Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 19:25

Και κατέστρεψε τις πόλεις αυτές και όλη την περίχωρο. Άρα, από ποιον Κύριο, ο Κύριος ο Θεός έβρεξε στα Σόδομα και τα Γόμορρα θείο και πυρ; Ο Ζακχαίος είπε: Δεν λέει «ο Κύριος ο Θεός έβρεξε», αλλά «ο Κύριος έβρεξε». Ο Αθανάσιος: Και μάλιστα τα περισσότερα αντίγραφα αναγράφουν «Κύριος ο Θεός». Ας δεχθούμε όμως ότι δεν αναγράφεται «ο Θεός»· δεν είναι φανερό ότι αυτός που έβρεξε είναι εκείνος που είπε στον Λωτ: «Ιδού, εθαύμασα το πρόσωπό σου και ως προς τον λόγο σου αυτόν, ώστε να μην καταστρέψω την πόλη για την οποία μίλησες»; Ο Ζακχαίος είπε: Όχι· αλλά η φράση «ο Κύριος έβρεξε στα Σόδομα και τα Γόμορρα από τον Κύριο πυρ και θείο», σημαίνει ότι άγγελος έβρεξε από τον Κύριο τον Θεό. Ο Αθανάσιος: Και τον μεν άγγελο του Κυρίου τον αποκαλείς Κύριο, τη δύναμή Του όμως δεν την αποκαλείς Κύριο; Ο Ζακχαίος είπε: Είπα ότι ονόμασε τον άγγελο Κύριο, ο οποίος έβρεξε εκ μέρους του Κυρίου του Θεού. Μήπως δηλαδή αποκάλεσε τη δύναμη Κύριο; Ο Αθανάσιος είπε: Αναφέραμε στην αρχή της συζήτησης ότι έχει γραφτεί: «τα πάντα εν σοφία εποίησε»· είναι προφανές: αν ισχύει για τα πάντα, ισχύει και γι' αυτό· διότι ένα από τα πάντα είναι και το να βρέξει πυρ και θείο στα Σόδομα και τα Γόμορρα. Ο Ζακχαίος είπε: Ο Κύριος λοιπόν ο Θεός έβρεξε από τον Κύριο της σοφίας;

«Ποιος γνωρίζει», λέγει, «εάν θα επιστρέψει, και θα μετανοήσει, και θα αφήσει πίσω του ευλογία;» Εγώ το γνωρίζω αυτό σαφώς, όντας εγγυητής της φιλανθρωπίας του Θεού. Και εγκαταλείποντας την οργή, η οποία του είναι παρά φύσιν, θα στραφεί προς εκείνο που του είναι κατά φύσιν, το έλεος. Διότι προς την πρώτη εξαναγκάζεται από εμάς, ενώ προς το δεύτερο έχει φυσική κλίση. Και εάν πατάσσει όταν εξαναγκάζεται, πώς δεν θα δείξει άφεση όταν ενεργήσει σύμφωνα με τη φύση του; Αρκεί μόνο να ελεήσουμε τους ίδιους τους εαυτούς μας, ανοίγοντας τον δρόμο για τη δίκαιη ευσπλαχνία του Πατέρα. Ας σπείρουμε με δάκρυα, για να θερίσουμε με αγαλλίαση. Ας γίνουμε Νινευίτες και όχι Σοδομίτες. Ας θεραπεύσουμε την κακία, ας μην καταστραφούμε μαζί με την κακία. Ας ακούσουμε τον Ιωνά να κηρύττει, για να μην κατακλυστούμε από πυρ και θειάφι. Κι αν εξέλθουμε από τα Σόδομα, ας ανεβούμε στο όρος, ας καταφύγουμε στη Σηγώρ, ας εισέλθουμε μαζί με τον ήλιο που ανατέλλει. Ας μη σταθούμε πουθενά σε ολόκληρη τη γύρω περιοχή· ας μην κοιτάξουμε πίσω μας, ας μην παγώσουμε γινόμενοι στήλη άλατος, μια στήλη πραγματικά αθάνατη, η οποία αποτελεί κατηγορία για την ψυχή που επιστρέφει στην κακία.

Να πράττεις έργα άξια της ευκλείας. Εάν όμως αυτή απουσιάζει, ας μη σε θλίβει ο ψεύτικος λόγος, αλλά να προχωράς πρόθυμα την οδό σου. Οι άλλοι ας υλακτούν μάταια· σε τίποτα δεν πρόκειται να βλάψουν τον θείο έρωτα. Ο δε φθόνος ας κατατήκει τα μάτια τους. Και εσύ, έχοντας διαφύγει από τα Σόδομα, και έχοντας αποφύγει την τέφρα αυτού του βίου και την οδυνηρή απειλή του θείου πυρός, μην στρέψεις το βλέμμα σου προς τα Σόδομα, διότι παρευθύς θα πετρώσεις, στήλη της κακίας και του σκληρού θανάτου.

Καλώς πορεύεσαι, παρθένε, προς το όρος· σώσου προς τα άνω. Μην στρέψεις το βλέμμα σου προς τα Σόδομα, για να μη μεταβληθείς σε στήλη άλατος. Ούτε να σε εκφοβίζει υπερβολικά η φύση της σάρκας, ούτε όμως να αποκτάς υπερβολικό θάρρος, ώστε κάποτε να παραπλανηθείς. Ο σπινθήρας αναφλέγει την καλαμιά· ενώ το νερό σβήνει τη φλόγα.

Επειδή, λοιπόν, άπαξ και εισήλθε στη ζωή η ακολουθία αυτών των παθών, μία διέξοδο βλέπουμε από αυτά σύμφωνα με τη συμβουλή των θεόπνευστων Γραφών: τον χωρισμό από έναν τέτοιο βίο, ο οποίος φέρει αναπόσπαστα συνδεδεμένη μαζί του την ακολουθία των οδυνηρών καταστάσεων. Διότι δεν είναι δυνατόν σε εκείνον που αρέσκεται να παραμένει στα Σόδομα να διαφύγει τη βροχή του πυρός, ούτε σε εκείνον που βγήκε έξω από τα Σόδομα και ύστερα στράφηκε πάλι προς την ερήμωσή τους να μην παγώσει ως στήλη άλατος· αλλά ούτε και από τη δουλεία των Αιγυπτίων πρόκειται να απαλλαγεί όποιος δεν εγκαταλείψει την Αίγυπτο —εννοώ αυτή την καταβυθισμένη ζωή— και δεν διαβεί όχι εκείνη την Ερυθρά, αλλά τούτη τη μαύρη και ζοφερή θάλασσα του βίου. Εάν δε, όπως λέει ο Κύριος, εφόσον δεν «μας ελευθερώσει η αλήθεια», παραμένουμε στο κακό της δουλείας, πώς είναι δυνατόν να βρεθεί στην αλήθεια εκείνος που επιζητεί το ψεύδος και «αναστρέφεται μέσα στην πλάνη του βίου»; Και πώς θα αποδράσει κανείς από αυτή τη δουλεία, όταν έχει καταστήσει την ίδια του τη ζωή υποχείριο στις ανάγκες της φύσης; Θα γινόταν, όμως, σε εμάς πιο κατανοητός ο λόγος περί αυτών μέσω κάποιου παραδείγματος.

Και τι χρειάζεται να γράφω περισσότερα για αυτά; Διότι είναι φανερό σε όλους, έστω κι αν δεν έγινε σαφές σε αυτόν τον σοφό, ότι προσταχθήκαμε να «σταυρώσουμε τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες», όχι για να σκοτώσουμε τον εαυτό μας, νεκρώνοντας κάθε ενέργεια του σώματος και δύναμη της ψυχής, αλλά για να απέχουμε από τις φαύλες ορέξεις και πράξεις και να επιδείξουμε την αμετάκλητη φυγή μας από αυτές, και να γίνουμε «άνδρες των επιθυμιών» του Πνεύματος, κατά τον Δανιήλ, ζώντας και κινούμενοι μέσα σε αυτές με τέλειο φρόνημα και προχωρώντας πάντοτε ανδρικά προς τα εμπρός, όπως ο Λωτ που έβγαινε από τα Σόδομα, ο οποίος προχωρώντας πάντοτε και μη στρέφοντας προς τα πίσω διατήρησε τον εαυτό του ζωντανό, ενώ η σύζυγός του, που στράφηκε προς τα πίσω, νεκρώθηκε. Ότι λοιπόν οι απαθείς διατηρούν ζωντανό και ενεργό προς τα ανώτερα το παθητικό μέρος της ψυχής και δεν το νεκρώνουν, νομίζω ότι έχει αποδειχθεί επαρκώς.

Ας πουν, ας μη σιωπήσουν ούτε να παραδώσουν στη λήθη την ευεργεσία. Τι να πουν; Ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα, ένας Θεός, ο οποίος είναι πάνω από όλους και μέσω όλων και μέσα σε όλους, σύμφωνα με τον απόστολο. Ας μη λένε άλλα στην κολυμβήθρα και άλλα να φρονούν, αλλά όπως διδάχθηκες, ω νεοφώτιστε, έτσι να θρησκεύεις, όπως βαπτίσθηκες έτσι να δοξάζεις, όπως αναγεννήθηκες έτσι να πιστεύεις, αυτό που σου εμπιστεύθηκαν να το φυλάττεις, αυτό που απέκτησες μην το πωλείς. Σαν αετός αναγεννήθηκες, τα άνω να ζητάς· από τα Σόδομα βγήκες, προς τα πίσω μην επιστρέψεις· σώσου στο βουνό, μην κοιτάξεις προς τα πίσω, για να μη γίνεις στήλη άλατος σαν τη γυναίκα του Λωτ. Τέκνο ονομάσθηκες, τον Αβεσσαλώμ μη μιμηθείς· μαθητής έγινες, με τον Ιούδα μη συμπορευθείς· στην κιβωτό εισήλθες, μην πλησιάσεις τον κόρακα. Από την Αίγυπτο ελευθερώθηκες, μη θεοποιήσεις το κεφάλι του ταύρου· από τα έθνη αποσπάσθηκες, μην προσκυνήσεις τον ήλιο· από την ειδωλολατρία σώθηκες, μην περιεργάζεσαι τις φάσεις της σελήνης· από τους δαίμονες λυτρώθηκες, μη θεωρήσεις ότι τα άστρα είναι άγια· από την πολυθεΐα των ανθρώπων απαλλάχθηκες, μη θεοποιείς τα πάθη. Αξιώθηκες την ελευθερία, μη γίνεσαι δούλος των ηδονών, διότι από ό,τι νικιέται κανείς, σε αυτό και έχει υποδουλωθεί.

Και του είπε: Ιδού, απέβλεψα με ευμένεια στο πρόσωπό σου και για τον λόγο αυτόν, ώστε να μην καταστρέψω την πόλη για την οποία μίλησες. Αποδέχθηκα την ικεσία σου, λέει, και θα πράξω και αυτό, και θα σου δώσω αυτό που ζήτησες, και εξαιτίας σου θα σπλαχνιστώ και την πόλη. Σπεύσε, λοιπόν, και φτάσε στον τόπο εκείνο, και σώσου· διότι δεν θα κάνω τίποτα μέχρι να φθάσεις εκεί. Διότι δεν θα μπορέσω, λέει, να πράξω τίποτα, μέχρι να εισέλθεις εκεί. Επειδή μεριμνώ για τη σωτηρία σου, θα αναμείνω την άφιξή σου εκεί, και τότε θα επιφέρω σε αυτούς την τιμωρία. Ο ήλιος ανέτειλε πάνω στη γη, και ο Λωτ εισήλθε στη Σηγώρ. Περίπου κατά την ανατολή του ηλίου έφθασε στην πόλη· και αμέσως μόλις εκείνος βρέθηκε μέσα στην πόλη, αυτοί δέχονταν την τιμωρία. Διότι έβρεξε, λέει, ο Κύριος στα Σόδομα και τα Γόμορρα θειάφι και πυρ παρά Κυρίου εκ του ουρανού, και κατέστρεψε τις πόλεις αυτές και όλη την περίχωρο, και όλους όσους κατοικούσαν στις πόλεις, και οτιδήποτε αναβλάστανε από τη γη. Ας μη σε παραξενεύει, αγαπητέ, η σύνταξη των λέξεων· διότι αυτό είναι ιδίωμα της Γραφής, και πολλές φορές παραθέτει τις λέξεις έτσι αδιακρίτως· πράγμα το οποίο και τώρα μπορεί κανείς να διαπιστώσει.

Διότι όλα τα άλλα ανθρώπινα γένη ονομάζονται από το προφητικό πνεύμα έθνη, ενώ η ιουδαϊκή και σαμαρειτική φυλή έχουν ονομαστεί Ισραήλ και οίκος Ιακώβ. Και όπως ακριβώς προφητεύθηκε ότι αυτοί που θα πιστέψουν από τα έθνη θα είναι περισσότεροι από εκείνους από τους Ιουδαίους και τους Σαμαρείτες, θα αναγγείλουμε τα όσα προφητεύθηκαν. Ειπώθηκε λοιπόν το εξής: «Ευφράνσου, στείρα εσύ που δεν γεννάς· ξέσπασε και φώναξε δυνατά εσύ που δεν δοκιμάζεις ωδίνες τοκετού, διότι τα τέκνα της έρημης είναι περισσότερα από τα τέκνα εκείνης που έχει τον άνδρα». Διότι όλα τα έθνη ήταν έρημα από τον αληθινό Θεό, λατρεύοντας τα έργα των χειρών τους, ενώ οι Ιουδαίοι και οι Σαμαρείτες, αν και είχαν τον λόγο του Θεού που τους παραδόθηκε μέσω των προφητών, και ενώ πάντοτε προσδοκούσαν τον Χριστό, όταν Αυτός ήλθε τον αγνόησαν, εκτός από μερικούς λίγους, για τους οποίους το άγιο προφητικό πνεύμα προείπε μέσω του Ησαΐα ότι θα σωθούν. Και είπε μιλώντας εκ μέρους τους: «Εάν ο Κύριος δεν μας είχε εγκαταλείψει σπέρμα, θα είχαμε γίνει σαν τα Σόδομα και τα Γόμορρα». Διότι τα Σόδομα και τα Γόμορρα ιστορούνται από τον Μωυσή ότι υπήρξαν πόλεις ασεβών ανθρώπων, τις οποίες ο Θεός κατέστρεψε καίγοντάς τες με φωτιά και θειάφι, και κανένας από τους κατοίκους τους δεν σώθηκε, εκτός από κάποιον αλλοεθνή, Χαλδαίο στην καταγωγή, ο οποίος ονομαζόταν Λωτ, μαζί με τον οποίο διασώθηκαν και οι θυγατέρες του. Και ολόκληρη τη χώρα τους, η οποία είναι έρημη και καμένη και παραμένει άγονη, μπορούν να τη δουν όσοι το επιθυμούν.