλλά επειδή ήθελε να δείξει από ποιο ύψος σε ποιο βάθος αίσχους είχε εκπέσει ο Αδάμ. Το ίδιο ισχύει και για το «πού είναι ο Άβελ, ο αδελφός σου;»· [ήθελε να δείξει] ότι αυτόν που όφειλες να έχεις διαρκώς στην αγκαλιά σου και να είσαι πάντα μαζί του, αυτόν εσύ τον έριξες στη γη. Διότι αποδεικνύει από τα όσα ακολουθούν ότι δεν ρωτούσε από άγνοια, αλλά ελέγχοντάς τον, με το να πει: «Επικατάρατη είναι η γη εξαιτίας των έργων σου και επικατάρατος είσαι εσύ από τη γη, η οποία άνοιξε το στόμα της για να δεχθεί το αίμα του αδελφού σου από το χέρι σου»· «διότι, ιδού», λέει, «η φωνή του βοά προς εμένα». Και το «πού είναι η Σάρρα, η γυναίκα σου;» δεν το είπε από άγνοια. Αφού πώς θα μπορούσε να το αγνοεί Εκείνος που γνώριζε ότι εκείνη γελούσε μέσα στο σπίτι; Επομένως, ρωτούσε όχι επειδή αγνοούσε, αλλά για να προβάλει [το παράδειγμα] ώστε οι θυγατέρες της που «επαγγέλλονται θεοσέβεια» να διδαχθούν τη διαγωγή της, όταν επιχειρούν να διακονήσουν τους αγίους από τους δικούς τους κόπους.

Και υψώνοντας τα μάτια του, είδε· και ιδού, τρεις άνδρες στέκονταν μπροστά του· και ευθύς έτρεξε προς συνάντησή τους, και προσκύνησε έως τη γη. Και είπε: «Κύριε, εάν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, μην προσπεράσεις τον δούλο σου.» Και έπειτα από άλλα προσθέτει: «Είπε δε προς αυτόν: Πού είναι η Σάρρα η γυναίκα σου;»

Εκείνος δε είπε: «Ιδού, στη σκηνή». Και είπε: «Επιστρέφοντας θα έρθω σε εσένα, τέτοιον καιρό του χρόνου, και η γυναίκα σου η Σάρρα θα αποκτήσει υιό». Ιδού λοιπόν, λέει ότι ο Θεός εμφανίστηκε σε αυτόν, αν και αυτοί που φάνηκαν ήταν τρεις άνδρες. Ο ίδιος όμως πάλι δεν μίλησε σαν να απευθυνόταν σε τρεις: «Κύριοι, αν βρήκα χάρη ενώπιόν σας, μην προσπεράσετε τον δούλο σας». Αντιθέτως, αποκάλεσε και τους τρεις στον ενικό «Κύριο», και τους παρακάλεσε να καταλύσουν σαν να ήταν ένας, και σαν ένας [Εκείνος] ομιλεί: «Θα έρθω». Πρόσεξε λοιπόν ότι εκείνοι που εμφανίστηκαν ήταν μεν τρεις, και ο καθένας υφίσταται με τη δική του ιδιοσυστασία, όμως σύμφωνα με τον λόγο της ομοουσίας ενώνονται σε έναν, και έτσι διεξάγουν τις συνομιλίες. Ποιος δε έλεγε προς ποιον: «Ελάτε, ας κατεβούμε και ας συγχύσουμε τη γλώσσα τους;» Είναι προφανές ότι μιλούσε προς εκείνον για τον οποίο είπε: «Από τη γαστέρα, πριν από τον εωσφόρο, σε γέννησα»· και, «Πριν από τον ήλιο υπάρχει το όνομά του, και πριν από τη σελήνη»· και πάλι: «Ο Κύριος είπε προς εμένα: Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα. Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης»· και πάλι, «Εγώ θα είμαι σε αυτόν Πατέρας, και αυτός θα είναι σε εμένα Υιός;» Και τι σημαίνει το, «Έβρεξε ο Κύριος πυρ και θειάφι παρά Κυρίου;» Τι σημαίνει επίσης αυτό που λέγεται από το πρόσωπο του Θεού, «Και καθένας που χύνει αίμα, έναντι αυτού του αίματος θα χυθεί το δικό του, διότι κατ' εικόνα Θεού δημιούργησα τον άνθρωπο;» Βλέπεις ότι ο Θεός εποίησε κατ' εικόνα Θεού;

Από την ίδια. Εμφανίστηκε δε ο Θεός στον Αβραάμ κοντά στη δρυ του Μαμβρή, ενώ εκείνος καθόταν στη θύρα της σκηνής του το μεσημέρι. Υψώνοντας δε τα μάτια του είδε, και ιδού, τρεις στέκονταν μπροστά του. Και βλέποντάς τους, έτρεξε σε συνάντησή τους, και προσκύνησε έως το έδαφος, και είπε: Κύριε, εάν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, μην προσπεράσεις τον δούλο σου. Είπε δε προς αυτόν: Πού είναι η Σάρρα η γυναίκα σου; Και εκείνος αποκρίθηκε και είπε: Ιδού, μέσα στη σκηνή. Και είπε: Επιστρέφοντας θα έλθω πάλι σε εσένα, και τα εξής. Ιδού, έχει γραφεί ότι αφενός μεν ο Θεός εμφανίστηκε στον Αβραάμ, αφετέρου δε αυτοί που εμφανίστηκαν ήταν τρεις, και παρότι ήταν τρεις, η συνομιλία γινόταν προς έναν, προς φανέρωση προφανώς του τρισυποστάτου της μίας θεότητας.

Από την ίδια. Ο Θεός της Παλαιάς Διαθήκης, ισχυρίζονται, δεν έχει την περιεκτική των πάντων και θεία πρόγνωση. Διότι ρωτά τον Αδάμ: «Πού είσαι;», και τον Κάιν: «Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;», και τον Αβραάμ: «Πού είναι η Σάρρα η γυναίκα σου;», και πολλά παρόμοια. Σε αυτούς απαντούμε τα εξής: Οι ερωτήσεις που αναφέρθηκαν δεν αποτελούν δείγμα άγνοιας, αλλά μάλλον γνώσης. Διότι, εάν δεν γνώριζε ότι και ο Αδάμ και ο Κάιν είχαν αμαρτήσει, δεν θα ρωτούσε αμέσως· και αυτό είναι φανερό από όσα ακολουθούν. Διότι είπε προς τον Αδάμ, αν και εκείνος δεν είχε ακόμη ομολογήσει τίποτα περί της βρώσεως: «Ποιος σου ανήγγειλε ότι είσαι γυμνός; Μήπως έφαγες από το δέντρο, από το οποίο και μόνο σου έδωσα εντολή να μη φας;»

Επίσης και το ερώτημα: «Πού είναι η Σάρρα η γυναίκα σου;», προερχόταν από Εκείνον που γνώριζε εκ των προτέρων ότι έχει γυναίκα και ότι ονομάζεται Σάρρα. Εκείνος δε που γνώριζε αυτά, οπωσδήποτε γνώριζε και το πού βρισκόταν. Διότι δεν θα έλεγε: «Γιατί γέλασε η Σάρρα;», ενώ εκείνη στεκόταν πίσω από την πόρτα και είχε γελάσει κρυφά μετά την υπόσχεση της τεκνογονίας. Έπειτα προσθέτει και την αιτία του γέλιου. Διότι, όπως λέγει, σκεφτόταν μέσα της: «Άραγε στα αλήθεια θα γεννήσω;». Αυτά τα λόγια, άλλωστε, είναι γνωρίσματα Εκείνου που γνωρίζει τις καρδιές. Ρώτησε, όμως, «Πού είναι η Σάρρα η γυναίκα σου;» κατ’ οικονομίαν, ώστε να μάθει από αυτό ο Αβραάμ ότι είναι προγνώστης και ότι γνωρίζει τα πάντα, για να τον προσέξει ως ανώτερο και στο εξής να πιστεύει σε όλα όσα θα του πει. Και αυτό που λέχθηκε για τα Σόδομα και τα Γόμορρα, ότι «Θα κατέβω να δω αν πράττουν σύμφωνα με την κραυγή που φτάνει σε εμένα· ειδάλλως, για να το μάθω», έχει λεχθεί κατ’ οικονομίαν, διδάσκοντάς μας να μην τιμωρούμε βάσει της προγνώσεως, αλλά να αναμένουμε την πραγματική διαπίστωση. Διότι, αν δεν εγνώριζε, πώς έλεγε: «Η κραυγή των Σοδόμων και των Γομόρρων έρχεται προς εμένα;». Η γη, λέγει, βοά ακόμη και πριν γίνουν οι πράξεις, ή οι ίδιες οι πράξεις κραυγάζουν. Πολλές δε τέτοιου είδους ερωτήσεις υπάρχουν όχι μόνο στην Παλαιά Διαθήκη, αλλά και στην Καινή, από τον Χριστό. Όλες δε γίνονται κατ’ οικονομίαν, και αποσκοπούν σε κάτι άλλο. Διότι ίδιον του Θεού είναι να γνωρίζει τα πάντα· και εκείνος που δεν γνωρίζει τα πάντα, δεν είναι Θεός των πάντων.

Εγώ όμως θα σας υπενθυμίσω μια πιο θαυμαστή θεοπτία του, όταν είδε ξεκάθαρα τον ένα Θεό ως τρισυπόστατο, παρόλο που δεν κηρυσσόταν ακόμη κατ' αυτόν τον τρόπο: «Διότι του εμφανίστηκε ο Θεός στη δρυ του Μαμβρή, και σηκώνοντας τα μάτια του είδε, και ιδού τρεις άνδρες, και έτρεξε προς αυτούς». Ιδού λοιπόν, τον ένα Θεό που του εμφανίστηκε, τον είδε ως τρεις. Διότι, λέει, του εμφανίστηκε ο Θεός, και ιδού τρεις άνδρες, και αφού έτρεξε προς τους τρεις, συνομιλούσε πάλι σαν να ήταν ένας, λέγοντας: «Κύριε, αν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, μην προσπεράσεις τον δούλο σου». Αλλά και αυτοί οι τρεις συνομιλούσαν μαζί του σαν να ήταν ένας. Διότι είπε, λέγει, προς τον Αβραάμ: «Πού είναι η Σάρρα η γυναίκα σου; Επιστρέφοντας θα έρθω σε σένα τέτοια εποχή του χρόνου, και η Σάρρα η γυναίκα σου θα έχει υιό». Και όταν, ακούγοντάς το αυτό, η ηλικιωμένη Σάρρα γέλασε, «είπε ο Κύριος: Γιατί γέλασε η Σάρρα η γυναίκα σου;».

Διότι, αφού τον είδε να παραστέκεται κοντά στη δρυ και να επιδεικνύει, δια της στάσεώς του, τον μεγάλο σεβασμό και την προθυμία περιποιήσεως, του λέει: «Πού είναι η Σάρρα η γυναίκα σου;». Ευθύς αμέσως, δια της ερωτήσεως, του υπαινίχθηκε, αποδεικνύοντας ότι δεν είναι κάποιος τυχαίος αυτός που προσήλθε, εφόσον γνώριζε μάλιστα και το όνομα της γυναίκας του.

Αυτός δε λέει: «Ιδού, βρίσκεται στη σκηνή». Και επειδή επρόκειτο πλέον, ως Θεός, να του υποσχεθεί πράγματα υπερφυσικά, για τον λόγο αυτό, προφέροντας το όνομα της Σάρρας, του φανέρωσε ότι εκείνος που κατέλυσε στη σκηνή του είναι ανώτερος από άνθρωπο. Διότι λέει: «Επιστρέφοντας, θα έρθω πάλι σε σένα την ίδια αυτή εποχή του επόμενου έτους, και η γυναίκα σου η Σάρρα θα έχει υιό». Ιδού οι καρποί της φιλοξενίας, ιδού ο μισθός της ένθερμης προθυμίας, ιδού οι αμοιβές των κόπων της Σάρρας. Εκείνη δε, λέει το κείμενο, άκουσε δίπλα στη θύρα της σκηνής, στεκόμενη από πίσω. Και ακούγοντας αυτό, γέλασε μέσα της, λέγοντας: «Ούτε μέχρι τώρα δεν μου συνέβη κάτι τέτοιο, αλλά και ο κύριός μου είναι ηλικιωμένος». Και για να δικαιολογήσει η θεία Γραφή τη Σάρρα, προκαταβολικά επισήμανε ότι ο Αβραάμ και η Σάρρα ήταν πλέον σε προχωρημένη ηλικία. Και δεν σταμάτησε σε αυτό, αλλά λέει: «Είχαν εκλείψει δε από τη Σάρρα τα γυναικεία». Είχε ξηρανθεί, λέει, η πηγή, είχε τυφλωθεί ο οφθαλμός, το ίδιο το εργαστήριο της φύσεως είχε νεκρωθεί.

Διότι εύλογα και επάξια σε ευλόγησε ο Κύριος, και υποσχέθηκε να ευλογεί εκείνους που σε ευλογούν, ευλογημένε. Μακάρι να αξιωθούμε να μετέχουμε και εμείς σε αυτήν την ευλογία με τις ικεσίες σου, ευλογημένε, παντοτινά. Και του είπε: «Πού είναι η Σάρρα, η γυναίκα σου;» Κι εκείνος απάντησε: «Ιδού, μέσα στη σκηνή». Εκείνος δε είπε: «Θα επιστρέψω σε εσένα κατά τον ίδιο αυτόν καιρό, τον οποίο βλέπεις, και η Σάρρα, η γυναίκα σου, θα έχει υιό». Και εκείνη, καθώς στεκόταν μέσα στη σκηνή και άκουσε, γέλασε.