Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 2:13

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ ΠΡΟΦΗΤΗ ΤΟΜΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ. <Και εσείς, Αιθίοπες, είστε τραυματίες της ρομφαίας μου.> Μνημονεύει κάθε γένος, δηλαδή έθνος, που πολέμησε τον Ισραήλ και μίλησε με ασέβεια κατά της θείας δόξας. Μεταβαίνει λοιπόν από τους Ιδουμαίους και τους Αμμανίτες στους Αιθίοπες, είτε σε αυτούς που βρίσκονται προς την ανατολή και τον νότο και κατοικούν στη χώρα που συνορεύει με τη γη των Περσών· είτε στους Αιγυπτίους, ως όμορους και γείτονες των Ισραηλιτών. Διότι και η γη των Αιγυπτίων αποτελεί τμήμα της Αιθιοπίας. Και γι' αυτό συνηθίζεται στις ιερές Γραφές να ονομάζονται ποταμοί της Αιθιοπίας οι ποταμοί των Αιγυπτίων. Επειδή και αυτοί πίνουν από τον Γηών, για τον οποίο η Γραφή λέει: «Αυτός είναι που κυκλώνει όλη τη γη της Αιθιοπίας». Θα είστε λοιπόν και εσείς, Αιθίοπες, τραυματίες της δικής μου ρομφαίας. Ονομάζει δε δική του ρομφαία αυτήν των Ιουδαίων, επειδή ο ίδιος την κατευθύνει εναντίον εκείνων που έπραξαν ανόσια τόσο απέναντι στη δική του δόξα, όπως ανέφερα, όσο βέβαια και απέναντι στον Ισραήλ.

Διότι είπε ότι: «Ώστε οι γλώσσες αποτελούν σημείο όχι για όσους πιστεύουν, αλλά για τους απίστους. Επειδή έχει γραφτεί ότι με ετερόγλωσσους και με άλλα χείλη θα μιλήσω σε αυτόν τον λαό, και ούτε έτσι θα πιστέψουν». Με ποιον τρόπο λοιπόν ωφελεί το ότι έχει μεταβληθεί η γλώσσα για τη γενεά της, ο ίδιος πάλι μας το διασαφηνίζει λέγοντας: «Για να επικαλούνται όλοι το όνομα του Κυρίου, για να τον υπηρετούν κάτω από έναν ζυγό, από τα πέρατα των ποταμών της Αιθιοπίας θα μου προσφέρουν θυσίες». Επειδή δηλαδή είδαν τους Αποστόλους να μιλούν σε άλλες γλώσσες, και θεωρώντας το παράδοξο αυτό ως όχι μικρό θαύμα, πίστεψαν στον Χριστό, και πολλοί και αναρίθμητοι από τους τότε ανθρώπους επικαλέστηκαν το όνομα του κατά φύση και αληθινά όντος Θεού· υπέταξαν τον αυχένα τους στα ευαγγελικά θεσπίσματα· υπηρέτησαν τον Χριστό. Και προσφέρουν θυσίες από τα πέρατα των ποταμών της Αιθιοπίας. Το δε γένος των Αιθιόπων εκτείνεται από την ανατολή μέχρι τη δύση, και πίνουν από τον Γηών· «διότι αυτός είναι που περικυκλώνει όλη τη γη της Αιθιοπίας». Και τέλος, ο λόγος της προφητείας καταλήγει στην αλήθεια. Διότι το Ευαγγέλιο δεν έχει κηρυχθεί μόνο στη γη των Ρωμαίων, αλλά περιφέρεται πλέον και στα βάρβαρα έθνη. Και γι' αυτό υπάρχουν εκκλησίες παντού, ποιμένες και δάσκαλοι, καθοδηγητές και μυσταγωγοί και θεία θυσιαστήρια, και θυσιάζεται νοητά ο αμνός από τους αγίους ιερουργούς και στους Ινδούς και στους Αιθίοπες.

Αυτός λοιπόν ο Αδάμ τοποθετήθηκε στον παράδεισο και έφαγε από το ξύλο. Ο δε παράδεισος, λέει, ήταν «στην Εδέμ προς ανατολάς»· «πηγή δε ανέβαινε από την Εδέμ», και δεν είπε «κατέβαινε», για να μη νομίσουμε ότι η Εδέμ βρίσκεται στον ουρανό. Διότι, εάν ήταν στον ουρανό, θα έλεγε ότι πηγή «κατέρχεται» από ψηλά. Αλλά λέει επίσης: «ποταμός εκπορεύεται από την Εδέμ»· και δεν είπε ότι κατέρχεται. Αυτός «χωρίζεται σε τέσσερις αρχές. Το όνομα του ενός είναι Φισών», και βλέπουμε τον Φισών μπροστά στα μάτια μας. Και ο μεν Φισών είναι ο Γάγγης, όπως ονομάζεται από τους Ινδούς και τους Αιθίοπες, οι δε Έλληνες τον ονομάζουν Ινδό ποταμό. «Διότι περικυκλώνει όλη την Ευιλάτ», τη μικρή και τη μεγάλη Αιθιοπία, τα μέρη των Ευιλαίων, διαπερνά δε τη μεγάλη Αιθιοπία και εκβάλλει στον νότο και καταλήγει εσωτερικά των Γαδείρων στον μεγάλο Ωκεανό. Δεύτερος ποταμός είναι ο «Γεών». Και βλέπουμε τον ποταμό αισθητά και όχι αλληγορικά· διότι αυτός είναι που κατέρχεται μέσω της Αιθιοπίας και διαπερνά τη μικρή Αιθιοπία, την Ανουβίτιδα και τη Βλεμμύα και την Αξωμίτιδα, και κατακλύζοντας τα μέρη της Θηβαΐδας και της Αιγύπτου εκβάλλει σε αυτήν τη θάλασσα. Εάν δε κάποιος δυσπιστεί, ας ακούσει τον Ιερεμία που λέει: «τι ζητάτε εσείς στη γη της Αιγύπτου, για να πιείτε το θολωμένο νερό του Γεών;» «

Εορτάζει τις εορτές των εορτών, έχοντας στο κέντρο της τον βασιλιά των ασωμάτων, ταυτόχρονα ως νυμφίο και ως βασιλιά· εορτάζει εορτές, ως κατάκαρπη ελιά μέσα στον οίκο του Θεού, που πυκνώνει το φύλλωμά της χωρίς να το αποβάλλει· εορτάζει εορτές, υπάρχοντας ως εαρινό κρίνο του παραδείσου, στο οποίο βρίσκεται ο Χριστός, το πραγματικά ευθαλές κρίνο, το οποίο δεν κρίνει, αλλά σώζει τον κόσμο. Στην οποία βρίσκεται ο Χριστός, το ίον (άνθος) που πραγματικά ιάται τα πάθη αυτών που νοσούν· στην οποία βρίσκεται ο αμπελώνας, αυτός που λέει: «Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή»· στην οποία βρίσκεται ο ελαιώνας, αυτός που πραγματικά ελεεί αυτούς που ελπίζουν σε αυτόν· στην οποία εβλάστησε από τη ρίζα του Ιεσσαί ο προαιώνιος κλάδος, αγεώργητα και χωρίς το σκάψιμο ανθρώπινης σποράς· στην οποία βρίσκεται η αέναη πηγή· στην οποία δεν ρέουν ο Φισών, ο Γεών, ο Τίγρης και ο Ευφράτης, αλλά ο Ματθαίος, ο Μάρκος, ο Λουκάς και ο Ιωάννης, αυτοί που ποτίζουν τον παράδεισο της Εκκλησίας του Χριστού. Εκεί όπου όλη η νεολαία σήμερα, ως κατάκαρπη ελιά κρατώντας κλάδους ελιάς, παρακαλούμε τον ελεήμονα Χριστό· φυτεμένοι στον οίκο του Κυρίου, ανθίζοντας ανοιξιάτικα στις αυλές του, εορτάζουμε εορτή, βλέποντας τον χειμώνα του Νόμου να έχει υποχωρήσει.

Εξού και, έχοντας αποκτήσει πολλά στον κόσμο και περνώντας μέσα από τη Θηβαΐδα —διότι υπάρχουν διάφοροι λιμένες της Ερυθράς Θάλασσας, οι οποίοι διακρίνονται στις εισόδους της Ρωμανίας: ο μεν ένας βρίσκεται προς την Αϊλά, η οποία στη Θεία Γραφή ονομάζεται Αιλών· εκεί όπου το πλοίο του Σολομώντα, το οποίο ερχόταν κάθε τρία χρόνια, έφερνε χρυσό, ελεφαντόδοντο, αρώματα, παγώνια και άλλα, ο δε δεύτερος λιμένας βρίσκεται προς το Κάστρο του Κλύσματος, και ένας άλλος, υψηλότερα, προς την ονομαζόμενη Βερενίκη, μέσω της οποίας ονομαζόμενης Βερενίκης τα αγαθά μεταφέρονται στη Θηβαΐδα, και τα είδη που προέρχονται από την Ινδική διοχετεύονται εκεί στη Θηβαΐδα ή προς την πόλη των Αλεξανδρέων μέσω του ποταμού Χρυσορρόα —εννοώ τον Νείλο, ο οποίος στις Γραφές ονομάζεται και Γεών— και μεταφέρονται σε όλη τη γη των Αιγυπτίων και στο Πηλούσιο· και με αυτόν τον τρόπο, διαπλέοντας τη θάλασσα προς τις άλλες πατρίδες, αυτοί που έρχονται από την Ινδική εμπορεύονται με τη Ρωμανία. 2. Φρόντισα δε να τα παραδώσω αυτά με κάθε λεπτομέρεια χάριν της ιστορίας, ώστε όσοι επιθυμούν να τα μελετήσουν να μη στερηθούν τη γνώση των ριζών της κάθε υπόθεσης. Διότι εκείνος που καταπιάνεται με κάποια διήγηση πρέπει να το πράττει ανάλογα με τις δυνάμεις του και να ξεκινά την εισαγωγή από τη ρίζα των πραγμάτων· από εκεί ανευρίσκεται και η αλήθεια, και ακόμη κι αν ο ομιλητής στερείται την κομψότητα του λόγου και την ευφράδεια της φωνής, εντούτοις, μέσα από την αληθινή ιστορία, το ζητούμενο θα καταδειχθεί στους συνετούς.

Διότι, σε σύγκριση με τη μεγάλη και απάτητη εκείνη έρημο, την οποία διέσχισε ο Ισραήλ επί δύο γενεές, η πιο κεντρική οδός της πόλεως είναι περισσότερο απέραντη και αδιάβατη· και τα γαλήνια και ακύμαντα λιμάνια έχουν γίνει εικόνα της θάλασσας εκείνης, την οποία εκείνοι, αφού σχίστηκε και ορθώθηκε σαν τείχος, διέβησαν ιππήλατα και στη λεωφόρο της οποίας καταποντίστηκαν οι Αιγύπτιοι, φαντάζοντας πολλές φορές, εξαιτίας των φόνων που γίνονται μέσα σε αυτά, σαν Ερυθρά Θάλασσα. Ο δε ποταμός που διαρρέει την πόλη, άλλοτε μεν φάνηκε πιο ξηρός από την άνυδρη έρημο και περισσότερο αυχμηρός από εκείνην που διασχίζοντας ο Ισραήλ δίψασε τόσο πολύ, ώστε να καταβοά εναντίον του Μωυσή, και να τρέξει γι' αυτούς πόσιμο νερό από την απόκρημνη πέτρα από Εκείνον που μόνος επιτελεί θαυμάσια· άλλοτε πάλι πλημμύρισε τόσο πολύ, ώστε κατακλύζοντας όλα τα περίχωρα, και τους δρόμους και τους αγρούς, να επαναφέρει την απειλή της ορμής των υδάτων που συνέβη επί Νώε· και πάντοτε ρέει προς τα κάτω μιασμένος με αίμα, φόνους και καταποντισμούς, όπως ακριβώς έγινε από τον Μωυσή στον Φαραώ, όταν μεταβλήθηκε σε αίμα και ανέδιδε δυσοσμία. Και ποιο άλλο νερό θα μπορούσε να γίνει μέσο καθαρμού για το νερό που τα καθαρίζει όλα; Πώς ο μεγάλος και ατελείωτος για τους ανθρώπους ωκεανός, αν χυνόταν πάνω της, θα μπορούσε να ξεπλύνει αυτή την πικρή θάλασσα; Ή πώς ο μεγάλος ποταμός, που εκπορεύεται από την Εδέμ, αν διοχέτευε τις τέσσερις αρχές στις οποίες χωρίζεται στην παραπόταμο του Γηών, θα μπορούσε να αποπλύνει το μίασμα του αίματος;

Στοιχείο Γ. Από τη Γένεση. Γαιών (Γέν. 2, 13). Ο Νείλος των Αιγυπτίων, ο οποίος πηγάζει μεν από τον παράδεισο, περιβάλλει δε «ολόκληρη την Αιθιοπία». Γόμορρα (Γέν. 10, 19). Μία από τις πόλεις της Πενταπόλεως των Σοδόμων, η οποία αφανίστηκε μαζί με τις υπόλοιπες.

Εφόσον, λοιπόν, καταδείχθηκαν τα ονόματα των δώδεκα ορέων της γης, είναι αναγκαίο να σου γνωστοποιήσω και τους επιφανείς ποταμούς. Οι ονομαστοί ποταμοί στη γη είναι, λοιπόν, σαράντα, οι εξής: (1) ο Ινδός, ο λεγόμενος Φισών (2) ο Νείλος, ο λεγόμενος Γηών (3) ο Τίγρης (4) ο Ευφράτης (5) ο Ιορδάνης (6) ο Κηφισός (7) ο Τάναϊς (8) ο Ισμηνός (9) ο Ερύμανθος (10) ο Άλυς (11) ο Αίσωπος (12) ο Θερμώδων (13) ο Ερασίνος (14) ο Ρείος (15) ο Βορυσθένης (16) ο Αλφειός (17) ο Ταύρος (18) ο Ευρώτας (19) ο Μαίανδρος (20) ο Αξιός (21) ο Πύραμος (22) ο Ορέντης (23) ο Έβρων (24) ο Σαγγάριος (25) ο Αχελώος (26) ο Πηνειός (27) ο Εύηνος (28) ο Σπερχειός (29) ο Κάυστρος (30) ο Σιμόεις (31) ο Σκάμανδρος (32) ο Στρυμών (33) ο Παρθένιος (34) ο Ίστρος (35) ο Ρήνος (36) ο Βαίτης (37) ο Ροδανός (38) ο Ηριδανός (39) ο Βαίος (40) ο Θούβηρος, ο οποίος σήμερα ονομάζεται Τίβερης· συνολικά σαράντα ποταμοί.

Αυτοί λοιπόν οι ποταμοί περιέχονται μέσα στη γη. Λένε δε κάποιοι που θεωρούνται έμπειροι, ότι οι τέσσερις πρώτοι μεγάλοι ποταμοί, δηλαδή ο Φισών, ο Γηών, ο Τίγρης και ο Ευφράτης, είναι ακατάληπτοι, και κανείς δεν γνωρίζει από πού ή πώς πηγάζουν. Λένε επίσης και τούτο, ότι όταν πλημμυρίζει ο Γηών, ο καλούμενος Νείλος, ο οποίος ποτίζει όλη τη γη της Αιγύπτου και της Αιθιοπίας, οι άλλοι τρεις ελαττώνονται, όταν όμως αυτός μειωθεί, εκείνοι υψώνουν τα νάματά τους. Γι' αυτό και τα ύδατά τους έχουν το ίδιο χρώμα· διότι ο Ιορδάνης παρασύρει λευκωπά κύματα και εκβάλλει στην πράσινη θάλασσα, η οποία καλείται Νεκρά.

Αυτοί λένε ότι ο όφις είναι η υγρή ουσία, όπως ακριβώς είπε και ο Θαλής ο Μιλήσιος, και ότι τίποτα απολύτως από τα όντα, αθάνατα ή θνητά, έμψυχα ή άψυχα, δεν μπορεί να συσταθεί χωρίς αυτόν. Επίσης, ότι τα πάντα υποτάσσονται σε αυτόν, και ότι αυτός είναι αγαθός, και ότι περιέχει μέσα του, όπως «στο κέρας του μονόκερω ταύρου», το κάλλος όλων των άλλων, και ότι προσδίδει την ωραιότητα σε όλα τα όντα σύμφωνα με τη δική τους φύση και συγγένεια. Σαν να διαπερνά τα πάντα, σαν «ποταμός που εκπορεύεται από την Εδέμ για να ποτίζει τον παράδεισο» και «χωρίζεται σε τέσσερις αρχές». Και λένε ότι η Εδέμ είναι ο εγκέφαλος, σαν να είναι δεμένος και σφιγμένος στους περιβάλλοντες χιτώνες του όπως στους ουρανούς, ενώ νομίζουν ότι παράδεισος είναι ο άνθρωπος μόνο ως προς το μέρος της κεφαλής του. Εξερχόμενος λοιπόν αυτός ο ποταμός από την Εδέμ —δηλαδή από τον εγκέφαλο— «χωρίζεται σε τέσσερις αρχές· και το όνομα του πρώτου ποταμού ονομάζεται Φεισών· αυτός είναι που περικυκλώνει όλη τη γη Ευιλάτ· εκεί λοιπόν υπάρχει το χρυσάφι· και το χρυσάφι της γης εκείνης είναι καλό· και εκεί υπάρχει ο άνθρακας και ο πράσινος λίθος»· αυτός, λέει, είναι ο οφθαλμός, καθώς μαρτυρεί τα λεγόμενα με την αξία και τα χρώματά του. Ενώ το «όνομα του δεύτερου ποταμού είναι Γεών· αυτός είναι που περικυκλώνει όλη τη γη της Αιθιοπίας»· αυτή, λέει, είναι η ακοή, όντας κάπως λαβυρινθώδης.

Αφού δημιουργήθηκαν τα πάντα, όπως έχει γραφτεί από τον Μωυσή, ο ουρανός και η γη και όσα υπάρχουν σε αυτά, οι δώδεκα άγγελοι της μητέρας χωρίστηκαν «σε τέσσερις αρχές», και κάθε τέταρτο από αυτούς ονομάζεται ποταμός: Φεισών και Γεών και Τίγρης και Ευφράτης, όπως, λέει, αναφέρει ο Μωυσής. Αυτοί οι δώδεκα άγγελοι περιφέρονται στα τέσσερα μέρη, στενά συνδεδεμένοι μεταξύ τους, και κυβερνούν τον κόσμο, έχοντας λάβει από την Εδέμ μια σατραπική εξουσία πάνω στον κόσμο. Διότι δεν παραμένουν πάντα στους ίδιους τόπους, αλλά σαν σε κυκλικό χορό περιφέρονται σε όλη τη γη, αλλάζοντας από τόπο σε τόπο και παραχωρώντας ο ένας στον άλλον, σε συγκεκριμένους χρόνους και διαστήματα, τους τόπους που τους έχουν οριστεί. Όταν δε επικρατεί στους τόπους ο Φεισών, λέει, λιμός, στενοχώρια και θλίψη συμβαίνουν σε εκείνο το μέρος της γης, διότι είναι φειδωλό το τάγμα αυτών των αγγέλων. Ομοίως και σε καθένα από τα τέσσερα μέρη, ανάλογα με τη δύναμη και τη φύση κάθε ποταμού, προκύπτουν κακοί καιροί και εξάρσεις ασθενειών. Και αυτό, κατά την επικράτηση αυτών των τεσσάρων ποταμών, σαν ένα ρεύμα κακίας σύμφωνα με το θέλημα της Εδέμ, περιφέρεται αδιάκοπα στον κόσμο.

Είδες το μήκος του παραδείσου να εκτείνεται έως τα πέρατα της οικουμένης; Εδώ δεν υπάρχει όφις, ο τόπος είναι καθαρός από θηρία, και περιτειχίζεται με τη χάρη του Πνεύματος. Έχει και πηγή αυτός ο παράδεισος, όπως ακριβώς και εκείνος, πηγή που είναι μητέρα αμέτρητων ποταμών, και όχι μόνο τεσσάρων. Διότι αυτή η πηγή δεν αναβλύζει τον Τίγρη, ούτε τον Ευφράτη, ούτε τον Αιγυπτιακό Νείλο, ούτε τον Ινδικό Γάγγη, αλλά αναρίθμητους ποταμούς. Ποιος τα λέει αυτά; Ο ίδιος ο Θεός που μας χάρισε τους ποταμούς· «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα», λέει, «όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλία του». Είδες πώς δεν είναι τέσσερις οι ποταμοί, αλλά απεριόριστοι αυτοί που εκχέονται από εκείνη την πηγή; Και η πηγή δεν είναι θαυμαστή μόνο ως προς το πλήθος, αλλά και ως προς τη φύση της· διότι τα νάματα δεν είναι ύδατος, αλλά είναι τα χαρίσματα του Πνεύματος. Αυτή η πηγή μοιράζεται σε κάθε ψυχή των πιστών, και δεν μειώνεται· μοιράζεται, και δεν δαπανάται· κατακερματίζεται, και δεν ελαττώνεται· σε όλους είναι ολόκληρη, και στον καθένα ολόκληρη. Τόσο μεγάλα είναι τα χαρίσματα του Πνεύματος. Θέλεις να μάθεις την αφθονία αυτών των ναμάτων; Θέλεις να μάθεις τη φύση των υδάτων; Πώς δεν μοιάζουν με αυτά, αλλά είναι ανώτερα και θαυμαστότερά τους; Άκουσε πάλι τον ίδιο τον Χριστό να λέει στη Σαμαρείτιδα, για να μάθεις την αφθονία της πηγής.

Αυτός διαιρείται σε τέσσερις αρχές, δηλαδή σε τέσσερις ποταμούς. «Το όνομα του ενός είναι Φεισών», δηλαδή ο ινδικός Γάγγης. «Και το όνομα του άλλου είναι Γηών»· αυτός είναι ο Νείλος, ο οποίος κατέρχεται από την Αιθιοπία στην Αίγυπτο.

Τέσσερις ποταμοί ρέουν από τον Παράδεισο, σύμφωνα με τη θεία Γραφή: ο Φισών, ο Τίγρης, ο Γεών και ο Ευφράτης. Έπειτα, και αμέτρητους άλλους ποταμούς εξιστορούν όσοι έχουν ασχοληθεί με την ανακάλυψή τους, τους οποίους και ονομάζουν ως εξής: ο Ινδός, ο Βάκτρος, ο Χόσοπις, ο Αράξης, ο Τάναϊς, ο Τάρσισος, ο Ίστρος, ο Ροδανός, ο Εαγών, ο Νύσσης, ο Χρεμέτης. Και ενώ αμέτρητοι άλλοι ποταμοί ρέουν απλώς στην ανατολική και τη δυτική γη, στον βορρά και τον νότο, μόνο εκείνος επιλέχθηκε να ονομαστεί ποταμός του Θεού, πάνω στον οποίο ακούστηκε από τον ουρανό η φωνή του Πατρός, στον οποίο βαπτίστηκε ο Υιός και στον οποίο φανερώθηκε το Άγιο Πνεύμα με μορφή περιστεράς. «Ετοίμασας την τροφή τους», αυτών δηλαδή που βαπτίζονται στην ομοούσιο Τριάδα, την παναγία σου σάρκα, «διότι τέτοια είναι η ετοιμασία» αυτή για την άφεση των αμαρτιών. «Πότισε άφθονα τα αυλάκια της γης, πλήθυνε τα γεννήματά της» με τις βροχές σου «και θα ευφρανθεί αναβλαστάνοντας» πολυτελείς καρπούς. «Ευλόγησε τον κύκλο του έτους της χρηστότητάς σου, ώστε οι πεδιάδες σου να γεμίσουν από ευφορία και θα καταστούν εύφορα τα ωραία της ερήμου και με αγαλλίαση θα περιζωστούν οι βουνοί. Θα ενδυθούν τα κριάρια των προβάτων» με άφθονο μαλλί «και οι κοιλάδες θα πληθύνουν από σιτάρι· διότι θα αλαλάξουν και θα υμνήσουν».

Διότι το «έλαβε» και το «έπλασε» και το «ενεφύσησε» και όλα τα παρόμοια, είναι αποδείξεις σωματικών μελών. Όμως ανέχεται αυτές τις εκφράσεις, για να δείξει με πόση τιμή και αξία καταξίωσε τον άνθρωπο. «Και φύτευσε ο Θεός παράδεισο στην Εδέμ προς ανατολάς και έθεσε εκεί τον άνθρωπο που έπλασε. Και έκανε ο Θεός να βλαστήσει ακόμη από τη γη κάθε δέντρο ωραίο στην όψη και καλό στη βρώση». Διότι όλα τα κοινά δέντρα τα έκανε η γη να βλαστήσουν κατά την τρίτη ημέρα, τότε που βλάστησε και το χορτάρι. Τα ωραία όμως δέντρα του παραδείσου κατά την έκτη, γι' αυτό και πρόσθεσε το: «Έκανε να βλαστήσει κάθε δέντρο ωραίο στην όψη και καλό στη βρώση και το δέντρο της ζωής στο μέσο του παραδείσου και το δέντρο της γνώσεως του καλού και του πονηρού». Διότι, αφού τον εγκατέστησε άρχοντα και βασιλιά όλων των επίγειων κτισμάτων του, εύλογα λοιπόν του ετοιμάζει και μια ξεχωριστή πόλη, για τέρψη και απόλαυση, εκείνον τον ιερότατο και ωραιότατο τόπο του παραδείσου. «Ποταμός δε έβγαινε από την Εδέμ για να ποτίζει τον παράδεισο», ο οποίος, αφού πότιζε τον θεϊκό και μέγιστο εκείνο κήπο, «χωρίζεται», λέει, «σε τέσσερις αρχές»: «Τον Φισών, ο οποίος κυκλώνει όλη τη γη της Ευιλάτ», όπου υπάρχει «το καλό χρυσάφι και ο πράσινος λίθος». «Τον Γεών, ο οποίος κυκλώνει τη γη της Αιθιοπίας» και πλημμυρίζει την Αίγυπτο.

Εγώ δε θεωρώ αυτόν τον θείο ναό και ως θεόβρυτο ποταμό, που πλένει και καθαρίζει «κάθε νόσο και κάθε ασθένεια», όπως αποφάνθηκε ο Κύριος. Και ένας ποταμός μεν εκπορεύεται από την Εδέμ για να ποτίζει τον παράδεισο, ο οποίος και χωρίζεται σε τέσσερις αρχές, των οποίων τα ονόματα είναι Φισών, Γεών, Τίγρης και Ευφράτης. Και εκείνος μεν ο ποταμός είχε την εκπόρευσή του από την Εδέμ· αυτός δε ο θειότατος ναός πλούτισε με τη χάρη από τον ουρανό, καθότι είναι το πανιερότατο ιερό ενός ουράνιου νου. Και εκείνος μεν διακρίνεται από πάνω σε τέσσερις αρχές· αυτός δε διαμερίζει τα νάματα των θαυμάτων σε μύριες αρχές, ποτίζοντας και αυτός τις πονεμένες καρδιές με θεόβρυτα ρεύματα ιαμάτων και ξηραίνοντας τα πανωλέθρια ρεύματα των δαιμόνων. Και εκείνου μεν τα ύδατα, διαιρούμενα και μεριζόμενα με τέσσερις τρόπους, κατακλύζουν τους Ευιλάτους, τους Αιθίοπες, τους Αιγυπτίους και τους Ασσυρίους, όπως έχει γραφτεί· αυτός δε ο θεοτίμητος ναός του αρχαγγέλου, αρδευόμενος άνωθεν από το θείο Πνεύμα, δεν κατακλύζει απλώς τους Ευιλάτους και τους Αιθίοπες και τα αιγυπτιακά μέρη, αλλά κατακλύζει όλη την οικουμένη με τα θαύματα, ελευθερώνοντας τους ανθρώπους από την τυραννία των δαιμόνων, δροσίζοντας οδυνηρές και φλογώδεις ασθένειες, ξεπλένοντας κάθε είδους σήψεις, κάνοντας τους τυφλούς να βλέπουν πεντακάθαρα, θεραπεύοντας όσους υποφέρουν από βαρύ πονοκέφαλο, και γενικά αποδιώχνοντας εύκολα κάθε πόνο.

Και πάλι: Παράδεισε τερπνότατε, η χώρα των δικαίων, που βρίσκεσαι κατά την ανατολή και λαμπρύνεις την Εδέμ, παρακάλεσε θερμά τον Κτίστη σου για εμένα που σε αγαπώ, για να έρθω και να ατενίσω την πάντερπνη θέα σου και την ευωδέστατη μυρωδιά των καρπών σου· και πώς εκείνος ο μέγιστος ποταμός ποτίζει τα ψηλά δέντρα σου και το μεγάλο σου πλάτος, και πώς χωρίζεται σε τέσσερα μέρη, ονομαζόμενος Φισών και Γεών, Τίγρης και Ευφράτης· να δω και τα πάμπολλα και θαυμαστά πουλιά σου, τα μελωδικά αηδόνια, τις κατοικίες των σειρήνων, πώς κελαηδούν γλυκόφωνα πάνω στα φυτά σου· να δω και εκείνο το φυτό της παρακοής, από το οποίο αφού έφαγε πέθανε ο πρώτος των ανθρώπων, έχοντας απατηθεί ως άνθρωπος από τον μισάνθρωπο και έχοντας ανακληθεί και πάλι από τον Φιλάνθρωπο· και τους προπάτορές μας και όλους τους αγίους, όπως επίσης και τον ληστή και τα πνεύματα των δικαίων, και την πανάχραντη αγνή, τη Δέσποινα του κόσμου, και τον Σωτήρα μου Χριστό, τον Κτίστη των πάντων, τον δημιουργό και φυτουργό του θείου παραδείσου· και να δώσω δόξα στον Πατέρα, και στον Υιό και στο Πνεύμα, που σώζει και θέλει τη σωτηρία όλων.