Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 19:21

Και κατέστρεψε τις πόλεις αυτές και όλη την περίχωρο. Άρα, από ποιον Κύριο, ο Κύριος ο Θεός έβρεξε στα Σόδομα και τα Γόμορρα θείο και πυρ; Ο Ζακχαίος είπε: Δεν λέει «ο Κύριος ο Θεός έβρεξε», αλλά «ο Κύριος έβρεξε». Ο Αθανάσιος: Και μάλιστα τα περισσότερα αντίγραφα αναγράφουν «Κύριος ο Θεός». Ας δεχθούμε όμως ότι δεν αναγράφεται «ο Θεός»· δεν είναι φανερό ότι αυτός που έβρεξε είναι εκείνος που είπε στον Λωτ: «Ιδού, εθαύμασα το πρόσωπό σου και ως προς τον λόγο σου αυτόν, ώστε να μην καταστρέψω την πόλη για την οποία μίλησες»; Ο Ζακχαίος είπε: Όχι· αλλά η φράση «ο Κύριος έβρεξε στα Σόδομα και τα Γόμορρα από τον Κύριο πυρ και θείο», σημαίνει ότι άγγελος έβρεξε από τον Κύριο τον Θεό. Ο Αθανάσιος: Και τον μεν άγγελο του Κυρίου τον αποκαλείς Κύριο, τη δύναμή Του όμως δεν την αποκαλείς Κύριο; Ο Ζακχαίος είπε: Είπα ότι ονόμασε τον άγγελο Κύριο, ο οποίος έβρεξε εκ μέρους του Κυρίου του Θεού. Μήπως δηλαδή αποκάλεσε τη δύναμη Κύριο; Ο Αθανάσιος είπε: Αναφέραμε στην αρχή της συζήτησης ότι έχει γραφτεί: «τα πάντα εν σοφία εποίησε»· είναι προφανές: αν ισχύει για τα πάντα, ισχύει και γι' αυτό· διότι ένα από τα πάντα είναι και το να βρέξει πυρ και θείο στα Σόδομα και τα Γόμορρα. Ο Ζακχαίος είπε: Ο Κύριος λοιπόν ο Θεός έβρεξε από τον Κύριο της σοφίας;

«Δεν είναι μικρή; και θα ζήσει η ψυχή μου.» Ακούς, αν έχεις αυτιά, ότι, αφού αντιλήφθηκε την κοινότητα και την ενότητά τους, προσέπεσε σε αυτούς και είπε: «Δέομαι, Κύριε», και όχι, Κύριοι. Διότι γνώριζε ότι κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους· και είναι δύο, όταν ο μεν θέλει τούτο, και ο δε εκείνο. Πες, λοιπόν, και εσύ στον Υιό και στο Πνεύμα: «Δέομαι, Κύριε, επειδή ο δούλος σου βρήκε έλεος ενώπιόν σου», και όχι «Ενώπιόν σας», για να μην διαχωρίσεις την κυριότητα. Διότι, εάν αυτός που προσκολλάται στον Θεό είναι ένα πνεύμα μαζί Του, πώς είναι δυνατόν το Πνεύμα να χωρίζεται από Εκείνον που το χορηγεί; Μακ. Διότι έχει ήδη αποδειχθεί ότι το Πνεύμα και ο Υιός ήταν οι άγγελοι. Ορθ. Στους κατά φύση αγγέλους, λοιπόν, είπε ο άγιος Λωτ: «Δέομαι, Κύριε, επειδή ο δούλος σου βρήκε χάρη ενώπιόν σου, και μεγάλυνας τη δικαιοσύνη σου, την οποία δείχνεις σε εμένα, για να ζήσει η ψυχή μου»; Μακ. Βεβαιότατα. Ορθ. Λοιπόν, άκουε και πάλι τα εξής: «Και του είπε»· δεν λέει πλέον, «Οι άγγελοι», αλλά προφανώς Αυτός που ομολογήθηκε ως Κύριος: «Ιδού, εθαύμασα το πρόσωπό σου, και ως προς τον λόγο αυτόν, ώστε να μην καταστρέψω την πόλη για την οποία μίλησες. Σπεύσε λοιπόν να σωθείς εκεί. Διότι δεν θα μπορέσω να κάνω τίποτα, μέχρι να εισέλθεις εκεί». Και δεν είπε πλέον: «Θα μπορέσουμε», καίτοι στην αρχή έλεγαν ότι «Εμείς εξολοθρεύουμε την πόλη», όταν τους θεωρούσε ανθρώπους και αγγέλους.

Όταν δε αναγνώρισε την κυριότητά τους, και δεν τους αποκαλεί πλέον κυρίους, αλλά λέγει Κύριον, λέγοντας: «Δέομαι, Κύριε», τότε και αυτοί συνομιλούν μαζί του ως ένας. Διότι δεν λέγουν: «Εθαυμάσαμέν σου το πρόσωπον», αλλά: «Εθαύμασα». Μακ.: Ο Πατήρ λοιπόν ήταν αυτός που εμφανίσθηκε μαζί τους;

Ορθ. Και βέβαια. Μακ. Πώς λοιπόν λέγει: «Κανείς δεν έχει δει ποτέ τον Θεό;» Ορθ. Ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο εμφανίστηκαν ως άνδρες, επειδή αυτό που είναι κατά τη φύση του, κανείς ούτε το είδε, ούτε μπορεί να το δει. Μακ. Εγώ λέω ότι ο Υιός ήταν εκείνος που εμφανίστηκε στον Αβραάμ. Ορθ. Να επιστρέψω λοιπόν πάλι στο ανάγνωσμα; Μακ. Ανάγνωσε. Ορθ. «Ο ήλιος ανέτειλε στη γη, και ο Λωτ εισήλθε στη Σηγώρ· ο Κύριος έβρεξε στα Σόδομα πυρ και θειάφι από τον Κύριο εκ του ουρανού, και κατέστρεψε όλες τις πόλεις». Ποιος Κύριος; Είναι προφανές ότι πρόκειται για εκείνον που είπε στον Λωτ: «Εθαύμασα το πρόσωπό σου, και χάριν αυτού του λόγου δεν θα καταστρέψω την πόλη για την οποία μίλησες. Σπεύσε λοιπόν να σωθείς εκεί. Διότι δεν θα μπορέσω να πράξω τίποτε έως ότου εισέλθεις εκεί». Μακ. Ένας ήταν ο Κύριος· μήπως ήταν δύο; Ορθ.

Αίτηση του ιδίου προς τον ίδιο μέγα Γέροντα, για να βαστάξει τις αμαρτίες του. Απόκριση: Αδελφέ, αν και μου ζητάς πράγμα που με υπερβαίνει, εντούτοις σου δείχνω τα μέτρα της αγάπης, ότι δηλαδή αναγκάζει τον εαυτό της ακόμη και στα υπέρμετρα. Ιδού, αποδέχθηκα το πρόσωπό σου, και τις αναλαμβάνω και τις βαστάζω, αλλά με αυτόν τον όρο, να αναλάβεις και εσύ το βάρος να τηρήσεις τους λόγους και τις εντολές μου. Διότι είναι σωτηριώδεις και έτσι θα ζήσεις ακαταίσχυντα.

Σώσου στο όρος, για να μη συμπαρασυρθείς. Εκείνος όμως είπε: Σε παρακαλώ, Κύριε, ας μη με καταλάβει το κακό και πεθάνω. Ιδού, αυτή η πόλη βρίσκεται κοντά, για να καταφύγω εκεί. Δεν είναι μικρή; Και θα ζήσει η ψυχή μου. Γι' αυτό το όνομα της πόλεως κλήθηκε Σηγώρ, δηλαδή μικρή.

Θα άρμοζε, νομίζω, να προχωρήσει κανείς λίγο-λίγο προς την τέλεια κατάσταση, αρχίζοντας από μικρά και σύμμετρα, και σχεδόν να προστρέξει, σαν σε μια μικρή πόλη που γειτνιάζει με ψηλό βουνό, στον τρόπο ζωής που υπολείπεται και βρίσκεται σε χαμηλότερα μέτρα από την εξαίρετη και υψηλή ζωή. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο δίκαιος Λωτ θα μπορούσε να αποτελεί τύπο όσων βρίσκονται σε αυτήν την κατάσταση, εφόσον αξίωσε να καταλύσει όχι αμέσως στο βουνό, αλλά στη μικρή πόλη Σηγώρ. Διότι, μήπως και στα ευαγγελικά κηρύγματα δεν θα βρούμε πολλές φορές να έχουν γίνει τέτοιου είδους οικονομίες για τους πιστούς;

Και βέβαια ο μακάριος Παύλος γράφει λέγοντας: «Καλό είναι για τον άνθρωπο να μην αγγίζει γυναίκα· εξαιτίας όμως των πορνειών, ας έχει ο καθένας τη δική του γυναίκα, και η καθεμία ας έχει τον δικό της άνδρα. Αυτό όμως το λέω κατά συγκατάβαση, όχι ως προσταγή. Διότι θέλω όλοι οι άνθρωποι να είναι όπως και εγώ. Αλλά ο καθένας έχει το δικό του χάρισμα από τον Θεό, άλλος έτσι, και άλλος αλλιώς.» Βλέπεις πώς μας υπέδειξε σαν βουνό την υπέρτατη υπεροχή της εγκράτειας, λέγοντας: «Καλό είναι για τον άνθρωπο να μην αγγίζει γυναίκα»· αλλά μας επέτρεψε να καταλύσουμε στη Σηγώρ, δηλαδή στον τρόπο ζωής που υπολείπεται του τελείου, εννοώντας το να επιτρέπεται να σμίγει κανείς μόνο με τη δική του γυναίκα; Και για την πολύ αγαθή γη, ο Σωτήρας έλεγε ότι θα αποδώσει καρπούς, η μία εκατό, η άλλη εξήντα και η άλλη τριάντα. Μοίρασε επίσης και το τάλαντο, όχι με ίσο μέτρο, αλλά στον ένα πέντε, στον άλλο δύο και στον άλλο ένα· δείχνοντας μέσα από αυτά, νομίζω, την άνιση δύναμη των έξεων, και διανέμοντας στον καθένα ανάλογα με την ικανότητα και τη διάθεση που θα είχε. Διότι, όπως είπαμε προηγουμένως, «Ο καθένας έχει το δικό του χάρισμα από τον Θεό, άλλος έτσι, και άλλος αλλιώς». ΠΑΛΛ. Σωστά τα λες. ΚΥΡ. Επιτρέπει, λοιπόν, ο μακάριος άγγελος να καταλύσει στη Σηγώρ. «Ιδού, λοιπόν,» λέει, «τίμησα το πρόσωπό σου και ως προς αυτόν τον λόγο, ώστε να μην καταστρέψω την πόλη για την οποία μίλησες. Σπεύσε λοιπόν να σωθείς εκεί.» Έπειτα λέει ότι, «Ο ήλιος ανέτειλε πάνω στη γη, και ο Λωτ εισήλθε στη Σηγώρ.»

Θα θαύμαζες, φίλε μου, μαθαίνοντας ποιο είναι το νόημα και αυτών των λόγων: «Διότι εθαύμασα», λέγει, «το πρόσωπό σου, ώστε να μην καταστρέψω την πόλη για την οποία μίλησες». Επειδή, αληθινά, ο τρόπος ζωής που στερείται παντελώς την αρετή είναι ανεπιθύμητος στον Θεό, και η έστω και ελάχιστη ήττα από τα πάθη είναι απορριπτέα από Αυτόν και διόλου μακριά από την καταδίκη.

Όταν δε εκείνος ζήτησε την πόλη Σηγώρ για να καταφύγει εκεί, δεν απέρριψε το αίτημά του, αλλά είπε: Ιδού, σεβάστηκα το πρόσωπό σου και ως προς αυτόν τον λόγο, ώστε να μην καταστρέψω την πόλη για την οποία μίλησες. Βιάσου, λοιπόν, να σωθείς εκεί· διότι δεν θα μπορέσω να πράξω τίποτα, μέχρι να εισέλθεις εκεί.

«Ποιος γνωρίζει», λέγει, «εάν θα επιστρέψει, και θα μετανοήσει, και θα αφήσει πίσω του ευλογία;» Εγώ το γνωρίζω αυτό σαφώς, όντας εγγυητής της φιλανθρωπίας του Θεού. Και εγκαταλείποντας την οργή, η οποία του είναι παρά φύσιν, θα στραφεί προς εκείνο που του είναι κατά φύσιν, το έλεος. Διότι προς την πρώτη εξαναγκάζεται από εμάς, ενώ προς το δεύτερο έχει φυσική κλίση. Και εάν πατάσσει όταν εξαναγκάζεται, πώς δεν θα δείξει άφεση όταν ενεργήσει σύμφωνα με τη φύση του; Αρκεί μόνο να ελεήσουμε τους ίδιους τους εαυτούς μας, ανοίγοντας τον δρόμο για τη δίκαιη ευσπλαχνία του Πατέρα. Ας σπείρουμε με δάκρυα, για να θερίσουμε με αγαλλίαση. Ας γίνουμε Νινευίτες και όχι Σοδομίτες. Ας θεραπεύσουμε την κακία, ας μην καταστραφούμε μαζί με την κακία. Ας ακούσουμε τον Ιωνά να κηρύττει, για να μην κατακλυστούμε από πυρ και θειάφι. Κι αν εξέλθουμε από τα Σόδομα, ας ανεβούμε στο όρος, ας καταφύγουμε στη Σηγώρ, ας εισέλθουμε μαζί με τον ήλιο που ανατέλλει. Ας μη σταθούμε πουθενά σε ολόκληρη τη γύρω περιοχή· ας μην κοιτάξουμε πίσω μας, ας μην παγώσουμε γινόμενοι στήλη άλατος, μια στήλη πραγματικά αθάνατη, η οποία αποτελεί κατηγορία για την ψυχή που επιστρέφει στην κακία.

Να πράττεις έργα άξια της ευκλείας. Εάν όμως αυτή απουσιάζει, ας μη σε θλίβει ο ψεύτικος λόγος, αλλά να προχωράς πρόθυμα την οδό σου. Οι άλλοι ας υλακτούν μάταια· σε τίποτα δεν πρόκειται να βλάψουν τον θείο έρωτα. Ο δε φθόνος ας κατατήκει τα μάτια τους. Και εσύ, έχοντας διαφύγει από τα Σόδομα, και έχοντας αποφύγει την τέφρα αυτού του βίου και την οδυνηρή απειλή του θείου πυρός, μην στρέψεις το βλέμμα σου προς τα Σόδομα, διότι παρευθύς θα πετρώσεις, στήλη της κακίας και του σκληρού θανάτου.

Καλώς πορεύεσαι, παρθένε, προς το όρος· σώσου προς τα άνω. Μην στρέψεις το βλέμμα σου προς τα Σόδομα, για να μη μεταβληθείς σε στήλη άλατος. Ούτε να σε εκφοβίζει υπερβολικά η φύση της σάρκας, ούτε όμως να αποκτάς υπερβολικό θάρρος, ώστε κάποτε να παραπλανηθείς. Ο σπινθήρας αναφλέγει την καλαμιά· ενώ το νερό σβήνει τη φλόγα.

Και τι χρειάζεται να γράφω περισσότερα για αυτά; Διότι είναι φανερό σε όλους, έστω κι αν δεν έγινε σαφές σε αυτόν τον σοφό, ότι προσταχθήκαμε να «σταυρώσουμε τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες», όχι για να σκοτώσουμε τον εαυτό μας, νεκρώνοντας κάθε ενέργεια του σώματος και δύναμη της ψυχής, αλλά για να απέχουμε από τις φαύλες ορέξεις και πράξεις και να επιδείξουμε την αμετάκλητη φυγή μας από αυτές, και να γίνουμε «άνδρες των επιθυμιών» του Πνεύματος, κατά τον Δανιήλ, ζώντας και κινούμενοι μέσα σε αυτές με τέλειο φρόνημα και προχωρώντας πάντοτε ανδρικά προς τα εμπρός, όπως ο Λωτ που έβγαινε από τα Σόδομα, ο οποίος προχωρώντας πάντοτε και μη στρέφοντας προς τα πίσω διατήρησε τον εαυτό του ζωντανό, ενώ η σύζυγός του, που στράφηκε προς τα πίσω, νεκρώθηκε. Ότι λοιπόν οι απαθείς διατηρούν ζωντανό και ενεργό προς τα ανώτερα το παθητικό μέρος της ψυχής και δεν το νεκρώνουν, νομίζω ότι έχει αποδειχθεί επαρκώς.

Ας πουν, ας μη σιωπήσουν ούτε να παραδώσουν στη λήθη την ευεργεσία. Τι να πουν; Ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα, ένας Θεός, ο οποίος είναι πάνω από όλους και μέσω όλων και μέσα σε όλους, σύμφωνα με τον απόστολο. Ας μη λένε άλλα στην κολυμβήθρα και άλλα να φρονούν, αλλά όπως διδάχθηκες, ω νεοφώτιστε, έτσι να θρησκεύεις, όπως βαπτίσθηκες έτσι να δοξάζεις, όπως αναγεννήθηκες έτσι να πιστεύεις, αυτό που σου εμπιστεύθηκαν να το φυλάττεις, αυτό που απέκτησες μην το πωλείς. Σαν αετός αναγεννήθηκες, τα άνω να ζητάς· από τα Σόδομα βγήκες, προς τα πίσω μην επιστρέψεις· σώσου στο βουνό, μην κοιτάξεις προς τα πίσω, για να μη γίνεις στήλη άλατος σαν τη γυναίκα του Λωτ. Τέκνο ονομάσθηκες, τον Αβεσσαλώμ μη μιμηθείς· μαθητής έγινες, με τον Ιούδα μη συμπορευθείς· στην κιβωτό εισήλθες, μην πλησιάσεις τον κόρακα. Από την Αίγυπτο ελευθερώθηκες, μη θεοποιήσεις το κεφάλι του ταύρου· από τα έθνη αποσπάσθηκες, μην προσκυνήσεις τον ήλιο· από την ειδωλολατρία σώθηκες, μην περιεργάζεσαι τις φάσεις της σελήνης· από τους δαίμονες λυτρώθηκες, μη θεωρήσεις ότι τα άστρα είναι άγια· από την πολυθεΐα των ανθρώπων απαλλάχθηκες, μη θεοποιείς τα πάθη. Αξιώθηκες την ελευθερία, μη γίνεσαι δούλος των ηδονών, διότι από ό,τι νικιέται κανείς, σε αυτό και έχει υποδουλωθεί.

Και του είπε: Ιδού, απέβλεψα με ευμένεια στο πρόσωπό σου και για τον λόγο αυτόν, ώστε να μην καταστρέψω την πόλη για την οποία μίλησες. Αποδέχθηκα την ικεσία σου, λέει, και θα πράξω και αυτό, και θα σου δώσω αυτό που ζήτησες, και εξαιτίας σου θα σπλαχνιστώ και την πόλη. Σπεύσε, λοιπόν, και φτάσε στον τόπο εκείνο, και σώσου· διότι δεν θα κάνω τίποτα μέχρι να φθάσεις εκεί. Διότι δεν θα μπορέσω, λέει, να πράξω τίποτα, μέχρι να εισέλθεις εκεί. Επειδή μεριμνώ για τη σωτηρία σου, θα αναμείνω την άφιξή σου εκεί, και τότε θα επιφέρω σε αυτούς την τιμωρία. Ο ήλιος ανέτειλε πάνω στη γη, και ο Λωτ εισήλθε στη Σηγώρ. Περίπου κατά την ανατολή του ηλίου έφθασε στην πόλη· και αμέσως μόλις εκείνος βρέθηκε μέσα στην πόλη, αυτοί δέχονταν την τιμωρία. Διότι έβρεξε, λέει, ο Κύριος στα Σόδομα και τα Γόμορρα θειάφι και πυρ παρά Κυρίου εκ του ουρανού, και κατέστρεψε τις πόλεις αυτές και όλη την περίχωρο, και όλους όσους κατοικούσαν στις πόλεις, και οτιδήποτε αναβλάστανε από τη γη. Ας μη σε παραξενεύει, αγαπητέ, η σύνταξη των λέξεων· διότι αυτό είναι ιδίωμα της Γραφής, και πολλές φορές παραθέτει τις λέξεις έτσι αδιακρίτως· πράγμα το οποίο και τώρα μπορεί κανείς να διαπιστώσει.

Τότε, λοιπόν, προχώρησα στα επόμενα, στα οποία λέγονται αυτά: Ο Κύριος αναχώρησε, όταν σταμάτησε να μιλάει στον Αβραάμ, και πήγε στον τόπο του. Οι δύο άγγελοι ήρθαν στα Σόδομα το βράδυ. Και ο Λωτ καθόταν δίπλα στην πύλη των Σοδόμων. Και τα επόμενα παρομοίως μέχρι το: Απλώνοντας τα χέρια τους οι άνδρες, τράβηξαν τον Λωτ προς το μέρος τους μέσα στο σπίτι και έκλεισαν την πόρτα του σπιτιού. Και τα επόμενα μέχρι το: Και οι άγγελοι έπιασαν το χέρι του, το χέρι της γυναίκας του και τα χέρια των θυγατέρων του, επειδή ο Κύριος τον σπλαχνίστηκε. Και συνέβη όταν τους έβγαλαν έξω, να πουν: Σώσε, σώσε τη ζωή σου. Μην κοιτάξεις πίσω, ούτε να σταθείς σε όλη τη γύρω περιοχή. Να σωθείς καταφεύγοντας στο βουνό, για να μην καταστραφείς μαζί με τους άλλους. Ο Λωτ όμως τους είπε: Σε παρακαλώ, Κύριε, επειδή ο δούλος σου βρήκε έλεος ενώπιόν σου και μεγάλυνες τη δικαιοσύνη σου, αυτό που κάνεις σε μένα για να ζήσει η ψυχή μου. Εγώ όμως δεν μπορώ να διασωθώ στο βουνό, μήπως με προφτάσει το κακό και πεθάνω. Ιδού, αυτή η πόλη είναι κοντά για να καταφύγω εκεί, και είναι μικρή. Εκεί θα σωθώ, αφού είναι μικρή, και η ψυχή μου θα ζήσει. Και του είπε: Ιδού, σεβάστηκα το πρόσωπό σου και για αυτόν τον λόγο, ώστε να μην καταστρέψω την πόλη για την οποία μίλησες. Βιάσου να σωθείς εκεί, διότι δεν θα μπορέσω να κάνω τίποτα μέχρι να μπεις εκεί.