Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 19:18

Μακ. Γνωρίζω ότι με περισπάς, επειδή δεν μπορείς να πεις πού είναι γραμμένο ότι το Πνεύμα είναι Θεός. Ορθ. Προς το παρόν ας μάθουμε ποιοι ήταν αυτοί οι άνδρες που εμφανίστηκαν, και τότε το ίδιο το Πνεύμα θα δώσει την απάντηση σε όλα όσα αναζητούμε. Μακ. Εγώ, όπως αναφέρει η Γραφή, λέω ότι ήταν άγγελοι. Ορθ. Και εγώ λέω ότι ήταν άγγελοι και άνδρες· αλλά όπως μέχρι τώρα έχουμε συμφωνήσει ότι ο ένας από τους τρεις άνδρες είναι ο Κύριος και Θεός, έτσι και η έρευνα θα αποκαλύψει ποιοι ήταν οι άλλοι δύο. Μακ. Πες ό,τι θέλεις. Ορθ. Να διαβάσω τα επόμενα; Μακ. Διάβασε. Ορθ. «Όταν δε ξημέρωσε, οι άγγελοι πίεζαν τον Λωτ, λέγοντας: Σήκω, πάρε τη γυναίκα σου και τις δύο κόρες σου που έχεις, και βγες έξω, για να μην καταστραφείς μαζί με τις ανομίες της πόλης. Και καθώς εκείνοι ταράχτηκαν, οι άγγελοι έπιασαν το χέρι του, και το χέρι της γυναίκας του, και τα χέρια των δύο θυγατέρων του, επειδή ο Κύριος τον σπλαχνίστηκε. Και όταν τους έβγαλαν έξω, είπαν: Σώσε την ψυχή σου, και μην κοιτάξεις πίσω, ούτε να σταθείς πουθενά σε όλη τη γύρω περιοχή. Να σωθείς καταφεύγοντας στο βουνό, για να μην παρασυρθείς στον όλεθρο. Είπε δε ο Λωτ προς αυτόν: Σε παρακαλώ, Κύριε, επειδή ο δούλος σου βρήκε έλεος ενώπιόν σου, και μεγάλυνας τη δικαιοσύνη σου με αυτό που κάνεις σε εμένα, ώστε να κρατήσεις ζωντανή την ψυχή μου. Εγώ, όμως, δεν θα μπορέσω να διασωθώ στο βουνό, μήπως με προφτάσει το κακό και πεθάνω. Ιδού, αυτή η πόλη είναι κοντά για να καταφύγω εκεί, η οποία είναι μικρή».

«Δεν είναι μικρή; και θα ζήσει η ψυχή μου.» Ακούς, αν έχεις αυτιά, ότι, αφού αντιλήφθηκε την κοινότητα και την ενότητά τους, προσέπεσε σε αυτούς και είπε: «Δέομαι, Κύριε», και όχι, Κύριοι. Διότι γνώριζε ότι κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους· και είναι δύο, όταν ο μεν θέλει τούτο, και ο δε εκείνο. Πες, λοιπόν, και εσύ στον Υιό και στο Πνεύμα: «Δέομαι, Κύριε, επειδή ο δούλος σου βρήκε έλεος ενώπιόν σου», και όχι «Ενώπιόν σας», για να μην διαχωρίσεις την κυριότητα. Διότι, εάν αυτός που προσκολλάται στον Θεό είναι ένα πνεύμα μαζί Του, πώς είναι δυνατόν το Πνεύμα να χωρίζεται από Εκείνον που το χορηγεί; Μακ. Διότι έχει ήδη αποδειχθεί ότι το Πνεύμα και ο Υιός ήταν οι άγγελοι. Ορθ. Στους κατά φύση αγγέλους, λοιπόν, είπε ο άγιος Λωτ: «Δέομαι, Κύριε, επειδή ο δούλος σου βρήκε χάρη ενώπιόν σου, και μεγάλυνας τη δικαιοσύνη σου, την οποία δείχνεις σε εμένα, για να ζήσει η ψυχή μου»; Μακ. Βεβαιότατα. Ορθ. Λοιπόν, άκουε και πάλι τα εξής: «Και του είπε»· δεν λέει πλέον, «Οι άγγελοι», αλλά προφανώς Αυτός που ομολογήθηκε ως Κύριος: «Ιδού, εθαύμασα το πρόσωπό σου, και ως προς τον λόγο αυτόν, ώστε να μην καταστρέψω την πόλη για την οποία μίλησες. Σπεύσε λοιπόν να σωθείς εκεί. Διότι δεν θα μπορέσω να κάνω τίποτα, μέχρι να εισέλθεις εκεί». Και δεν είπε πλέον: «Θα μπορέσουμε», καίτοι στην αρχή έλεγαν ότι «Εμείς εξολοθρεύουμε την πόλη», όταν τους θεωρούσε ανθρώπους και αγγέλους.

Όταν δε αναγνώρισε την κυριότητά τους, και δεν τους αποκαλεί πλέον κυρίους, αλλά λέγει Κύριον, λέγοντας: «Δέομαι, Κύριε», τότε και αυτοί συνομιλούν μαζί του ως ένας. Διότι δεν λέγουν: «Εθαυμάσαμέν σου το πρόσωπον», αλλά: «Εθαύμασα». Μακ.: Ο Πατήρ λοιπόν ήταν αυτός που εμφανίσθηκε μαζί τους;

Είπα ότι μιλούσε στους δύο σαν να επρόκειτο για έναν. Μάλιστα οι δύο λένε: «Αν έχεις εδώ γαμπρό ή γιους ή κόρες, οδήγησέ τους έξω μαζί σου. Διότι εμείς θα καταστρέψουμε αυτήν την πόλη». Πότε λοιπόν χρησιμοποιεί το «Εμείς» εξαιτίας των υποστάσεων, και πότε το «Εγώ» εξαιτίας της φύσης. «Συνετιστείτε λοιπόν», όπως έχει ειπωθεί, «οι άφρονες ανάμεσα στον λαό, και οι ανόητοι αποκτήστε κάποτε φρόνηση». Διότι και ο Αβραάμ, έχοντας γνωρίσει τις τρεις υποστάσεις, Τον ονομάζει Κύριο· και ο Λωτ, έχοντας γνωρίσει τις δύο, ομοίως Τον ονομάζει Κύριο· γι' αυτό μην διαιρείτε τα αδιαίρετα, ούτε να μερίζετε τα αμέριστα. Μακ. Έχεις να μου πεις πού είναι γραμμένο ότι το Πνεύμα είναι Θεός; Ορθ. Έως τώρα έμαθες ότι και η Παλαιά Διαθήκη γνωρίζει τις τρεις υποστάσεις· και δεν λέει το «Κύριος ο Θεός σου, είναι ένας Κύριος» λησμονώντας τα όσα προαναφέρθηκαν, αλλά ενώνοντας τη θεότητα. Άκουσε λοιπόν τον Ιώβ που λέει: «Αυτός που άπλωσε τον ουρανό μόνος του και περπατά πάνω στη θάλασσα σαν σε έδαφος». Είναι φανερό ότι αναφέρεται προφητικά στον Υιό.

Σώσου στο όρος, για να μη συμπαρασυρθείς. Εκείνος όμως είπε: Σε παρακαλώ, Κύριε, ας μη με καταλάβει το κακό και πεθάνω. Ιδού, αυτή η πόλη βρίσκεται κοντά, για να καταφύγω εκεί. Δεν είναι μικρή; Και θα ζήσει η ψυχή μου. Γι' αυτό το όνομα της πόλεως κλήθηκε Σηγώρ, δηλαδή μικρή.

Θα άρμοζε, νομίζω, να προχωρήσει κανείς λίγο-λίγο προς την τέλεια κατάσταση, αρχίζοντας από μικρά και σύμμετρα, και σχεδόν να προστρέξει, σαν σε μια μικρή πόλη που γειτνιάζει με ψηλό βουνό, στον τρόπο ζωής που υπολείπεται και βρίσκεται σε χαμηλότερα μέτρα από την εξαίρετη και υψηλή ζωή. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο δίκαιος Λωτ θα μπορούσε να αποτελεί τύπο όσων βρίσκονται σε αυτήν την κατάσταση, εφόσον αξίωσε να καταλύσει όχι αμέσως στο βουνό, αλλά στη μικρή πόλη Σηγώρ. Διότι, μήπως και στα ευαγγελικά κηρύγματα δεν θα βρούμε πολλές φορές να έχουν γίνει τέτοιου είδους οικονομίες για τους πιστούς;

Όταν λοιπόν ο Λωτ καταγράφεται να λέει στους αγγέλους που ήλθαν στα Σόδομα: «Σε παρακαλώ, κύριε, επειδή ο δούλος σου βρήκε έλεος ενώπιόν σου», στο εβραϊκό κείμενο απαντά μεν η λέξη «κύριε», όχι όμως με τα τέσσερα γράμματα που χρησιμοποιούνται από τους Εβραίους για το άρρητο όνομα του Θεού, αλλά με άλλες συλλαβές, με τις οποίες καταγράφεται στους Εβραίους και ο κύριος μεταξύ των ανθρώπων, ως έννοια σχετική, όπως ο κύριος ενός δούλου. Αντιθέτως, ο τύπος που δεν έχει καμία απολύτως ομοιότητα με αυτά, ο οποίος χρησιμοποιείται για την αυθεντία του Θεού μέσω των τεσσάρων γραμμάτων και απαντά στις καταγεγραμμένες οπτασίες του Θεού προς τον Αβραάμ, αποδεικνύει σαφώς ότι δεν επικοινώνησε μαζί του κάποιος άγγελος, ούτε κάποια θεία δύναμη ελαφρώς ανώτερη από αυτόν, αλλά ο ίδιος ο Θεός, του οποίου την άρρητη προφορά [του ονόματος], αυτήν ακριβώς που εμφανίζεται στα συγκεκριμένα χωρία μέσω των τεσσάρων γραμμάτων, μόνο ο αρχιερέας την έφερε στο μέτωπό του, φέροντας πάνω στο χρυσό πέταλο το λεγόμενο αποτύπωμα σφραγίδας «αγιάσματος Κυρίου».

«Ποιος γνωρίζει», λέγει, «εάν θα επιστρέψει, και θα μετανοήσει, και θα αφήσει πίσω του ευλογία;» Εγώ το γνωρίζω αυτό σαφώς, όντας εγγυητής της φιλανθρωπίας του Θεού. Και εγκαταλείποντας την οργή, η οποία του είναι παρά φύσιν, θα στραφεί προς εκείνο που του είναι κατά φύσιν, το έλεος. Διότι προς την πρώτη εξαναγκάζεται από εμάς, ενώ προς το δεύτερο έχει φυσική κλίση. Και εάν πατάσσει όταν εξαναγκάζεται, πώς δεν θα δείξει άφεση όταν ενεργήσει σύμφωνα με τη φύση του; Αρκεί μόνο να ελεήσουμε τους ίδιους τους εαυτούς μας, ανοίγοντας τον δρόμο για τη δίκαιη ευσπλαχνία του Πατέρα. Ας σπείρουμε με δάκρυα, για να θερίσουμε με αγαλλίαση. Ας γίνουμε Νινευίτες και όχι Σοδομίτες. Ας θεραπεύσουμε την κακία, ας μην καταστραφούμε μαζί με την κακία. Ας ακούσουμε τον Ιωνά να κηρύττει, για να μην κατακλυστούμε από πυρ και θειάφι. Κι αν εξέλθουμε από τα Σόδομα, ας ανεβούμε στο όρος, ας καταφύγουμε στη Σηγώρ, ας εισέλθουμε μαζί με τον ήλιο που ανατέλλει. Ας μη σταθούμε πουθενά σε ολόκληρη τη γύρω περιοχή· ας μην κοιτάξουμε πίσω μας, ας μην παγώσουμε γινόμενοι στήλη άλατος, μια στήλη πραγματικά αθάνατη, η οποία αποτελεί κατηγορία για την ψυχή που επιστρέφει στην κακία.

Να πράττεις έργα άξια της ευκλείας. Εάν όμως αυτή απουσιάζει, ας μη σε θλίβει ο ψεύτικος λόγος, αλλά να προχωράς πρόθυμα την οδό σου. Οι άλλοι ας υλακτούν μάταια· σε τίποτα δεν πρόκειται να βλάψουν τον θείο έρωτα. Ο δε φθόνος ας κατατήκει τα μάτια τους. Και εσύ, έχοντας διαφύγει από τα Σόδομα, και έχοντας αποφύγει την τέφρα αυτού του βίου και την οδυνηρή απειλή του θείου πυρός, μην στρέψεις το βλέμμα σου προς τα Σόδομα, διότι παρευθύς θα πετρώσεις, στήλη της κακίας και του σκληρού θανάτου.

Καλώς πορεύεσαι, παρθένε, προς το όρος· σώσου προς τα άνω. Μην στρέψεις το βλέμμα σου προς τα Σόδομα, για να μη μεταβληθείς σε στήλη άλατος. Ούτε να σε εκφοβίζει υπερβολικά η φύση της σάρκας, ούτε όμως να αποκτάς υπερβολικό θάρρος, ώστε κάποτε να παραπλανηθείς. Ο σπινθήρας αναφλέγει την καλαμιά· ενώ το νερό σβήνει τη φλόγα.

Και τι χρειάζεται να γράφω περισσότερα για αυτά; Διότι είναι φανερό σε όλους, έστω κι αν δεν έγινε σαφές σε αυτόν τον σοφό, ότι προσταχθήκαμε να «σταυρώσουμε τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες», όχι για να σκοτώσουμε τον εαυτό μας, νεκρώνοντας κάθε ενέργεια του σώματος και δύναμη της ψυχής, αλλά για να απέχουμε από τις φαύλες ορέξεις και πράξεις και να επιδείξουμε την αμετάκλητη φυγή μας από αυτές, και να γίνουμε «άνδρες των επιθυμιών» του Πνεύματος, κατά τον Δανιήλ, ζώντας και κινούμενοι μέσα σε αυτές με τέλειο φρόνημα και προχωρώντας πάντοτε ανδρικά προς τα εμπρός, όπως ο Λωτ που έβγαινε από τα Σόδομα, ο οποίος προχωρώντας πάντοτε και μη στρέφοντας προς τα πίσω διατήρησε τον εαυτό του ζωντανό, ενώ η σύζυγός του, που στράφηκε προς τα πίσω, νεκρώθηκε. Ότι λοιπόν οι απαθείς διατηρούν ζωντανό και ενεργό προς τα ανώτερα το παθητικό μέρος της ψυχής και δεν το νεκρώνουν, νομίζω ότι έχει αποδειχθεί επαρκώς.

Ας πουν, ας μη σιωπήσουν ούτε να παραδώσουν στη λήθη την ευεργεσία. Τι να πουν; Ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα, ένας Θεός, ο οποίος είναι πάνω από όλους και μέσω όλων και μέσα σε όλους, σύμφωνα με τον απόστολο. Ας μη λένε άλλα στην κολυμβήθρα και άλλα να φρονούν, αλλά όπως διδάχθηκες, ω νεοφώτιστε, έτσι να θρησκεύεις, όπως βαπτίσθηκες έτσι να δοξάζεις, όπως αναγεννήθηκες έτσι να πιστεύεις, αυτό που σου εμπιστεύθηκαν να το φυλάττεις, αυτό που απέκτησες μην το πωλείς. Σαν αετός αναγεννήθηκες, τα άνω να ζητάς· από τα Σόδομα βγήκες, προς τα πίσω μην επιστρέψεις· σώσου στο βουνό, μην κοιτάξεις προς τα πίσω, για να μη γίνεις στήλη άλατος σαν τη γυναίκα του Λωτ. Τέκνο ονομάσθηκες, τον Αβεσσαλώμ μη μιμηθείς· μαθητής έγινες, με τον Ιούδα μη συμπορευθείς· στην κιβωτό εισήλθες, μην πλησιάσεις τον κόρακα. Από την Αίγυπτο ελευθερώθηκες, μη θεοποιήσεις το κεφάλι του ταύρου· από τα έθνη αποσπάσθηκες, μην προσκυνήσεις τον ήλιο· από την ειδωλολατρία σώθηκες, μην περιεργάζεσαι τις φάσεις της σελήνης· από τους δαίμονες λυτρώθηκες, μη θεωρήσεις ότι τα άστρα είναι άγια· από την πολυθεΐα των ανθρώπων απαλλάχθηκες, μη θεοποιείς τα πάθη. Αξιώθηκες την ελευθερία, μη γίνεσαι δούλος των ηδονών, διότι από ό,τι νικιέται κανείς, σε αυτό και έχει υποδουλωθεί.

Τους ενθάρρυναν με το άγγιγμα του χεριού και τόνωσαν την προθυμία τους, ώστε να μη διαλύσει ο φόβος τη δύναμή τους· γι' αυτό πρόσθεσε, «Επειδή τον σπλαχνίστηκε ο Κύριος». Διότι, λέει, επειδή ο Κύριος τον έκρινε άξιο σωτηρίας, γι' αυτό και οι άγγελοι, θέλοντας να τονώσουν την προθυμία τους, κρατούν το χέρι τους, «Και αφού τους έβγαλαν έξω, είπαν: Σώσε την ψυχή σου· μην κοιτάξεις πίσω, μη σταθείς πουθενά σε όλη την περίχωρο, σώσου στο βουνό, μήπως και συμπαρασυρθείς στην καταστροφή». Αφού λοιπόν, λέει, σε απαλλάξαμε από αυτούς τους παρανόμους, μην κοιτάξεις πλέον προς τα πίσω, ούτε να θελήσεις να δεις τα όσα πρόκειται να τους συμβούν, αλλά σπεύσε και απομακρύνσου, για να μπορέσεις να διαφύγεις την τιμωρία που τους επιφέρεται. Έπειτα, επειδή φοβήθηκε ο δίκαιος μήπως δεν μπορέσει να φτάσει στον τόπο που του όρισαν και να προφτάσει στο βουνό, λέει: «Σε παρακαλώ, Κύριε, επειδή ο δούλος σου βρήκε έλεος ενώπιόν σου και εμεγάλυνας τη δικαιοσύνη σου με αυτό που κάνεις σε εμένα για να ζήσει η ψυχή μου· εγώ όμως δεν θα μπορέσω να διασωθώ καταφεύγοντας στο βουνό, μήπως με προφτάσει το κακό και πεθάνω. Ιδού, αυτή η πόλη είναι κοντά για να καταφύγω εκεί, και είναι μικρή· εκεί θα σωθώ, και θα ζήσει η ψυχή μου χάρη σε εσένα».