Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 19:1

Ό,τι λοιπόν προσφέρεται ως βοήθεια στον καθένα μέσω του Υιού, αυτό ο καθένας λέει ότι «έγινε» ο Θεός για τον ίδιο, επειδή και η βοήθεια προέρχεται από τον ίδιο τον Θεό μέσω του Λόγου. Αυτό το γνωρίζει και η συνήθεια των ανθρώπων· και ο οποιοσδήποτε θα ομολογούσε ότι αυτό λέγεται ορθά. Πολλές φορές έχει δοθεί βοήθεια σε ανθρώπους και από ανθρώπους· και ο μεν συμπαραστάθηκε στον αδικούμενο, όπως ο Αβραάμ στον Λωτ, ο δε άνοιξε τον οίκο του στον διωκόμενο, όπως ο Αβδίας στους υιούς των προφητών· και ο μεν ανέπαυσε τον ξένο, όπως ο Λωτ τους αγγέλους, ο δε χορήγησε τα αναγκαία στους ενδεείς, όπως ο Ιώβ σε εκείνους που του τα ζητούσαν. Όπως λοιπόν, εάν ο καθένας από εκείνους που ευεργετήθηκαν έλεγε: «ο δείνα έγινε για μένα βοηθός», και κάποιος άλλος έλεγε: «για μένα καταφύγιο και σε τούτον χορηγός», λέγοντας αυτά δεν υποδηλώνουν την αρχή της γένεσης ούτε την ουσία εκείνων που τους ευεργέτησαν, αλλά την ευεργεσία που δέχθηκαν από αυτούς, έτσι ακριβώς, όταν οι άγιοι λένε για τον Θεό το «έγινε» και το «γίνε», δεν υποδηλώνουν κάποια αρχή γένεσης –διότι ο Θεός είναι άναρχος και αγένητος– αλλά υποδηλώνουν τη σωτηρία που προσφέρθηκε από Αυτόν στους ανθρώπους.

Είπε δε ο Κύριος: «Εάν βρω στα Σόδομα πενήντα δικαίους μέσα στην πόλη, θα συγχωρήσω όλο τον τόπο για χάρη τους.» Και έτσι, αφού αφαίρεσε πέντε, και πάλι πέντε, έφθασε έως τους δέκα: «Και είπε ο Θεός: Δεν θα την καταστρέψω για χάρη των δέκα. Αναχώρησε δε ο Κύριος, μόλις σταμάτησε να ομιλεί προς τον Αβραάμ· και εκείνος επέστρεψε στον οίκο του.» Μακ. Πες τα επόμενα. Ορθ. «Ήλθαν δε οι δύο άγγελοι στα Σόδομα.» Μακ. Ακούς ότι οι δύο ήταν άγγελοι; Ορθ. Προκαταβολικά ανέφερα ότι, όπως ακριβώς τους ονομάζει δύο άνδρες, και δεν ήταν άνδρες κατά τη φύση, έτσι τους ονομάζει και δύο αγγέλους, και δεν ήταν άγγελοι κατά τη φύση, αλλά καταχρηστικώς, εκ του γεγονότος ότι εξάγγελλαν τη βουλή του Θεού. Ας ακούσουμε δε τα επόμενα.

Διότι μάλλον διδασκόμαστε από το χωρίο. Μακ. Λέγε. Ορθ. «Ήλθαν δε οι δύο άγγελοι στα Σόδομα το εσπέρας. Ο δε Λωτ καθόταν στην πύλη των Σοδόμων. Όταν τους είδε ο Λωτ, σηκώθηκε για να τους προϋπαντήσει, και προσκύνησε με το πρόσωπό του έως τη γη· και είπε: Ιδού, κύριοι, περάστε παρακαλώ στο σπίτι του δούλου σας, και καταλύστε, και νίψτε τα πόδια σας, και αφού σηκωθείτε νωρίς το πρωί, θα συνεχίσετε τον δρόμο σας». Ακούς ότι τους προσκύνησε, και τους αποκαλεί κυρίους, και ομολογεί ότι είναι δούλος τους; Μακ.

Σας άκουσα να λέτε πολλές φορές ότι δεν πρέπει να προσκυνούμε το Άγιο Πνεύμα. Μακ. Διότι πράγματι δεν πρέπει. Ορθ. Και πώς τώρα λες: «Σε τι άραγε έβλαπτε τον άγιο Λωτ που προσκυνούσε τους αγγέλους;» Μακ. Μήπως τους προσκυνούσε ως Κύριο και Θεό; Ορθ. Ανάγνωσε τα παρακάτω. Μακ. Ανάγνωσέ τα εσύ. Ορθ. Μετά τα όσα αναγνώστηκαν προσθέτει ότι τους φιλοξένησε· και ήρθαν οι άνδρες εκείνου του τόπου, ζητώντας να παρανομήσουν εις βάρος των ανδρών. Και ο Λωτ παρέδιδε για ατίμωση τις κόρες του μάλλον παρά τους άνδρες. Και επειδή οι Σοδομίτες επέμεναν στην άθεη πρόθεσή τους, οι άγγελοι τράβηξαν τον Λωτ μέσα στο σπίτι, ενώ εκείνους τους πάταξαν με αορασία [τύφλωση]. Ή δεν είναι έτσι; Μακ. Έτσι είναι. Ορθ. Και στη συνέχεια είναι γραμμένο: «Είπαν δε οι άνδρες προς τον Λωτ: Έχεις εδώ γαμπρό, ή γιους, ή κόρες; Ή εάν υπάρχει κάποιος άλλος δικός σου στην πόλη, βγάλε τον έξω από αυτόν τον τόπο. Διότι εμείς θα καταστρέψουμε αυτόν τον τόπο, επειδή υψώθηκε η κραυγή τους ενώπιον του Κυρίου, και μας απέστειλε ο Κύριος για να την εξολοθρεύσουμε.» Μακ. Ακούς ότι ομολογούν πως έχουν σταλεί από τον Κύριο; Μήπως είναι οι ίδιοι Κύριοι; Ορθ. Εάν λοιπόν στα Ευαγγέλια λέει ο Σωτήρας ότι «Δεν απεστάλην παρά μόνο στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· και αλλού: «Καθώς με απέστειλε ο ζων Πατήρ, και εκείνος που με έστειλε μου έδωσε εντολή», τι να πω, ή τι να λαλήσω; Μήπως δεν ομολογείται πλέον ως Κύριος, επειδή απεστάλη; Μακ.

Γιατί είναι εξαιρετικά επικίνδυνο να επιλέξει κανείς να νοσήσει ξανά από εκείνα από τα οποία είχε απαλλαγεί. Διότι, για όσους έχουν άπαξ αποσπαστεί, με τη δύναμη του Θεού, από την κοσμική πολιτεία, είναι πάρα πολύ σφαλερό ακόμα και το να την κοιτάξουν απλώς, και να στραφούν σαν σε ανάμνηση των αμαρτημάτων τους, παραδίδοντας τον νου τους στην αγάπη για αυτά. Γι' αυτό άλλωστε και ο θείος Μελωδός ικέτευε λέγοντας: «Απόστρεψε τα μάτια μου, ώστε να μην αντικρίσουν ματαιότητα». Διότι αληθινά ματαιότητα είναι ο περισπασμός αυτού του βίου και η κενή τέρψη των προσκαίρων πραγμάτων. Ότι πρέπει να μένει κανείς μακριά και να απομακρύνεται από αυτά, και να αποφεύγει ακόμα και τη νοερή, μετά ηδονής, ενασχόληση με αυτά, εκείνος τουλάχιστον που έχει επιλέξει αληθινά να βαδίζει ορθά, μπορεί να το αντιληφθεί εύκολα και από το εξής. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Από ποιο πράγμα το λες; ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Οι κάτοικοι των Σοδόμων, διεγειρόμενοι άγρια προς τις παρά φύσιν ηδονές, και ατιμάζοντας αφενός τον νόμο της συνουσίας τον οποίο όρισε η φύση για την τεκνογονία, και ελκόμενοι από την ομορφιά των αρρένων, διαπράττοντας κάθε είδους εξαιρετικά αλλόκοτες πράξεις, προκαλούσαν σε οργή και τρόπον τινά εξανάγκαζαν τον Δημιουργό να προχωρήσει στην τιμωρία τους, μολονότι είναι φιλάνθρωπος. Και επειδή είχε φτάσει προ των πυλών ο καιρός που έπρεπε να τιμωρηθούν, καθώς είχε πλέον εξαντληθεί η ανεξικακία απέναντί τους, εισήλθαν στα Σόδομα εκείνοι που επρόκειτο να εκτελέσουν την απόφαση. Είναι δε γραμμένο το εξής: «Ήλθαν λοιπόν δύο άγγελοι στα Σόδομα το βράδυ. Και ο Λωτ καθόταν στην πύλη των Σοδόμων».

Έπειτα, μετά από λίγο, αναφέρεται ότι, αφού σηκώθηκαν από εκεί, έστρεψαν το βλέμμα τους προς την πλευρά των Σοδόμων· και ο Αβραάμ πορευόταν μαζί τους προπέμποντάς τους. Ο δε Κύριος είπε: Μήπως θα κρύψω εγώ από τον δούλο μου τον Αβραάμ αυτά που κάνω; Ο δε Αβραάμ οπωσδήποτε θα γίνει έθνος μέγα και πολυπληθές, και μέσω αυτού θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης· διότι γνωρίζω ότι θα δώσει εντολή στους γιους του και στον οίκο του μετά από αυτόν, και θα φυλάξουν τις οδούς του Κυρίου, για να πράττουν δικαιοσύνη και κρίση, ώστε να εκπληρώσει ο Κύριος στον Αβραάμ όσα του υποσχέθηκε. Είπε δε ο Κύριος: Η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας έχει πληθυνθεί. Και μετά από λίγο: Και αφού αναχώρησαν από εκεί οι άνδρες, ήλθαν στα Σόδομα· ο δε Αβραάμ στεκόταν ακόμη ενώπιον του Κυρίου. Και πλησιάζοντας ο Αβραάμ είπε: Μήπως θα καταστρέψεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή· και θα γίνει ο δίκαιος όμοιος με τον ασεβή; Εάν υπάρχουν πενήντα δίκαιοι στην πόλη, θα τους καταστρέψεις; Δεν θα συγχωρήσεις όλον τον τόπο χάριν των πενήντα δικαίων, εάν υπάρχουν σε αυτήν; Μη γένοιτο να πράξεις εσύ κάτι τέτοιο, να θανατώσεις δίκαιο μαζί με ασεβή· και να γίνει ο δίκαιος όμοιος με τον ασεβή· μη γένοιτο· εσύ που κρίνεις όλη τη γη δεν θα αποδώσεις δικαιοσύνη; Και μετά από άλλα λέει η Γραφή: Αναχώρησε δε ο Κύριος μόλις έπαυσε να μιλά στον Αβραάμ. Και εισήλθαν οι δύο άγγελοι στα Σόδομα το βράδυ· ο δε Λωτ καθόταν κοντά στην πύλη των Σοδόμων.

Στη συνέχεια, διαχωρίζοντας με ακρίβεια τα πράγματα, ο λόγος ονομάζει σαφώς αγγέλους αυτούς που πήγαν στα Σόδομα, προσθέτοντας ότι ήλθαν οι δύο άγγελοι στα Σόδομα το εσπέρας· και στα όσα ακολουθούν δεν αναγράφει ότι εμφανίστηκε ή μίλησε στον Λωτ Κύριος ή Θεός, αλλά οι άγγελοι. Ώστε είναι απολύτως πρόδηλο ότι ήταν Κύριος και Θεός, και όχι κάποιος από τους αγγέλους, εκείνος για τον οποίο μαρτυρεί η Γραφή ότι εμφανίστηκε στον Αβραάμ.

Αν όμως υποθέσει κανείς ότι αυτός που διακονούσε τους χρησμούς στους αγίους ήταν κάποιος από τους αγγέλους ή από τα θεία πνεύματα του ουρανού, πλανάται σαφώς. Και τούτο αφενός διότι το δηλούμενο πρόσωπο προσδιορίζεται κυριολεκτικά και θεολογείται ως Θεός, αφού η θεία Γραφή ρητώς τον αναγορεύει Θεό και τον αποκαλεί Κύριο, τιμώντας τον με την επισήμανση των τεσσάρων εβραϊκών γραμμάτων, την οποία οι Εβραίοι συνηθίζουν να συνθέτουν αποκλειστικά για την ανεκφώνητη και άρρητη προσηγορία του Θεού. Αφετέρου δε, διότι γίνεται σαφής διάκριση ως προς τους αγγέλους, όταν πράγματι ο λόγος θέλει να αναφερθεί σε αγγέλους· όπως ακριβώς, επειδή ο Θεός και Κύριος που συνομιλούσε με τον Αβραάμ δεν έκρινε καθόλου άξιους της παρουσίας Του τους ασεβείς στα Σόδομα, στη συνέχεια η θεία Γραφή λέει: «Ο μεν Κύριος απήλθε, όταν έπαψε να λαλεί στον Αβραάμ, ενώ οι δύο άγγελοι πήγαν στα Σόδομα το βράδυ», και στον Ιακώβ πάλι «συναντήθηκαν μαζί του άγγελοι του Θεού»· και βλέποντάς τους είπε: «Παρεμβολή του Θεού είναι αυτή· και ονόμασε το όνομα του τόπου εκείνου Παρεμβολές». Έτσι λοιπόν ο θεοφιλής άνδρας διέκρινε ορθά τις οπτασίες, ώστε άλλοτε μεν να ονομάζει τον τόπο Παρεμβολές από τη θέα των αγγελικών παρεμβολών, όταν όμως συνομιλεί με τον Θεό, ονομάζει τον τόπο «Είδος Θεού», προσθέτοντας: «διότι είδα τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο».

Αλλά, για να γίνει πιο σαφής ο λόγος μας, αξίζει να ακούσουμε τα ίδια τα λόγια της Γραφής. «Ήλθαν δε», λέει, «οι δύο άγγελοι στα Σόδομα το εσπέρας». Για ποιον λόγο άρχισε έτσι, λέγοντας «Ήλθαν δε οι δύο άγγελοι στα Σόδομα το εσπέρας»; Επειδή, μετά τη φιλοξενία τους από τον πατριάρχη, όταν αναχώρησαν από εκεί, ο μεν κηδεμόνας και φιλάνθρωπος Θεός, ακολουθώντας τη δική του αγαθότητα και έχοντας εμφανιστεί τότε με μορφή ανθρώπου, παρέμεινε συνομιλώντας με τον πατριάρχη, όπως ακούσατε χθες· και τούτο διότι ήθελε να διδάξει σε όλους μας και την υπερβολή της δικής του μακροθυμίας και τη φιλοστοργία του πατριάρχη. Οι δε άγγελοι κατευθύνθηκαν προς τα Σόδομα. Διατηρώντας λοιπόν την αλληλουχία της, η θεία Γραφή μας λέει τώρα: «Ήλθαν δε οι δύο άγγελοι στα Σόδομα το εσπέρας», για να εκτελέσουν αυτό που τους είχε προσταχθεί. Και πρόσεξε την ακρίβεια και την παρατηρητικότητα της θείας Γραφής, πώς μας επισήμανε και τον χρόνο κατά τον οποίο έφτασαν· διότι λέει, «το εσπέρας». Και για ποιον λόγο δήλωσε τον χρόνο; Και γιατί έφτασαν κατά το εσπέρας; Για να μας δείξει τη μεγάλη προθυμία της φιλοξενίας του Λωτ.

Ας ακούσουν αυτά εκείνοι που αποκρούουν αυτούς οι οποίοι πολλές φορές προσέρχονται, ικετεύουν και δείχνουν μεγάλη καρτερία, επιδεικνύοντας έτσι πολλή απανθρωπιά. Διότι, παρατήρησε αυτόν τον δίκαιο πώς δεν περίμενε να φθάσουν έως αυτόν, αλλά όπως ακριβώς ο πατριάρχης, αν και δεν γνώριζε ποιοι ήσαν αυτοί που είχαν φθάσει, παρά υπέθετε ότι επρόκειτο για κάποιους οδοιπόρους, μόλις τους αντίκρισε σχεδόν σκίρτησε και γέμισε από χαρά, σαν να είχε πετύχει το θήραμά του και να μην απέτυχε στην επιδίωξή του. Διότι, όπως αναφέρει, «μόλις τους είδε, σηκώθηκε αμέσως για να τους προϋπαντήσει και προσκύνησε με το πρόσωπό του έως τη γη». Ευχαρίστησε τον Θεό που τον αξίωσε να υποδεχθεί τους περαστικούς. Παρατήρησε την αρετή της ψυχής του. Θεώρησε ως μεγάλη ευεργεσία από τον Θεό το να συναντήσει αυτούς τους άνδρες, ώστε μέσα από τη φιλοξενία προς αυτούς να εκπληρώσει τον δικό του πόθο.

ΣΤΟΙΧΕΙΟ Φ. ΤΙΤΛΟΣ Αʹ. — Περί φιλοξενίας και φιλαδελφίας. «Ο Θεός εμφανίστηκε στον Αβραάμ κοντά στη βελανιδιά του Μαμβρή, ενώ εκείνος καθόταν στη θύρα της σκηνής του το μεσημέρι. Και υψώνοντας τα μάτια του είδε, και ιδού, τρεις άνδρες στέκονταν μπροστά του. Και μόλις τους είδε, έτρεξε να τους συναντήσει, και τους προσκύνησε έως το έδαφος, και είπε: Κύριε, αν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, μην προσπεράσεις τον δούλο σου. Ας φέρουν λίγο νερό, και ας νίψουν τα πόδια σας, και δροσιστείτε κάτω από το δέντρο· και θα φέρω άρτο να φάτε, και μετά από αυτά θα συνεχίσετε τον δρόμο σας.» «Ήλθαν οι δύο άγγελοι στα Σόδομα το βράδυ· και ο Λωτ καθόταν κοντά στην πύλη των Σοδόμων. Όταν τους είδε ο Λωτ, σηκώθηκε για να τους συναντήσει, και προσκύνησε με το πρόσωπο έως το έδαφος, και είπε: Ιδού, κύριοί μου, παρακαλώ κατευθυνθείτε στον οίκο του δούλου σας, και καταλύστε, και νίψτε τα πόδια σας, και το πρωί, αφού σηκωθείτε νωρίς, θα συνεχίσετε τον δρόμο σας. Και εκείνοι είπαν: Όχι, αλλά θα καταλύσουμε στην πλατεία. Εκείνος όμως τους πίεσε πολύ, και στράφηκαν προς αυτόν.» «Όταν ο Λάβαν άκουσε τα λόγια της αδελφής του, ήλθε προς τον άνθρωπο, ενώ αυτός στεκόταν κοντά στις καμήλες, δίπλα στην πηγή. Και του είπε: Έλα, είσελθε, ευλογημένε του Κυρίου. Γιατί στέκεσαι έξω;» «Δεν θα κακοποιήσετε τον προσήλυτο [ξένο], ούτε θα τον καταπιέσετε· διότι και εσείς υπήρξατε προσήλυτοι στην Αίγυπτο.» «

Και ο τέταρτος από αυτούς που παρέμειναν με τον Τρύφωνα είπε: Εκείνον, λοιπόν, που ο λόγος διά του Μωυσή ονόμασε ένα Κύριο, όταν οι δύο άγγελοι κατέβηκαν στα Σόδομα, είναι ανάγκη να τον διακρίνουμε από τον ίδιο τον Θεό που εμφανίστηκε στον Αβραάμ.

Τότε, λοιπόν, προχώρησα στα επόμενα, στα οποία λέγονται αυτά: Ο Κύριος αναχώρησε, όταν σταμάτησε να μιλάει στον Αβραάμ, και πήγε στον τόπο του. Οι δύο άγγελοι ήρθαν στα Σόδομα το βράδυ. Και ο Λωτ καθόταν δίπλα στην πύλη των Σοδόμων. Και τα επόμενα παρομοίως μέχρι το: Απλώνοντας τα χέρια τους οι άνδρες, τράβηξαν τον Λωτ προς το μέρος τους μέσα στο σπίτι και έκλεισαν την πόρτα του σπιτιού. Και τα επόμενα μέχρι το: Και οι άγγελοι έπιασαν το χέρι του, το χέρι της γυναίκας του και τα χέρια των θυγατέρων του, επειδή ο Κύριος τον σπλαχνίστηκε. Και συνέβη όταν τους έβγαλαν έξω, να πουν: Σώσε, σώσε τη ζωή σου. Μην κοιτάξεις πίσω, ούτε να σταθείς σε όλη τη γύρω περιοχή. Να σωθείς καταφεύγοντας στο βουνό, για να μην καταστραφείς μαζί με τους άλλους. Ο Λωτ όμως τους είπε: Σε παρακαλώ, Κύριε, επειδή ο δούλος σου βρήκε έλεος ενώπιόν σου και μεγάλυνες τη δικαιοσύνη σου, αυτό που κάνεις σε μένα για να ζήσει η ψυχή μου. Εγώ όμως δεν μπορώ να διασωθώ στο βουνό, μήπως με προφτάσει το κακό και πεθάνω. Ιδού, αυτή η πόλη είναι κοντά για να καταφύγω εκεί, και είναι μικρή. Εκεί θα σωθώ, αφού είναι μικρή, και η ψυχή μου θα ζήσει. Και του είπε: Ιδού, σεβάστηκα το πρόσωπό σου και για αυτόν τον λόγο, ώστε να μην καταστρέψω την πόλη για την οποία μίλησες. Βιάσου να σωθείς εκεί, διότι δεν θα μπορέσω να κάνω τίποτα μέχρι να μπεις εκεί.

Διότι, με τη λέξη «κραυγή», φανέρωσε το πλήθος [των αμαρτιών] και τη μακροχρόνια μακροθυμία Του προς αυτούς, ενώ με τη φράση «οι αμαρτίες τους είναι πάρα πολύ μεγάλες» αποφάνθηκε ότι ήταν ανάξιοι συγγνώμης. Κατανοώντας δε ο δίκαιος το ασυγχώρητο των πράξεών τους, και επειδή φοβήθηκε μήπως εξολοθρευτεί μαζί τους και ο Λωτ, δες τι λέει η Γραφή: «Ο δε Αβραάμ στεκόταν ενώπιον του Κυρίου. Και αφού πλησίασε, είπε: Μην καταστρέψεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή, ώστε να είναι ο δίκαιος όπως ο ασεβής. Εσύ που κρίνεις όλη τη γη δεν θα αποδώσεις δίκαιη κρίση;». Και αφού έκανε πολλές τέτοιες ικεσίες για τον Λωτ, ρωτά και για την πόλη, στην οποία δεν υπήρχε κανένας δίκαιος από τους πενήντα, καθώς ο ίδιος ξεκινά τον διάλογο. Εγώ δε θαυμάζω απεριόριστα τη μακροθυμία του Δεσπότη, επειδή, αν και γνώριζε ξεκάθαρα ότι κανένας δίκαιος δεν υπήρχε σε εκείνη την πόλη, του επέτρεψε να διεξάγει αυτόν τον διάλογο κατεβαίνοντας από τους πενήντα μέχρι και τους δέκα. Και έπειτα, ο μεν Κύριος αναχώρησε από κοντά του, «ο δε Αβραάμ επέστρεψε στον τόπο του». «Οι δύο άγγελοι ήρθαν», λέει, «στα Σόδομα το βράδυ», σε αυτούς που τα έργα τους ήταν σκοτεινά και της νύχτας, για να τους φέρουν το βράδυ, ώστε να μη βλέπουν πλέον το φως της ημέρας. «Και ήρθαν οι δύο άγγελοι στα Σόδομα το βράδυ». Όταν τους είδε ο Λωτ, σηκώθηκε για να τους προϋπαντήσει και είπε: «Ιδού, κύριοι, περάστε στο σπίτι του δούλου σας και καταλύστε, και πλύνετε τα πόδια σας, και αφού σηκωθείτε νωρίς το πρωί, θα συνεχίσετε τον δρόμο σας».