Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 19:2

Ό,τι λοιπόν προσφέρεται ως βοήθεια στον καθένα μέσω του Υιού, αυτό ο καθένας λέει ότι «έγινε» ο Θεός για τον ίδιο, επειδή και η βοήθεια προέρχεται από τον ίδιο τον Θεό μέσω του Λόγου. Αυτό το γνωρίζει και η συνήθεια των ανθρώπων· και ο οποιοσδήποτε θα ομολογούσε ότι αυτό λέγεται ορθά. Πολλές φορές έχει δοθεί βοήθεια σε ανθρώπους και από ανθρώπους· και ο μεν συμπαραστάθηκε στον αδικούμενο, όπως ο Αβραάμ στον Λωτ, ο δε άνοιξε τον οίκο του στον διωκόμενο, όπως ο Αβδίας στους υιούς των προφητών· και ο μεν ανέπαυσε τον ξένο, όπως ο Λωτ τους αγγέλους, ο δε χορήγησε τα αναγκαία στους ενδεείς, όπως ο Ιώβ σε εκείνους που του τα ζητούσαν. Όπως λοιπόν, εάν ο καθένας από εκείνους που ευεργετήθηκαν έλεγε: «ο δείνα έγινε για μένα βοηθός», και κάποιος άλλος έλεγε: «για μένα καταφύγιο και σε τούτον χορηγός», λέγοντας αυτά δεν υποδηλώνουν την αρχή της γένεσης ούτε την ουσία εκείνων που τους ευεργέτησαν, αλλά την ευεργεσία που δέχθηκαν από αυτούς, έτσι ακριβώς, όταν οι άγιοι λένε για τον Θεό το «έγινε» και το «γίνε», δεν υποδηλώνουν κάποια αρχή γένεσης –διότι ο Θεός είναι άναρχος και αγένητος– αλλά υποδηλώνουν τη σωτηρία που προσφέρθηκε από Αυτόν στους ανθρώπους.

Διότι μάλλον διδασκόμαστε από το χωρίο. Μακ. Λέγε. Ορθ. «Ήλθαν δε οι δύο άγγελοι στα Σόδομα το εσπέρας. Ο δε Λωτ καθόταν στην πύλη των Σοδόμων. Όταν τους είδε ο Λωτ, σηκώθηκε για να τους προϋπαντήσει, και προσκύνησε με το πρόσωπό του έως τη γη· και είπε: Ιδού, κύριοι, περάστε παρακαλώ στο σπίτι του δούλου σας, και καταλύστε, και νίψτε τα πόδια σας, και αφού σηκωθείτε νωρίς το πρωί, θα συνεχίσετε τον δρόμο σας». Ακούς ότι τους προσκύνησε, και τους αποκαλεί κυρίους, και ομολογεί ότι είναι δούλος τους; Μακ.

«Όταν τους είδε ο Λωτ, σηκώθηκε για να τους προϋπαντήσει και προσκύνησε με το πρόσωπο στη γη, και είπε: 'Ιδού, Κύριοι, παρακαλώ ελάτε στο σπίτι του δούλου σας, καταλύστε και νίψτε τα πόδια σας, και αφού σηκωθείτε νωρίς το πρωί, θα συνεχίσετε τον δρόμο σας'. Και εκείνοι είπαν: 'Όχι, αλλά θα καταλύσουμε στην πλατεία'. Όμως τους πίεσε πολύ, και εκείνοι υποχώρησαν σε αυτόν και μπήκαν στο σπίτι του, και τους ετοίμασε συμπόσιο. Και τους έψησε άζυμα ψωμιά και έφαγαν πριν κοιμηθούν.» Διότι ο Λωτ, επειδή ακριβώς καταγόταν από το αίμα του Αβραάμ και είχε ανατραφεί με τους κανόνες της ορθότητας, έχοντας φροντίσει σε μεγάλο βαθμό για την ευσέβεια προς τον Θεό, κατοικούσε ως πάροικος στα Σόδομα. Ήταν όμως ανάμεσά τους μέτοικος και ξένος, τόσο ως προς την καταγωγή όσο και ως προς τον τρόπο ζωής. «Διότι τι κοινωνία έχει το φως με το σκοτάδι; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο;», σύμφωνα με τα Γραφόμενα. Έχοντας λοιπόν σταθεί ανώτερος από τα τοπικά κακά και διανύοντας τον συνήθη γι' αυτόν δρόμο του βίου, ήταν προσηλωμένος σε άγια έργα, και τιμώντας όσο το δυνατόν περισσότερο τον νόμο της φιλοξενίας, καθόταν στις εισόδους της πόλης και υποδεχόταν φιλόφρονα αυτούς που έρχονταν σε αυτήν, γνωρίζοντας ότι το έργο αυτό είναι θεοφιλές. Επειδή δε έφθασαν αυτοί που θα επέφεραν την τιμωρία σε εκείνους που είχαν αχαλίνωτα παραδοθεί στη μανία της ασέλγειας (επρόκειτο για μια δυάδα αγγέλων), τους προϋπαντά με γοργά βήματα, και με την προσφώνησή του προβάλλει ξεκάθαρο μήνυμα της χρηστότητας που υπήρχε μέσα του.

Διότι προσκύνησε με το πρόσωπο στη γη και τους προτρέπει να πάνε στο σπίτι του και να απολαύσουν τους νόμους της αγάπης. Εκείνοι όμως λένε: «Όχι, αλλά θα καταλύσουμε στην πλατεία», υποδηλώνοντας με αυτό αφενός ότι είναι ξένοι και άστεγοι, αφετέρου όμως παρακινώντας νομίζω σε εντονότερη προθυμία αυτόν που είχε επιλέξει να τους φιλοξενήσει, και σχεδόν με λεπτότητα υποδεικνύοντας ότι δεν θα τους άφηνε, όπως έπρεπε, στερημένους από στέγη και εγκαταλελειμμένους στα σταυροδρόμια. Κατανοώντας το αυτό ο δίκαιος, τους πίεζε περισσότερο, και δεν θεώρησε την άρνησή τους ως ευκαιρία αποφυγής λόγω νωθρού και χαλαρού φρονήματος. Τους βάζει λοιπόν στο σπίτι του, τους προσέφερε άζυμους άρτους και ετοίμασε συμπόσιο. Αλλά αυτά μεν τα έκανε ο δίκαιος. Οι Σοδομίτες όμως, πάσχοντας από ωμή και άσχημη ηδονή, περικυκλώνοντας ανόσια το οίκημα του δικαίου και ξεπερνώντας τα όρια της έσχατης αναισχυντίας, απαιτούσαν να τους επιτραπεί να πράξουν τα συνηθισμένα τους, και, ενώ έπρεπε να προτιμήσουν τη φιλοξενία, ήθελαν να τους κακοποιήσουν με παρά φύσιν ασέλγεια. Καθώς ο Λωτ προσπαθούσε να τους αποτρέψει από τέτοια άγρια και βδελυρότατα εγχειρήματα, ήθελαν να τον παραμερίσουν, και ίσως θα είχε πέσει και ο ίδιος θύμα κακοποίησης, εάν δεν ήταν παρόντες οι σωτήρες. «Διότι», λέει η Γραφή, «αφού άπλωσαν οι άνδρες τα χέρια τους, τράβηξαν τον Λωτ προς το μέρος τους μέσα στο σπίτι, και έκλεισαν την πόρτα του σπιτιού».

Διότι μη μου λες ότι ήταν άγγελοι· αλλά να αναλογίζεσαι εκείνο, ότι δηλαδή αυτός ο δίκαιος δεν το γνώριζε ακόμη αυτό, παρά τους υποδεχόταν ως άγνωστους διαβάτες, και έτσι ακριβώς ήταν διατεθειμένος. Και είπε: «Ιδού, κύριοι, περάστε στον οίκο του δούλου σας, και καταλύστε, και νίψτε τα πόδια σας, και αφού σηκωθείτε νωρίς το πρωί, θα πορευθείτε στον δρόμο σας». Τα λόγια αυτά είναι ικανά να αποκαλύψουν την αρετή που ήταν εναποθηκευμένη στην ψυχή του δικαίου.

Διότι, τι να πρωτοθαυμάσει κανείς; Την υπερβάλλουσα ταπεινοφροσύνη ή τη θέρμη που επιδείκνυε για τη φιλοξενία; «Ιδού», λέει, «κύριοι, περάστε στον οίκο του δούλου σας». Και εκείνους τους αποκαλεί κυρίους, και τον εαυτό του τον ονομάζει δούλο τους. Ας ακούσουμε, αγαπητοί, αυτά τα λόγια με πολλή προσοχή, και ας διδαχθούμε να πράττουμε και εμείς τα παρόμοια. Ο ένδοξος, ο περιφανής, αυτός που διέθετε τόσο μεγάλη περιουσία, ο οικοδεσπότης, αποκαλεί κυρίους τους οδοιπόρους, τους ξένους, τους αγνώστους, τους φαινομενικά ασήμαντους, τους περαστικούς, αυτούς που δεν είχαν καμία απολύτως σχέση με αυτόν, και λέει: «Περάστε στον οίκο του δούλου σας και καταλύστε».

Διότι έφτασε, λέει, η εσπέρα. Πεισθείτε μου και ανακουφίστε τον κόπο της ημέρας, καταλύοντας στον οίκο του δούλου σας. Μήπως, λέει, σας προσφέρω κάτι το μεγάλο; Νίψτε τα πόδια σας που έχουν κοπιάσει από την οδοιπορία, και αφού σηκωθείτε νωρίς το πρωί, θα συνεχίσετε τον δρόμο σας. Κάντε μου, λοιπόν, αυτήν τη χάρη και μην αρνηθείτε την παράκλησή μου.

«Και είπαν», αναφέρει, «όχι, αλλά θα καταλύσουμε στην πλατεία». Και παρότι, μετά από τόση παράκληση, τους είδε να αρνούνται, δεν πτοήθηκε, δεν εγκατέλειψε τον σκοπό του, ούτε έπαθε κάτι τέτοιο, σαν αυτό που εμείς πολλές φορές κάνουμε· εάν δηλαδή τυχόν θελήσουμε κάποτε να προτρέψουμε κάποιον, και στη συνέχεια τον δούμε να αρνείται προς στιγμήν, αμέσως εγκαταλείπουμε την προσπάθεια. Και αυτό συμβαίνει επειδή δεν ενεργούμε με θέρμη και πόθο, αλλά μάλιστα νομίζουμε ότι έχουμε επαρκή δικαιολογία, με το να λέμε ότι εμείς τουλάχιστον πράξαμε το χρέος μας.

Εξαιτίας αυτής ακριβώς της επιβουλής τους, νομίζω, και της παράνομης πονηρίας τους, καθόταν και ο δίκαιος μέχρι το βράδυ, ώστε να μην επιτρέψει σε κανέναν από τους οδοιπόρους, από άγνοια, να πέσει στις παγίδες τους. Και ο μεν δίκαιος, επιδεικνύοντας μαζί με τη φιλοξενία και την υπερβολή της δικής του σωφροσύνης, κατέβαλλε αυτήν τη σπουδή ώστε να υποδέχεται όλους τους περαστικούς και να μην του διαφύγει κανείς, αν και μέχρι εκείνη τη στιγμή θεωρούσε ότι δεν ήταν άγγελοι, αλλά άνθρωποι. Αντιθέτως, εκείνοι οι παράνομοι, πέρα από το ότι δεν επιδείκνυαν τίποτε παρόμοιο με τον δίκαιο, επιδίωκαν να τολμούν μόνο εκείνες τις πράξεις που επισκιάζουν κάθε άλλη κακία. Γι' αυτό λοιπόν ήθελαν να διανυκτερεύσουν στην πλατεία, για να παράσχουν στον δίκαιο την αφορμή να επιδείξει προς αυτούς τη φιλοξενία, και για να του δείξουν δια των έργων ότι πρόκειται να υποστούν άξια την τιμωρία, εφόσον επιδείκνυαν με τόση υπερβολή την παρανομία τους.

ΣΤΟΙΧΕΙΟ Φ. ΤΙΤΛΟΣ Αʹ. — Περί φιλοξενίας και φιλαδελφίας. «Ο Θεός εμφανίστηκε στον Αβραάμ κοντά στη βελανιδιά του Μαμβρή, ενώ εκείνος καθόταν στη θύρα της σκηνής του το μεσημέρι. Και υψώνοντας τα μάτια του είδε, και ιδού, τρεις άνδρες στέκονταν μπροστά του. Και μόλις τους είδε, έτρεξε να τους συναντήσει, και τους προσκύνησε έως το έδαφος, και είπε: Κύριε, αν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, μην προσπεράσεις τον δούλο σου. Ας φέρουν λίγο νερό, και ας νίψουν τα πόδια σας, και δροσιστείτε κάτω από το δέντρο· και θα φέρω άρτο να φάτε, και μετά από αυτά θα συνεχίσετε τον δρόμο σας.» «Ήλθαν οι δύο άγγελοι στα Σόδομα το βράδυ· και ο Λωτ καθόταν κοντά στην πύλη των Σοδόμων. Όταν τους είδε ο Λωτ, σηκώθηκε για να τους συναντήσει, και προσκύνησε με το πρόσωπο έως το έδαφος, και είπε: Ιδού, κύριοί μου, παρακαλώ κατευθυνθείτε στον οίκο του δούλου σας, και καταλύστε, και νίψτε τα πόδια σας, και το πρωί, αφού σηκωθείτε νωρίς, θα συνεχίσετε τον δρόμο σας. Και εκείνοι είπαν: Όχι, αλλά θα καταλύσουμε στην πλατεία. Εκείνος όμως τους πίεσε πολύ, και στράφηκαν προς αυτόν.» «Όταν ο Λάβαν άκουσε τα λόγια της αδελφής του, ήλθε προς τον άνθρωπο, ενώ αυτός στεκόταν κοντά στις καμήλες, δίπλα στην πηγή. Και του είπε: Έλα, είσελθε, ευλογημένε του Κυρίου. Γιατί στέκεσαι έξω;» «Δεν θα κακοποιήσετε τον προσήλυτο [ξένο], ούτε θα τον καταπιέσετε· διότι και εσείς υπήρξατε προσήλυτοι στην Αίγυπτο.» «

Διότι, με τη λέξη «κραυγή», φανέρωσε το πλήθος [των αμαρτιών] και τη μακροχρόνια μακροθυμία Του προς αυτούς, ενώ με τη φράση «οι αμαρτίες τους είναι πάρα πολύ μεγάλες» αποφάνθηκε ότι ήταν ανάξιοι συγγνώμης. Κατανοώντας δε ο δίκαιος το ασυγχώρητο των πράξεών τους, και επειδή φοβήθηκε μήπως εξολοθρευτεί μαζί τους και ο Λωτ, δες τι λέει η Γραφή: «Ο δε Αβραάμ στεκόταν ενώπιον του Κυρίου. Και αφού πλησίασε, είπε: Μην καταστρέψεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή, ώστε να είναι ο δίκαιος όπως ο ασεβής. Εσύ που κρίνεις όλη τη γη δεν θα αποδώσεις δίκαιη κρίση;». Και αφού έκανε πολλές τέτοιες ικεσίες για τον Λωτ, ρωτά και για την πόλη, στην οποία δεν υπήρχε κανένας δίκαιος από τους πενήντα, καθώς ο ίδιος ξεκινά τον διάλογο. Εγώ δε θαυμάζω απεριόριστα τη μακροθυμία του Δεσπότη, επειδή, αν και γνώριζε ξεκάθαρα ότι κανένας δίκαιος δεν υπήρχε σε εκείνη την πόλη, του επέτρεψε να διεξάγει αυτόν τον διάλογο κατεβαίνοντας από τους πενήντα μέχρι και τους δέκα. Και έπειτα, ο μεν Κύριος αναχώρησε από κοντά του, «ο δε Αβραάμ επέστρεψε στον τόπο του». «Οι δύο άγγελοι ήρθαν», λέει, «στα Σόδομα το βράδυ», σε αυτούς που τα έργα τους ήταν σκοτεινά και της νύχτας, για να τους φέρουν το βράδυ, ώστε να μη βλέπουν πλέον το φως της ημέρας. «Και ήρθαν οι δύο άγγελοι στα Σόδομα το βράδυ». Όταν τους είδε ο Λωτ, σηκώθηκε για να τους προϋπαντήσει και είπε: «Ιδού, κύριοι, περάστε στο σπίτι του δούλου σας και καταλύστε, και πλύνετε τα πόδια σας, και αφού σηκωθείτε νωρίς το πρωί, θα συνεχίσετε τον δρόμο σας».