Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 19:17

Αυτό που ειπώθηκε στον Λωτ στα Σόδομα: «σώσε την ψυχή σου», και στον Ησαΐα: «εξέλθετε από αυτήν και αποχωριστείτε, και μην αγγίζετε τίποτα ακάθαρτο», το ίδιο λέει και εδώ· διότι πρέπει να αποφεύγεται η συναναστροφή με εκείνους που παροργίζουν τον Θεό.

Μακ. Γνωρίζω ότι με περισπάς, επειδή δεν μπορείς να πεις πού είναι γραμμένο ότι το Πνεύμα είναι Θεός. Ορθ. Προς το παρόν ας μάθουμε ποιοι ήταν αυτοί οι άνδρες που εμφανίστηκαν, και τότε το ίδιο το Πνεύμα θα δώσει την απάντηση σε όλα όσα αναζητούμε. Μακ. Εγώ, όπως αναφέρει η Γραφή, λέω ότι ήταν άγγελοι. Ορθ. Και εγώ λέω ότι ήταν άγγελοι και άνδρες· αλλά όπως μέχρι τώρα έχουμε συμφωνήσει ότι ο ένας από τους τρεις άνδρες είναι ο Κύριος και Θεός, έτσι και η έρευνα θα αποκαλύψει ποιοι ήταν οι άλλοι δύο. Μακ. Πες ό,τι θέλεις. Ορθ. Να διαβάσω τα επόμενα; Μακ. Διάβασε. Ορθ. «Όταν δε ξημέρωσε, οι άγγελοι πίεζαν τον Λωτ, λέγοντας: Σήκω, πάρε τη γυναίκα σου και τις δύο κόρες σου που έχεις, και βγες έξω, για να μην καταστραφείς μαζί με τις ανομίες της πόλης. Και καθώς εκείνοι ταράχτηκαν, οι άγγελοι έπιασαν το χέρι του, και το χέρι της γυναίκας του, και τα χέρια των δύο θυγατέρων του, επειδή ο Κύριος τον σπλαχνίστηκε. Και όταν τους έβγαλαν έξω, είπαν: Σώσε την ψυχή σου, και μην κοιτάξεις πίσω, ούτε να σταθείς πουθενά σε όλη τη γύρω περιοχή. Να σωθείς καταφεύγοντας στο βουνό, για να μην παρασυρθείς στον όλεθρο. Είπε δε ο Λωτ προς αυτόν: Σε παρακαλώ, Κύριε, επειδή ο δούλος σου βρήκε έλεος ενώπιόν σου, και μεγάλυνας τη δικαιοσύνη σου με αυτό που κάνεις σε εμένα, ώστε να κρατήσεις ζωντανή την ψυχή μου. Εγώ, όμως, δεν θα μπορέσω να διασωθώ στο βουνό, μήπως με προφτάσει το κακό και πεθάνω. Ιδού, αυτή η πόλη είναι κοντά για να καταφύγω εκεί, η οποία είναι μικρή».

Είναι δε αυτή η Σηγώρ, όπου ο Λωτ, αφού εξήλθε από τα Σόδομα, μπόρεσε να φθάσει. Διότι οι μεν Άγγελοι ήθελαν να αναβεί στο όρος και του είπαν: Σώσε την ψυχή σου. Μην κοιτάξεις προς τα πίσω, ούτε να σταθείς σε ολόκληρη την περίχωρο.

Σώσου στο όρος, για να μη συμπαρασυρθείς. Εκείνος όμως είπε: Σε παρακαλώ, Κύριε, ας μη με καταλάβει το κακό και πεθάνω. Ιδού, αυτή η πόλη βρίσκεται κοντά, για να καταφύγω εκεί. Δεν είναι μικρή; Και θα ζήσει η ψυχή μου. Γι' αυτό το όνομα της πόλεως κλήθηκε Σηγώρ, δηλαδή μικρή.

Όλα αυτά δε τα γράφουμε, ώστε να δοκιμάζονται οι καρποί της μετανοίας. Διότι δεν κρίνουμε τέτοιες περιπτώσεις οπωσδήποτε με βάση τον χρόνο, αλλά προσέχουμε τον τρόπο της μετανοίας. Εάν όμως είναι δύσκολο να αποσπαστούν από τις δικές τους συνήθειες και προτιμούν να υποδουλώνονται στις ηδονές της σάρκας μάλλον παρά στον Κύριο, και δεν αποδέχονται την κατά το Ευαγγέλιο ζωή, δεν έχουμε κανέναν κοινό λόγο μαζί τους. Διότι εμείς, εν μέσω λαού απειθούς και αντιδραστικού, έχουμε διδαχθεί να ακούμε το: «Σώζοντας, σώσε τη δική σου ψυχή». Ας μην δεχθούμε, λοιπόν, να καταστραφούμε μαζί με τέτοιους ανθρώπους, αλλά, φοβούμενοι τη βαριά κρίση και έχοντας μπροστά στα μάτια μας τη φοβερή ημέρα της ανταποδόσεως του Κυρίου, ας μη θελήσουμε να χαθούμε εξαιτίας ξένων αμαρτιών. Διότι, εάν δεν μας συνέτισαν οι φοβερές επεμβάσεις του Κυρίου, ούτε οι τόσο μεγάλες πληγές μας έκαναν να συνειδητοποιήσουμε ότι εξαιτίας της ανομίας μας μάς εγκατέλειψε ο Κύριος και μας παρέδωσε σε χέρια βαρβάρων, και ότι ο λαός οδηγήθηκε αιχμάλωτος στους εχθρούς και παραδόθηκε στη διασπορά, επειδή αυτά τολμούσαν να τα πράττουν εκείνοι που φέρουν το όνομα του Χριστού· εάν δεν γνώρισαν ούτε κατενόησαν ότι εξαιτίας αυτών ήλθε πάνω μας η οργή του Θεού, ποιον κοινό λόγο μπορούμε να έχουμε εμείς μαζί τους;

Διότι έτσι θα αποφύγει και την υποψία της φιλαυτίας, και θα δώσει απόδειξη ότι δεν μισεί αυτόν που έχει αμαρτήσει, αλλά ότι αποστρέφεται την αμαρτία. Επειδή το να μη μεριμνά και να μην εργάζεται κανείς για τον εαυτό του, αποτελεί έπαινο μιας φιλόχριστης και φιλάδελφης διάθεσης. Με κάθε τρόπο, λοιπόν, πρέπει να θεραπεύουμε αυτόν που ασθενεί και να φροντίζουμε να επαναρθρώνουμε το εξαρθρωμένο, για να το πω έτσι, μέλος. Εάν όμως επιμένει σε οποιαδήποτε κακία, πρέπει να τον απομακρύνουμε ως ξένο, διότι έχει γραφτεί: «Κάθε φυτεία την οποία δεν φύτεψε ο ουράνιος Πατέρας μου, θα εκριζωθεί». Διότι, εάν είναι δύσκολο να αποσπαστούν από τις δικές τους συνήθειες και προτιμούν να είναι δούλοι στις ηδονές της σάρκας παρά στον Κύριο, και δεν αποδέχονται τη ζωή σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, δεν έχουμε κανένα κοινό λόγο μαζί τους. Εμείς, άλλωστε, ευρισκόμενοι ανάμεσα σε λαό απειθή και αντιλέγοντα, έχουμε διδαχθεί να ακούμε: «Σώζοντας σώζε την ψυχή σου», και «μη συμμετέχεις σε ξένες αμαρτίες». Και αν κάποιος δεν προσέρχεται με προθυμία στην ψαλμωδία, και αν δεν διαφαίνεται σε αυτόν η διάθεση εκείνου που είπε: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου! Πιο γλυκά και από το μέλι στο στόμα μου», και αν δεν θεωρεί την αργία ως μεγάλη ζημία, τότε είτε ας διορθωθεί είτε ας απομακρυνθεί, για να μην αλλοιώσει λίγο προζύμι όλο το φύραμα.

«Διότι ούτε ο Πατέρας κρίνει κανέναν», σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Σωτήρα, «αλλά όλη την κρίση την έχει δώσει στον Υιό»· προφανώς, επειδή μαζί Του συνυπάρχει και ενυπάρχει φυσικά και το Άγιο Πνεύμα. ΠΑΛΛ. Πολύ σωστά καταλαβαίνεις. Ας εξετάσουμε τα παρακάτω, αν σου φαίνεται καλό. ΚΥΡ. Χωρίς κανέναν δισταγμό, και μάλιστα θα τα πω. «Και συνέβη», λέει, «όταν τον έβγαλαν έξω, είπαν: Σώσε την ψυχή σου, μην κοιτάξεις πίσω σου, και μη σταθείς πουθενά σε όλη την περίχωρο· σώσου στο βουνό, για να μη συμπαρασυρθείς και χαθείς». Στη φράση λοιπόν «Σώσε την ψυχή σου», λέω ότι εννοείται σαφώς το «Κράτησε τον εαυτό σου αγνό· και μην παίρνεις μέρος σε ξένες αμαρτίες». Και γίνε ανώτερος από τα εμπόδια που υπάρχουν στον κόσμο· διότι τίποτα απολύτως στον κόσμο δεν μπορεί να δοθεί ως αντάλλαγμα για την ψυχή. «Διότι τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, αν κερδίσει όλο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του;»

Το ότι έπρεπε να του πει να βαδίζει χωρίς να στρέφει το βλέμμα πίσω, σημαίνει ίσως το να μην επιλέξει κανείς, μέσω των επιστροφών στη φαυλότητα, να φρονεί τα ίδια πάλι με αυτούς που οδηγήθηκαν στην καταδίκη του πυρός εξαιτίας της ακολασίας («Διότι κανείς», λέει, «που έβαλε το χέρι του στο άροτρο και στρέφεται προς τα πίσω, δεν είναι κατάλληλος για τη βασιλεία των ουρανών»)· αλλά ότι πρέπει να κρατιόμαστε σταθερά στον δρόμο της σωτηρίας, χωρίς να περισπώμαστε εδώ κι εκεί, διατηρώντας μέσα μας όχι έναν νου ελαφρύ και ευμετάβολο από τις μάταιες φαντασιώσεις των κοσμικών επιθυμιών, αλλά έναν νου τέλειο και άγρυπνο, πάντοτε ασκημένο στο να κοιτάζει ευθεία. Και θα πω κάτι ακόμη μεγαλύτερο· διότι ο άγγελος δεν λέει μόνο ότι πρέπει πλέον να βαδίζει χωρίς να κοιτάζει πίσω· αλλά πρόσθεσε με ωφέλιμο τρόπο το: «Μη σταθείς πουθενά σε όλη την περίχωρο. Φύγε να σωθείς στο βουνό, για να μην καταστραφείς μαζί τους.» ΠΑΛΛ. Και τι άραγε να θέλει να δηλώσει το: «Μη σταθείς πουθενά σε όλη την περίχωρο;» ΚΥΡ. Πιστεύω ότι το να είναι κανείς νωθρός και αδρανής όταν πρέπει να πετάξει μακριά από το κακό, είναι σφαλερό και επιζήμιο. ΠΑΛΛ. Εξήγησέ μου πώς. ΚΥΡ. Ο προφητικός λόγος είπε: «Ουαί σε όσους εκτελούν το έργο του Κυρίου με αμέλεια. —Τρέχετε, λοιπόν, για να το κατακτήσετε,» όπως λέει κάπου και ο ίδιος ο θεσπέσιος Παύλος.

Διότι, το να μην επιθυμεί κανείς να πραγματοποιήσει με μεγάλη δύναμη και σπουδή την απομάκρυνση από τα αισχρότερα έργα, όταν ο νους παραμένει δυσκολοαποχώριστος από τα παλαιά πάθη, και απομακρύνεται με δυσθυμία από κάθε τι φαύλο, και μεθορμίζεται με πολλή διστακτικότητα προς εκείνο που εκ φύσεως ωφελεί, δεν θα ήταν τίποτε άλλο παρά το να σταθεί τελικά στην περιοχή της κακίας, ενώ θα έπρεπε να βγει τρέχοντας με ορμή. Επειδή είναι ενδεχόμενο, πριν βγουν έξω από τα όρια του κακού, ενώ πάντοτε χρονοτριβούν και διστάζουν, να καταληφθούν από τη θεία δίκη, πριν καθαριστούν από την κηλίδα, πριν ξεπλύνουν τον μολυσμό που έχει ενσταλάξει στην ψυχή τους η παλαιά ραθυμία, πριν αποβάλουν το βάρος των αμαρτημάτων και πριν υποταχθούν στον σωτήριο ζυγό, για να αναπαυθούν μέσω του Χριστού. Άριστο λοιπόν από τα παραγγέλματα είναι το, «Μην σταθείς σε όλη την περιοχή», δηλαδή, να μην συλληφθείς χρονοτριβώντας σε κανέναν τρόπο φαυλότητας, αλλά μάλλον ανέβα, σαν σε βουνό, σε μια εξυψωμένη και περίοπτη ζωή, η οποία δεν έχει τίποτε το χαμερπές, αλλά διαπρέπει σε υψηλή και ανυψωμένη αρετή, και είναι απαλλαγμένη από το πλέον ταπεινό φρόνημα, δηλαδή το επίγειο και σαρκικό. Διότι έχει γραφτεί ότι «Οι ισχυροί της γης του Θεού υψώθηκαν πάρα πολύ». Διότι το αγιοπρεπές φρόνημα βρίσκεται ψηλότερα από όλα τα επίγεια. «Και οι νεοσσοί του αετού πετούν στα υψηλά», σύμφωνα με το γεγραμμένο, εφόσον έχουν το πολίτευμά τους σαν σε βουνό στον ουρανό, και αναζητούν την άνω πατρίδα.

Θα άρμοζε, νομίζω, να προχωρήσει κανείς λίγο-λίγο προς την τέλεια κατάσταση, αρχίζοντας από μικρά και σύμμετρα, και σχεδόν να προστρέξει, σαν σε μια μικρή πόλη που γειτνιάζει με ψηλό βουνό, στον τρόπο ζωής που υπολείπεται και βρίσκεται σε χαμηλότερα μέτρα από την εξαίρετη και υψηλή ζωή. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο δίκαιος Λωτ θα μπορούσε να αποτελεί τύπο όσων βρίσκονται σε αυτήν την κατάσταση, εφόσον αξίωσε να καταλύσει όχι αμέσως στο βουνό, αλλά στη μικρή πόλη Σηγώρ. Διότι, μήπως και στα ευαγγελικά κηρύγματα δεν θα βρούμε πολλές φορές να έχουν γίνει τέτοιου είδους οικονομίες για τους πιστούς;

Ποιος λοιπόν είναι αυτός που λέει ότι δεν είναι τίποτα η αμαρτία αυτού του μυσαρού έργου; Αν δε πούμε ότι αυτό δεν είναι τίποτα, καταγγέλλουμε τον Θεό για αδικία, ότι δηλαδή χωρίς λόγο κατέστρεψε τις πόλεις των Σοδόμων. Πειθόμενοι λοιπόν στην αλήθεια, ας φυλάξουμε τους εαυτούς μας από κάθε αμαρτία, και μάλιστα από αυτή την ακάθαρτη και βδελυρή επιθυμία. Είπαν δε οι άνδρες προς τον Λωτ: «Έχεις εδώ γαμπρούς, ή γιους, ή θυγατέρες; Ή έχεις κάποιον άλλον στην πόλη; Βγάλε τους έξω από τον τόπο αυτόν, διότι εμείς θα καταστρέψουμε τον τόπο αυτόν, επειδή υψώθηκε η κραυγή τους ενώπιον του Κυρίου, και μας απέστειλε ο Κύριος για να τον εξολοθρεύσουμε». Βγήκε τότε ο Λωτ και μίλησε στους γαμπρούς του, οι οποίοι είχαν πάρει τις θυγατέρες του, και είπε: «Σηκωθείτε και βγείτε από τον τόπο αυτόν, διότι ο Κύριος θα εξολοθρεύσει την πόλη». Φάνηκε όμως στους γαμπρούς του ότι αστειευόταν. Όταν δε ξημέρωσε, οι Άγγελοι βίαζαν τον Λωτ, λέγοντας: «Σήκω, πάρε τη γυναίκα σου και τις δύο θυγατέρες που έχεις, και βγες έξω, για να μην καταστραφείς και εσύ μαζί με τις ανομίες της πόλεως». Και έπιασαν οι Άγγελοι το χέρι του και το χέρι της γυναίκας του και τα χέρια των δύο θυγατέρων του, επειδή ο Κύριος ο Θεός τον σπλαγχνίστηκε. Και όταν τον έβγαλαν έξω, του είπαν: «Σώσε οπωσδήποτε την ψυχή σου. Μην κοιτάξεις πίσω, ούτε να σταθείς σε όλη την περίχωρο».

Σώσου στο βουνό, για να μην αφανιστείς.

Ας δούμε όμως και τι έγραψε ο ίδιος στον Νοουάτο, ο οποίος αναστάτωνε τότε την αδελφότητα των Ρωμαίων. Επειδή, λοιπόν, προέβαλλε ως πρόφαση για την αποστασία και το σχίσμα ορισμένους από τους αδελφούς, ισχυριζόμενος ότι δήθεν από αυτούς εξαναγκάστηκε να φτάσει σε αυτό, δες με ποιον τρόπο του γράφει: «Ο Διονύσιος απευθύνει χαιρετισμό στον αδελφό Νοουατιανό. Εάν παρασύρθηκες παρά τη θέλησή σου, όπως λες, θα το αποδείξεις εάν αποχωρήσεις με τη θέλησή σου. Διότι θα έπρεπε να υποστείς το οτιδήποτε προκειμένου να μη διχάσεις την Εκκλησία του Θεού· και το μαρτύριο που υφίσταται κανείς για να μην προκαλέσει σχίσμα δεν είναι λιγότερο ένδοξο από το μαρτύριο προκειμένου να μην υποπέσει σε ειδωλολατρία, αλλά, κατά τη γνώμη μου, είναι και μεγαλύτερο. Διότι στην πρώτη περίπτωση μαρτυρεί κανείς για τη δική του, μόνο, ψυχή, ενώ στη δεύτερη υπέρ ολόκληρης της Εκκλησίας. Και τώρα, εάν πείσεις ή αναγκάσεις τους αδελφούς να επανέλθουν σε ομόνοια, το κατόρθωμά σου θα είναι μεγαλύτερο από το σφάλμα σου, και το μεν σφάλμα δεν θα σου καταλογιστεί, το δε κατόρθωμα θα επαινεθεί. Εάν όμως εκείνοι απειθούν και εσύ αδυνατείς, φρόντισε οπωσδήποτε να σώσεις τη δική σου ψυχή. Εύχομαι να έχεις υγεία και να παραμένεις προσηλωμένος στην ειρήνη εν Κυρίω».

ΙΖʹ. Αξίζει δε να μην προσπεράσουμε ούτε τον τρόπο της βρώσεως, διότι ούτε ο νόμος τον παρέλειψε, επεξεργαζόμενος επιμελώς το πνευματικό νόημα μέσα στο γράμμα μέχρι και σε αυτό το σημείο. Διότι θα καταναλώσουμε το θύμα με βιασύνη, τρώγοντας μαζί άζυμα με πικρά χόρτα, έχοντας τις οσφύες περιεζωσμένες, φορώντας τα υποδήματα, και κρατώντας ραβδί σαν ηλικιωμένοι. Με βιασύνη μεν, για να μην πάθουμε αυτό που απαγορεύτηκε σε εκείνον τον Λωτ από την εντολή: να μην κοιτάξουμε γύρω μας, να μη σταθούμε πουθενά στην περίχωρο· ας διασωθούμε στο βουνό, για να μη συμπαρασυρθούμε από το Σοδομιτικό και ξένο πυρ, ούτε να παγώσουμε σε στήλη άλατος εξαιτίας της στροφής προς τα χειρότερα, πράγμα που προκαλεί η αναβλητικότητα. Με πικρά χόρτα δε, εξαιτίας του πικρού και ανηφορικού χαρακτήρα του κατά Θεόν βίου, ιδίως για τους αρχαρίους, ο οποίος βρίσκεται υψηλότερα από τις ηδονές. Διότι, αν και ο νέος ζυγός είναι αγαθός και το φορτίο ελαφρύ, όπως ακούς, αυτό ισχύει εξαιτίας της ελπίδας και της ανταπόδοσης, η οποία είναι πολύ πλουσιότερη από την εδώ κακοπάθεια· επειδή, κατά τα άλλα, ποιος δεν θα έλεγε ότι το Ευαγγέλιο είναι πολύ πιο κοπιαστικό και επίπονο από τις διατάξεις του νόμου; Διότι, ενώ ο νόμος εμποδίζει την τέλεση των αμαρτημάτων, εμείς κατηγορούμαστε και για τις αιτίες τους, σχεδόν σαν να ήταν πράξεις.

Μέχρι να αναπαυθείς, εκεί όπου δεν υπάρχει αμαρτία, ούτε σκοτασμός, ούτε φίδι που δαγκώνει στον δρόμο, εμποδίζοντας τα κατά Θεόν βήματά σου. Άρπαξε την ψυχή σου από τον κόσμο· φύγε από τα Σόδομα· ξέφυγε από τον εμπρησμό· πορεύσου χωρίς να στραφείς προς τα πίσω, για να μη μετατραπείς σε στήλη άλατος· σώσου στο όρος, για να μη συμπαρασυρθείς στην καταστροφή.

«Ποιος γνωρίζει», λέγει, «εάν θα επιστρέψει, και θα μετανοήσει, και θα αφήσει πίσω του ευλογία;» Εγώ το γνωρίζω αυτό σαφώς, όντας εγγυητής της φιλανθρωπίας του Θεού. Και εγκαταλείποντας την οργή, η οποία του είναι παρά φύσιν, θα στραφεί προς εκείνο που του είναι κατά φύσιν, το έλεος. Διότι προς την πρώτη εξαναγκάζεται από εμάς, ενώ προς το δεύτερο έχει φυσική κλίση. Και εάν πατάσσει όταν εξαναγκάζεται, πώς δεν θα δείξει άφεση όταν ενεργήσει σύμφωνα με τη φύση του; Αρκεί μόνο να ελεήσουμε τους ίδιους τους εαυτούς μας, ανοίγοντας τον δρόμο για τη δίκαιη ευσπλαχνία του Πατέρα. Ας σπείρουμε με δάκρυα, για να θερίσουμε με αγαλλίαση. Ας γίνουμε Νινευίτες και όχι Σοδομίτες. Ας θεραπεύσουμε την κακία, ας μην καταστραφούμε μαζί με την κακία. Ας ακούσουμε τον Ιωνά να κηρύττει, για να μην κατακλυστούμε από πυρ και θειάφι. Κι αν εξέλθουμε από τα Σόδομα, ας ανεβούμε στο όρος, ας καταφύγουμε στη Σηγώρ, ας εισέλθουμε μαζί με τον ήλιο που ανατέλλει. Ας μη σταθούμε πουθενά σε ολόκληρη τη γύρω περιοχή· ας μην κοιτάξουμε πίσω μας, ας μην παγώσουμε γινόμενοι στήλη άλατος, μια στήλη πραγματικά αθάνατη, η οποία αποτελεί κατηγορία για την ψυχή που επιστρέφει στην κακία.

Να πράττεις έργα άξια της ευκλείας. Εάν όμως αυτή απουσιάζει, ας μη σε θλίβει ο ψεύτικος λόγος, αλλά να προχωράς πρόθυμα την οδό σου. Οι άλλοι ας υλακτούν μάταια· σε τίποτα δεν πρόκειται να βλάψουν τον θείο έρωτα. Ο δε φθόνος ας κατατήκει τα μάτια τους. Και εσύ, έχοντας διαφύγει από τα Σόδομα, και έχοντας αποφύγει την τέφρα αυτού του βίου και την οδυνηρή απειλή του θείου πυρός, μην στρέψεις το βλέμμα σου προς τα Σόδομα, διότι παρευθύς θα πετρώσεις, στήλη της κακίας και του σκληρού θανάτου.

Καλώς πορεύεσαι, παρθένε, προς το όρος· σώσου προς τα άνω. Μην στρέψεις το βλέμμα σου προς τα Σόδομα, για να μη μεταβληθείς σε στήλη άλατος. Ούτε να σε εκφοβίζει υπερβολικά η φύση της σάρκας, ούτε όμως να αποκτάς υπερβολικό θάρρος, ώστε κάποτε να παραπλανηθείς. Ο σπινθήρας αναφλέγει την καλαμιά· ενώ το νερό σβήνει τη φλόγα.

Και ο ίδιος ο Παύλος παρέδωσε στον Σατανά εκείνον που πόρνευσε στην Κόρινθο και δεν επικύρωσε την αγάπη του προς αυτόν, ούτε τον δέχθηκε, μέχρις ότου επέδειξε επαρκώς τη μετάνοιά του. Σώσε οπωσδήποτε τη δική σου ψυχή από τόσα πολλά κακά, ω άνθρωπε, τόσο από τα παρόντα, όσο και από τα μέλλοντα, τα οποία μάλιστα είναι διπλά, και στον μέλλοντα και στον παρόντα αιώνα. Διότι το γένος του Ησαύ είναι απορριπτέο, επειδή εκείνος ήταν πόρνος και βέβηλος, και από τον Ροβοάμ αφαιρείται το μεγαλύτερο μέρος της βασιλείας, επειδή ο πατέρας του, ο Σολομώντας, ήταν γυναικομανής όσο λίγοι και πέθανε χωρίς να υποστεί αυτός την τιμωρία χάρη στον Δαβίδ, ο οποίος το μίασμα που του προξενήθηκε μία φορά, το εξάλειψε διαρκώς με ποταμούς δακρύων και με τα άλλα έργα της μετάνοιας.

Και τι χρειάζεται να γράφω περισσότερα για αυτά; Διότι είναι φανερό σε όλους, έστω κι αν δεν έγινε σαφές σε αυτόν τον σοφό, ότι προσταχθήκαμε να «σταυρώσουμε τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες», όχι για να σκοτώσουμε τον εαυτό μας, νεκρώνοντας κάθε ενέργεια του σώματος και δύναμη της ψυχής, αλλά για να απέχουμε από τις φαύλες ορέξεις και πράξεις και να επιδείξουμε την αμετάκλητη φυγή μας από αυτές, και να γίνουμε «άνδρες των επιθυμιών» του Πνεύματος, κατά τον Δανιήλ, ζώντας και κινούμενοι μέσα σε αυτές με τέλειο φρόνημα και προχωρώντας πάντοτε ανδρικά προς τα εμπρός, όπως ο Λωτ που έβγαινε από τα Σόδομα, ο οποίος προχωρώντας πάντοτε και μη στρέφοντας προς τα πίσω διατήρησε τον εαυτό του ζωντανό, ενώ η σύζυγός του, που στράφηκε προς τα πίσω, νεκρώθηκε. Ότι λοιπόν οι απαθείς διατηρούν ζωντανό και ενεργό προς τα ανώτερα το παθητικό μέρος της ψυχής και δεν το νεκρώνουν, νομίζω ότι έχει αποδειχθεί επαρκώς.

Αλλά, σώζοντας, να σώζεις τη δική σου ψυχή σύμφωνα με τον δικό μας κανόνα.

Ας πουν, ας μη σιωπήσουν ούτε να παραδώσουν στη λήθη την ευεργεσία. Τι να πουν; Ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα, ένας Θεός, ο οποίος είναι πάνω από όλους και μέσω όλων και μέσα σε όλους, σύμφωνα με τον απόστολο. Ας μη λένε άλλα στην κολυμβήθρα και άλλα να φρονούν, αλλά όπως διδάχθηκες, ω νεοφώτιστε, έτσι να θρησκεύεις, όπως βαπτίσθηκες έτσι να δοξάζεις, όπως αναγεννήθηκες έτσι να πιστεύεις, αυτό που σου εμπιστεύθηκαν να το φυλάττεις, αυτό που απέκτησες μην το πωλείς. Σαν αετός αναγεννήθηκες, τα άνω να ζητάς· από τα Σόδομα βγήκες, προς τα πίσω μην επιστρέψεις· σώσου στο βουνό, μην κοιτάξεις προς τα πίσω, για να μη γίνεις στήλη άλατος σαν τη γυναίκα του Λωτ. Τέκνο ονομάσθηκες, τον Αβεσσαλώμ μη μιμηθείς· μαθητής έγινες, με τον Ιούδα μη συμπορευθείς· στην κιβωτό εισήλθες, μην πλησιάσεις τον κόρακα. Από την Αίγυπτο ελευθερώθηκες, μη θεοποιήσεις το κεφάλι του ταύρου· από τα έθνη αποσπάσθηκες, μην προσκυνήσεις τον ήλιο· από την ειδωλολατρία σώθηκες, μην περιεργάζεσαι τις φάσεις της σελήνης· από τους δαίμονες λυτρώθηκες, μη θεωρήσεις ότι τα άστρα είναι άγια· από την πολυθεΐα των ανθρώπων απαλλάχθηκες, μη θεοποιείς τα πάθη. Αξιώθηκες την ελευθερία, μη γίνεσαι δούλος των ηδονών, διότι από ό,τι νικιέται κανείς, σε αυτό και έχει υποδουλωθεί.

Τους ενθάρρυναν με το άγγιγμα του χεριού και τόνωσαν την προθυμία τους, ώστε να μη διαλύσει ο φόβος τη δύναμή τους· γι' αυτό πρόσθεσε, «Επειδή τον σπλαχνίστηκε ο Κύριος». Διότι, λέει, επειδή ο Κύριος τον έκρινε άξιο σωτηρίας, γι' αυτό και οι άγγελοι, θέλοντας να τονώσουν την προθυμία τους, κρατούν το χέρι τους, «Και αφού τους έβγαλαν έξω, είπαν: Σώσε την ψυχή σου· μην κοιτάξεις πίσω, μη σταθείς πουθενά σε όλη την περίχωρο, σώσου στο βουνό, μήπως και συμπαρασυρθείς στην καταστροφή». Αφού λοιπόν, λέει, σε απαλλάξαμε από αυτούς τους παρανόμους, μην κοιτάξεις πλέον προς τα πίσω, ούτε να θελήσεις να δεις τα όσα πρόκειται να τους συμβούν, αλλά σπεύσε και απομακρύνσου, για να μπορέσεις να διαφύγεις την τιμωρία που τους επιφέρεται. Έπειτα, επειδή φοβήθηκε ο δίκαιος μήπως δεν μπορέσει να φτάσει στον τόπο που του όρισαν και να προφτάσει στο βουνό, λέει: «Σε παρακαλώ, Κύριε, επειδή ο δούλος σου βρήκε έλεος ενώπιόν σου και εμεγάλυνας τη δικαιοσύνη σου με αυτό που κάνεις σε εμένα για να ζήσει η ψυχή μου· εγώ όμως δεν θα μπορέσω να διασωθώ καταφεύγοντας στο βουνό, μήπως με προφτάσει το κακό και πεθάνω. Ιδού, αυτή η πόλη είναι κοντά για να καταφύγω εκεί, και είναι μικρή· εκεί θα σωθώ, και θα ζήσει η ψυχή μου χάρη σε εσένα».

Και πώς, λέγει, έλεγε ο Θεός στον Λωτ μέσω των αγγέλων: «Σώζοντας, σώσε την ψυχή σου»; Πες μου, πότε και γιατί. Όταν επερχόταν η τιμωρία, όχι όταν υπήρχε καιρός για διόρθωση, αλλά όταν πλέον είχαν καταδικαστεί και νοσούσαν ανίατα, και γέροντες και νέοι είχαν παραδοθεί στα ίδια σαρκικά πάθη, και έπρεπε πια να κατακαούν, και μάλιστα εκείνη την ημέρα, που επρόκειτο να πέσουν οι κεραυνοί. Εξάλλου, αυτό δεν έχει ειπωθεί για την κακία και την αρετή, αλλά για τη θεόσταλτη πληγή. Διότι τι έπρεπε να κάνει; Πες μου· να κάθεται και να δεχθεί την τιμωρία, και, χωρίς να τους ωφελήσει σε τίποτα, να κατακαεί μαζί τους; Αλλά αυτό θα ήταν έσχατη ανοησία. Διότι ούτε εγώ λέω αυτό, ότι δηλαδή πρέπει κανείς να τιμωρείται άσκοπα και μάταια, αντίθετα με το θέλημα του Θεού. Αλλά, όταν ένας άνθρωπος ζει μέσα στην κακία, τότε σε προτρέπω να παρεμβαίνεις και να τον διορθώνεις· αν μεν θέλεις, για το καλό του πλησίον σου· αν πάλι όχι, τουλάχιστον για το δικό σου συμφέρον. Διότι το πρώτο είναι βέβαια ανώτερο· αν όμως δεν φτάνεις σε εκείνο το πνευματικό ύψος, κάνε το τουλάχιστον γι' αυτόν τον λόγο.

Τότε, λοιπόν, προχώρησα στα επόμενα, στα οποία λέγονται αυτά: Ο Κύριος αναχώρησε, όταν σταμάτησε να μιλάει στον Αβραάμ, και πήγε στον τόπο του. Οι δύο άγγελοι ήρθαν στα Σόδομα το βράδυ. Και ο Λωτ καθόταν δίπλα στην πύλη των Σοδόμων. Και τα επόμενα παρομοίως μέχρι το: Απλώνοντας τα χέρια τους οι άνδρες, τράβηξαν τον Λωτ προς το μέρος τους μέσα στο σπίτι και έκλεισαν την πόρτα του σπιτιού. Και τα επόμενα μέχρι το: Και οι άγγελοι έπιασαν το χέρι του, το χέρι της γυναίκας του και τα χέρια των θυγατέρων του, επειδή ο Κύριος τον σπλαχνίστηκε. Και συνέβη όταν τους έβγαλαν έξω, να πουν: Σώσε, σώσε τη ζωή σου. Μην κοιτάξεις πίσω, ούτε να σταθείς σε όλη τη γύρω περιοχή. Να σωθείς καταφεύγοντας στο βουνό, για να μην καταστραφείς μαζί με τους άλλους. Ο Λωτ όμως τους είπε: Σε παρακαλώ, Κύριε, επειδή ο δούλος σου βρήκε έλεος ενώπιόν σου και μεγάλυνες τη δικαιοσύνη σου, αυτό που κάνεις σε μένα για να ζήσει η ψυχή μου. Εγώ όμως δεν μπορώ να διασωθώ στο βουνό, μήπως με προφτάσει το κακό και πεθάνω. Ιδού, αυτή η πόλη είναι κοντά για να καταφύγω εκεί, και είναι μικρή. Εκεί θα σωθώ, αφού είναι μικρή, και η ψυχή μου θα ζήσει. Και του είπε: Ιδού, σεβάστηκα το πρόσωπό σου και για αυτόν τον λόγο, ώστε να μην καταστρέψω την πόλη για την οποία μίλησες. Βιάσου να σωθείς εκεί, διότι δεν θα μπορέσω να κάνω τίποτα μέχρι να μπεις εκεί.

Ως πότε, ταλαίπωρε, θα απασχολείς την ευγένεια και το φιλότιμο της ψυχής σε μάταια πράγματα; Ως πότε τα όνειρα; Ας αναζητηθεί επιτέλους από εσένα η αλήθεια. Φύγε από την Αίγυπτο χωρίς να κοιτάξεις πίσω· φύγε από τα Σόδομα και τα Γόμορρα· σώσου στο όρος, για να μην χαθείς μαζί τους. Αλλά σε συγκρατεί η μάταιη δόξα και ο ψευδώνυμος πλούτος και οι κομψοί και πολυτελείς μανδύες και τα άλλα με τα οποία συνίσταται η κοσμική ευημερία; Αλίμονο στην αφιλόσοφη διάνοια του φιλοσόφου!

Ας μη δεσμεύουμε, λοιπόν, στα πρόσκαιρα την άφθαρτη ψυχή· ούτε να καταβαρύνουμε τον νου παρασύροντάς τον προς τη γη με τη μέριμνα των υλικών πραγμάτων, ενώ εκ φύσεως είναι ελεύθερος από την ύλη. Ας διαχωρίσουμε φυσικά με τη λογική, αυτά που ποτέ κατ' ουσίαν δεν συμπίπτουν μεταξύ τους· και δεν θα χρειαστούμε κανέναν κόπο για να αποσπάσουμε από την προσκόλληση στα φθαρτά την ψυχή, η οποία είναι ασύνθετη και δεν μπορεί με κανέναν τρόπο να υποστεί φυσική διάλυση. Ας φύγουμε από τα Σόδομα· την πλάνη και, όπως λέω, τη σύγχυση των αισθήσεων γύρω από τα αισθητά, για να αποφύγουμε τον εμπρησμό· αναφέρομαι βέβαια στην κόλαση του πυρός που αναπόφευκτα ακολουθεί όλα αυτά. Ας σωθούμε στο όρος, δηλαδή στο ύψος της κατά Θεόν πολιτείας, ώστε να μη συμπαρασυρθούμε στην καταστροφή, εμείς που δεν έχουμε ακόμη απαλλαγεί ολοκληρωτικά από τις αισθήσεις, έστω κι αν φαίνεται ότι απέχουμε από την κακία κατά το πρότυπο του μακαρίου Λωτ, μη συμπράττοντας στα ίδια έργα με τους Σοδομίτες· δηλαδή στα πάθη που γεννιούνται από τις αισθήσεις και στα όσα ταιριάζουν στα πάθη. Ας προσπεράσουμε με όση δύναμη διαθέτουμε τα παροδικά πράγματα, τα οποία με κανέναν τρόπο δεν μπορούμε να συγκρατήσουμε, αφού έχουν ως υπόστασή τους την ίδια τη φύση της παροδικής ρευστότητας· και τα οποία μας αφήνουν μόνο την κακώς στιγματισμένη διάθεση της ψυχής απέναντί τους, εξαιτίας της οποίας πρόκειται να επιβληθεί κάθε βάσανος στους κατακρίτους. Ας τα αφήσουμε όλα με προθυμία, ή ας τα δανείσουμε στον Θεό μέσω όσων έχουν ανάγκη, αφού άλλωστε η στέρησή τους μάς ακολουθεί φυσικά και αναπόφευκτα.

Εξάλλου, αφού έφτασε στη Θεσσαλονίκη και εμφανίστηκε για λίγο, τόσο μόνο όσο να εγκαθιδρυθεί στον θρόνο, επέστρεψε τάχιστα πάλι στο Βυζάντιο σαν πτηνό, χωρίς να ρίξει βλέμμα πίσω του και χωρίς να σταθμεύσει πουθενά σε ολόκληρη τη γύρω περιοχή. Και εξαιτίας αυτού ακριβώς έγινε υπερόπτης απέναντι σε όλους, διότι μετακινούσε και μετέφερε τα πάντα με το δάχτυλό του, και κυρίως διότι, όταν ο βασιλιάς εκστράτευσε ξανά εναντίον του Χρύσου, αυτός φάνηκε ότι διαχειρίστηκε τις υποθέσεις με τον αποστάτη αυτόν σύμφωνα με τις επιθυμίες του βασιλιά, αποδεικνύοντας ότι είναι επιδέξιος στο να αναλαμβάνει τακτικές υποθέσεις και ότι αποτελούσε κυριολεκτικά ένα βασίλειο ιεράτευμα.

Αλλά αν με αυτά σας πείθουμε, εφόσον είστε άνθρωποι και δεν έχετε αποκτήσει ακόμη τη βεβαιότητα από τη χάρη του Πνεύματος, θα ήταν καλό. Ειδάλλως, έχουμε να πούμε από τη θεία Γραφή ότι εμείς και η Εκκλησία του Θεού δεν έχουμε τη συνήθεια να φιλονικούμε, αλλά σε λαό απειθή και αντιδραστικό διδαχθήκαμε να λέμε: «Σώζοντας, σώσε τη δική σου ψυχή». Διότι, εάν η ίδια η φύση των πραγμάτων δεν διδάσκει εκείνους που έχουν φιλόνικη διάθεση για το θέμα αυτό, ούτε τους πείθουν οι προφήτες και οι προαναφερθέντες θείοι πατέρες, ενώ εκείνοι αμφιβάλλουν και μάταια λένε τα εξής: «Εάν υπήρχε και υπάρχει προκαθορισμένο όριο ζωής, πώς κάποιος γκρεμίζει τον εαυτό του με τη δική του θέληση, χωρίς ίσως να έχει φτάσει ακόμη το τέλος του, και άλλος απαγχονίζεται, και έτερος κατασφάζεται από ληστές, και κάποιος πνίγεται σε ναυάγιο, και οι πόλεμοι σε μία ημέρα εξολοθρεύουν μυριάδες άνδρες, ή όταν γίνεται σεισμός μια ολόκληρη πόλη βυθίζεται εντελώς; Διότι όλα αυτά είναι αποτελέσματα του αυτεξουσίου της ψυχής και όχι του θελήματος του Θεού», τότε ποιος λόγος θα μπορούσε να τους αναχαιτίσει από την έρευνα των κριμάτων του Θεού, εφόσον δεν θέλουν να δώσουν προσοχή στη θεία Γραφή.

Σώζοντας, σώσε τη δική σου ψυχή· για να μη χάσω κι εγώ, μαζί με τη δική σου απώλεια, και τη δική μου ψυχή». Πες του ακόμη πως ο Κωνσταντινουπόλεως Λουκάς, στα ζητήματα που επιλύει μαζί με την περί αυτόν Σύνοδο, τα οποία βρίσκονται σε χειρόγραφα, λέει ότι δεν πρέπει να δεχθεί ο ιερέας την προσφορά εκείνων που απειθούν και δεν θέλουν να αποδεχθούν τον κανόνα της αμαρτίας τους.

ΚΑΝΟΝΑΣ ΙΓʹ Επομένως, δεν πρέπει να κατηγορούνται ούτε εκείνοι που εγκατέλειψαν τα πάντα για τη σωτηρία της ψυχής τους και αναχώρησαν, για το ότι εξαιτίας τους συνελήφθησαν άλλοι. Διότι και στην Έφεσο, αντί για τον Παύλο, άρπαξαν και οδήγησαν στο θέατρο τον Γάιο και τον Αρίσταρχο, τους συνοδοιπόρους του Παύλου, και όταν εκείνος ήθελε να παρουσιαστεί στο πλήθος (επειδή εξαιτίας του είχε γίνει η στάση, καθώς είχε πείσει και στρέψει πολύ κόσμο προς τη θεοσέβεια), οι μαθητές δεν τον άφηναν. «Αλλά και μερικοί από τους Ασιάρχες, που ήταν φίλοι του, έστειλαν ανθρώπους σε αυτόν και τον παρακαλούσαν να μην παραδώσει τον εαυτό του στο θέατρο». Αν όμως κάποιοι επιμένουν να μεμψιμοιρούν απέναντι σε αυτούς που υπακούουν ειλικρινά στο λόγιο «σώζοντας, σώσε τη δική σου ψυχή, και μην κοιτάξεις πίσω», ας θυμηθούν και τον κορυφαίο των Αποστόλων, τον Πέτρο, ο οποίος είχε ήδη ριχτεί στη φυλακή και είχε παραδοθεί σε τέσσερις τετράδες στρατιωτών για να τον φυλάνε, ο οποίος όμως μέσα στη νύχτα διέφυγε και σώθηκε από τα χέρια του φονικού Ηρώδη και από όλη την προσδοκία του ιουδαϊκού λαού, κατ' εντολήν του Αγγέλου του Κυρίου. «Όταν ξημέρωσε, λέει, έγινε όχι μικρή ταραχή μεταξύ των στρατιωτών, για το τι άραγε απέγινε ο Πέτρος». Και ο Ηρώδης, αφού τον αναζήτησε και δεν τον βρήκε, ανέκρινε τους φύλακες και διέταξε να θανατωθούν, γεγονός για το οποίο καμία κατηγορία δεν προσάπτεται στον Πέτρο.

ΚΑΝΟΝΑΣ ΠΔ' «Όλα αυτά τα γράφουμε, ώστε να δοκιμάζονται οι καρποί της μετάνοιας. Διότι δεν κρίνουμε τέτοια ζητήματα αποκλειστικά με βάση τον χρόνο, αλλά προσέχουμε τον τρόπο της μετάνοιας. Εάν όμως δύσκολα αποσπώνται από τις δικές τους συνήθειες, και θελήσουν να υποδουλωθούν μάλλον στις ηδονές της σάρκας παρά στον Κύριο, και δεν αποδέχονται την κατά το Ευαγγέλιο ζωή, δεν έχουμε κανένα κοινό λόγο μαζί τους. Διότι εμείς, ανάμεσα σε λαό απειθή και αντιδραστικό, έχουμε διδαχθεί να ακούμε: σώζοντας, σώσε τη δική σου ψυχή».

Ώστε δηλαδή, αν μεν μετανοούν με προθυμία, να ελαττώνονται οι χρόνοι, αν δε με αμέλεια, να αυξάνονται. Εάν όμως, ενώ αμαρτάνουν, δεν θέλουν να απέχουν από τις αμαρτίες και τις ηδονές τους, ούτε θέλουν να ζουν σύμφωνα με το Ευαγγέλιο ως χριστιανοί, αλλά απειθούν και αντιλέγουν, τότε εμείς, οι οικονόμοι των ψυχών τους, Αρχιερείς και Πνευματικοί, δεν πρέπει να γινόμαστε συμμέτοχοι στις αμαρτίες τους, αλλά να τους εγκαταλείπουμε. Διότι ακούμε τη θεία Γραφή που λέει: «Σώζων, σῶζε τὴν σεαυτοῦ ψυχήν», δηλαδή πρόσεχε να μην οδηγήσεις στην κόλαση και τη δική σου ψυχή, συγκοινωνώντας με τους αδιόρθωτους αμαρτωλούς.

Ιλαρή την όψη είχε ο ένθεος όταν συνελήφθη, και σε αυτούς που τον κρατούσαν έλεγε με αγαλλίαση: «Προς το παρόν εσείς ακολουθήστε με, φίλοι, και αν ο βασιλιάς θελήσει να επιστρέψει, θα γίνει άλλος Λωτ και θα αποφύγει μαζί σας το μέλλον πυρ. Σώζοντας, σώστε τις ψυχές σας, ω φίλοι, και εκείνον αφήστε τον. Ας γίνει στήλη άλατος στρεφόμενος προς τα Σόδομα, εφόσον προηγουμένως αποστράφηκε με βδελυγμία την αιώνια ζωή». «Αυτά που μας λες τώρα μας φάνηκαν σαν ανοησίες, Δημήτριε, σταμάτα. Διότι όλα αυτά τα θεωρούμε φλυαρία, επειδή απέναντι σε όλα τα λόγια του Ναζωραίου έχουμε τα αυτιά μας κουφά σαν την ασπίδα, η οποία δεν ακούει τη φωνή του γητευτή ή εκείνων που ψάλλουν επωδές. Τώρα, λοιπόν, μην κομπάζεις συνδέοντας λόγια με λόγια. Διότι δεν πτοούμαστε ούτε ανεχόμαστε να αποκαλέσουμε τον γιο του ξυλουργού Θεό, ο οποίος, όπως λες, δίνει την αιώνια ζωή».

Ώστε αυτός που απειθεί ας απειθεί και αυτός που ανομεί ας ανομεί, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. Εσύ όμως με κάθε τρόπο σώσε τη δική σου ψυχή, χωρίς να εγκαταλείπεις τους νόμους του Θεού, αλλά μένοντας στηριγμένη στις διδασκαλίες των αγίων, των οποίων πρώτος σε αυτά είναι ο Μέγας Βασίλειος, έστω κι αν φτάσεις να ζεις μαζί με δύο ή τρεις παρθένους. Διότι «όπου υπάρχουν δύο ή τρεις στο όνομά μου», λέει ο Κύριος, «εκεί βρίσκομαι ανάμεσά τους», και βέβαια όχι μαζί με αυτούς που παρανομούν, έστω κι αν είναι χιλιάδες.