Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 19:23

Ορθ. Και βέβαια. Μακ. Πώς λοιπόν λέγει: «Κανείς δεν έχει δει ποτέ τον Θεό;» Ορθ. Ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο εμφανίστηκαν ως άνδρες, επειδή αυτό που είναι κατά τη φύση του, κανείς ούτε το είδε, ούτε μπορεί να το δει. Μακ. Εγώ λέω ότι ο Υιός ήταν εκείνος που εμφανίστηκε στον Αβραάμ. Ορθ. Να επιστρέψω λοιπόν πάλι στο ανάγνωσμα; Μακ. Ανάγνωσε. Ορθ. «Ο ήλιος ανέτειλε στη γη, και ο Λωτ εισήλθε στη Σηγώρ· ο Κύριος έβρεξε στα Σόδομα πυρ και θειάφι από τον Κύριο εκ του ουρανού, και κατέστρεψε όλες τις πόλεις». Ποιος Κύριος; Είναι προφανές ότι πρόκειται για εκείνον που είπε στον Λωτ: «Εθαύμασα το πρόσωπό σου, και χάριν αυτού του λόγου δεν θα καταστρέψω την πόλη για την οποία μίλησες. Σπεύσε λοιπόν να σωθείς εκεί. Διότι δεν θα μπορέσω να πράξω τίποτε έως ότου εισέλθεις εκεί». Μακ. Ένας ήταν ο Κύριος· μήπως ήταν δύο; Ορθ.

Και βέβαια ο μακάριος Παύλος γράφει λέγοντας: «Καλό είναι για τον άνθρωπο να μην αγγίζει γυναίκα· εξαιτίας όμως των πορνειών, ας έχει ο καθένας τη δική του γυναίκα, και η καθεμία ας έχει τον δικό της άνδρα. Αυτό όμως το λέω κατά συγκατάβαση, όχι ως προσταγή. Διότι θέλω όλοι οι άνθρωποι να είναι όπως και εγώ. Αλλά ο καθένας έχει το δικό του χάρισμα από τον Θεό, άλλος έτσι, και άλλος αλλιώς.» Βλέπεις πώς μας υπέδειξε σαν βουνό την υπέρτατη υπεροχή της εγκράτειας, λέγοντας: «Καλό είναι για τον άνθρωπο να μην αγγίζει γυναίκα»· αλλά μας επέτρεψε να καταλύσουμε στη Σηγώρ, δηλαδή στον τρόπο ζωής που υπολείπεται του τελείου, εννοώντας το να επιτρέπεται να σμίγει κανείς μόνο με τη δική του γυναίκα; Και για την πολύ αγαθή γη, ο Σωτήρας έλεγε ότι θα αποδώσει καρπούς, η μία εκατό, η άλλη εξήντα και η άλλη τριάντα. Μοίρασε επίσης και το τάλαντο, όχι με ίσο μέτρο, αλλά στον ένα πέντε, στον άλλο δύο και στον άλλο ένα· δείχνοντας μέσα από αυτά, νομίζω, την άνιση δύναμη των έξεων, και διανέμοντας στον καθένα ανάλογα με την ικανότητα και τη διάθεση που θα είχε. Διότι, όπως είπαμε προηγουμένως, «Ο καθένας έχει το δικό του χάρισμα από τον Θεό, άλλος έτσι, και άλλος αλλιώς». ΠΑΛΛ. Σωστά τα λες. ΚΥΡ. Επιτρέπει, λοιπόν, ο μακάριος άγγελος να καταλύσει στη Σηγώρ. «Ιδού, λοιπόν,» λέει, «τίμησα το πρόσωπό σου και ως προς αυτόν τον λόγο, ώστε να μην καταστρέψω την πόλη για την οποία μίλησες. Σπεύσε λοιπόν να σωθείς εκεί.» Έπειτα λέει ότι, «Ο ήλιος ανέτειλε πάνω στη γη, και ο Λωτ εισήλθε στη Σηγώρ.»

Ωστόσο το επιτρέπει από φιλανθρωπία, και έχοντας μετρήσει ανάλογα με τη φύση το τι είναι εφικτό στην αρχή, προστάζει να σώζονται, ακόμη και αν μόλις ασκούνται στο αγαθό και δεν έχουν αποβάλει εντελώς την αξιόμεμπτη διαγωγή. Αλλά και σε αυτούς που φτάνουν σε αυτό το μέτρο και εισέρχονται σε αυτήν την κατάσταση, η είσοδος δεν θα μπορούσε να γίνει χωρίς το θείο φως και την άνωθεν δαδουχία. «Διότι ανέτειλε», λέει, «ο ήλιος και ο Λωτ εισήλθε στη Σηγώρ». ΠΑΛΛ. Πόσο πολύ σωστά τα είπες! ΚΥΡ. Ο μεν λοιπόν θεσπέσιος Λωτ έτρεξε να μπει στην ακόμη μικρή πόλη, καθώς του το επέτρεψε ο Θεός· αποδείχθηκε όμως αδύναμη ως προς αυτό η γυναίκα που τον ακολουθούσε και έτρεχε μαζί του. «Διότι κοίταξε», λέει, «προς τα πίσω και έγινε στήλη άλατος». Δες λοιπόν ότι ο ανδρείος νους και το νεανικό φρόνημα, έστω κι αν τυχόν δεν φτάνει τελείως σε αυτό που αρέσει στον Θεό, έχοντας όμως αρχίσει να κατορθώνει την αρετή, αλλάζει σταδιακά τις έξεις των παθών προς το καλύτερο. Ενώ ο αδύναμος και άνανδρος, του οποίου σύμβολο είναι η γυναίκα, με τις στροφές προς τη φαυλότητα αχρηστεύεται παντελώς. Διότι αυτό νομίζω πως δηλώνει το ότι έγινε στήλη άλατος· το οποίο θα μπορούσε να είναι σύμβολο μαραμένου νου, και λογικής που ρέπει προς την ηλιθιότητα και έχει ήδη φτάσει κάπως σε έσχατη αναισθησία.

Ανέστη ο Χριστός, η ανάσταση όσων έπεσαν, και συνήγειρε τον Αδάμ· ανέστη ο Χριστός, η ανάσταση των πάντων, και απάλλαξε την Εύα από την κατάρα· ανέστη ο Χριστός, η ανάσταση, και τον άλλοτε άκοσμο, αφού τον διακόσμησε, τον λάμπρυνε· εγέρθηκε ο Κύριος σαν από ύπνο, και αφού πάταξε όλους τους εχθρούς Του, τους καταντρόπιασε. Ανέστη, και δώρισε χαρά σε όλη την κτίση· ανέστη, και το δεσμωτήριο του άδη εκκενώθηκε· ανέστη, και μετέβαλε τη φθορά της φύσης σε αφθαρσία· ανέστη ο Χριστός, και επανέφερε τον Αδάμ στο αρχαίο αξίωμα της αθανασίας. Η εν Χριστώ νέα κτίση με την ανάσταση ανακαινίζεται· ως εν Χριστώ νέος κόσμος, ας στολιστούμε εμείς οι άκοσμοι· η εν Χριστώ Εκκλησία είναι σήμερα ένας νέος ουρανός· ουρανός ωραιότερος από τον ορατό ουρανό. Διότι δεν περιβάλλεται από τον ήλιο που δύει καθημερινά, αλλά από τον Ήλιο, μπροστά στον Οποίο, νιώθοντας δέος όταν βρισκόταν στον σταυρό, έδυσε αυτός ο δούλος ήλιος, τον Ήλιο, για τον Οποίο λέει ο προφήτης: «Θα ανατείλει σε όσους φοβούνται τον Ιησού ο Ήλιος της δικαιοσύνης», τον Ήλιο, τον Οποίον έχει περιβληθεί η Εκκλησία πάντοτε ολόλαμπρο, για τον Οποίο λέει η Γραφή: «Ο ήλιος ανέτειλε στη γη, και ο Λωτ, ως τύπος του νόμου, εισήλθε στη Σηγώρ, που ερμηνεύεται μικρότητα». Αυτός ο Ήλιος κάνει σοφά τα άσοφα· αυτός ο Ήλιος έχει θεμελιωθεί στο στερέωμα μαζί με την πίστη μας.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄. Ο ήλιος ανέτειλε πάνω στη γη, και ο Λωτ εισήλθε στη Σηγώρ. Και ο Κύριος έβρεξε στα Σόδομα και στα Γόμορρα θειάφι και φωτιά από τον Κύριο από τον ουρανό. Δεν νομίζω ότι κανείς από αυτούς που έχουν άπαξ πιστέψει πως οι Άγιες Γραφές είναι ιερές και θεόπνευστες θα προέβαλλε σοφίσματα σχετικά με αυτά τα χωρία, προσπαθώντας να αντιλέξει σε όσα έχουν παραδοθεί για τον Λόγο του Θεού, ότι δηλαδή προϋπήρχε έχοντας δική του υπόσταση, και ότι πριν από την ενανθρώπηση επιτελούσε τις οικονομίες για χάρη των ανθρώπων· διότι εδώ η Γραφή παρουσιάζει σαφώς δύο Κυρίους, εφόσον βέβαια ο Κύριος έβρεξε από τον Κύριο.

Ωστόσο, αν και ο ίδιος ο Λόγος του Θεού ονομάζεται θεολογικά με την προσηγορία «Κύριος», εντούτοις τον ανώτατο και ανώτερο Πατέρα και Κύριό του, με πολλή ευσέβεια τον αποκαλεί δύο φορές Κύριο, χρησιμοποιώντας για αυτόν το ξεχωριστό όνομα· διότι λέει: «και τώρα Κύριος Κύριος με απέστειλε», δεδομένου ότι, κυριολεκτικά, ο επί πάντων Θεός είναι ο πρώτος και αληθινός Κύριος, τόσο του ίδιου του μονογενούς Του Λόγου όσο και όλων των δημιουργημάτων που έγιναν μετά από αυτόν· επί των οποίων ο Λόγος του Θεού, αναδεχόμενος από τον Πατέρα δευτερευόντως την κυριότητα και τη δεσποτεία, ως γνήσιος και μονογενής Υιός, ευλόγως θα μπορούσε και ο ίδιος με ευσέβεια να ονομαστεί δεύτερος Κύριος. 〈Από τη Γένεση〉. «Και είπε ο Θεός, ας κάνουμε άνθρωπο σύμφωνα με τη δική μας εικόνα και καθ' ομοίωση», και πάλι: «και είπε ο Θεός, δεν είναι καλό να είναι μόνος του ο άνθρωπος· ας του κάνουμε βοηθό όμοιο με αυτόν». Και για να μη νομίσει κανείς ότι αυτά ειπώθηκαν προς τους αγγέλους, αμέσως δηλώνει ότι αυτός που έλαβε την εντολή δεν είναι άγγελος του Θεού, λέγοντας: «Και εποίησε ο Θεός τον άνθρωπο, κατ' εικόνα Θεού τον εποίησε». 〈Από την ίδια〉. «Ο ήλιος ανέτειλε στη γη, και ο Λωτ εισήλθε στη Σηγώρ, και έβρεξε ο Κύριος στα Σόδομα θειάφι και πυρ παρά του Κυρίου». Σαφώς τον αναγορεύει δεύτερο Κύριο, και διδάσκει ότι, αφού έλαβε την εντολή από τον ανώτερο, εκτέλεσε την τιμωρία εναντίον των ασεβών.

«Ποιος γνωρίζει», λέγει, «εάν θα επιστρέψει, και θα μετανοήσει, και θα αφήσει πίσω του ευλογία;» Εγώ το γνωρίζω αυτό σαφώς, όντας εγγυητής της φιλανθρωπίας του Θεού. Και εγκαταλείποντας την οργή, η οποία του είναι παρά φύσιν, θα στραφεί προς εκείνο που του είναι κατά φύσιν, το έλεος. Διότι προς την πρώτη εξαναγκάζεται από εμάς, ενώ προς το δεύτερο έχει φυσική κλίση. Και εάν πατάσσει όταν εξαναγκάζεται, πώς δεν θα δείξει άφεση όταν ενεργήσει σύμφωνα με τη φύση του; Αρκεί μόνο να ελεήσουμε τους ίδιους τους εαυτούς μας, ανοίγοντας τον δρόμο για τη δίκαιη ευσπλαχνία του Πατέρα. Ας σπείρουμε με δάκρυα, για να θερίσουμε με αγαλλίαση. Ας γίνουμε Νινευίτες και όχι Σοδομίτες. Ας θεραπεύσουμε την κακία, ας μην καταστραφούμε μαζί με την κακία. Ας ακούσουμε τον Ιωνά να κηρύττει, για να μην κατακλυστούμε από πυρ και θειάφι. Κι αν εξέλθουμε από τα Σόδομα, ας ανεβούμε στο όρος, ας καταφύγουμε στη Σηγώρ, ας εισέλθουμε μαζί με τον ήλιο που ανατέλλει. Ας μη σταθούμε πουθενά σε ολόκληρη τη γύρω περιοχή· ας μην κοιτάξουμε πίσω μας, ας μην παγώσουμε γινόμενοι στήλη άλατος, μια στήλη πραγματικά αθάνατη, η οποία αποτελεί κατηγορία για την ψυχή που επιστρέφει στην κακία.

Να πράττεις έργα άξια της ευκλείας. Εάν όμως αυτή απουσιάζει, ας μη σε θλίβει ο ψεύτικος λόγος, αλλά να προχωράς πρόθυμα την οδό σου. Οι άλλοι ας υλακτούν μάταια· σε τίποτα δεν πρόκειται να βλάψουν τον θείο έρωτα. Ο δε φθόνος ας κατατήκει τα μάτια τους. Και εσύ, έχοντας διαφύγει από τα Σόδομα, και έχοντας αποφύγει την τέφρα αυτού του βίου και την οδυνηρή απειλή του θείου πυρός, μην στρέψεις το βλέμμα σου προς τα Σόδομα, διότι παρευθύς θα πετρώσεις, στήλη της κακίας και του σκληρού θανάτου.

Καλώς πορεύεσαι, παρθένε, προς το όρος· σώσου προς τα άνω. Μην στρέψεις το βλέμμα σου προς τα Σόδομα, για να μη μεταβληθείς σε στήλη άλατος. Ούτε να σε εκφοβίζει υπερβολικά η φύση της σάρκας, ούτε όμως να αποκτάς υπερβολικό θάρρος, ώστε κάποτε να παραπλανηθείς. Ο σπινθήρας αναφλέγει την καλαμιά· ενώ το νερό σβήνει τη φλόγα.

Και τι χρειάζεται να γράφω περισσότερα για αυτά; Διότι είναι φανερό σε όλους, έστω κι αν δεν έγινε σαφές σε αυτόν τον σοφό, ότι προσταχθήκαμε να «σταυρώσουμε τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες», όχι για να σκοτώσουμε τον εαυτό μας, νεκρώνοντας κάθε ενέργεια του σώματος και δύναμη της ψυχής, αλλά για να απέχουμε από τις φαύλες ορέξεις και πράξεις και να επιδείξουμε την αμετάκλητη φυγή μας από αυτές, και να γίνουμε «άνδρες των επιθυμιών» του Πνεύματος, κατά τον Δανιήλ, ζώντας και κινούμενοι μέσα σε αυτές με τέλειο φρόνημα και προχωρώντας πάντοτε ανδρικά προς τα εμπρός, όπως ο Λωτ που έβγαινε από τα Σόδομα, ο οποίος προχωρώντας πάντοτε και μη στρέφοντας προς τα πίσω διατήρησε τον εαυτό του ζωντανό, ενώ η σύζυγός του, που στράφηκε προς τα πίσω, νεκρώθηκε. Ότι λοιπόν οι απαθείς διατηρούν ζωντανό και ενεργό προς τα ανώτερα το παθητικό μέρος της ψυχής και δεν το νεκρώνουν, νομίζω ότι έχει αποδειχθεί επαρκώς.

Ας πουν, ας μη σιωπήσουν ούτε να παραδώσουν στη λήθη την ευεργεσία. Τι να πουν; Ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα, ένας Θεός, ο οποίος είναι πάνω από όλους και μέσω όλων και μέσα σε όλους, σύμφωνα με τον απόστολο. Ας μη λένε άλλα στην κολυμβήθρα και άλλα να φρονούν, αλλά όπως διδάχθηκες, ω νεοφώτιστε, έτσι να θρησκεύεις, όπως βαπτίσθηκες έτσι να δοξάζεις, όπως αναγεννήθηκες έτσι να πιστεύεις, αυτό που σου εμπιστεύθηκαν να το φυλάττεις, αυτό που απέκτησες μην το πωλείς. Σαν αετός αναγεννήθηκες, τα άνω να ζητάς· από τα Σόδομα βγήκες, προς τα πίσω μην επιστρέψεις· σώσου στο βουνό, μην κοιτάξεις προς τα πίσω, για να μη γίνεις στήλη άλατος σαν τη γυναίκα του Λωτ. Τέκνο ονομάσθηκες, τον Αβεσσαλώμ μη μιμηθείς· μαθητής έγινες, με τον Ιούδα μη συμπορευθείς· στην κιβωτό εισήλθες, μην πλησιάσεις τον κόρακα. Από την Αίγυπτο ελευθερώθηκες, μη θεοποιήσεις το κεφάλι του ταύρου· από τα έθνη αποσπάσθηκες, μην προσκυνήσεις τον ήλιο· από την ειδωλολατρία σώθηκες, μην περιεργάζεσαι τις φάσεις της σελήνης· από τους δαίμονες λυτρώθηκες, μη θεωρήσεις ότι τα άστρα είναι άγια· από την πολυθεΐα των ανθρώπων απαλλάχθηκες, μη θεοποιείς τα πάθη. Αξιώθηκες την ελευθερία, μη γίνεσαι δούλος των ηδονών, διότι από ό,τι νικιέται κανείς, σε αυτό και έχει υποδουλωθεί.

Και του είπε: Ιδού, απέβλεψα με ευμένεια στο πρόσωπό σου και για τον λόγο αυτόν, ώστε να μην καταστρέψω την πόλη για την οποία μίλησες. Αποδέχθηκα την ικεσία σου, λέει, και θα πράξω και αυτό, και θα σου δώσω αυτό που ζήτησες, και εξαιτίας σου θα σπλαχνιστώ και την πόλη. Σπεύσε, λοιπόν, και φτάσε στον τόπο εκείνο, και σώσου· διότι δεν θα κάνω τίποτα μέχρι να φθάσεις εκεί. Διότι δεν θα μπορέσω, λέει, να πράξω τίποτα, μέχρι να εισέλθεις εκεί. Επειδή μεριμνώ για τη σωτηρία σου, θα αναμείνω την άφιξή σου εκεί, και τότε θα επιφέρω σε αυτούς την τιμωρία. Ο ήλιος ανέτειλε πάνω στη γη, και ο Λωτ εισήλθε στη Σηγώρ. Περίπου κατά την ανατολή του ηλίου έφθασε στην πόλη· και αμέσως μόλις εκείνος βρέθηκε μέσα στην πόλη, αυτοί δέχονταν την τιμωρία. Διότι έβρεξε, λέει, ο Κύριος στα Σόδομα και τα Γόμορρα θειάφι και πυρ παρά Κυρίου εκ του ουρανού, και κατέστρεψε τις πόλεις αυτές και όλη την περίχωρο, και όλους όσους κατοικούσαν στις πόλεις, και οτιδήποτε αναβλάστανε από τη γη. Ας μη σε παραξενεύει, αγαπητέ, η σύνταξη των λέξεων· διότι αυτό είναι ιδίωμα της Γραφής, και πολλές φορές παραθέτει τις λέξεις έτσι αδιακρίτως· πράγμα το οποίο και τώρα μπορεί κανείς να διαπιστώσει.

Εμπρός λοιπόν, εάν εγκρίνετε, ας καταπιαστούμε και σήμερα με τη συνέχεια των όσων έχουμε προηγουμένως πει, και ας δούμε πού κατακλείσαμε τον λόγο και από πού αρμόζει να τον αναλάβουμε σήμερα. Πού λοιπόν προσορμίσαμε προηγουμένως τον λόγο και έτσι σταματήσαμε τη διδασκαλία; Διηγούμενοι σε εσάς τα όσα αφορούσαν τον Λωτ και τον εμπρησμό των Σοδόμων, σταματήσαμε τον λόγο στο σημείο όπου ο δίκαιος διασώθηκε στη Σηγώρ. Διότι, «ο ήλιος ανέτειλε επί της γης», λέει η Γραφή, «και ο Λωτ εισήλθε στη Σηγώρ», και τότε εκείνη η θεήλατη οργή κατέλαβε τους κατοίκους των Σοδόμων και προκάλεσε τον αφανισμό της γης, οπότε και η γυναίκα του δικαίου, ξεχνώντας τα όσα είχαν ειπωθεί από τους αγγέλους, αφού κοίταξε προς τα πίσω, μετατράπηκε σε στήλη άλατος, παρέχοντας στις μετέπειτα γενεές διαρκή υπενθύμιση της δικής της ραθυμίας. Είναι αναγκαίο λοιπόν σήμερα, προχωρώντας στα επόμενα, να απευθύνουμε λίγα λόγια προς την αγάπη σας, ώστε να διαπιστώσετε και πάλι τη συμπόνια και τη φιλοστοργία του πατριάρχη, καθώς και την εύνοια του Θεού προς αυτόν. Διότι, αφού ανέτειλε ο ήλιος, ο μεν δίκαιος Λωτ διασώθηκε στη Σηγώρ, ενώ όσοι κατοικούσαν στα Σόδομα υπέστησαν την τιμωρία, και ο πατριάρχης, σπλαχνιζόμενος συνάμα και εκείνους για την καταστροφή την οποία υπέστησαν εξαιτίας της δικής τους παρανομίας, αλλά και μεριμνώντας σφόδρα για τον δίκαιο, αφού σηκώθηκε λίαν πρωί, λέει η Γραφή, παρατηρούσε τα όσα είχαν συμβεί.

Και ο Τρύφων: Απόδειξε, λοιπόν, τώρα ότι πράγματι υπάρχει, ώστε να συμφωνήσουμε και σε αυτό· διότι δεν θεωρούμε ότι ισχυρίζεσαι πως αυτός λέει ή έχει πράξει ή έχει πει κάτι αντίθετα προς τη θέληση του Δημιουργού των πάντων. Και εγώ είπα: Το χωρίο της Γραφής, λοιπόν, το οποίο προανέφερα, θα σας το καταστήσει αυτό φανερό. Έχει δε ως εξής: Ο ήλιος ανέτειλε στη γη, και ο Λωτ εισήλθε στη Σηγώρ. Και ο Κύριος έβρεξε στα Σόδομα θείον και πυρ παρά Κυρίου από τον ουρανό, και κατέστρεψε τις πόλεις αυτές και όλη την περίχωρο.

Γι' αυτό ονόμασε την πόλη Σηγώρ. Ο ήλιος ανέτειλε πάνω στη γη, και ο Λωτ εισήλθε στη Σηγώρ. Και ο Κύριος έβρεξε στα Σόδομα και στα Γόμορρα θειάφι και φωτιά από τον Κύριο, από τον ουρανό, και κατέστρεψε τις πόλεις αυτές και όλη την περίχωρο.